SAMUEL COSTERS (1579-1665)

BOERE-KLVCHT


DE EERSTE UYTKOMST VANT EERSTE DEEL

Teeuwis een boer brenght eenich brandthout op 't Toneel, met een bijl om dat te kloven, een weynich ghehouwen hebbende roept hy sijn zoontgen aldus.

Keesje, Keesje op as een man, nou wel op mijn vaer.

   Keesgen van binnen roept:

Wel. Teeuwis. Hoor jet wel? Kees. Ja alree man, Terstondt ben ick klaer.
Teeuw. Nou dan 'k selt wel sien; wijf hy wijf, benje alop?
Alrie 't gadt uyt, schadt ick, eer den Icker sijn schoenen an het, isse haes-op.
Dorst ick het seggen, 'kloof niet ofse rijt snachts op kol.
'K heb daer alsucken Anne, se is soo blanck as een mol,
Se het een paer oogen in haer kop soo bruyn as een schellevis,
Met een nues, en de meer mient noch, datset self is,
Daer by hetsen mongt vanner ien oor totter aer,
En ooren as een vries varcken, die slingertse after teughen mekaer,
Asse quaet is, trouwen dat selden buert, maer seven dagen inde weeck.

   Anne komt singende uyt, Teeuwis haer siende seyt voort:

De Nicker isser altijt ontrent as icker van spreeck,
'Khoorse al duncktme, liefelijck; seecker dats een keeltgen.
Saegiese nou eens grijnsen, dat sou je u eerst verwonderen vant beeltgen.
Hoor byget dat is een stemmetgen as een mager varcken,
Op me siel godts tis om een benaut hart wat te verstarcken.
Dat selje beter ghelooven asse voor den dach komt en dat jese siet.
Daer komt den droes.

   Anne comt uyt en seyt:

Arme vaer, daer staet hy en werckt dat hy swiet.
Laet ick liever wech gaen, want dat hy my vernam,
Smeet hy de byl int hout en vatteme, 't is sulcken haen met een dubbelde kam,
En ick maecker niet veel werck of.

   Anne gaet binne, Teeuwis syt:

Ja Anne, ick noch al vuel min.
Gans bloemer harten hoe wispeltuerich setmen oock op een meydt sijn zin.
Wat dochtje daer, was ick mee niet veel te deghen beghaen op vleys,
Dat ick so te marckt ging, 'khou jae'ck, maer mocht 'khou een reys,
'Ksoume soo niet wech werpen, dat vertrout me vry toe.
Ick prijs wat moeys, want 'tkostme no altemet wel een koe,
Datse so verbrant lelijc is, en dat machse niet lyen, en nocht alder miest
Sy is al goet schick jeloers, en een mensch is immer geen biest.
Jonge, jonge, ic wed hy alweer slaept die besuchte guyt.

   Teeuwis treedt binnen, en seyt:

Jou leckertgen, Keesjen van binnen. Och och mijn gouden vaartgen.

