[115b]

Die Hystorie van Alexander den Groote

Hoe groet Alexander geboren wort ende voert regneerde

Na Arsanus [= Arsamus] was Darius, sijn soen, coninc van Percen en[de] van Meden. Sebtabanus [= Nectanebus] was doe wonende mit den coninc Phillips van Machedonyen ende die coninghinne, die hiet Olymphas [= Olympias]. Sebtabanus, die was meester in astromonyen [= astronomyen] ende inder swarter consten. Ende hi seide den coninc ende der coninghinnen voel [115c] wonderlike dingen, sodat hi daer in den hove was gemint. Op een tijt doe toech die coninc Phillips van Machedonyen uut striden jegen sijn vianden. Ende hi beval Septabanus mit sijnre coninghinnen sijn hof te bewaren. Op een tijt doe sat Septabanus bider coninghinnen ende seide, so wie een kint op die nacht wonne, dat kint soude here van alder werelt worden. Doe dacht die vrouwe, dat kint waer guet gewonnen. Mer haer man was verre van haer. Doe seide Sebtabanus: "Wilgi dat kint dragen? U God Amon die sel tot u comen in enen [= ener] gedaent van enen dier ende sel verwandelen in enen man, ende hi sel hieten uwes mans te wesen."

Des nachts doe quam Septabanus als een draec in der coninghinnen camer. Ende mit sinen swarten consten so verwandelde hi in een mens ende sliep by haer ende hi wan een kint an haer. Ende die coninghinne waende, dattet haer afgod was. Doe si vernam, dat si kint droech, doe hadde si anxt voir haren man ende si claechde dat Septabanus. Doe dede hi mit sijnre toverien, dat den coninc docht in sinen slaep, dat sijn [115d] afgod bi sinen wive geslapen hadde. Doe die coninc thuus quam uut den stride, doe scaemde haar die coninghinne. Doe seide die coninc: "Vrouwe, en scaemt u niet. Ic weet wel, vrouwe, dat gi kint dreecht van onsen afgod." Op een tijt doe die coninc ende die coninghinne te samen saten ende aten, doe quam Septabanus voir der tafelen in enen [= ener] gedaent van enen draec. Doe waren alle die dienres vervaert. Ende die draec ghinc tot der coninghinnen ende leide sijn hoeft in haren scoet. Doe seide die coninc: "Voirwaer, die selve draec, die sach ic op een tijt, doe ic striden soude" Op een tijt doe quam een haen ende leide een ey in des conincs scoet. Doe werp die coninc dat ey ter aerden, so dattet brac. Doe quam daer uut een draec ende die croep al om dat ey; ende doe hi weder voir dat gat quam, daer hi uut croep, doe bleef hi doot. Doe vraechde die coninc enen meester, die hiet Antyfon, wat dat beduden mocht. Doe seide die meester: "Die werelt is ront als een ey ende van uwen wive sel enen soen geboren worden, die sel enen machtich coninc worden ende hi sel mit groter macht alle die werelt omme reysen ende bedwingen; ende als hi weder comt int lant, daer hi geboren is, so sel hi sterven."

[116a] Doe dat kint geboren wort, doe gesciede daer een groet onweder van blixem, von donre ende daer viel enen hagelsteen also groet als keselstenen, ende die nacht wort verlicht als die dach. Doe die coninc dat sach, doe seide hi totter coninghinnen: "Ic hadde wille, dat ic dat kint soude doden. Mer nu sie ic wel, dat hem die goden goedertieren sijn nu wil ict laten leven ende ic wilt houden voer mijn kint ende het sel hieten Alexander."

Dat kint en gelijcte den coninc noch der coninghinne niet. Het hadde op sijn hoeft cruuft haer ende lange locken ende sijn een oge was wit ende dat ander was swart. Ende doe dat kint gaen konde, doe wortet Septabanus bevolen te bewaren ende te regyeren ende te leren.

Die coninc Darius van Percen ende van Meden, die settede een rechter in Syrien, die hiet Saraballe ende was een Samaritaen. Ende die Saraballe soude den tyns ontfangen van den lande daer omtrent. Ende Yadus, die biscop van Jherusalem, die hadde enen brueder, die hiet Manasses; die woude bisscop te Jherusalem wesen ende hi nam Saraballen dochter te wive, omdat hi hem helpen soude. Ende omdat sijn wijf geen Joetdinne en was, so wort hem verboden in den dienste Gods te dienen. Doe toech die Manasses tot Saraballe, sinen sweer; die dede hem maken enen tempel op den berch Garasim ende gaf den volc daer land ende steden in te wonen, omdat si sinen swager onderdanich soude[n] wesen. Ende dien tempel stont tot datten die van Romen braken.

Septabanus, die hadde dat kint Alexander te bewaren ende te leren; ende hi leerde hem in die const astronomye. Op een tijt doe ghinc Septabanus mit Alexander wanderen op een avonstont ende hi wijsde Alexander die teyken des hemels ende seide hem voel wonderlic[s]. Doe was Alexander XII jaer out. Doe seide Alexander tot Septabanus: "Meester, congi yet sien in den planeten of inden teykenen uwe doot ende die tijt uwes doots?" Doe seide die meester: "Die tijt des doots en mach nyement weten. Mer ic weet wel, dat mi mijn kint doden sel." Also ginghen si dicke wanderen ende sagen inden teykenen des hemels. Ende op een tijt doe si alsoe ghingen, doe seide Septabanus: "Sowie op die ure viel, die soude [doot] vallen ende daerof sterven." Doe Alexander dat hoerde, doe docht hi, dat hijt in boerten woude proven, oft oec waer soude wesen, ende hi stac [116c] sijn meester, dat hi viel. Doe seide Septabanus: "o Alexander, lief kint, waerom dootstu dinen vader ende dinen meester? Doe seide Alexander: "Ic en ben u kint niet." Doe seide Septabanus: "Vraechtet uwer moeder; si sel u alle dinc wel seggen." Ende daerna doe starf die meester. Doe ghinc Alexander tot sijnre moeder ende vraechde haar heymelic om die dingen ende sijn moeder seidet hem, hoet gesciet was. Doe dat Alexander verstaen hadde, doe hielt hijt al heymelijc ende het was hem leet, dat hi sinen vader ende sinen meester gedoot hadde. Ende doe dede hi hem eerlic begraven.

Ende in die tijt doe warp een merry een volen in des conincs hof ende was seer wonderlic gedaen. Sijn voerste voeten waren gescepen als een hert ende het at menschenvleis. Het hadde scarpe tanden; het beet an sticken dat bi hem was. Doe dede die coninc den paerde een stal maken van yser ende hi hielt dat paert om der wonderlicheit willen; ende alle die veroerdelde luden, die men doden soude, die gaf men den paerde te eten.

