Nicolaas Beets Pagina

Narede


en

Opdracht aan een vriend

eerste uitgave

Beste Vriend!

Toen ik de voorgaande bladen gedrukt zag, begreep ik dat er nog iets aan ontbrak, alvorens ik ze de wereld in kon zenden. Eerst had ik gedacht er een scherpe voorrede voor te schrijven, zeer hatelijk tegen deze of gene collega-auteur, die mij nooit kwaad had gedaan, maar daar ik een hekel aan had of jaloers van was. Doch daar ik niemand kon bedenken, die in deze termen viel, moest ik wel van dit fraaie plan afstappen. Toen meende ik een gehele s1agorde van onderkraste en tweemaal onderkraste duchtigheden tegen de heren recensenten te richten, die ik niet ken, en die mij . . . ik had kunnen zeggen: 'zullen verguizen'. het is een plechtig woord en bij teleurgestelde schrijvers zeer gebruikelijk. Maar het was duizend tegen een, dat men mij verweet die uitvallen te hebben nageschreven. Daarop heb ik van alle hatelijkheden afgezien, hetwelk te beter was, daar ik ze in mijn boek ook niet had toegelaten. En dewijl ik plan had dat boek aan u op te dragen, besloot ik eindelijk al wat ik er nog over te zeggen had met die toewijding aan u samen te smelten, en daartoe schrijf ik deze Narede. Iets onaangenaams te zeggen zou mij nu geheel onmogelijk zijn; want hoe zou het gaan kunnen in de nabijheid van uw naam?

Gij weet hoe en wanneer ik deze opstellen heb bijeengekregen. Zij zijn bedacht in verloren uren, tussen de wielen en op het water, op wandelingen, en in vervelende gezelschappen. Zij zijn geschreven in ogenblikken, waarin een ander zijn piano opensluit, of een pijp rookt, of over Don Carlos praat. Zij werden in gezellige uurtjes voorgelezen onder vrienden, alleen onder vrienden. Nu ze dan bijeenvergaderd zijn en aan het publiek worden overgegeven, hoop ik dat het publiek ze als zodanig zal beschouwen. Alwie nu niet van Hildebrand houdt, moet ze maar niet lezen. Gij en de andere academievrienden zullen er hem in horen praten en vertellen, en er veel in wedervinden dat hij dikwijls mondeling met hen heeft behandeld. Zij zijn herwaarts en derwaarts gegaan met hun respectieve doctorale graden; en dit boek zend ik hun na als een gedachtenis aan ons genoegelijk verkeer, en mijn hartelijke vriendengroet voeg ik er in gedachte bij.

Wie Hildebrand is weet iedereen wel; er is somtijds met veel scherpzinnigheid naar geraden. Ook maak ik er geen geheim van, noch poog mij te laten doorgaan voor een veertig jaar ouder of een veertigmaal beter dan ik ben. Het goede Publiek hebbe vrede met de naam; ook is het om `t even of men Jaap heet of Hildebrand.

Maar de naam van het boek zelf heeft mij veel moeite gekost. Het was zo heel moeielijk de verschillende stukken onder één etiket te brengen, en de uitgever wilde iets hebben dat niet al te versleten was. De camera obscura is tegenwoordig zeer op de spraak, en de aanhaling van Anonymus op de eerste bladzijde toont aan met welk recht ik dit werktuig hier heb durven te pas brengen.

Soms verbeeld ik mij dat deze bundel papiers enige verdienste zou kunnen hebben ten opzichte van onze goede moedertaal. Tot nog toe had zij voor de gemeenzame stijl niet veel aanlokkelijks. Ik ben evenwel de eerste niet, die het waagt haar het zondagspak uit te trekken en wat natuurlijker te doen lopen. Ik hoop dat ik mij niet te véél vrijheden zal hebben veroorloofd, en vraag vergiffenis voor de drukfouten.