   Teeuwis uyt

Her, her dan, der uyt jou bengeltie. Keesgen uyt koomende seyt:
Neen, neen, Pestelency neen. Teeuwis. Jou guytgen, is dat jou gebedt?
Her, her, lustich dan, alle ochtens heb ick hier sulcken pret,
Dan leg ick eens met de moer over hoop, en dan een met de meyt,
En dan ien reys met jou, jou leckertgen en ick hebje so dickwijls ghseydt
Datje mit jou moet op sout staen sochtends heel vroo,
Maer neen, een luye naers, en een werm nest, die scheyen soo noo.
Nu wel aen dan, duese reys sie ickje noch duer de vingeren,
Maer soo 't weer buert, sel ickje soo dapper om de ooren slingeren,
Dat het je huegen sel, verstaye dat wel lecker?
Sulcken eyntgen swieps, he, he, dats sucken moyen wrecker.
Nou lustich dan. Keesgen. Wel hey, ick bin immer al op.
Teeuw. Voort dan scherluyn. Keesgen. Wat paerden sal ick dan neemen?
Teeuw. Maer de jonge blaeu, met de bonte ruyn,
We moeten wat briet uyt coomen, we varen alle daech niet tot men Heer.
Past men datje de starten wel op steeckt, dat is jou eer,
Na de nieuwe snof, hoortje, met een dray, met ien sway, met een krul mier
Gelijck jou buer jonges doen, Claes, jonge Jaep, Jan pier,
Die het een hangie van een pairt op te potsen, die is wel soo dreeps,
Je bent niet een ding sindelijc, nou lustich iens op sijn groot scheeps.
Keesien. De bongt het maer een yser maer de graeu hetse allegaer,
Laetewe die twie in reys gaen slaen tegen mekaer,
En de blau loopt immers niet een ding ande hanght.
Teeuw. Ick wil de bongt hebben, wats hier, je hebt geen verstangt.
Keesien. Wel, wel beghint hy dan op straet te hincken, soo heeftiet my niet we wyten.
Teeuwis. Kijck wijsheyt, hoe na sorchje dat hy bienen sou verslyten,
Hy sel lang sonder ysers loopen eerse tot de knien of binnen.
Kees. Aswe so wyts uyt komen, selle de luy mienen dat wy vant hof binnen,
En juyst selt een joncker van Losduynen wesen, en een boer in sijn gat.
Teeuw. Lustich dan ,dat gaeter duer, hou daer nocht iens dats dat,
Mit dat inde bogaert leyt heb ick pas soo veel alsme paerde muegen trecken
Jongetje, jongetje, ja benje al wech, soo mach icker selver me gaen dencken
En stuwent na de kunst, en na me sin iens op de wagen.
'Kweet niet if ic ten iersten altemael sel kenne draghen,
Ackermenten dat weecht, om een haer lap ick het wel weer neer.
Waer nou mijn Anne hier, die blauwe starcke meer,
Byget se ken soo wat doen, se is soo starck as ien paertjen.
Lichtelijck schorten sy alde rest voor ien staertjen.
En ick selder wel twie mael over moeten torssen.
Dat was een kleyn scheel, maer ic vrees me moye kleeren te bemorsen.
En ick bin soo sindelijck, dat icker gien vuyl aen mach sien.

   Teeuwis meent met het hout op te rysen, en valt en seyt:

Bloemerherten is dat vallen, ey men arm, ellemente me bien,
Pestelency me bil, dunckt me, is schier uyt het lit,
Dat isse oock by gans bloet.

   Anne comt uyt en seyt:

Benedijstes wat is toch dit?
Wel lieve Krijnen kint, wel lieve vaer, hoe koomje te vallen?
Teeuw. Krijnen kint, he datje sint Felten, schen onder je allen,
Dat icket by gans bloet omme eer niet en liet,
'Ksouje wat aers seggen. Anne. Wel kindt ick doetje niet.
Nou mijn Teeuwis Krijnen, nou mijn vaer, ten is gien noot.
Teeuwis. Dat denck ick wel, kijck pruym, viel ick maer doot,
Je weet niet, watje anme sout verliesen, dat ick sturf.
Oy, oy, 'k moetme qualick houwen, 'tis sucken slechten slurf,
Oy my Anne, hae wel wat ist nou, nou bin ick wel weer op de bien,
Maer ick vil weer los int hol lietjeme allien,
En wat raet Anne, 'thout moet evenwel op de waghen.
Anne. Was daer alle ding wel me, ick souter wel op draghen.
Maer lieve Krijnen kint dus te vallen, wis, wis, wis,
Gaet daer wat sitten rusten, moghelijck oft flus wat over is,
Ick sel terwijl gaen schicken 'thout op het voer.

   Anne set Teeuwis wat neer, in een stoel, Teeuwis seyt aldus:

Ja, ja, misselijck is wonderlijck, soo soo men moer,
Laet my iens kijcken, hoe starck, datje bent, gants bloet Anne,
Gaet tweemaal. An. Niet een meyt, 'k selt ten eerste wel vermannen,
Hou jij je stil mijn Vaer, waerje slechts uyt de smart.
Teeuw. Ja wel lieve Anne, hier sit ick, de pijn slaetme schier an 't hart.
By get Anne, dat sou ickje niet connen na doen.
Anne hoorje wel, segt Keesgen dat hy hem moet dra spoen,
Wangt ick sou evenwel garen te middach tot men Joncker bancken.

   Anne ingaende seyt: Wel Teeuwis blijft en seyt:

Daer gaet moer heen, at heb ick al wech met me rancken,
Datse me dat werck afneemt, ick had pas soo veel noot an me bien,
As an men ellebooch, an men bil, en an me knien,
Maer heb ick inme voor de klock thien of elf,
Of voor de middach in den Haech te comen, so mach ic self
Gaen stuwen me wagen, sy scheyender niet af, ic sel toch moeten aenhouwen,
Mijn volc weet aers met mekaer niet te doen as wiewawouwen,
Daerom moet icker self by wesen, en sien hoe 'twerk voort gaet.
Anne, Kees, Neel, by gans kraft, datje de moort slaet,
Waer nicker steeckje allegaer in ien gat, waer benje omtrent?