Op een tijt doe vraechde die coninc sinen afgod, wie sijn rijc na hem besitten soude. Doe seide die afgod: "Die dat [116d] wonderlike paert can beryden, die sel u rijc besitten." Op een tijt wort Alexander geseit van dat wonderlike paert, dat die luden plach te eten. Doe ginc Alexander in den stal ende nam dat paert by sinen manen ende spranc daerop ende retet sonder salen [= sadel] ende sonder toem; ende dat paert was hem so onderdaen als een hont sinen meester. Ende Alexander gaf dat paert enen naem ende noemdet Pucyfal. Doe Alexander XV jaar out was, doe was daer tot eenre steden een spul beropen. Daer quamen alle die coningen ende die heren, die daer omtrent saten. Doe sende coninc Phillips van Machedonyen Alexander mit groter eren end mit voel gesin om te sien ende te horen. Ende daer wort een gebot gedaen, so wie die vroemste waer, die soude die [= den] prijs hebben ende een vergulden croen boven die ander heren. Doe quam daar een jonc coninc tot den spele, die hiet Nyclaus. Die hadde Alexander[s] geselle geweest inder scolen. Die sprac Alexander toe ende seide: "God gruet u, coninc Alexander!" Dat versmade Alexander ende sweech al stille. Doe seide Nyclaus: "Alexander, waerom en spreecgi niet mi toe? Weet gi niet, dat ic een coninc ben also wel als gi?" Doe seide Alexander: "Vermeet u niets te voel; gi en weet nyet, wat u gescien mach."

[117a] Daerna doe bereide hem Alexander tot enen steecspul; ende hi was also cloec, dat hem niement en mocht wederstaen. Daer wort Alexander den prijs gegeven ende die gulden croen. Ende die coninc Nyclaus, die quam in Alexanders gemoet ende hi sloech Nyclaus doot met al sijn gesyn.

Ende in die tijt, doe werp coninc Phillips sijn onwaerde op sijn coninghinne, Alexanders moeder, ende verdreef se uut[en] hove ende nam een ander wijf, die hiet Cleopatra. Doe men die bruloft dede, doe quam Alexander riden mit der cronen, die hi verdient hadde, ende doe hi vernam, dat sijn moeder verdreven was ende men daer een ander bruloft maecte, doe wort Alexander toornich. Mer hi bedwanc sinen moet ende ghinc inder salen totten coninc ende seide: "Vader, waerom verjaechgi mijn moeder ende neemt een ander wijf?" Doe sat daer een bi den coninc, die Lysyas hiet, die seide: "Here coninc, bi deser vrouwen selgi een kint winnen, dat u gelikenen sel; Alexander en gelikent u niet." Doe greep Alexander enen drincnap vander tafel ende gaf Lysyas enen slach, dat hi nederstortede ende viel doot. Doe greep die coninc na Alexander, mer Alexander ontspranc hem ende toech sijn swaert ende quetsede den coninc, so dat hi lange te bedde lach. Mer doe hi weder gesont was, doe ghinc Alexander tot den coninc ende seide: "Vader, neemt mijn moeder weder, of gi neemt nymmermeer ander wijf." [117b] Die coninc en dorst daer niet jegen seggen ende nam Alexanders moeder weder. Daerna doe toech Alexander tot eenre stat, die sinen vader ofgegaen was ende hi wanse ende dwancse onder sijns vaders conincrijc. Ende doe hi thuus quam, doe quamen daer boden van coninc Darius, coninc van Persen ende van Meden om tyns te hebben van sinen lande. Doe seide Alexander: "Sect uwen here, dat ic hem ontbiede, dat hi geen tyns van ons en sel hebben, ende sect hem, dat die coninc enen zoen heeft, mogende als een draec, die al sijn lant sel vryen." Daerna doe toech Alexander ende beleide een stat, die hem jegen was ende hi verwanse. Ende sijn moeder hadde gesproken mit enen prins, die hiet Pensarius [= Pausanias], dat hi den coninc bi nacht soude doden, si soude met hem wech trecken. Pensarius, die verwachte die tijt ende doet hem tijt docht, doe sloech hi den coninc ende wonde hem seer, mer hi quam levende van hem. Ende doe quam Alexander uut den heer, daer hi gelegen hadde, ende hi vernam die saec, wat daer gesciet was. Ende hi versach Pensarius ende woude hem mit sinen speer doirriden. Doe hielt Pensarius die coninghinne voir hem. Doe vermyde Alexander sijn moeder, [117c] mer sijn moeder veinsde haer recht, oft haer leet geweest hadde ende seide: "Soen, en spaert hem niet om minen willen." Doe greep Alexander Pensarius ende bracht hem bevende voir den coninc ende seide: "Vader, wreect u over uwen viant(s)." Doe gaf Alexander den coninc een swaert in sijn hant ende die coninc sloech Pensarius doot. Also wrac die coninc hemselven ende corts daerna doe starf hi ende wort eerlic begraven als een doot coninc.

Doe was Alexander machtich coninc van Macedonien, ende hi ghinc sitten op des conincs stoel ende hi ontboet alle die heren ende al sijn volc voir hem ende sprac hem alle toe ende seide: "Alexander sel u vry maken van allen uwen vyanden." Ende hi dede hem allen sweren, dat si hem na volgen souden, waer hi voer toge. Coninc Alexander, die toech uut mit groter mogentheit ende wan voel landen, steden ende sloten ende sie hulden hem allen voir haer heer. Doe quam Alexander voir een stat, die hiet Conici. Daer sende hi sijn boden toe, of si hem op wouden geven. Die uut der stede die namen die boden ende hingen se. Doe wort die coninc toornich ende belach die stede ende hi wanse ende destrueerdese ende maectese te niet. Doe [117d] die Romeynen vernamen den zege, die Alexander hadde, doen senden sie hem IIM ridders te hulp ende maecte worscap [= maecten vrienscap] ende vrede mit hem. Doe Alexander naecte dat lant van Judeen, doe sach hi op eenre nacht een visioen in sinen slaep; hem docht, datter een biscop tot hem quam mit biscop gewade [= biscopsgewaden], mit enen myter op sijn hoeft, een palster in sijn hant ende hantscoen an mit vingerlingen van goude ende hadde gulden scoenen an sijn voeten. Ende die biscop sprac tot hem ende seide: "Alexander, als gi in een lant coemt, daer gi aldusdanigen man siet mit aldusdanigen abijt u gemoeten, misdoet dien lande niet, mer doet hem eer ende vrientscap, so sellen u alle dingen voerspoedelic gaen."

Doe Alexander ontwake wort, doe docht hi om dat vysioen ende hielt dat in sijnre herten. Doe toech Alexander voert ende wan al die landen, daer hi quam ende quam doe int lant van Judeen. Yadus, die biscop van Jherusalem, die vernam dat Alexander alle die lande wan ende hem onderdanich worden. Doe hi hoerde dat hi Jherusalem naecte, doe vercyerde hem die biscop mitten Levyten ende ghingen mit prosessien coninc Alexander jegens. Ende doe die biscop also vercyert v oer Alexander quam ende Alexander hem sach, doe docht hi om dat visioen, dat hi gesien hadde ende stont van sinen paerde ende viel voir den biscop [op] sijn knyen ende eerde hem ende custe sijn handen. [118a] Sijn heren ende sijn vorsten, die dat sagen, die hielden spot daermede ende meenden, dat haren coninc raesde. Doe geboet Alexander al sijn heren ende al sijn volc, dat nyement dien lande noch dien volc yet misdoen soude op sijn lijf. Ende Alexander die ghinc doe met den biscop in Jherusalem ende offerde doe grote gaven in Jherusalem inden tempel. Ende Alexander gaf Judeen ende al dat volc vriheden, dat si genen tyns geven en souden, ende hi beval hem, dat sie haer ewe houden souden, die hem God gegeven hadde. Daerna doe quam Alexander in Syrien [= Samarien]. Doe ontfingen si hem voir een heer ende si begheerden die vriheden, die hi den Joden gegeven hadde, mer ten mocht hem niet gescien. Hi settede dat lant [van Syrien] [= Samarien] te tyns. Doe quam Alexander in dat lant van Assyrien, in dat gebercht van Caspia tot die X geslachten van Ysrahel, die Salmanaser, die coninc, gevangen hadde ende settetse in dat gebercht, om dattet een woest lant was. Doe begeerden si oec die vriheit, die die Joden hadden ende si seiden, dat si bruederen waren. Doe vraechde Alexander, wat volc dat was. Doe wort hem geseit, dat si daer gevangen waren ende waren haer wet ofgegaen ende wouden niet weder te lande. Doe seide Alexander: "Om dat sie hoeren God onghehoersamich geweest hebben, so sel icse in dat gebercht besluten ende en sellen daer niet uut comen."

