Afbakening. 1

Assessments. 3

Normen. 3

Publicaties. 4

Cursussen en bijeenkomsten. 4

Relevante sites. 5

Webblogs. 5

Afbakening

Om te overleven en zich te kunnen ontwikkelen hebben mensen kennis nodig. Kennis over zichzelf, hun fysieke en hun sociale omgeving. Wie niet, of voldoende, in staat is die kennis te verwerven, komt in een achterstandspositie te verkeren ten opzichte van diegenen die daartoe wél in staat zijn. Die kennis kunnen we via drie processen verwerven: Observatie, Conversatie en Consultatie.

Observatie
Onder ‘observatie’ rekenen we hier alle activiteiten die erop gericht zijn om via de zintuigen (horen, zien, ruiken, proeven en voelen) door directe lijfelijke waarneming die informatie te verkrijgen die nodig is om de informatiebehoefte te bevredigen. Door om ons heen te kijken, door te voelen, te ruiken, te luisteren, te proeven en te experimenteren en hierover te reflecteren, zijn we in staat onze onzekerheden over de ‘omgeving’ te verminderen. Onder omgeving wordt hier de situatie verstaan waarin de informatievraag relevant is. Dat heeft dus zowel betrekking op de fysieke situatie als op de sociale omstandigheden waarin we ons bevinden. Dat kan zowel het eigen privé-domein, de openbare ruimte, de studie- of werkplek of elders zijn. Zo kunnen we op ons horloge of op een kerkklok kijken hoe laat het is; we kunnen uit het raam kijken om te weten of het regent; we kijken in de krant of het programmablad hoe laat een programma op radio of tv begint. We kunnen experimenteren, we kunnen een wekker uiteenhalen.

Conversatie
Met ‘conversatie’ wordt de situatie bedoeld waarin aan anderen een vraag of serie vragen gesteld wordt om de informatiebehoefte te bevredigen. Dat kan gebeuren in face-to-face situaties met één ander persoon of met een groep mensen, maar ook op afstand via de telefoon, telex en schriftelijk via brief of e-mail. We kunnen ons richten tot mensen uit de directe omgeving (bijvoorbeeld familie, vrienden en collega’s), maar ook tot (relatief) onbekenden die, al dan niet op grond van hun professie, als expert beschouwd worden, of waarvan we verwachten dat ze ons verder kunnen helpen bij het oplossen van een informatieprobleem.

Consultatie
Het begrip ‘consultatie’ verwijst naar het gebruik van informatie die als documenten op informatiedragers is vastgelegd. Met name gaat het dan om gedrukte en elektronische informatieproducten (documentaire informatie) die toegankelijk zijn via professionele informatieverzorging. Hieronder rekenen we de instellingen die als zelfstandige organisatie of als onderdeel van een grotere organisatie, belast zijn of zichzelf belast hebben met het toegang geven tot informatie. Welke bronnen en instellingen geraadpleegd zullen worden, hangt af van de specifieke situatie en het belang van de te vervullen informatiebehoefte. Hiertoe behoren bibliotheken, documentatie instellingen, archieven, musea, hosts.

Steeds vaker worden deze instellingen aangeduide met de term 'Memory Institutions'.

De kennis en vaardigheden die nodig zijn om op een adequate wijze toegang te krijgen tot informatie worden 'informatievaardigheden' genoemd en kunnen beschouwd worden als een competentie. Wie niet, of niet voldoende, over deze competentie beschikt komt in een achterstandpositie te verkeren.

Iemand is informatievaardig indien deze in staat is zijn of haar informatiebehoefte te onderkennen en op een effectieve en efficiënte wijze te bevredigen.

Het begrip ‘Informatievaardigheden’ is een parapluiebegrip, het is een dynamisch concept , waarover langzamerhand een consensus is ontstaan, gebaseerd op de volgende definitie:

“Ultimately, information literate people are those who have learned how to learn. They know how to learn because they know how knowledge is organized, how to find information, and how to use information in such a way that others can learn from them. They are people prepared for lifelong learning, because they can always find the information needed for any task or decision at hand.” ( American Library Association Presidential Committee on Information Literacy. 1989)

Informatievaardig zijn is allereerst een kwestie van houding, dan van kennis en vervolgens van vaardigheden:

• Houding: een kritische houding tov:
     • Wat doe ik?
     • Waarvoor doe ik het?
    • Waarmee doe ik het?
• Kennis: kennis over de kwaliteit van informatiebronnen en –kana len en het verwerven van toegang
• Vaardigheden: in staat te zijn de benodigde techniek en gereedschappen te hanteren om toegang te krijgen

Informatievaardigheden vormen een samenhangend geheel waarbinnen zes aspecten te onderscheiden zijn, die onafhankelijk van de context toegepast moeten kunnen worden. Die aspecten zijn:

1. Het onderkennen van een informatieprobleem
2. Het vertalen van de informatiebehoefte in een informatievraag
3. Het kunnen identificeren van geschikte informatiebronne
4. Het kunnen hanteren van de benodigde technologie
5. Het kunnen verwerken van de benodigde informatie
6. Het zesde aspect heeft betrekking op de voortdurende evaluatie die plaatsvindt bij elke stap in het proces.
   Daarin wordt telkens nagegaan of die stap werkelijk zal leiden tot het bevredigen van de informatiebehoefte.
   