   Anne komt uyt, en seyt:

Hoe loopt hy dus tieren dese herseloose Vent?
Wat of sijn roepen en tieren nou weer beduyt?
'kSie wel watter of is, hy speult de schavuyt,
Hoe sier had toch de man flus sijn bien ghedaen.

   Teeuwis binnen zijnde, smijt Keesien sijn Soon,
      Anne hoort dit, en seyt voort:

Hoort daer, 'tviel hem soo suer, soo 'tscheen allien te staen,
Dat icker hiel beducht was, maer hy loopter al wee heen.

   Keesien com huylent uyt, Anne seyt:

Wat isser Keesje? Keesie. 'k Vraech me vaer of ic me sel, en hy seyt neen,
En hy hettet me gister avont immers noch belooft.
Anne. Je Vaer Keesje, is ien recht breyndeloos hooft.
Het hy je smeten? Keesien. Jae, en hy smijt soo besucht stijf.
Anne. 'kLoof niet oftje Vaer smijt om tijt verdrijf.
'kWeet niet wat we noch met die man sellen gaen beginnen,
Hy wort soo quaet van sijn eygen boose sinnen,
Och 'tis alsulcken, wat wil ickje seggen, sulcken ongalijcken man.
Die een quaet hooft, het, seggese, isser selver wel qualijck an.
Want hy moet sijn qua kop, mienense, selver dragen,
Maer 'tWijf dat het met hem draecht is wel te beclagen.
Deuse man is so oplopent van sinnen, hy wort so quaet as ien baers,
Maer ic mach denken, haestige luy binnen weer gien verraers.
Hy drinckt weer niet droncken, met ien pot melck ken ic hem wel houwen,
Maer ien gebreck het hy, hy siet te byster gaern vrouwen,
En met ien diel Hoeren sou hy sijn leste gelt wel verteeren,
Gelijck alsme al onse Bueren seggen, dat binnen luytjens met eeren,
En Pier Neef wistet lestent ooc al, dats ien man die laeckt het,
En raet hem of, maer wat ist? al sach met, hy versaeckt het.
Daerom geloof ick de luy beter as hem, al swoer hy by sijn keel.
Daer sal hy nou na den Haegh toe, en daer het hy de Magere Neel,
Die Truy Jeroens, die Friessche Fem, die wort hy niet sadt,
Dan noch Scheele Lijs, dat is alsucken vel met ien gadt.
Neen seecker, hy sleme allien niet na den Haegh, dat sweer ick,
Ick sel mee, of jy selt mee, laet sien oock, dat begeer ick,
Al sou hy soo quaet worden, dat ic wel wist dat hy me sou vernielen.
Hoor jij wel Keesje, past datje je Vaer staech bent op sijn hielen,
En wetet my te seggen, waer dat hy al gaet.
Daer en leyt niet aen, al wort hy altemet al iensjens quaet.
Blijft ghy al by hem die rechte vuyle schalck.

   Teeuwis comt uyt, en seyt:

Kees, Kees, hier Kees, waer binje huyle balck?
Nou je selt me, knap je selt me, al je best gaet sitten op het hout,
Maer pastme datje vroet bint, weest me je leven niet stout.
Dat grijnsertjen, waerom mach dit leckertjen noch pruylen?
Anne. Nou Krynen kint maekt de Jongen toch niet an 'thuylen,
Laet hy toch ien reys mit je varen na den Haegh,
Hy hetter sijn leven niet geweest, daerom is hy soo graegh,
En 'tis ooc Vastelavont, hy crijcht licht wat van men Jonckers Tafel,
De iene warme pankoeck, of d'are leckere Wafel,
Om dees tijt 'sJaers hebbense toch in stee sulcken ghesnor.
Teeuw. Wel laet hy mee varen, maer ick wil gien gheknor
Noch gien gepreutel onger weech van de Lecker verdraghen.
Keesien. Neen ick sel niet, en soose tot men Joncker over me claghen,
Laet ick dan van me leven nergens meer meegaen.
T. Wel an dan, maer dat je mient dat potten en pannen daer al ree staen
Om Pankoecken te backen, neen seker, 'tis daer al kael Hof,
'kHebber iens geweest, doe liepter soor besuckt schrael of,
Dat ick hongerich van Tafel gingh, 'tisser nergens na soo bongt.
Se comen daer mit een lecker beetjen ontwervele je de mongt,
'tHet niet te beduye, dan vragese je noch, smaeckt del niet wel?
En 'tmach een Boer soo veel helpen, als een Boef inde Hel.
Nou as een man na de Wage, hoe sieje toch soo gryselijck?
Hadieu Anne. Anne. Hadieu Krynen Kijnt, wangert wyselijck.
Ick mach me te vreen stellen, waer mee wil ick de dwaes dwinge?
Nou wel, terwijl Neel uyt is, soo moet ick de Kaes wringe,
Ick bin soo wat verkluemt, 'ksou wel altijt Wangten hoeven,
Maer ick bin puntich genoegh Moer, al singen de Boeven:
Anne Kome Wouters se wringt de Kaes met Wangten,
Die maer vande ontydighe zijn, dat binne haer beste Klangten.
Neen seecker, ick bin soo klaer, 'ksou jou wel uyt durven tarten.


