SAMUEL COSTERS (1579-1665)

BOERE-KLVCHT


DE EERSTE UYTKOMST, VANT DERDE DEEL IS

Jan Soetelaer ghecleet als een stalknecht, met opghestroopte armen, en een emmer met water, comt en singt als volght:

         Och hadden wy Vastelavont, wy gavent
         Comt Valentijn, brenght ons de wijn,
         Dus kriijghen wy Paeschavondt.

Dit stof van de paerden gaet een mensch soo sitten inde keel,
Brochtmen nu yemant een half bier, al waerter een heel,
Hy zoume onghelijck meer vrientschap doen, dan of hy me wat smeet.
Ick win men kost wel suyverlijck, alle daegh ben ick dus besweet.
Dan 'tbest datter van is, 'tis een werck dat ick gaern doe.
Wat dat ick sat wordt, de roskam word ick niet moe,
En 'tbennen oock maer een deel uylen, die die niet hanteren.
'tIs een oeffeningh gheacht by Prinsen en by Heeren,
En in alle groote Meesters hooven spantse de kroon.
Schand moetenser doch van hebben en hoon,
Die de macht hebben, en de edele roskam niet beminnen.
Wat! Ick wort altemets schier uyt mijn sinnen,
Als ick het sie, datse hier soo weynich wort gheacht,
En dat noch van rijcke-luy, persoonen van macht.
By get, had ick haer goet, ick waer eer aer geest.
Wech met dat colck, sy quamen haer leven op gheen levendighe beest.
Een paert is immer altemael, waer me soumen sijn lust aers blussen?
En die dat niet looft, is niet waert dat hy een paerdt zou voor sijn aers cussen,
Want hy de nobliteyt niet weet van dat princelijck dier.
Boven al andere arbeyts beesten is dit alleen moedigh en fier,
En 'tverhoeveerdighst hem alst comt by sijns ghelijck,
Het bruyst, het kneust, en kneet de aerde tot stofe en slijck.
De moedlichheyt wort recht by een goedt paerdt vergeleecken,
Daerom mocht ick, ick zou by gantsch eleweecken,
Altemets wel plockhairen teghens die die de roskam haten.
Maer wat wil icker teghens een deel volck af praten,
Die liever in een schuytjen varen, om sonder acxijs haer gat vol te poyen?
Ick mach liever swyghen, dats recht roosen voor varckens stroyen,
Dan tis voor de noble baasen, die hiet mogelijck staen onder den hoop,
Die een paerdt uyter vuyst beslaen connen, maer niet ter loop.
Dat zou een kunsjen wesen, daer ick wel een duyt aen wou versien.
Oeffeningh van't lichaem is dat al de Medecijns ghebien:
En wat oeffeningh isser dan heerlijcker, eerlijcker, en bequamer als desen?
Mynen 'thalven ick weet niet, dan 'tzou konnen wesen,
Dat de Jacht te ghelijcken was by desen in eer,
Dan selden, laet ick vry segghen nimmermeer,
Ken die heerlijck ghenoech ghebruyckt worden sonder paert,
Daerom is de onse dan boven alle andere prysens waert.
En soo is een paerd door toeval oock des gesontheyts eerste goedt:
En laet ons sien, wat het ons noch al meerder doet.
Door sijn eyghen statuer en aengebooren schijn
Soo bevint men seecker dat het een vyant is van veel fenijn,
Want sijn mest inghenomen in tyde van noodt,
Heb ick hooren segghen, dat het pestich fenijn in de mensche doot,
Door dien dat het de zweet gaten soo dapper ontsluyt,
Dat het daer de viericheyt doet loopen uyt.
't Selfde doet sijn sweet, sijn mert, als sijn poort gaet ontluycken:
Somma die siec was, die worde gesont, mocht hy een paert gedurich ruyken.