[118b] Doe begondese Alexander daerin te bemueren, mer dat en vordede [= vorderde] niet. Doe bat Alexander an Gode, dat hi hem helpen soude. Daer dede God een groet wonder, dat den enen berch ging staen anden anderen, ende daar bleven in besloten [die] X geslachten van Ysrahel ende die sellen daer also lange in bliven, totdat Antekerst regneert.

Doe toech Alexander voert in coninc Darius lant ende doe Darius dat vernam, doe sende hi hem boden jegen; die brochten hem enen brief, enen bal, enen swiep ende penningen. Alexander ontfinc die boden wel ende hi las den brief voir sijn heren ende voir al sijn volc ende aldus hielt den brief in: "Coninc Darius, die gruet coninc Alexander, sinen knecht, ende hi laet hem weten, dat ik here ben van alder werelt. Ic hebbe vernomen, dat gi mijn viant worden wilt. Mer wat doet u ydel eer ende u dwase kintscheit. Ic rade u, keert weder tot uwer moeder ende suget haer borsten, want gi sijt noch een kint ende daerom so sende ic u enen bal, daer gi mede spelen mocht; enen swiep den tol mede te driven, ende oec sende ic u penningen om appelen ende peren mede to copen. Daerom laet of uwe dwase kintscheit, want gi [118c] moecht geen zege vechten; want die u raden, dat sijn al struucrovers." Doe Alexanders heren ende sijn volc die brief gehoert hadden, doe waren sie bedroeft. Doe seide Alexander: "Waerom bedroefgi u? Weet gi niet, dat die honden, die alremeest bassen, lichtelic verjagen [= versagen] ende minst biten?" Des anderen dages doe screef Alexander weder enen brief an Darius aldus inhoudende: "Coninc Darius, het is u grote scande, dat gi een kint ontsiet, nadien dat gi also machtich sijt. Gi hebt mi een bal gesent; die is ront ende die werelt is ront. Dat beduut, dat ic here sel wesen van alder werelt. Gi hebt mi gesent een swiep; die heeft strengen; dat beduut, dat ic u volc binden sel ende u uut uwen lande jaghen. Ende gi hebt mi penningen gesent; dat beduut, dat ik here sel wezen over uwen scat." Doe dien brief tot Darius quam ende hien overgelesen hadde, doe ontboet hi sijn heren ende sijn stede, die daer woenden op die palen van sinen lande en seide: "Als dat kint Alexander tot u komt, so vanctet ende brenctet tot my, ic selt castien mit enen [= ener] roede ende sendent weder tot sijnre moeder." Doe ontboden hem die heren ende die steden weder, dat hi geen kint en was, want si hadden jegen hem gestreden ende hi hadde voel volc verslegen ende den zege gewonnen. Doe quam Alexander een bode, dat [118d] sijn moeder siec was. Doe ontboet hi Darius dat hi hem niet en soude laten verlangen, hi soude corts tot hem comen. Doe toech Alexander tot sijnre moeder ende inden wech gemoetede hem een groet heer van volc. Daar street Alexander jegen ende wan den zege; ende doe toech hi tot sijnre moeder ende hi vantse genesen. Doe toefde hi een corte tijt bi haer en toech doe weder in coninc Darius lant ende wan hem of lant, steden ende sloten. Doe hadde coninc Darius enen ridder, die verwapende hem mit clederen gelijc Alexanders ridderen ende quam in Alexanders heer ende reet mit hem. Ende op een tijt, doe reet hi bi Alexander ende toech sijn swaert ende sloech Alexander een grote wonde en woude hem doden. Die ridder wort gevangen ende voir Alexander gebracht. Doe seide Alexander: "O, du vrome ridder, waerom hebstu mi aldus gewont?" Do seide die ridder: "Coninc Darius hadde mi sijn dochter geloeft te geven, hadde ic u gedoot." Doe seide Alexander tot sinen ridderen: "Gi heren, dit is een vroem ridder; ic woude, dat gi alle also vroem waert." Ende om sijnre vromicheit willen, so liet hi den ridder vry gaan. Coninc Darius, die hadde sijn stede ende sloten beset jegen coninc Alexander. Die een stede bewaerde sijn moeder, die ander bewaerde sijn wijf, die dorde [119a] bewaerden sijn kinderen. Ende Alexander wan hem al die steden of, ende vinc Darius wijf ende sijn moeder ende sijn kinder ende hieltse in groter eren. Doe vergaderde coninc Darius syn volc ende woude jegen coninc Alexander striden. Dat vernam Darius moeder ende ontboet hem ende seide:

"Mijn lieve kint, gi selt weten, al had gi al die werelt te hulp, so en mocht gi Alexander niet wederstaen." Doe bedacht Darius sijn moeder, sijn wijf ende sijn kinder vangenis. Alexander toech vast voert ende wan al die steden ende die sloten, daer hi voer quam. Ten lesten doe quam Alexander voer een groet water. Daer en waren geen scepen ende hi en mocht geen bregge daerover maken. Daer dede onse Here God een teyken, ghelijc dat hi dede den kinder van Ysrahel. Dat water sceide hem ende Alexander ghinc daer droechs voets over mit alle sinen volc. Dat dede God daerom, omdat hi dat quade volc verslaen soude om haer sonden willen. Doe Alexander mit al sinen volc over dat water was, doe geboet hi, dat elc man een stoc an sijn paert binden soude ende laten dat na hem slepen. Dat maecte een groet stof ende groet geluut. Doe waenden haer vianden, dat des volcs meer was dant was. Doe woude Alexander een bode gesent hebben tot Darius, dat hi jegen hem quaem striden. Doe quam daar een stemme ende seide: "Alexander, weest zelve die bode." Doe nam Alexander twee trouwe ridders mit hem ende reet darwaert. Doe quamen si voer een water, dat des nachts was toe bevrosen ende des daechs wast open. Des nachts reet Alexander daer alleen over ende die twee ridders, die liet hi an die ander side ende reet alleen tot coninc Darius. Doe hi tot coninc Darius quam, doe gruetede hi hem ende seide: "Coninc Alexander ontbiet u, dat hi rede is te striden; coemt hoeneer gi wilt ende weest onversaecht." Doe seide Darius: "Gi spreket also stoutelic, of gi selve Alexander waert; u dreygen en vervaert mi niet." Doe lede Darius den bode inder salen ende settede hem jegen hem over ter tafelen. Doe Alexander gegeten hadde ende gedroncken, doe stac hi alle di sulveren vaten in sinen bosem, die men hem voirrechtede. Ten lesten seide coninc Darius: "Siegi daerom alhier gecomen, dat gi onse sulveren vaten sout stelen?" Doe seide Alexander: "In mijns heren hove ist een manier, als daer comt een eerbaer bode, al die sulveren vaten, die men him voirset, die sijn sijn, ende siegi also eerbaren coninc als Alexander is, so selgi die manyere ende die gewoent houden, die hi heeft." Doe en wist coninc Darius niet wat seggen ende sweech al stille. Doe was daer een bode, die hadde geweest [119c] in coninc Alexanders hof, so dat hi hem kende. Die bode seide tot Darius al heymelic: "Voirwaer, here, dit is Alexander selve." Ende dat mercte Alexander ende spranc op vander tafel ende liep uut den hove ende vant daer een knecht staen mit enen paerde; hi spranc daerop ende reet totten water, [daer hi over most. Doe en vant hi die stede niet, daert bevrosen was, mer hi reet in dat water] ende dat paert verdranc. Mer Alexander quam levende te lande ende quam tot sinen heren ende seide, hoe hi gevaren hadde. Daerna doe vergaderde coninc Darius CM mannen ende LXXXM ende quam jegen Alexander te stride; ende Alexander die sloech hem of IXM man ende Alexander verlos C ende XXX mannen. Doe weec coninc Darius mit al sinen volc ende quam to Susen, in sinen stat, ende Alexander, die vervolchde hem ende belach die stede van Susen. Doe sende hem Darius enen brief ende geerde genade ende lyde verwonnen ende bat, dat men hem senden soude sijn moeder, sijn wijf ende sijn kinderen, hi soude hem weder senden alsoe voel gouts ende silvers, als hi hebben woude. Doe ontboet hem Alexander, dat hi geen gout noch zilver [van hem] en begeerde, mer hi gave hem selven op ende al sijn lant, hi soude hem dan genade doen. Onder dit so ghingen die heren te rade ende si en waren niet eendrachtich. Ende sonderlinge so waren daer [119d] twee heren als: Bissus ende Arboranus; die worden te rade, dat si coninc Darius doot souden slaen; ende si verlaechden hem ende wonden hem ter doot. Doe seide Darius: "O, gi eerlike heren, wat heb ic u misdaen, dat gi mi dus moerden wilt? Alexander sel u handelen als moerdenaren, die haren rechten heer verraden."

