Aantekeningen:

  • Ik schreef dit in Juli 1848 en ik onderschrijf het nog. Waar de Heer regeert, kan het kwaad beginsel geene andere overwinningen behalen, dan die strooken met Zijn heilig plan… en dit zoo zijnde. wie mag dan vreezen?

 

  • Dit werd geschreven in het laatst van ‘t jaar 1860, toen er zooveel sprake was van zulken verkoop. De Oostenrijksche Sultan zelf schijnt te veel achting te hebben voor zijne vorstelijke slavin, om haar voor geld of goed veil te hebben, Hij zegt met Orosmane in de Zaïre:
    „Pour Venise, Seigneur! sans que ton coeur s’offense,
    „Elle n’est pas d’un prix qui soit en ta puissance!”

 

  • Het veranderd aanzicht van den stand der gebeurtenissen dwingt mij opnieuw den zetter te kwellen met eene noot, Zoo de staatswijsheid den grooten vrijbuiter raadt, den tijd van zijn kruistocht te verdagen, achten wij hem te grooter omdat hij lijdzaamheid genoeg heeft, en zeJfverloochening genoeg, het meest geraden oogenblik af te wachten, met voorbijzien van alle persoonlijke ijdelheid, die menigmaal groote mannen tot grove onvoorzichtigheden heeft geprikkeld.

 

  • Men gaat mij tegenwerpen, dat de beide Oranjevorsten het zwaard hebben aangegord voor hoogere belangen dan die der burgerlijke vrijheid alleen; maar het geldt hier toch ook een groot denkbeeld; waarbij de menschheid zeker zal gewonnen hebben, zoo het zich Iaat verwezenlijken; vrijheid van consciëntie, die noodzakelijke voorwaarde van zuiveren godsdienst, kan immers niet tieren onder een despotisme, dat priesters tot spionnen verlaagt en dat de kerkelijke inquisitie gebruikt om de staatsinquisitie te steunen! Laten protestantsche Nederlanders het niet voorbijzien, dat zich ook onder de katholieken in Italië de behoefte openbaart aan meer ruimte en meer licht, dan eene geestelijkheid, die zich dienares heeft gesteld van Oostenrijksche of Bourbonsche dwingelandij, hun zou kunnen geven of zou willen toestaan.

 

  • Landgenooten! maar Nizza is nù Fransch en Venetië Italiaansch, en zeker, de Venetiaan van de veertiende eeuw zou zich geen landgenoot genoemd hebben van den Piemontees, zoomin als een Fries of een Groninger zich in den grafelijken tijd landgenoot zou hebben genoemd van een Kennemer of een Zeelander; wij behoeven in dezen toch zoo nauw niet te rekenen.

 

  • Men herinnert zich zijne waardige toespraak aan eenige predikanten van verschillende gezindheid, die hij uit de boeien der Algerijnen had verlost.

 

  • De geduchte Raad van Drieën (I tre di sopra), die in lateren tijd de staatsinquisitie vertegenwoordigde, bestond nog niet; maar de geest, waaruit dit vreeselijk tribunaaloorsprong nam, heerschte reeds.

 

  • De uitgever der Archives, waaruit wij deze toespraak ontleenen, is van gevoelen dat Maria de Medicis deze waarschuwing hoog noodig had, maar toch, gelijk het in dergelijke gevallen meestal gaat, heeft zij er zeer weinig van geprofiteerd.

 

  • Dit werd geschreven onder het tweede Keizerrijk.

 

  • „Je pense” schrijft hij aan Maurits „que vostre Excellence se plairoit de sçavoir les particularité de ceste séparation, comme l’action la plus signalée qui se soit passé il y a longtemps en aulcune court de Prince; car si vostre Ex. considère le temps, les personnes et les suites de toute ceste tragédie, vous la trouverez admirable!”

 

  • De zon dier hofgunst ging ook voor hem niet onder. Hij is de eenige der gunstelingen van Lodewijk XIII geweest, die gestorven is zonder in ongende te zijn gevallen. Waarheid is dat hij jong stierf en… bijtijds, want de weinige rouw dien de Koning betoonde bij zijn dood, geeft recht te gelooven, dat hij den lieveling moede was en verlangde naar een ander voorwerp zijner zelfzuchtige vriendschap.

Ingezonden op: 19 July 2001