   Jan Soetelaer blyft sitten wassen sijn Roskammen, Bely comt en seyt:

Hier ontrent moet het wesen, en siet ginder wel te pas
Een Stalknecht, of soo een Kabouter, dieme wel ras
Sel wysen waer hij woont; God geefje gen dagh.
J. Soetel. Die geeftjer elf. Bely. Waer woont Jan Soetelaer hier?
J. Soetel. Ick ben de man self. Wel wat wilje me seggen, soete bolle meysjen?
Bely. Maer mijn Vrou van Grevelinckhuysen zouje wel een reysjen,
Quaemtje gelegen, van stongden aen willen spreecken.
Jan Soet. 'k Selmen metter haest inde klieren gaen steecken,
En volgheje datelijc, maer weetje oock watter is?
Bely. Jae'ck, se het een paer paerden te koop, maer ghelt byde visch.
Weetje daer raet om, je raeckter goet coop an.
Jan Soet. Ja'k seer wel, maer waer is Grevelinghousen me Joncker, haer man?
Bely. Die is ter Jacht, daerom komt terwijl hy uyt is,
Want dit voorseecker voor u een grooten buyt is.
Se het noodigh ghelt van doen, en an de paerden comtse hobolligh;
Me Joncker weet niet daste se het. J. Soetel. Wel dat is drolligh.
Maer meysjen ick en denck immers niet datje met me geckt?
Bely. Neen ick seecker; daerom volght my met de Beurs wel gespeckt:
Hondert guldens is soo goet niet, als je dach huyr van daegh.
Jan Soet. Om wat te winnen ben ick wel soo graegh
Als yemant in de werelt, betrout me dat vry.
Bely. Maer sooje met me vrou koop maeck, soo denckt om my,
Daer most een drinckpenningh off, ick selje helpen dinghen.
Jan Soet. Dat beloof ickje aen mijn handt, en in sonderlinghen,
Sooje me ien vrientschap wilt doen, hoor hier, luyster.
Bely. Kijck Mallert iens: soeckje dat, kom t'avont by duyster,
Dan sellewe sien hoe dat dat wil vallen.
Jan Soet. Dat neem ick an, moghelijck off wijt dan soo veer kallen
Dat ick……hoort, Bely. Neen neen, ick ken wel dencken watje mient.
Jan Soet. Nou welan meysjen, 'kselje by komen, en hetje vrou noch wat datme dient,
Dat setje al me aen een kant, want alle dingh staetme an,
Byname jou bolle backisje, o meysjen hadje my tot een man,
Wy zouwen so wel by mekaer schicken, jen zoutet jou leven niet loven.
Bely. 'tIs te wongder met jou, wel hoe kenje je toch soo hoven?
Wastje te deghen schoon, wel je bent te bijster net.
Jan Soet. Wat duncktie? tyje nou niet wel goedt koop by my te bedt?
Bely. Neen vryer, Je bentme noch al te begrobbelt, en te vuyl,
Hier tusschen ye neus, in de hoecken vanie oogen, after u oor, Jandruyl,
Lustigh dan lobbert noch al wat. J. Soet. 'tSelt hem soo wel doen.
Kom hier nou een reys you dingh, en geeftme een soen.
Bely. Hier op straet? soo vaer, dat het al de buert siet,
Neen borght my dat nou, nou dat int vat is, dat suert niet.
Maer alle jocken laavaeren, ye hebt daer noch sulcken swarte stee,
Laat ickie die off wassen, en gaet dan voorder mee,
Nou bock wat, wel dat sit wel te deghen vast,
Wel ten wilder niet off, hoe datmeje oock wast.
'kLoof niet of dat is hiel out suyvel.

   Bely heeft Jan Soetelaer swart ghemaeckt, en treet hem en seyt:

Laet kijcken, rechtevoort lijckie wel de baarlijcke duyvel.
Jan Soet. Wel wat pestelency hebie my eleert?
Bely. Maer ick heb ie kinnebacken met schoon swartsel gesmeert.
Adieu, en laetie mier van vrijsters dienen, onbedachte Jan.
J. Soetel. 't Is wel meysie, tis een arme Schout die sijn boete niet verwaren kan.