Ach, ach, ach! die drukfouten zijn een kruis! Op bladzij 12 staat 19 inplaats van 17. op bladzij 13 (onderaan) staat (hoe is het mogelijk?) onverschilligst inplaats van onbillijkst. Ik wed dat er nog honderden in zijn die ik over het hoofd heb gezien! Maar één: die ik niet heb over 't hoofd gezien, en die mij meer dan alles grieft, staat op bladzij 160. Ik weet zo goed als gij, dat van een 'schalkse boerin' te spreken, even dwaas is als te zeggen: 'een gekse boerin', en dat 'zij lachte schalks' er evenmin door kan als 'zij lachte mals'; en daarom had ik de maagd op bladzij 160 ook 'schalk' laten omkijken. Toen kwam de letterzetter, en schudde daar het hoofd over, en zette 'scha1ks'. Toen kwam ik, en werd boos op de letterzetter, haalde de s door en schreef er het gewone deleatur bij. Ik kreeg een revisie, zag mij gehoorzaamd, en gaf het verlof tot afdrukken. Toen sloop ik weet niet welke hand nogmaals in de proef en verkorf het weer. Ik val die hand niet hard. Zij volgde het voorbeeld van vele, en van bekwame handen. Maar ik bedroef mij, liefste vriend, dat men thans zo onkundigs in onze schoonse moedertaal is geworden, en zo gewoons aan die verkeerdse uitgang, die men bij de oudsere schrijvers te vergeefs zoeken zou.

Ziedaar een lange historie van één enkele drukfout. Op bladzij 101 staat bragt in plaats van bracht. 'Dat komt van die aanmatiging om met Bilderdijk te spellen!' Niet voorbarig, mijn waarde! wat ik u bidden mag. Ik heb eerbied voor iedereen die uit overtuiging andere spelregelen volgt, gelijk ik eerbied heb voor iedereens bekwaamheden en verdiensten, maar het zij hiermede:

hanc veniam petimusque damusque vicissim.
(dees vrijheid vordren wij, gelijk wij ze andren schenken.)

Maar welke drukfouten en andere fouten het boek ook mogen aankleven, en hoe zeer het ook de onbedrevenheid of onbevoegdheid van Hildebrand om iets te doen drukken, of te schrijven, of te spellen moge aantonen . . . ik weet dat u de toeëigening van dit bundeltje aangenaam zal zijn. Dit is althans iets, mijn vriend, en zo het boek u bevalt, dan durf ik wel hopen dat het anderen bevallen zal. Indien het maar een weinigje op u geleek! Het zou dan vol zijn van geestige, maar vrolijke en goedaardige opmerking, waarbij men niet aarzelt zichzelf in te sluiten; van die welwillende lach, die niets heeft van een grijns; het zou dan een van aangename gezelligheid hebben, waarbij men zich op zijn gemak gevoelt, en die de lezer zou boeien en bezighouden, en naar willekeur stemmen tot heldere genoegelijkheid en ongemaakte ernst! Het is maar een wens, vriendlief!

Ik heb de opdracht tot het laatst bewaard. Het is wel tegen de orde; maar het zij zo. Daar zijn zovele lezers die een boek met de laatste bladzij beginnen, dat het bijna op 't zelfde neerkomt.

oktober 1839


TWEEDE UITGAVE

Zo schreef ik voor zes maanden. Thans nog een enkel woord.

Men heeft mij verweten dat het niet aardig was, de man, aan wie ik mijn boek had opgedragen, tot een souffre-douleur van de drukfouten te maken, maar ik weet wel dat gijzelf daar geen ogenblik over hebt gedacht. Zo heeft men zich ook hier en daar zeer beijverd de originelen aan te wijzen van de personen, die ik heb opgevoerd, en heb ik tot mijn grote voldoening bevonden, dat men in iedere stad, waar ik al of niet verkeerd heb, zes of zeven mensen wist op te allen men mij om 't zeerst opdrong dat zij het waren die voor dat portret gezeten hadden.