DE TVVEEDE UYTKOMST VANT EERSTE DEEL

Krijn. Bely. En men Vrou van Grevelinckhuysen.

   Bely seyt:

Me Vrou hoe kenje je ooc houwe, wat hebje bygut ooc parten!
Me Joncker mient al waers, hy wort seker hoe langer hoe grover.
Vrou. Hy en isser niet te veel Bely, maer hy schietter pas over.
Hoe dat ick hem langer heb, hoe dat hyme meer tuegen wort.
Bely. Ik hoor wel, was hy doot, en hadden hem vier sellebroers geschort,
De blyste, na me dunckt Vrou, die souwen voor aen gaen.
Vrou. 'k Kenme niet versinnen, waerom ic de Vent toch mocht aenslaen,
Sulcken Deen, mal, of altijt nergens na de sneechste van sen vriende,
En dat meer is, hy is opt thiende deel na soo Rijck niet als ick miende,
Soo dat ick heel bedroghen ben, en om sijn goetjen wast dat ic hem nam.
Bely. Maer Vrou, namje oock om 'tgoet suclken Jan achter lam,
Sulcken plompen Drent, een mensch soo bot en onbeschoft,
Sulcken futselaer? dat en had ick niet ghedaen, aent vleys ismen meest bekoft.
Sulcken Hennetaster, 'kweet niet waer by dat ic best sijn gefemelijck,
Maer seker een menschen sin, vrou, is wel een menschen Hemelrijc.
Neen moer, over Rijck over al, ick wil wat int ooch.
Vrou. Hy sou haest mans genoech wesen, maer hy is te beseten drooch.
Comt hy thuys, hy spreeckt niet, gaet hy uyt, hij swijcht stil,
'k Loof nau dat hy spreken sou, al waert dat hy over me vil.
Altijt siet hy even bang, nimmermeer gaet hy eens uyt sijn tred,
En dat toch 'tmeeste is, nimmermeer comty eens lachende te bed,
Ja tis hem nau te pyne waert, dat hy me iens over zy sou toeloncken,
Maer hy keert me sijn aers toe, en gaet ligghen roncken.
't Moeyt me altemet wel, dat ic dus me jonge leven moet verslyten.
Beley. By get vrou, wast me man, ick zou 't hem by elck een verwyten.
Onze lieven Heer wil me slechts mit sulcken man niet bedroeven,
Of ich zou aers me wel gaen segghen met de boeven,
Trouwen int hoey, dats moey,
Maer trouwen in de kerck, dats ewich werck.
Vrou. Ja meysie, je weet nich niet hoe 'theylicken een mensch comt verlacken,
'tComt soo schielick aen, lieve Kijndt, as het kacken.
'tWaer me wel soo wijs, doeck iens jaers te vryen waer,
'kEn docht niet dan nae vreught, en niet nae dit lyen zwaer.
Neen ick moet een man hebben, seyd ick, die me maeckt tot een wijf,
En nou icker een heb, ben ick al weeu by sijn levende lijf,
Maer doeck hijlicken zou, was dat trouwens 'tminste dat ick gisten.
Bely. 'tWas wel goet vrou, dat sommige luy van je noot wisten.
Daer zijn seker noch goe mannen, dier over de heymelijcke armen
Wt naeckte liefde nae de gouwe werelt noch ontfarmen.
Maer vrou, hoe ken je sulcken mensch noch liefde betoonen?
'kSou hem seecker met Oenes kolf altemet koning kroonen
En de luy zouwender om lachten, als sijt al quamen te weten.
Vrou. Maer Bely, wat zouwen de luy segghen, datwe makaer smeten?
Dat is onder de rijcke luy soo gheen manier.
Bely. Over manier over al, 'kzou me leven met sulcken stier,
Waer ic in jou stee vrou, soo lusteloos niet brengen duer.
Ic bijn de meyt, en jei bint nu de vrou, maar 'kneem mijn lever voor de kuer
Want al binje rijc, jei bent gevangen, maer ic ben vry, al ben ic pover.
Vrou. Ick ben met de droes gescheept, en ick moeter me over:
Patiencie per fors, wie weet waer voor dat het goet is.
'tIs by provisie quae noech, dat hy soo bijster onsoet is
Also wel snachts als daegs, want of ic by hem dan of ic by jou slaep,
Daer en is niet veel keur aen.