DE TVVEEDE UYTKOMST, VANT DERDE DEEL, IS

Joffrou en Teeuwis, Joffrou seyt eerst als volght:

Ksal iens uytkijcken, offer oock yemant ontrent is,
Wat hoe dat onse saeck minder luy bekent is,
Hoe beter, 'ken sie niemat omheynt noch om veer,
Daerom uyt, nou rasch Teeuwis, terwijl me Heer
Noch buyten is, en maeckie terstont hier uyt de straet,
Op dat het mijn Man niet merckt, want dat hy niet weet, dat hem niet schaet.
Teeuwis. Yget Juffer, mocht ickme noch een lutje vermaecken.
Vrou. Neen 'tis nou te laet, comt metie kromhout vaecke.
Adieu Teeuwis, ick sluyt de deur, ick bidje gaet toch voort,
Op dat niement van ons vryery int minste siet of hoort.
Teeuw. Nou moet ick vande Camer gaen, ick mach me wel beclaghen,
Ick segh dat d'ien als d'ander is, mijn rouwt me ros me waghen.
Vrou. Nou Teeuwis, en blijft daer niet staen, ick raeje voor best,
Want soo me Joncker de Voghel hier betraepte op het nest,
Soo wast verkerft, en ick wist ons alle bey gien raet.
Teeuwis. G'adieu dan, gadieu Juffer, de Nicker, ick denck het te laet,
Nou mach ickme t'huys laten dragen van me Apostels paerden,
'tMoet wesen dat de Jonghe veultijts mae de oude aerden.
'kHebme vaer wel hooren seggen, dat me Bestevaer hem an drie vrouwen
Teffens verlooft had, en elck wod hem voor aer trouwen,
Om datse wisten wat hy in sijn lever had, dat ickye segh is waer,
Wantse waren alle drie ghelijck by hem swaer.
En voor mijn vaers deur, dat heb ick selver ghesien,
Worde altemet een Kint te vondeling geleyt, hy knooptent an sijn bien,
En nou ick speul Wel-gevolght, ic schie noch de Papegay,
En ben noch al veer koningh van haer allebey.
Dan ick hebme gat wel gheschrapet, neen ick kent overlegghen,
Me mach oock bij me soolen wel segghen

   Out mal, dat het altijdt gheen stal.

