Tragische Historien

De Tragische historien vinden hun oorsprong in de Italiaanse novellenbundels van Bandello (1554) en zijn via de Franse vertalingen, bewerkingen en aanvullingen van Boaistuau en Belleforest eind 16e eeuw in het Nederlands vertaald en herdrukt tot midden 17e eeuw.

[Matteo Bandello. Novelle. A cura di Giuseppe Guido Ferrero. Torino: Unione Tipografico-editrice Torinese, 1974 (Classici Italiani)]

[Pierre Boaistuau. Histoires tragiques. Édition critique publiée par Richard A. Carr. Paris 1977 (Société des Textes Français Modernes)]

Drukgeschiedenis Tragische historien

jaar	plaats	drukker/uitgever	auteur/vertaler	delen	verhalen

Italiaanse, Franse en Engelse edities

1554	Lucca	Busdrago	Bandello	dl. 1-3	186
1559	Parijs	Sertenas	Boaistuau	dl. 1	6
1559	Parijs	Robinot	Boaistuau	dl. 1	6
1559	Parijs	Prevost	Boaistuau	dl. 1	6
1559	Parijs	Sertenas	Boaistuau	dl. 1	6
1559	Parijs	Robinot	Boaistuau/Belleforest	dl. 1	18
1560	Milano	Antonii	Bandello		122
1564	Parijs	Le Mangnier	Boaistuau/Belleforest	dl. 1	18
1564	Parijs	Robinot	Boaistuau/Belleforest	dl. 1	18
1564	Lyon	Martin	Boaistuau/Belleforest	dl. 1	18
1565			Belleforest	dl. 2	18
1566	Parijs	Norment/Bruneau		dl. 1	18
1566	Parijs	Robinot		dl. 1	18
1567	Anvers	Waesberghe		dl. 1-2	18
1568	Parijs	Macé	Belleforest	dl. 3	18
1569	Anvers	Waesberghe		dl. 3
1570	Turin	Farine	Belleforest	dl. 4	19+7
1570	Parijs	Hulpeau	Belleforest	dl. 5	8
1571	Parijs	Norment		dl. 2	18
1571	Parijs	Bruneau
1572	Parijs	Hulpeau	Belleforest	dl. 5	8+4
1572	Parijs	Buon		dl. 3	18/17
1572	Parijs	Bordeaux		dl. 4	26
1572	Parijs	Mallot		dl. 5
1573	Lyon	Marsilii	Bandello	dl. 4	28
1573	Lyon	Marsilij		dl. 4	28
1577	Lyon	Marsilij	Bandello	dl. 4	28
1578	Lyon	Rollet
1580	Parijs	Bordeaux
1580	Parijs	Buon
1581	Parijs	Bordeaux		dl. 2	18
1582	Turin	Farine
1582	Parijs	Bordeaux		dl. 6	28+2+3
1582	Parijs	Mallot	Belleforest	dl. 7	12
1582	Parijs	Richard		dl. 7
1583	Lyon	Farine	Bandel	dl. 5	28+2
1583	Lyon	Rigaud	Bandel	dl. 6	28+2
1590	Lyon	Rigaud		dl. 2	18
1593	Lyon	Rigaud		dl. 3	18/17
1596	Lyon	Rigaud
1603	Rouen	l'Oyselet
1603	Rouen	Launay		dl. 1	18
1603	Rouen			dl. 2	18
1604	Rouen			dl. 3	17
1604	Rouen			dl. 4	23
1604	Rouen			dl. 5	29
1604	Rouen			dl. 6	10
1604	Rouen			dl. 7	10
1616	Lyon	Rigaud		dl. 1-4
1740	Londen	Harding	Bandello	dl. 1-4
1791	Londen	Banker	Bandello	dl. 1-9

Al in 1567 en 1569 worden drie delen Tragische historien in het Frans in Antwerpen uitgegeven door Van Waesberghe. De Nederlandse vertalingen gaan wellicht terug op de Franse editie uit 1603-1604 te Rouen.

Uit onderstaand overzicht blijkt dat er nog meer drukken in het Nederlands verschenen moeten zijn (de drukken aangeduid met een *). De drukken in blauw (bij Van Waesberghe/Van Ghele) en rood (bij Cornelis Fransz) zijn de recent teruggevonden drukken in Augsburg en Linköping.