Mit dat si binnen der steden also twidrachtich waren, so wan Alexander die stede en[de] ginc met macht in des conincs hof ende vant den coninc seer gewont. Doe seide Alexander tot Darius: "O, hertelike lieve here, staet op ende blijft een heer van al uwen lande. Ic sweer u, dat ic u wreken sel over diegene, die u dit gedaen hebben ende ic wil u al u goet weder geven." Doe hief die coninc [Darius] sijn handen op ende vinc Alexander op [= om] den hals ende custe hem ende seide: "O, lieve Alexander, het is u wel vergaen; denct u leste eynde ende uwe doot ende merct, wat ic gisteren was ende wat ic nu ben. Gisteren was ic een heer over voel volc ende nu en ben [ic] mijns selfs niet machtich. Ic beveel u mijn moeder ende mijn wijf ende ik geef u mijn dochter tot enen wive." Ende mit dien woerden so gaf Darius sinen geest ende [hi] bleef doot. Doe was Alexander bedroeft ende hi halp Darius eerlic ter aerden ende hi droech selve die baer. Doe weenden sie alle, die dat sagen, omdat hi [120a] also groet ontfermherticheit hadde over sinen viant. Daerna doe dede Alexander die twee heren doden, die haren heer Darius vermoert hadden. Ende doe maecte Alexander daer een groet bruloft ende nam [coninc] Darius dochter tot enen wive ende si was genoemt Rosa [= Roxana]. Ende daer bleef Alexander een wijl tijts in die stat van Susen ende hi hadde minne ende liefte op Rosa, sijn wijf, so dat hi sijn heren vergat ende bleef bi Rosa sinen wive. Daerna quam coninc Alexander tot enen meester hiet Deogenes ende sat in een cuup van enen wijnvat. Daer woude Alexander mede disputeren ende ginc voir hem staen ende nam hem [dat] schijn vander sonnen ende gruetede den meester. Doe seide die meester: "Wat mens bistu? Du neemste mi, dattu mi niet geven en moechste." Doe seide Alexander: "Wat neem ic di?" Die meester seide: "Dat schijn van der sonnen, dat neemgi mi ende gi en moechtet mi niet geven." Doe seide Alexander: "Ic mach u aerts guet geven, want ic bin here van alder werelt." Doe seide Deogenes: "O, arm here, mijn knecht is u heer, want gi dient die rijcheit ende daer arbeid gi om ende die rijcheit heb ic overwonnen ende si is myn knecht. Oec seit gi, gi sout mi aerts guet geven. Dat en heb gi geen macht, want ic en wil niet hebben." Doe seide Alexander: "Ic mach u wel wat ontnemen." Doe seide die meester: "Gi en mocht mi niet ontnemen, want ic en hebbe [120b] niet dan deze cuup; die geef ic u, so en heb ic niet." Doe seide Alexander: "Ic mach u dat leven nemen." Die meester seide: "Gi en hebt dat geen macht; dat sel ic [u] bewisen. Daer sit een vliech op uwen arm. Doot die." Dat dede die coninc. Doe seide die meester: "Hebgi der vliegen haer leven genomen, so laet mi dat leven sien." Doe seide die meester: "Gi moecht mi doden, mer mijn leven niet nemen, [want die siel is dat leven] ende dat en congi niet begripen." Dese ende desergelyk disputacien die hadde Alexander mit den meester Deogenes.

Aristotoles [die] was Alexanders meester ende hi beruspede Alexander, omdat hi gaerne geselschap hadde mit wiven [= mit sinen wive] ende seide hem, dat hi daermede sijn leven cortede, sijn lichaem crancte ende sijn sinnen verstroeyde. Doe liet Alexander dat geselscap after mit sinen wive ende maecte doe conversaci ende wanderinge mit sinen heren. Doe die coninghinne Rosa vernam, dat Alexander geen geselscap mit haer en geerde, doe ginc si tot Alexander ende vraechde hem, waarom dat hi haer geselscap scuwede. Doe seide Alexander haer al, dat Aristoteles hem geseit hadde: hoe dat geselscap der vrouwen der mannen [120c] leven cortede ende dat lichaem crancte ende die synnen verstroeyde. Doe sweech Rosa, die coninghinne, ende en antwoerde daer niet op. Ende op een tijt daerna, doe sat Aristoteles ende studeerde ende screef. Ende Rosa, die coninghinne, die quam heymelic in sijn camer ende ghinc after hem staen ende sweech alle stile. Maer daer lach een spiegel op sijn scrijfbort, daer sach si in ende doe Aristoteles in den spiegel sach, doe sach hi daer een vrouwenaensicht in den spiegel. Ende doe Aristoteles omme sach, doe sach hi, dattet die coninghinne was. Doe dede hi haer vrientscap ende eer ende si spraken te samen van genoechten, soe dat si [te samen] overeen drogen, dat Aristoteles soude der coninghinne wille doen ende die coninghinne soude Aristoteles wille doen. Ende daar scicte die coninghinne enen dach toe, dat dat gescien soude. Doe ghinc Rosa, die coninghinne, tot Alexander ende seide hem, hoe si Aristoteles verwonnen hadde in die selve saken, daer hi hem of beruspet hadde ende si seide: "Op dees tijt so hebbe ic hem dach geleit ende dan selgi mede gaen ende ondervindent ende sient sonder ercheit." Ende doe die dach quam, doe ghinc die coninghinne tot Aristoteles in sijn camer [120d] ende die coninc Alexander ghinc heymelic mede ende verberch hem. Doe seide die coninghinne tot Aristoteles: "Doet nu mine wille, dat ic begheer, ende dan sel ic uwe wille doen." Doe seide Aristoteles: "Wat is u begheren van my?" Doe sede die coninghinne [tot Aristoteles]: "Gaat leggen over handen ende over voeten ende laet my u riden, gelijc dat een ridder rijt op sijn paert." Doe ghinc Aristoteles leggen over handen ende over voeten, ende die coninghinne leide hem enen toem in sinen mont ende ghinc op sijn rugge sitten ende reet hem ghins ende weder inder camer ende hadde een gesel indie hant ende smeet hem daermede voert. Doe dat Alexander sach, doe openbaerde hi hem inder camer ende seide tot Aristoteles, "O, meester, laet gi u aldus verwinnen van enen wive?" Doe was Aristoteles bescaemt ende en wist niet wat hi seggen soude, omdat hi van dat wijf bedrogen was. Daerom seggen dese vaersen: "Adam, Sampsonen, Lod, David et Salomonen Femina decepit. Quis modo tutus erit?" "Adam, Sampson, Lod, David ende Salomon, die syn al van wiven bedrogen. Wie sel daer vry of gaen?"