Ist nou niet moy? vlus wast mijn, en nou ist heur waghen.
Dat ghenoeght mach ick wel verby de Schouts deur draghen.
Al heb ic het ghesnoept, ic hebt altijdt niet ghestoolen,
En evewel soo ick het niet en hou verholen,
Zou ick noch in grooten last comen by de Schout.
Howel dat het me wagen cost, me paerden en me hout,
Nochtans zou hy het kalf willen lubben onger de moer.
Pestilensy wist hijt, 'tzou wesen, Schaf op you Boer,
En van me Anne zout me worden alle uren verweten,
Ick hebt verkerft by get, ich heb in de Schuer ghescheten,
En nochtans wat raet, hoe sal ick dit Varcken best wassen?
'kWeet by get niet hoe 'khier best mouwen al sel lassen.
Hoe ben ick oock int fomfelgadt, hoe wil Anne rasen!
Hetse oock gien reen? Paerden quijt, Wagen quijt, by gat jase.
Alsmen recht sal kallen, ick ben oock nu altemael Schipper te voet.
Dat besuckte vrou volck, die Nicker loof ick dat het doet,
Dat me soo beseten sot is, wat, wat, dit is te grof.
Kon ick beget, ick beet me selven de Keel of.
't Is hier Lenten, en die Ploech moet int Velt.
En ick heb naulijxc Peerden, noch gheen overschot van ghelt
Om voort eersten weer te koopen, dus bin ick het kijnt,
En al lijckewel sel de Ploech niet voort gaen van de wijnt.
Daerom ick maeck het hoe 'k het maeck, ick moet een gat vyne
Om mijn blauwe Anne te payen, laet sien 'tmoet wat schyne.
Dat ick seyde dat mijn Peerden doot waren, sout wel schicken?
Neent pestelency, se sou me vraghen waer benne dan de sticken?
En die loopender heen, dat ick my wel mach beklaghen,
Dan se passen de Juffer al eveliens, als 'tvijfde Wiel de Waghen.
Sou seme mit bangh kyken, schat ick, niet wel weer gheven?
Een kous, me Joncker loof ic moet op sulcke dofgies as een Heer leven.
't Was aers onmogelijck hoe set daer souwe kennen grutten in huys,
Wangt ick hoor se benne daer soo beroyt as ien luys,
En al lykewel sietmen lijktent noch wel Mensuers.
Dan se hebbent soo goet te doen op een are man sijn beurs.
Zint her thuys hoorns, op staet denckense is haer een kroon.
Maer dat overslagen, ick bin rechtevoort wel dapper schoon,
'k Mach van een aer wel swyghen terwijl een soo langh
Ick hier selver sta en prijck met het luyer an me wangh.
Pestilency hoe wil me Gerrit, qua Neel, en al die quae ruy,
Nou neme te ribsacken, komt dit stuck onger de luy.
Gorter lyden Corneles Jan, doe'ck lest met die goelijcke brock peep,
Gingh daer raempieren, en soo leelijcken, an de klock reep,
Soo't die verneemt, hy selt gien Varckens seggen, soom menschen moeten.
En micke reys hoe louter dat Crijn Teeuwis me dit sel begroeten,
Om dat ick men mongt lestent van hem soo dapper roerden.
En Claes-op sel ooc seggen: heuchtet je wel hoeje de vlag voerden
Van Jan Neef de mos? 'k had niet iens op die sot egist;
As die hoort dat Teeuwis het bluyten de pot epist,
Die selt verseecker verklicken, en soot die Baljou hoort,
Soo raeck ick by me soolen wel goet koop op de Poort,
En wort daer vergeeten te water en te broot, dat hy me sou doen bereyen,
En krijgh dan ten lesten noch twie of, twie an, van Deft te Leyen,
En dat sou me op me Ribben an komen, neen dat mallen moet of,
Maer ien troost heb ick, dat is Godt lof,
Dat me Jonckers Wijf niet vry sou gaen, wortet mijn buert,
En soo 'tlijckwel op mijn regent, selt op Juffrou druypen,
Daerom sou ick tusschen de druppelen wel duer sluypen.
Maer daer me heb ick noch niet evenwel dat ick begheer,
Wangt me Waghen en me Peerden heb ick dan noch niet weer,
En die binne seecker mier weert als hongdert gulden.
En sucke eerlijcke luy worden daer op soo licht niet bekeurt.
Daerom of ickt Heerschap mit ien dubbelde Lijsbet de ooghen vulde,
En dat ick hem seyde hoe soo ien man was ghevaren,
Moghelijck of hy me dese saeck selve wel sou klaren.
Wangt hy sou deyncken, al is dit ien rijcke Boer,
Joncker van Grevelinckhuysens Wijf is weer ien Hoer,
En Jonckers Tas gien gelt, maer sijn schie het stael in,
Daerom sout wesen: deckt toe de pot, daer is Ael in,
Wangt de Juffer is van goen huyse en van groote maghen.
Hy sou deyncken, ick strijck 'tghelt, en help de Boer an sijn Wagen.
Dus of ick by hem gingh, en van veers wat af begon te kallen,
'kSou wel haest hooren, oft sou willen vallen.
Hy woont noch int Westeynt, schat ic, maar 'tis sulcken gragen gast,
Laet ick me liever wat bedeyncken, eer ick me selven belast,
Want hy kent Teeuwis wel, en hy weet dat hy moytjens is bestoven,
Hy soume ien knoy gheven, maer huylende Hoeren, en de lacchende Schouten salmen niet loven.
Daerom wil ick ierst tot Miester Bartelt gaen, mijn ouwe Avocaet,
En soo 'k hem niet thuys en vin, geef ic sijn Wijf voort me ien praet
En daer teughen, schat ick, comt hy wel te pas van de Rol.
Maer holla, men Beurs is rechtevoort al vry wat hol,
Laet sien of ick wel consultatie ghelt ken uyt rien,
Drie groot, mit ien duyt, 'kmach hem drie groot miet ien duyt bien.
'tIs seecker ghelt enoch, voor ien woort of twie te seggen,
Maer hy sel me wel raen, over wat boech dat ick het sel legghen.

