Karel ende Elegast

vers 695 t/m 1070

Doen si quamen voor die veste,
Die die scoonste was ende die beste,
Die iewaert stoet opten rijn,
Elegast sprac: "hier wil ic sijn.
Nu siet," seyti, "Adelbrecht,
Wat dunct u ghedaen te recht?
Ic wil werken bi uwen rade.
Mi ware leet, ghesciede u scade,
Datmen mochte seggen dan,
Het quam al bi desen man."
Die coninc antwoerde na dier talen:
"En quam noyt binnen der salen,
Noch inden hove, daer ic weet.
Het soude mi wesen onghereet,
Soudicker nu binnen gaen.
Aen u selven moet al staen."
Elegast seyde: "tis mi lief.
Sidi een behendich dief,
Dat sal ic cortelic verstaen.
Laet ons een gat maken gaen,
Inden muer ter goeder ure,
Daer wi moghen crupen dore".
Dit loveden si beyde wel.
Si bonden hoer orssen snel,
Ende ghinghen ten muere sonder gheluyt.
Elegast trac een yser uut.
Daer hi den muer mit soude picken
Doe began die coninc te trecken
Tcouter voert vander ploech.
Doe stont elegast ende loech,
Ende vraechde waer hijt dede mken.
"Constic tsmeesters huus gheraken,
Ic dede maken sulc een.
Dus ghedaen en sach ic noyt gheen,
Beseghen tot sulcken sticken,
Daer men mee doer soude picken."
Die coninc sprac: "het mach wel sijn.
Ic quam ghevaren opten rijn,
Dies is leden der derden dach,
Dat ic voer om mijn bejach,
Daer moestic yser laten.
Het ontviel mi opter straten,
Daer men mi volchde achter.
En dorste niet keren door den lachter.
Dus was ic mijns yser ane,
Ende dit nam ic bider mane,
Daer ic vant aen een ploech."
Elegast sprac: het is goet genoech,
Mogen wi daer te punte in geraken.
Al soudemen ons heden vaen."
Elegast sprac: "ic sals beginnen,
Laet sien, wat seldi daer an winnen!
Ghevalt, dat men ons wille vaen,
Ic sal also wel als ghi ontgaen."
Elegast eyste sijn cruyt weder.
Die coninc sochte op ende neder,
Weder ende voort in sinen monde.
Mer hi verlost ter stonde.
Hi en mochs vinden niet.
Die coninc sprac: "Wats mi gesciet?
Mi dunct, ik hebbe mijn cruyt verloren,
Dat ic had hier te voren,
Beloken tusschen minen tanden.
Bi mijnre wet, dat mach mi anden."
Doe loech elegast echt
Ende seide: "Steeldi over recht?
Hoe coemt, datmen u niet en vaet,
Telken als ghi stelen gaet?
Dat ghi leeft, is wonder groot.
Ghi en waert langhe wile doot,
Gheselle," seit hi onverholen,
"Ic heb u cruyt ghestolen.
Ghi en weet van stelen niet een hare."
Die coninc peynsde: ghi segt ware.
Mittien lieten si die tale.
Gode beval hi al te male,
Dat hien moeste borghen.
Een deel was hi in sorghen.
Nochthans consti beheyndichede
Daer hi alle die ghene mede
Slapen dede vanden sale.
Ende ontsloot dan al te male
Sloten die men met slotelen sloot,
Waren si cleyne ofte groot
Ende ghinc ten scatte, daer hi lach,
Eert yemant hoorde of sach,
Ende haelde ende brochte,
Also vele als hem goet dochte.
Doen wilde karel van danen riden.
Elegast die hiet hem ontbeiden.
Hi soude om eenen sadel gaen,
Die in die camer ware ghestaen,
Daer eggeric ende sijn wijf in lach,
Die scoonste die noyt man sach.
Hi en leeft niet die u gheseyde
Die verweentheit vanden gereyde.
Ende ooc aen dat voerboech
Es te prisene ghenoech.
Daer hanghen aen hondert scellen groot,
Die alle sijn van goude root,
Ende clincken als eggeric rijt.
"Gheselle, doet wel, ende ontbeyt.