Daerna doe toech Alexander van Susen ende belach eene grote stede. Ende daer waren wise meesters in der stat, die setteden een groet scijf midden inder stat op enen hogen boem; [121a] ende op die scijf setten se een venijn [= venijnt] dier, dat basilicus hiet; mer ten mocht nyement in die stede sien ende so wie [= wien] dat dier sach, die starf van sinen venijn. Doe was Aristoteles bi Alexander. Die ordineerde ende geboet, dat nyement om die stede gaen en soude, hi en soude en glavy hebben ende daer een spiegel an hangen. Also dede al dat volc ende doe dat venijnde dier hem selven in den spiegel spiegelde, doe bleeft doot. Ende doe die meesters ende die heren van der stede dat vernamen, dat Alexander alsulke wijsheit bi hem hadde, doe gingen si in genaden ende gaven die stede op. Daerna doe quam Alexander in coninc Porus lant. Doe screef hem coninc Porus enen brief, aldus inhoudende: "Coninc Porus van Yndien die ontbiet enen struucrover, die Alexander hiet: Gi hebt verwonnen enen [= een] cranc volc; gi selt weten dat ic een zegevechter ben, want die Goden ende dat volc sijn mi onderdaen. Daerom keert weder thuyswaert, of gi selt scandelic verslegen worden." Alexander die screef hem weder, dat hi bereet was jegen hem te striden. Doe quam coninc Porus met enen groten heer van volc ende hadde olyfanten mit hem, die een burch op haar rug drogen, gemaect van hout ende van ijser. Daer waren in wel dortich mannen mit vol harnas, die daer uut scoten ende vocht(ed)en; ende die olyfanten, die beten ende scoerden dat volc met haren mit haren monde. Doe dede Alexander ghieten metalen mannen die binnen hol waren ende die dede hi setten, daer si striden souden. Ende die metalen mannen dede hi binnen vol vuers doen, so dat si alle heet waren. Doe die olyfanten an die vianden quamen ende haer mulen staken an die metalen mannen ende hem daeran barnden, doe en wouden si niet voirwaert, men si liepen afterwaert ende vertraden haer volc. Alexander sat op sijn paert Pucyfal ende reet in sijn vianden; ende dat paert beet ende Alexander sloech ende sijn heren volchden hem ende daer wort voel volcs verslegen an beide siden. Ende coninc Porus, die quam Alexander alsoe na, dat hi Pucyfal sijn paert doot stac; ende doe maecten si XX dagen bestant, omdat si die doden mochten begraven ende haer gequetste luden verbinden. Daerna doe die XX dagen geleden waren, doe seide Alexander tot coninc Porus: "Wat helptet ons, dat wi voel volcs verslaen ende dat wi voel sielen ter hellen senden. Laet ons onder ons [121c] tween vechten ende so wie den anderen verwint, die sel heer over syn volc bliven." Ende si deden also; si vochten onder hem tweeen ende Alexander versloech Porus ende bleef heer over sijn volc. Doe gaf hi al Porus volc vrihede[n] ende liet se weder thuus varen. Daerna doe quam voir Alexander een groete clage, dat daer een rover op der see was, die die coepluden grote scade dede. Doe dede Alexander scepen toemaken ende die rover wort gevangen ende voor Alexander gebracht. Doe seide Alexander: "Waerom doe gi aldus grote scade op die see ende neemt die coepluden haer guet." Doe seide [die] rover tot Alexander: "Here, waerom neem gi den volc haer guet opten lande ende breect end barnt die sloten ende [die] steden ende gi maect menigen mens lijfloes ende guedeloes; ende gi sijt here van der werelt ende gi hebt guets genoech te verteren ende ic [en] hebbe anders nyet te verteren dan ic met roven bi der zee moet winnen." [Doe seide Alexander:] "Doegijt om den cost te winnen, so sel ic u versien." Doe gaf hem Alexander een grote stede ende seide: "Dese stede geef ic u ende ic maec u daer een heer of ende regiert die rechtvaerdelic ende doet recht. Hoer ic clage over u, dat sel ic over u rechten." Doe leefde [121d] die rover rechtvaerdelic. Daerna doe bat een arm man Alexander, dat hi hem een penninc geven soude. Doe gaf hem Alexander een grote stede ende seide: "Die stede geef ic u; weest daer heer over." Doe seide die arme man: "Lieve here, dat en betaemt mi niet te hebben." Doe seide Alexander: "Ic en acht daer niet op, wat u betaemt te hebben, maer ic acht daerop, wat mi betaemt te geven."

Daerna doe toech Alexander voirt ende quam in een lant, daer woenden die luden in holen in der aerden, ende si waren al naect. Si en conden niet striden, mer si gaven hem op in genaden. Doe gaf hem Alexander een bede: Wat si baden, hi sout hem geven. Doe baden si om ewelic te leven. Doe seide Alexander: "Dat en heb ic geen macht u te geven. Ic moet selve sterven. Dat ic aldus wandere, dat is die wille Gods." Daerna quam Alexander voer een lant daer [liep] een water alle omme. Doe waren daer XXXVI mannen ende wouden over dat water swemmen. Doe quamen die luden van dien lande ende grepense ende atense. Daerna doe quamen sie tot enen zee, die was alsoe soet als honich. Daer wouden si wat rusten. Des nachts doe quamen [daer] die leeuwen, beren, wolven ende ander dieren; ende daer [quam] een groet [122a] vreselic dier ende verbeet een deel volcs; mer ten lesten doe slogen si dat doot.Daar vlogen grote vledermusen als gansen, die beten die luden die nosen of. Daerna quamen si in een lant, dat al grote rosen waren; die setteden hem ter weer ende slogen Alexander voel volcs of al stille swigende, want si en consten niet ropen. Doe dat Alexander vernam, doe dede hi al sijn volc lude ropen; doe begonden die ander te vlien. Doe worter voel van den rosen verslegen. Daerna quamen si in een lant, daer waren bomen, die ghinghen te prijmtijt uut der aerden ende wiesen lanc ende brochten vruchten ende waren des avonts weder onder die aerde. Daerna quamen si tot enen hogen berch; daer ghinc men op met IIM trappen van saphieren; daer gemaect van goude vonden si op enen sconen tempel; daer stont op een gulden bedde; daarop lach een groet man ende hadde een wit cleed an; si negen hem ende ghingen vandaen. Daerna quam Alexander in een lant, daer was een weduwe coninghinne, die hiet Candacus [= Candace], die hadde III sonen. Doe die coninghinne vernam, dat Alexander in haer lant was, doe sende si hem grote gaven ende si sende mitten bode een mal(i)ere, die Alexander malen soude in een cleet ende brengent haer. Doe toech een vander coninghinnen sonen mit somme ridders uit ende quamen [122b] in Alexanders [heer]. Ende hi quam tot enen heer, hiet Tholemeus ende meende, dattet Alexander was. Hi claechde hem sinen noet ende seide: "Here, ic soude tot eenre tijt ryden met minen wive vermorgen; daer quam een coninc ende nymt mijn wijf ende sloech mi voel ridders of."