   

Model Informatiezoekproces

Assessments

Het leren informatievaardig te zijn maakt deel uit van het socialisatieproces, waarin naast het 'aldoende-leren', het 'formele' en 'informele' onderwijs onderscheiden kan worden. Het leren van iemand kan gezien worden als een 'leerlijn' die voor begint als baby en voor zover dit het 'formele onderwijs' betreft een formeel aspect krijgt bij de aanvang van het basisonderwijs en via voortgezet onderwijs en alle fasen daarna leidt tot 'levenslang-leren'. In die leerlijn zijn 'leermomenten' te herkennen waarin getoetst kan worden in hoeverre men in staat is op adequate wijze met informatie om te gaan. Daarbij kunnen drie soorten van 'assessment' worden onderscheiden

• self assessment:    Hoe competent ben ik?
• peer assessment:  Hoe competent zijn de collega’s waar ik mee werk?
• tutor assessment:  Hoe competent is mijn student?

Goede assessments zijn moeilijk omdat het om een context bepaalde competentie gaat. Enkele voorbeelden zijn

TILT quiz

Information Competency Assessment Cal Poly Pomona University Library
De Informatievaardigheids IQ Test (Instellings Quotiënt) is geschikt om na te gaan in hoeverre de instelling systematisch aandacht besteed aan informatievaardigheden in het onderwijs. Hoewel de test gemaakt is voor de Amerikaanse situatie, kan hij goed gebruikt worden om een discussie te starten.    

Normen

Als je wilt toetsen hoe informatievaardig men is moeten er eerst competenties en normen worden geformuleerd. De onderstaande normen bieden daartoe een uitstekende mogelijkheid.

ALA Standards vertaald in het Nederlands
ACRL Standards vertaald in het Nederlands

CAUL Information Literacy Standards 

Voor de fasen van het bovenstaande model informatiezoekproces zijn in Informatievaardigheden competenties en valkuilen geformuleerd.

Publicaties

Sinds 1990 houdt ik mij bezig met met de wijze waarop mensen leren omgaan met informatie. Daarbij heeft de oorspronkelijke aandacht voor de situatie in het voortgezet onderwijs zich uitgebreid tot alle fasen van het formele onderwijs.

Als onderdeel van mijn promotie heb ik mijn proefschrift aan dit onderwerp gewijd:

Boekhorst, Albert Klazes. 2000. Informatievaardig worden in het onderwijs, een informatiewetenschappelijk perspectief een vergelijkende gevallenstudie in Nederland en Zuid-Afrika. Pretoria: University of Pretoria. Downloaden pdf/zip

Eerder was er in 1999 (2e herziene druk in 2000) een studieboek geschreven waarin dit thema ook behandeld wordt:

Boekhorst, Albert., Kwast, Inge. & Koers, Diane. 2004. Informatievaardigheden. 3e druk. Utrecht: Lemma

• Inhoud
• Inleiding

Recente artikelen:

Boekhorst, Albert K. 2003.

Information Literacy in The Netherlands . On becoming Information Literate in The Netherlands. In: Carla Basisli (ed) Information Literacy in Europe : a first insight into the state of the art of Information Literacy in the European Union. Roma: Consiglio Nazionale delle Ricerche. p. 187-205

Boekhorst, A. K. 2003.

Becoming information literate in The Netherlands. In: Library Review; Volume 52; No. 7; 2003

Zie verder in: Publicaties

Cursussen en bijeenkomsten

Zie verder: Onderwijs: meest recente Mastercourse Informatievaardigheden in het curriculum 28 januari 2005

Onderzoek: Guido de Brès, Haagse Lente, Ruud de Moor, Virtueel Discursief Kennisnet

7 februari 2006 Kennisnet hand out / presentatie

Relevante sites

The Big6 The Big6 in het Nederlands

Information literacy

Media Literacy Online Project

Directory of Online Resources for Information Literacy

Webblogs

Information Literacy Weblog http://ciquest.shef.ac.uk/infolit/
The Information Literacy Land of Confusion http://lorenzen.blogspot.com/
The Information Literacy Place http://dis.shef.ac.uk/literacy/

USA



Australia

http://www.library.cqu.edu.au/services/staff-research/infolit/index.htm

  http://www.une.edu.au/library/services/staff/infolit.php