   M. Bartelt een Advocaet comt uyt, Teeuwis hem siende seyt voort:

Ke daer gants bloet, ist al elf? daer comt hy al ree.
M. Bartelt. Ist met welsprekentheyt te doen, Quis elequentior me?
'k Sel de Raets Heeren gaen paeyen mit ien fabel flus,
En me perty est nisi pauper diabolus,
Infacundus bestia, een onbegracijt bloet,
Diet toch niet anvalt, wat dat hy oock doet.
Sel ego, die al 'tghelt van de pleyt-sack in de lae duw,
Exelleer in wetenschap, tot in superlativo gradu.
'tPunt van de saeck ipse non intelligit, en dat ist alderbest,
Daer dreyt het proces op, hoc opus, hic labor est.
Bey, men sel nu Bartelt flus sien staen in cervello,
En daer schietme noch al wat in de sin, toef, toef, bello!
Quia notatu dignum est, sal ick het in margine noteren,
Est subtilissima quastio, en raeck oft de Heeren
Selver sellen kennen vatten kloeck, by gort, je me deus amat,
Necesse est, dat ick bloet iens beschaem wat.
En van de loeyen weet hy pas soo veel, as 'tKalf vande hoo mis,
Die hem teghen Miester Jan, die toch soo bloo is,
Lestent soo onbeschaemdelijck verhief,
Nam aere sibi comparavit unum brief.
'kHebt verslach al wech, 'kselt hem voor de volle banck verwyten,
En we hebben sucke Doctoren al mier, of set niet luyt en kryten.
'tIs nou al al accipiamus pecuniam,
Mittamus asinum in patriam.
Benne dan de luy niet wel bewaert mit soo ien leur?
Venum ut dicam, nerghens na soo wel as miet ien goet Procureur,
Die ien goet costumier is, en het de Wetten op sen duym.
Wech, wech met sulcken titulo docter, die vande rest weet niet ien kruym.
Teeuw. God schenkt de gec, wel wat noch al mier? M. Bart. Causidicus primarius ego.
Dat Meester Harmanus by my te ghelijcken is hoc nego,
Et negare est prima Regula Juris.
Teeuw. Offer voor dese man dan niet ien Dolhysgen te huer is?
Wat mach hy al prebelen, denck ick, Latijn of Francoys,
Of beleest hy de Nicker? hy praet niet veul roys.
Nou versta ick hem, nou versta ick hem niet,
Maer na sijn facxie lijckt, het hijt wel dapper biet.
'k Merck altijt altijt so veul wel, dat hy sen selven prijst.
M. Bartelt. Een die wat weet, prijs ick, dat hyt miet de daet bewijst.
Dits ien verwart Kluwen, 'ksel te Hoof gaen, en ontwarrent.
Teeuw. Beter dat je stijf blaest, dan datje je mongt barrent,
Meester Bartelt. M. Bart. Ha grovaert! Teeuw. Wel waerom,
Miester Bartelt? M. Bartelt. Habe respectum personarum.
Teeuw. Heer Bartelt, hey Joncker Bartelt dan, wel hey, schat ick.
M. Bartelt. Joncker Bartelt, weet Theeuwis sooveel? dat woort dat vat ick.
Wel wat begeerdy, quid mihi, 'k wil seggen wat sydy me lastich.
Teeuw. Duese mensch dunckt me, is al wat quastich,
Heerscahp, Heerschap, hy hy iens, Heerschap maer ien woort.
M. Bartelt. Wat wilje segghen, scheyter of, ick moet voort.
Teeuw. Sou ickje wel ien reys moghen spreken, Heer Advocaat?