Doe seide Tholomeus: "Ontbeit mijns hier, totdat ic weder come." Doe ghinc hi tot Alexander ende seide hem die saec, wat hi verstaen hadde. Doe nam Alexander sijn croen ende setse Tholomeus opt hoeft ende seide: "Gaet sitten op mjin coninclyken stoel ende ic sel seggen, dat ic ben Antigonus." - "Ende wat raet geefgi mi? Dat ic help, dat dese heer sijn wijf wedercrige?" Doe seide hi: "Ic wil die stat winnen ende [i]c wil hem sijn wijf wedergeven." Doe was die here seer blide. Doe belach die coninc die stat des nachts mit enen groten heer ende hi seide totten burgers vander stat: "Gheeft desen here sijn vrouwe weder, of ic sel al die stat destrueren." Doe braken die burgers des conincs palaes op ende namen die vrouwe daeruut ende gaven se den here weder. Doe dancte die here hem seer ende bat hem, dat hi mede woude riden tot sijn(s) moeders hove. Doe seide hi: "Ic wil eerst oerlof nemen an coninc Alexander." [122c] Doe ghinc hi mit hem totten coninc ende bat oerlof ende toech mit hem tot sijnre moeder, die coninghinne. Die coninghinne quam hem jegen ende ontfinc hem vriendelic ende leide hem in haer palaes. Dat was cyerlic gemaect. Daer sach hi voel wonders. Daerne doe leide si hem in haer slaepcamer, die wonderlic verciert was. Daerna doe toechde sie hem een ander camer van hout, wonderlic versiert, ende sterc gemaect ende hinc an ijseren veteren ende die drogen XX olyfanten, waer datse die coninghinne hebben woude. Doe seide Antigonus: "Dit waren wonderlike scoen dingen, waren sie in coninc Alexanders hof." Doe seide die coninghinne: "Du biste selve Alexander." Doe hi hoerde, dat si hem noemde bi sinen naem, doe hadde hi anxt ende wort bleec van vorwen. Doe seide die coninghinne: "Waerom wort u aensicht bleeck?" Doe seide hi: "Vrouwe, ic hiet Antigonus ende niet Alexander." Doe seide die vrouwe: "Ic selt u bewisen, dattu Alexander biste." Doe liet si hem dat beelde sien ende seide: "Kenstu dit aansicht yet?" Doe began hi te beven. Doe seide die vrouwe: "Waarom beefgi? Gi hebt so menich schoen lant doer gevochten. Ni [= Nu] sidi gecomen in eens wijf lants [= wijfs lant], daer u leven staet in haeren handen. Daerom en sel hem nyement verheffen in hoverdien, [122d] want nyement en weet, wat hem toecomen mach. Ende een mens en is niet also sterc, men vint wel een ander also sterc." Doe wort Alexander toornich ende beet sijn tanden van toorn. Doe seide die coninghinne: "Waerom vertorengi u?" Doe seide hi: "Omdat ic geen swaert en hebbe." Doe seide die vrouwe: "Of du een swaert hadste, wat woutstu daarmede doen?" Doe seide hi: "Ic woude u eerst doden ende daerna miselven, ende ic ben mit wille hier gecomen in u gewelt." Doe seide die vrouwe: "Hebt geen anxt: gi selt des genyeten, dat gi mijn soen geholpen hebt an sijnre vrouwen. Mer gi sloecht enen coninc doot, hiet Porus. Mijn joncste soen heeft sijn dochter; wist hi, dat gi Alexander waert, hi sloech u doot." Doe ghinc sie tot haren sonen ende seide: "Laet ons desen bode eer ende gunst doen ende eerliken thuys senden." Doe seide die joncste soen: "Sijn heer, coninc Alexander, die sloech mijns wijfs vader doot. Ic wil desen weder slaen in wrake van minen sweer." Doe seide sijn brueder: "Wat eren hadden wi daerof, dat wi hem slogen; hi heeft mi doch vrientscap gedaen, want hi holp mi an mijn wijf ende ic heb hem hier gebrocht ende ic sel hem weder gesont van heen helpen." Doe seide die joncste brueder: "Wi souden daer eer beide om sterven." Doe die coninghinne hoerde, [123a] dat die brueders vechten woude[n], doe was si bedroeft ende ginc tot Alexander ende seide heymelic tot hem: "O, Alexander, bewise nu dijn wijsheit, dat hier geen vechtelic en gescie tusschen mijn kinderen." Doe seide Alexander: "Est dat gi mi doot, Alexander heeft vromer ridderen dan ic ben, die mi wel wreken sellen. Mer wilt gi coninc Alexander hebben, ic love u, dat ic hem brengen sel in u palaes." Doe lieten si haren toorn ende loveden hem groet guet, opdat hi [dat] dade. Doe gaf hem die coninghinne een croen gemaect van goude ende van costelic gesteent ende sie wijsde hem enen berch, daer haer afgoden waren. Doe hi opten berch quam, doe offerde hi daer voer die afgoden ende ghinc voert inden tempel, die wonderlic vercyert was. Daer saten duvelen an een tafel in menschenschijn, die haer ogen wonderliken lichteden. Doe sprac daer een ende seide: "Welcome weest, coninc Alexander!" Doe seide coninc Alexander: "Wie bistu?" Doe seide die duvel: "Ic bin die coninc der weelden; ganc bet voert, daer selstu meer wonders sien." Doe ghinc Alexander voert ende sach een gulden godynne sitten op enen conincliken stoel ende hi vraechde, wie si waer. Die duvel sprac ende seide: "Ic ben een moeder alre godynnen." Doe vraechde haer Alexander ende seide: "Hoe lange sel ic leven?" Doe seide die duvel: "Die saec en moet geen mens weten." Doe ghinc Alexander uut ende quam weder [123b] tot sinen volc ende seide hem, hoe hi gevaren hadde [ende wat hi geloeft hadde]. Doe bescicte hi sijn volc ende nam die coninghinne haer lant of ende quam int palaes, als hi geloeft hadde. Daerna doe quam Alexander in een lant, daer waren al vrouwen ende geen mannen. Ende die vrouwen conden wel striden ende vechten, ende die mannen die waren in een ander lant ende eens des jaers so quamen si een tijt te samen. Ende als daer een maechdekijn geboren wordt, dat hielden si bi hem in haren lande ende die knechtgins senden si over inder mannen lande. Die vrouwen ontfingen Alexander vriendelic ende gaven hem grote gaven ende giften ende sie gaven hem IIC maechden te harnas, die wel conden striden. Doe coninc Alexander voel landen bedwongen hadde, doe hoerde hi van den paradise ende daer woude hi mede wesen. Hi sende boden darwaert. Doe si opten wege waren, doe quam hem jegen een out man. Die seide: "Keer[t] weder ende sect uwen heer, dat hi niet en mach comen mit hovaerdien int paradijs, mer met oetmoedicheit." Doe gaf hi den boden een steentgin ende seide: "Brenct dat steentgin uwen heer." Die boden quamen weder ende seiden Alexander die boetscap ende gaeven hem dat steentgin. Doe [123c] vraechde Alexander enen wisen meester, wat die(n) steen bedude. Die meester nam den steen ende leiden in een wicht in een scael, ende in die ander scael leitmen swaren last ende [dat] cleyn steentgin woecht al op. Dat verwonderde hem allen. Doe nam die meester aerde ende bedecte dat steentgin daerin ende leidet doe in die scael ende in die ander scael leide hi een pluum ende die woech den steen op. Dat verwonderde den coninc ende alle, die dat sagen. Doe vraechde Alexander, wat dat bedude, dat die steen also swaer woech, doe hi bloet was, ende nu hi inder [= metter] aerden bedect is, dat hi licht weget. Doe seide die meester: "Here coninc, gi sijt beteykent bi den steen. Diewijl dat gi leeft, so sidi machtiger dan al die coninghinnen [= coninghen] der werelt. Mer als gi mitter aerde sijt bedekt, so is een pluum swaerre dan gi sijt. Dat is, als gi doot sijt, so en siegi niets waerdich ter werelt." Daerna toech Alexander voel landen omme ende brochtse alle onder sijn bedwanc. Ende doe Alexander meest omme gewandert hadde al aertric ende besien, doe woude hi oec weten, wat in der luchten was ende dede gebraden [123d] vleis binden an een sterc spit ende dede beneden anbinden II gyeren, dat si dat vleis niet raken en mochten. Ende daer dede hi hem selven beneden in een korf anbinden; ende hi hielt dat vleis opwaert ende die vogelen vlogen na de roke ende aes altoes opwaert also langhe, dat Alexander docht, dat hi van alder werelt niet en sach dan een cleyn hofstede; anders dochtet hem al water wesen. Doe hielt hi dat spit nederwaert. Doe vlogen die vogelen nederwaert na dat aes ende hi quam neder ter aerden, X dachvaerden van sinen volc. Daerna doe dede Alexander hem selven [wercken] in een glas ende daeran een langen veter; die maect men vast opder aerden ende men warp hem in der zee, daer hi menigerhande wonder sach. Daerna toech Alexander voirt ende quam tot eenre stat; daer was een vrouwe, die hadde een kint, dat was half mens ende half een dier. Doe vraechde Alexander enen meester, wat dat beduden mocht. Doe seide die meester: "Dattet uwe doot naect, dat is die bedudenis; want een tijt hebgi een mens geweest ende daerna selgi worden dieren ende wormen inder aerden." Doe was Alexander bedroeft ende toech thuyswaert. Doe hi in Babylonyen quam, doe vergaf hem sijn suster mit venijn ende [124a] doe eyschede hi een gansveder om dat venijn weder uut te locken ende over te geven. Doe gaf hem Colus [= Yolus], sijn camerlinc een weer [= veer], mer si was oec gevenijnt. Des nachts doe wort hem so wee, dat hi uut der camer croep ende woude hem selven drencken. Mer sijn coninghinne Rosa, die vernam dat ende brochten weder in die camer. Des anderen dages doe begheerden die heren ende dat gemeen volc haren coninc te sien. Doe wort hi buten gebracht int pallaes. Doe quamen die heren to hem [ende custen hem]. Mer hi en mocht niet spreken, mer hi screef sinen wille ende besette sijn lant an XII heren. Ende doe hi sinen wille daer in een brief gescreven hadde, doe gaf hi den geest ende starf doot ende sijn regnaci ende heerlicheit en duerde niet meer dan XII jaer.