Nederlandse edities

jaar	plaats	drukker/uitgever	vertaler	delen	verhalen

1589	Antwerpen	Wed. G. van Parijs	Loockmans	1 dl.	27
*????	Antwerpen	Waesb/Van Ghele?	Everaerts	dl. 1-2
1598	Antwerpen	Van Ghele	Everaerts	dl. 1	18
1601	Antwerpen	Van Ghele	Everaerts	dl. 2 afb.	18
1608	Rotterdam	Waesberghe	Everaerts	dl. 1 afb.	18
1608	Antwerpen	Van Ghele	Everaerts	dl. 2 afb.	18
*1611	Rotterdam	Waesberghe	De Bert	dl. 3	18
1612	Amsterdam	Voscuyl/Fransz	Telle?/Starter	dl. 3	18
1612	Amsterdam	Vd Plasse/Fransz	Telle/Bredero	dl. 4	23
*1612	Rotterdam	Waesberghe	De Bert?	dl. 4
*1613	Rotterdam	Waesberghe		dl. 5
*1613	Amsterdam	Vander Plasse	Telle/Bredero	dl. 5 afb.
*1613	Amsterdam	Vander Plasse	Telle/Bredero	dl. 6 afb.
*1613	Amsterdam	Vander Plasse	Telle/Bredero	dl. 7
*1614	Rotterdam	Waesberghe		dl. 6
*1615	Rotterdam	Waesberghe		dl. 7
1646	Rotterdam	Waesberghe	De Bert	dl. 1 afb.	18
1646	Rotterdam	Waesberghe	Everaerts	dl. 2	18
1646	Rotterdam	Waesberghe	De Bert	dl. 3	18
1646	Rotterdam	Waesberghe	Telle	dl. 4	22
1646	Rotterdam	Waesberghe	De Bert	dl. 5	27
1646	Rotterdam	Waesberghe	Telle	dl. 6	10
1646	Rotterdam	Waesberghe	Telle	dl. 7	10
1646	Rotterdam	Waesberghe	Sambix	dl. 8	10
1648	Rotterdam	Waesberghe	Sambix	dl. 9	23
1650	Utrecht	De Vries/Roeck	De Bert	dl. 1 afb.	18
1649	Utrecht	De Vries/Roeck	Everaerts	dl. 2	18
1650	Utrecht	De Vries/Roeck	De Bert	dl. 3	18
1650	Utrecht	De Vries/Roeck	Telle	dl. 4	22
1650	Utrecht	De Vries/Roeck	De Bert	dl. 5	27
1650	Utrecht	De Vries/Roeck	Telle	dl. 6	10
1650	Utrecht	De Vries/Roeck	Telle	dl. 7	10
1650	Utrecht	De Vries/Roeck	Sambix	dl. 8	10
1650	Utrecht	De Vries/Roeck	Sambix	dl. 9	23

Secundaire literatuur over de drukgeschiedenis van de Italiaanse en Franse edities:

René Sturel. ‘Bandello en France au XVIe siècle’, in: Bulletin italien 13 (1913), 210-227, 331-347; 14 (1914), 29-53, 211-235, 300-325; 15 (1915), 2-17, 56-73; 16 (1916), 71-83; 17 (1917), 89-95; 18 (1918), 1-27.

René Pruvost. ‘Les deux premiers tomes de la version française de Bandello: note bibliographique’, in: RLC 12 (1932), 387-390.

Frank S. Hook. The French Bandello. Columbia 1948.

Donald Stone. ‘Belleforest’s Bandello: a bibliographical study’, in: BHR 34 (1972), 489-499.

Secundaire literatuur over de Tragische historien:

P.C. Hooft. ‘Op de Tragische Historien’, in: id. Lyrische poëzie. Nieuwe tekstuitgave door P. Tuynman bezorgd door G.P. van der Stroom. Amsterdam 1994, dl. I, p. 79; dl. II, p. 68, 165. [= 1^e rijmkladboek fol. 25r = hs. A p. 301; ca. 1604]

The auction catalogue of the library of Dirk Canter [1617]. Ed. J.A. Gruys. Utrecht 1985.

David Beck. Spiegel van mijn leven; een Haags dagboek uit 1624. Ingel. en van aant. voorz. door Sv.E. Veldhuijzen. Hilversum 1993.

Catalogus van veele schoone Nederduytsche boeken [...] nagelaten door wylen Pieter van Loo dewelcke verkogt zullen werden op Dingsdag en Woensdag den 4. en 5. December 1731 [...]. Amsterdam: Jacobus Hayman, 1731, p. 32 in de Appendix bij de boeken in octavo: '1. Tragedische Historie, 6 deelen'.

J. D[e] W[itte] v[an] C[itters], 'Eene Hollandsche Vertaling van Italiaansche Novellen in den aanvang der zeventiende eeuw', in: De Nederlandsche Spectator 3 mei 1873, no. 18, p. 140-143.

P.H. van Moerkerken, ‘…’, in: Noord en Zuid 16 (1893), p. 427.

W.P. van Stockum. Catalogus der bibliotheek van Constantijn Huygens. Den Haag 1903, p. 24.

J.Ph. van der Kellen. Michel le Blon. La Haye 1910, nr. 196.

Joh. Bolte. ‘. . .’, in: TNTL 13 ( . . .), p. 1-16.

J. te Winkel. Geschiedenis der Nederlandsche letterkunde van de Republiek der Vereenigde Nederlanden. Dl. 1-3. Reprint van de uitgave Haarlem 1922-1927. Utrecht / Leeuwarden, 1973 (De ontwikkelingsgang der Nederlandsche letterkunde, dl. 3-5), dl. 1, p. 78, 138, 143, 165, 222, 244, 416, 418; dl. 2, p. 102, 283, 321, 322; dl. 3, p. 329.