M. Bartelt. Rechtevoort niet, het is teghenwoordich te laet.
Toch hebje wat te segghen, dat segt int kort.
Teeuw. Maer jy Heerschap, verstaje wel?
M. Bartelt. Ja ja een fort,
Ist hier al van 't mal? 'k heb wat aers te doen as hier te staen lellen,
Wat! hier ghequelt te worden mit ien diel droncke vellen.
Gaet legghen slapen as ien man, je bent beschoncken.
Teeuw. Neen ick waeraftich Meester Bartelt, ick ben niet droncken.
Ey hoort, ick bidje om gootselen hoort.
M. Bartelt. Scheyter dan of,
Of kenjet niet uyt kroppen door overvloet van stof?
Teeuw. Maer me Joncker van Grevenlinckhuysen wil ick segghen.
M. Bartelt. Wats hier te wil ick segghen, 'kmach nou daer niet meer over legghen,
'k Moet na d Rol. Teeuw. Monseur Advocaet!
M. Bartelt. Wel hoe staje dus?
Teeuw. Ey, ey, een woortjen, maer ginder, verstajeme wel. M. Bartelt. Adieu tot flus.
Teeuw. Ick selie seggen, me Joncker van Grevelinckhuysen, die goe Heer.
M. Bartelt. Is hy je wat schuldich, schelt hem quijt, en borcht hem niet meer.
'tIs ien kalen Voghel, daer is gien plocken an.
Comt flus tot mynent. Teeuw. So deur? soo haelje de pocken an.
Wat, God seghen de Liefsten, is de Kar allien aen jou gat gebongen?
Daer benne mier Advocaten, rechtevoort bender wel soo veel Jongen,
Die oock wel weten waer Oost leyt; hoe wilje soo grof gaen?
Neen vrient, Spieringh doet de Kabbeliau wel of slaen.
Je binter allien niet, verstaje dat wel vaer?
Om de waerheyt te segghen, ich acht dat de een soo veul weet as de aer.
'tIs maer die vant krackelen den meesten hoop het,
En vant warrighe volck den meesten loop het,
Dat is dan de beste man, en wat verstaender de Luy of?
Wat ick hebber, cik had daer by dat na quallijck ghesproocken,
Waer ick soo niet ien lutgien aen hem verbongen,
Hy soumen hier soo niet laten staen as ien Jonghen.
Ick souje gaen draeyen terstondt na Miester Joost,
Dats alsulcken goen man, die de bedruckten altijt troost,
En gheefter ten minsten goe moet voor haer ghelt.
Maer me dunckt ick heb de Klock daer al thien ghetelt.
'kMach de Vent nu voort wachten, en hooren wat raet hy me gheeft.
Maer al lijckewel ick heb dus langh al me gheeft,
En ick heb van me dommelijcke daghen de Rol noch niet ghesien.
Ofmer wel gaen moet? ja denck ick, wat kennese meer as me verbien?
En mach icker in, soo sal ick hem daer, totdat hy gedaen heeft, wachten.
Dit is de deur, ist niet? jaet, sou ick wel achten.
'k Selder by gord in treen, hou daer dan dat is ghodwouts,
Se sellen dencken, wat Boer komt daer, mit ien eynt Houts.
Se sellen om me lachen, maer wats dat? de Boeren dragen toch altijt ien kruys,
'kSegh, isser niemant in? gendach, gendach allegaer, gendach int Huys.



                   P A U S E


Titelpagina & Inhoud

Tvveede deel

Vierde deel


E-Mail: rudolpho@lelystad.flnet.nl

Laatste wijziging: 16 februari 1997


Coster-pagina