Doe die grote heren ende meesteren vernamen, dat Alexander also haestelic doot was, doe quamen si tot hem.

Di een seide: "O, Alexander, gisteren doe bescermdegi voel menschen van der doot, mer gi en moecht [nu] u selven niet bescermen."

Die ander seide: "Gisteren was Alexander een heer over alle menschen, nu sijn die menschen heren over hem."

Die dorde seide: "Gisteren doe maecte Alexander van gout ende silver een scat, nu maect dat gout ende silver van hem een scat."

Die vierde seide: "Gisteren doe hadde Alexander groet gesin, [124b] huden is hi van allen menschen gelaten."

Die vijfte seide: "Gisteren was Alexander van alden volc ontsien ende nu en ontsiet hem nyement."

Die seste seide: "Gisteren hadde Alexander voel vrienden, nu gaen sie alle hem of."

De sevende seide: "Gisteren doe geerde een ygeliken bi Alexander te wesen, nu en geert nyement bi hem te wesen."

Die achtende seide: "Gisteren doe en genoech[de] Alexander niet mit dat hi here was van alder werelt, nu moet hi hem laten genoegen mit een graf van VII voeten."

Van den coningen van Egypten ende van den biscoppen van Jherusalem

Als voirseit is, so hadde Alexander sijn lant gedeelt an twaleven, dat onlange duerde, want die IIII verwonnen die VIII, want Philippus, sijn brueder, was coninc in Grieken ende [124c] Antygonus in Azyen, ende Selentus [= Seleucus] in Cyryen, ende Tholomeus in Egypten; die hadde Alexanders suster. Tholomeus was coninc van Egipten. Hi quam te Jherusalem, recht of hi sijn offerhande hadde willen daer doen. Ende het was op enen Saterdach. Hi wist wel, dat si dan niet en vochten. Hi beroefde Jherusalem ende vinc daer voel Joden ende hi vercoftse in Egipten. Ende dat gesciede onder Yadus, den biscop, die Alexander die eer dede. Doe Yadus starf, doe wort sijn soen Onyas biscop in Jherusalem. Na Onyas wort Symon biscop in Jherusalem. Doe starf Tholomeus ende doe wert Filadelfus coninc in Egipten. Dese Filadelfus, die hadde grote genoecht in die boken ende hi hoerde van die Joden, die in Egipten gevangen waren van die wet Gods, die die hemelsche, almachtige God(s) mit sinen monde gesproken hadde ende die begheerde hi te hebben. Doe was daer een Griex meester, die hiet Theopompus die soude die wet scriven uut Ebreeus in Griex ende doe hijt begonnen hadde, doe wort hi verwoet. Doe begont een ander te scriven, die hiet Theotectus ende die wort blint. Mer doe si dat scriven afterlieten, doe worden si gesont. Ende doe starf die biscop Symon ende Onyas, sijn kint was jonc. Doe wort Eleazarus biscop in Jherusalem, Symons brueder. Doe screef Fyladelfus, die coninc van Egipten, enen brief an Eleazarus, den biscop van Jherusalem, dat hi hem somme oude, wise mannen senden soude van den Joden, die hem die wet Gods scriven soude[n] uut den Ebreeus in Griex. Ende hi sende IIM Joden, die Tholomeus gevangen hadde, weder vry in Judeen [124d] ende hi cofter XXM mit sinen eygen guede, die Tholomeus vercoft hadde ende hi sendese vri te Jherusalem. Ende oec sende hi daermede gout ende silver ende duerbaer gesteent, den tempel Gods mede te vercieren. Doe die biscop Eleazarus al dese saken gesien ende gehoert hadde, doe sende hi LXXII eerbaar, wijs mannen, die hem die wet uutten Ebreeuschen in Griex settede[n]. Ende doe gaf hi alle die mannen grote cyerheit ende sendese mit eren weder thuys. Ende hi sende den biscop Eleazarus costelike giften ende gulden vaten inden tempel ons Heren mede te dienen. Ende hi sende hem een tafel van goude, verciert met costelic gesteent. Onder dese[n] Philadelphus was een cleerc [= clerc], die hiet Socratus [= Sostratus], die maecte een vanden meesten wonderen in Alexandrieen, die men in der werelt vint. Want hi maecte een toren, staende in die zee sonder fondament, drivende in der zee op III glasen, die ront waren, onder elken hoec een glas. Deze Fyladelfus sterf ende sijn brueder Euergetes die wort coninc van Egipten, ende hi wan Syrien ende Azyen. Doe was Eleazarus doot ende sijns brueders zoen Onyas, die biscop wort in [Jherusalem]. Euergetes, die coninc van Egipten, die eyschede weder den tyns van Jherusalem, die Filadelfus hem verdregen hadde. Mer Onyas, die biscop ontseide dat. Doe was [125a] die coninc vertorent. Doe sende die biscop Onyas sijn soen Josephus totten coninc ende maecte vrede. Daerna doe sterf Euergetes ende sijn soen Filopater wort coninc in Egipten. Ende Onyas was biscop in Jherusalem. Ende in die tijt doe maecte Jhesus Sydracs soen dat boec "Ecclesiasticus." Die Filopater wort verwonnen van Antyochus, die coninc van Sijryen ende hi wort coninc van Egipten. Ende Onyas was doe biscop in Jherusalem. Ende Antyochus die settede den tyns weder op die Joden, die Filadelfus of gedaan hadde. Ende hi was so quaet, dat