K. ter Laan. Letterkundig woordenboek voor Noord en Zuid. 2^e, verm. dr. met medewerking voor België van L. Roelandt. ’s-Gravenhage / Djakarta 1952, p. 534.

M. Buisman J.Fzn. Populaire prozaschrijvers van 1600 tot 1815. Romans, novellen, verhalen, levensbeschrijvingen, arcadia’s, sprookjes. Alphabetische naamlijst. M.m.v. F.J. Dubiez en een voorwoord van H. de la Fontaine Verwey. Amsterdam z.j., nr. 875, 876, 877.

J.Th.W. Clemens. Italiaanse boeken in het Nederlands vertaald (tot 1800). Bibliografie. M.m.v. J.W. Steenbeek. Groningen 1964 (Studia Litteraria Rheno-Traiectina, VIII), nr. 21-23.

P.J. Meertens. ‘Stiefkinderen van de letterkunde’, in: Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde 1967-1968, p. 36-47.

A. Keersmaekers. 'De onbekende Bredero', in: Spiegel der Letteren 11 (1968-1969), p. 81-97. Digitaal beschikbaar in de DBNL: http://www.dbnl.org/tekst/keer004onbe01/index.htm

H. de la Fontaine Verwey. 'Drie vrienden: Bredero, Telle, le Blon', in: Maandblad Amstelodamum 58 (1971), p. 49-57.

Garmt Stuiveling. Memoriaal van Bredero. Documentaire van een dichterleven. Culemborg 1975, p. 117, 130, 141.

H. de la Fontaine Verwey. 'Michel le Blon. Graveur, kunsthandelaar, diplomaat', in: id. Drukkers, liefhebbers en piraten in de zeventiende eeuw. Amsterdam 1976 (Uit de wereld van het boek, II), p. 103-128, m.n. p. 105-106, 124.

H. de la Fontaine Verwey. ‘Reinier Telle, hekeldichter, pamfletschrijver, vertaler’, in: id. In en om de ‘Vergulde Sonnewyser’. Amsterdam 1979 (Uit de wereld van het boek, III), p. 55-86, m.n. p. 63-64.

A. Keersmaekers. 'Inleiding', in: G.A. Bredero. Vertaalde gedichten, berijmd naar proza van Reinier Telle en voorkomend in de Tragische Historien. Ingel. en toegel. door A. Keersmaekers. 's-Gravenhage 1981, p. 7-102, m.n. p. 18-20. Digitaal beschikbaar in de DBNL: http://www.dbnl.nl/tekst/bred001akee02/bred001akee02_0001.htm

Resolutiën der Staten-Generaal. Nieuwe reeks 1610-1617. Dl. 2: 1613-1616, bewerkt door A.Th. van Deursen. 's-Gravenhage 1984. RGP, grote serie, 151. p. 260, nr. 463.

R. van Stipriaan. Leugens en vermaak. Boccaccio’s novellen in de kluchtcultuur van de Nederlandse renaissance. Amsterdam 1996, p. 95.

A. van Mameren, i.s.m. A.D.A. Monna. ‘Fondslijst van Pieter van Waesberghe’, in: H. Bots, O.S. Lankhorst en C. Zevenbergen (red.). Rotterdam bibliopolis. Een rondgang langs boekverkopers uit de zeventiende en achttiende eeuw. Rotterdam 1997, p. 63-95, m.n. nr. 39 en 51.

K[oetsier], S[asja]. 'Nieuwe media leiden naar oude druk', in: Literatuur 20 (2003), nr. 4/5, p. 5.

Jeroen Blaak. Geletterde levens. Dagelijks lezen en schrijven in de vroegmoderne tijd in Nederland 1624-1770. Hilversum 2004. p. 82, 91, 93, 96, 327.

Roelof van Gelder. 'Nieuwe gedichten Bredero ontdekt', in: NRC/Handelsblad 13 oktober 2004, p. 1.

Roelof van Gelder. 'De gekwetste Bredero. De ontdekking van nieuwe gedichten van Bredero en van Jan Jansz Starter', in: NRC/Handelsblad 15 oktober 2004, p. 31.

Maarten Moll. 'En dan nu op zoek naar de volgende nog onbekende Bredero', in: Het Parool 15 oktober 2004, p. 20-21.

Marc van Dijk. 'Bredero op internet. In digitale schatkamers ontdekte Piet Verkruijsse onbekende gedichten', in: Trouw 19 oktober 2004, p. 17.

Janny Eskes. 'Vondst gedichten werpt nieuw licht op Bredero', in: Rijn en Gouwe 22 oktober 2004, p. 13.

Piet Verkruijsse. 'Tragische Historien op Internet', in: Neder-L http://www.neder-l.nl/bulletin/2006/02/060211.html

Piet Verkruijsse. 'Tragische Historien deel 4 op Internet', in: Neder-L http://www.neder-l.nl/bulletin/2006/03/060326.html