   Krijn comt uyt, en seyt:

Bely, Bely, waer benje Woudt aeo?
Hey hoorje niet Bely, waer of se ergens is om een hoeck?
Vrou. Wat is hiet nu weer? Krijn. Vrou, meyt, d'een met d'aer is t'soeck,
Modde van gompe Bely! pestelensie, daer coom ic kael of.
Vrou. Onbeschoften Reeckel, hoe is hy toch dus bot en grof?
Siet hem nou iens staen of hy gien vijf kan tellen.
Bely. Soo neemt hy me altijt met een deel toenamen te quellen,
Dan bin ick ien modde, dan bin ic ien varcken, en dan bin ic een meer.
Vrou. Nou wat isser te doen?
Krijn. O bloet, maer Vrou, mijn Heer,
Me Joncker Vrou, mijn Joncker segh ick y got.
Vrou. Wat is je Joncker? hoe staje dus, benje sodt,
Of geckje mit me, hoe sal ick het verstaen?
Swygt Bely! Bely. As je maer om kyct Vrou, so dreygt hyme te slaen.
Vrou. Dat hy dat maer iens docht, nou wel wat is je Joncker?
Krijn. Wat sou hy wesen, hy is quaet datje hem daer int doncker
Alleen na sijn kleeren en sijn goet soo laet soecken,
En weetse nergens te vinden, daerom begint hy te vloecken,
Dan wil hy sijn kousen, dan wil hy sijn laersen, dat ist dit, dan ist dat,
Nou krijgh ick een oorwangt, dan ien voet inme gadt,
En wat weet ick van sijn kleeren, waerom geeft hy me slagen?
Vrou. Wat klieren nou? Krijn. Sijn ouwe klieren, daer hy mee gaet jagen.
Hy wil enckel te velt, om een Haes te bedrapen.
Vrou. Ick docht seker dat hy al den dach sou hebben blyven iggen slapen.
Wel hoe schiet hem dat soo schielijck in sijn sin?
De Jichtigen Hont, hy klaecht immers dat hy niet ien vin
Noch ien lidt an sijn Lijf kan reppen, hy hou hem vry stil.
Krijn. Wat hy reppen kan of niet, sijn tongh, hat hy wiel wel tot sijn wil,
En sijn hangden oock wel, dat verneem ick altemet op mijn kop.
Hy gafme daer terstont noch ien averechse klop,
Was dat met in lamme hangt, soo speelter de Nicker mee.
Nou gaet by hem Bely. Vrou. Wat souwer Bely doen?
Krijn. Maer dat icker dee,
En soecken sijn klieren, die men nerghens kan vinden,
Bely. 'tIs waer Hanne, je loopt als soecken as de blinden,
Je sout je oogen in de hangt nemen, en kijcken door de gaten.
Vrou. Blijf jy hier Bely, laet ick gaen, ick weet hem noch te bepraten.
't Schijnt datwe toch alle gaer moeten de murchloose schonck vresen.

   De Vrou gaet binnen, Krijn seyt:

Dat jy by hem quam moer, jou hooft sou honck wesen.
Bloemerherten hy tiert soo, dien besuchten uyl.
Mijn Vrou siet toe, sy crijcht ooc wel goe coop een vuyst op haer muyl.
Hy het me soo besucht ghepuelet, ten is niet om te spreken,
En om ien haer Bely sou ick het aen jou wee wreecken,
Had ickje by me solen maer ergens om een hoeck allien.
Bely. Je bint al sulcken soetert. nou, nou, je moet soo suer niet sien,
Nou as ien man, lach iens, en com, volgewe me Vrou alle bey,
En helpewe den drent, je Heerschap, int gherey.

P A U S E


Titelpagina & Inhoud
Tvveede deel
E-Mail: rudolpho@lelystad.flnet.nl

Laatste wijziging: 17 februari 1997


Coster-pagina