Ik dacht waarlijk niet dat er zo vele Nurksen en Stastokken op dit benedenrond hun beminnelijkheden ten toon spreidden, en sta verbaasd over de gedienstige ijver, waarmee de vingers naar hen worden uitgestoken. Echter kan ik het goede publiek deze kleine genoegens niet betwisten of kwalijk nemen, maar ik neem de vrijheid het motto van Anonymus in het nog altijd `onuitgegeven boek' in herinnering te brengen, en in gemoede te verklaren dat mijn chambre obscure argeloos geplaatst wordt, dat ik er niet aan wend of keer, en nooit enige beweging maken wil, om haar op een onbescheiden wijze te pointeren. Dat ik ze nog niet op de Godesberg of te Milanen heb kunnen plaatsen doet mij, om den wille van hen die het hoge en het uitheemse begeren, bijzonder leed; maar het is mij gebleken dat de meerderheid ruim zo tevreden was met mijn kleine, mijn Hollandse taferelen. Men moet begrijpen, dat wij de vreemden, dank zij levenden en 'afgestorvenen', al zo op end' uit kennen, dat het een hele aardigheid geworden is voor de afwisseling. eens op onszelf te letten.

Ik neem deze gelegenheid waar, om mij bij een negenjarig vriend te verontschuldigen wegens de betichting omtrent `de bonte zakdoek' op blz. 4. Hij heeft verklaard er nooit in `t geheel een bij zich te hebben, en ik ontlast mijn geweten door dit zijn verzet hier aan te tekenen. Strelend was mij de toejuiching der Hollandse moeders ten aanzien van de schets harer kinderen, en van Prof. Vrolik ten opzichte van `Een Beestenspel' (ofschoon laatstgenoemd stuk toch maar het beste niet schijnt te wezen!); strelend vooral uw goedkeuring, waarvan het gunstig voorteken niet is gelogenstraft.

En als gij nu vraagt of ik geen plan heb in dit slag van schrijven nog eens iets meer te leveren? Ik antwoord dat het, bij zoveel aanmoediging als ik ondervinden mocht, een vreemd verschijnsel, en ook waarlijk ondankbaar wezen zou, indien ik het naliet. Verwacht dus mettertijd `Nieuwe Vertoningen van de Camera Obscura', en neem ten tweeden male de opdracht van dit boekdeel aan.

April 1840

Aan


Dr. Abraham Scholl van Egmond
zijn oudste academievriend
worden de voorgaande bladeren
in liefde toegewijd

door
Hildebrand


Nicolaas Beets Pagina
Voetnoten
drukfouten
Ik twijfel er niet aan of er zullen mensen gevonden worden, die zich beklagen dat er er geen circumflexen en veel te weinig komma's in mijn boek staan. Ik had er over gedacht hier ten slotte een gehele bladzijde met die tekens bij te voegen om naar willekeur over de bladeren uit te strooien, maar ik vreesde dat het al te aardig staan zou.
circumflexen
Samentrekkingstekens, zoals ^.
12
Dat in de sedert gevolgde uitgaven deze drukfouten niet meer voorgekomen zijn laat zich denken, en dat ook in deze, gelijk reeds sedert de zeventiende uitgave, de spelling van het Woordenboek der Nederlandse Taal naar vermogen gevolgd is, heeft de lezer wel opgemerkt.
deleatur
(Lat.) Het moet vernietigd worden! In drukproeven gebruikelijk en aangegeven met de Griekse letter δ die in de praktijd van de corrector veranderd is en een al dan niet fraaie krul, waarin niemand ooit de uitgangsvorm zal herkennen.
souffre-douleur
Zondebok.
pointeren
Op één punt richten.
Dr. Abraham Scholl van Egmond
Een zwager van Nicolaas Beets.

Bezorgd door Joachim Verhagen (J.C.D.Verhagen@fys.ruu.nl).
Opmerkingen aan: coster@dds.nl.
Naar de Coster-pagina.