daer voel volcs over hem claechden, so dat Effricanus van Romen quam ende dwanc hem, dat hi sijn oerlogen afterliet ende hi gaf hem sijn kint te gysel, dat Epyfanus hiet. Deze Antyochus voer tot enen tempel, daer hi groten scat waende winnen. Die papen eerden hem ende riepen hem inden tempel ende daer sloghen si hem an stucken doot. Doe die Antyochus doot was, doe wort sijn soen coninc in Syrien, Celentus [= Seleucus]. Doe sende [hi] Helyodorus in Jherusalem om den tempel te roven; ende doe hi in den tempel quam, doe sloech hem die engel Gods doot. Die biscop Onyas die bat voir hem ende hi stont op vander doet ende was gesont. Doe hi totten coninc Celentus quam, doe seide hi: "Here coninc, sijdi op yemant [125b] gram, sent die te Jherusalem inden tempel, gi wort gewroken." Doe Epyfanus vernam dat sijn vader doot was daer hy te Romen te gysel lach, doe toech hi uut der geselscap [= ghiselscap] ende quam in Syrien ende verdreef sinen broeder ende wort daer coninc. Ende doe starf die biscop Onyas ende hi en liet geen kinder. Mer hi liet twee brueders, ende elc die woude biscop wesen. Ende want die coninc van Cyryen Epifanus een Griex [= Griec] was, so verwandelden die bruederen haer namen na die Griexe namen om help ende vrientscap van den Griexen coninc te hebben. Want Yadus die noemde hem Jasoen ende Jan noemde hem Menelaus, omdat se Epyfanus in sijn vrientscap ontvangen soude. Ende doe coft Jason dat bisdom jegen Epyfanus ende om die[r] quaetheit willen, so ghinc dat heylige vuer uut, dat opt outaer lach, die in LXX jaren nyet uut en ghinc, daert Yeremyas onder die aerde gedolven hadde. Daerna doe na[m] die coninc van Syrien Epyfanus Josan dat bisdom ende gaft sinen brueder Menelaus. Dese Menelaus die beval enen man, hiet Andronicus, dat hi Josan, den biscop, soude doot slaen, als hi dede. Doe wort die Epyfanus toornich, omdat die rechte [125c] biscop doot geslagen was. Doe dede hi Andronicus Jherusalem omme leden ende geselen ende daerna onthoefden. Die coninc Epyfanus toech te Egypten ende wan dat mit verraet. Daerna quam hi voir Jherusalem ende die biscop Menelaus die dede hem die poert op ende hi lede hem inden tempel; ende daer nam hi uut alle die gulden vaten, die gulden tafel, die gulden pot ende alle die scyerheit [= cyerheit] des tempels ende hi verboet daer den dienst Gods te doen. Ende hi settede op dat outaer Gods sijn afgod Jupiter, dat men die daer eren soude. Ende in die duerbaer gordijn, die inden (den) tempel hinc, daer dede hi in wercken Jupiter, sijn afgod. Ende binnen Jherusalem op Davids toorn, daer leide hi voel Griecken op, die den Joden voel verdriets deden, want wat Joden haer kinder dede[n] besnijden, die hingen si hals an hals. Ende om anxt ende om vrese van der doot, so hebben voel Joden die wet Gods aftergelaten. Daerna doe waren daer twee wiven gewroecht, omdat si haer kinder besneden. Die worden an haer borsten gehangen ende daerna doer die stede gesleept ende over die muur geworpen. Doe was daer een [125d] out paep, hiet Eleazarus. Die woude die coninc verckenvleis doen eten; ende omdattet in die wet verboden was, so en woude hi dat niet eten. Doe seiden sijn vrienden: "Wi sellen u ander vleis brengen, eet dat ende sect, dattet verckensvleis is." Doe seide Eleazarus: "So brac ic ymmer die wet. Ic en wil mit gene(n) [be]veinstheit ontgaen. Ic wil den jongen guet exempel laten." Doe wort Eleazarus gedoot, omdat hi die wet Gods niet breken en woude. Daerna wort voer den coninc gebracht een wijf mit seven kinderen, omdat si geen verckensvleis en wouden eten. Epyfanus dede doe een groet vuer maken ende hi seide: "Wilgi verckensvleis eten, ic sel u grote giften geven." Die moeder troestese daertoe, dat sie die wet souden houden. Daer nam die coninc den outsten brueder eerst ende dede hem die tonge opsnijden [= ofsnijden] ende doe sijn vel vanden hoefde villen, ende doe sijn handen ende sijn voeten opsnijden [= ofsnijden]. Ende daerna werp men hem int vuer ende verbarnde hem. Ende sulke pijn deed men alle die seven bruederen. Ende daerna wort die moeder mede gedoot.

Hierom laet ons ymmer die geboden ende die wet Gods [houden], opdat gi niet en coemt onder die verdoemde [heydenen].

Naar Sjoerd Sanders Hoogstra (ed.), Proza-bewerkingen van het Leven van Alexander den Groote in het Middelnederlandsch. 's-Gravenhage: Martinus Nijhoff, 1898, p. 1-37 (Text I van twee).
Digitale editie bezorgd door Thomas Shannon (tshannon@socrates.berkeley.edu)
HTML: Marc van Oostendorp, voor het project Laurens Jz. Coster

Verklaringen:
[= ] geeft een correctie of een verklaring aan.
[ ] geeft iets aan wat niet in het handschrift staat.
( ) geeft iets aan wat wel in het handschrift staat maar verwijderd moet worden.