Ic sal hem sinen sadel stelen,
Al soudic hanghen bider kelen."
Dit was den coninc onbequame.
Hi hadde eer ontbeert der vrame
Vanden sadel ende tghewin,
Dan elegast keerde weer in.
Als elegast quam ten ghereyde
Daer ic heden eer of seide,
Als hi twaende draghen dan,
Die scellen, diere hinghen an,
Gaven sluc enen clanc,
Datter eggeric bi ontspranc
Uut sinen slape ende seyde:
"Wie is daer te minen ghereyde?"
Hi woude trecken sijn sweert,
Haddet die vrouwe niet gheweert,
Die hem seinde ende vraghede,
Wat ware dat hi jaghede;
Often alven wilden verleiden.
Si namt swaert al mitter scheyden
Ende seyde: "daer en mach niemant in
Comen sijn meer noch min.
Tis ander dinc dat u deert."
Si bemaenden ende beswert,
Dat hi haer seide sijn ghedochte,
Waer bi dat hi niet en mochte
Slapen binnen drien nachten,
Dat si conste ghewachten,
Noch eten binnen drien daghen.
Dit began si hem te vraghen.
Vrouwen list is menichfout,
Sijn si ionc, sijn si out.
So langhe lach si hem an,
Dat hi haer te segghen began,
Dat hi des conincs doot hadde ghesworen.
Ende die te doen waren vercoren,
Soude cortelike comen.
Hi gincse haer bi namen nomen;
Hoe si hieten, wie si waren,
Die den coninc wilden daren.
Dit hoorde elegast,
Ende hielt in therte vast.
Hi pensde hi sout brenghen voort,
Die ondaet ende die valsche moort.
Alse dit die vrouwe hoorde,
Si antwoordde na den woorde.
Si seyde: "mi waer liever vele,
Datmen u hinghe bider kele,
Dan dat ic ghedoghen soude."
Ende eggeric sloech so houde,
Die vrouwe voor nase ende mont,
Dat haer tbloet ter stont
Ter nase ende te monde uut brac.
Si rechte haer op ende stac
Haer aenschijn over tbedde boom.
Elegast wasser bi ende nams goom,
Ende croper liselike toe.
In sinen rechten hantschoe
Ontfinc hijt bloet vander vrouwen,
Omdat hijt wilde scouwen
Diet den coninc te voren brochte,
Dat hider hem voor wachten mochte.
Doe seyde elegast een ghebede,
Daer hi alle die ghene mede
Slapen dede ende die vrouwe.
Ende sprac sijn woert mit trouwe,
Dat si beyde sliepen vast.
Doen ontstal hem elegast
Sinen sadel ende sijn swaert,
Dat hi lief hadde ende weert,
Ende maecte hem sijnre vaerde
Buten den hove tsinen paerde,
Totten coninc dien seere verdochte
Al om toget dat elegast brochte.
Hine hadder niet langher gestaen,
Hadt na hem moghen gaen,
So seere was hi vererret.
Hi vraechde waer hi had gemerret.
Elegast seide: "in mochs niet,
Bi al dat god leven liet.
Tis wonder dat mi thert niet en breect,
Vanden rouwe, die daer in steect.
Si en breect nemmermeer,
Door rouwe, noch door seer,
Dies ben ic seker te voren,
Si heeft so groten toren.
Gheselle," seiti, "dits ghereyde,
Daer ic u heden of seide.
Ens so goed no so scoene
Onder gode vanden trone.
Dit hout. Ic sal gaen,
Eggeric sijn hooft af slaen,
Of doden met enen knive,
Daer hi leyt bi sinen wive.
Dat en lietic om al dat gout
Dat die warelt inne hout.
Ic sel weder keren schiere."
Doen bemaenden die coninc diere,
Dat hi hem seide door wat sake
Hi was so sere tongemake.
"Ende side niet al ghesont,
Ende hebt wel .x. hondert pont,
Ende tghereyde daer ghi om ginct?"
"Ay heer, het is al ander dinc,
Dat mijnre herten deert
Ende minen droeven sin verteert.
Ic heb minen heer verloren.
Ic hadde toeverlaet te voren,
Te comene te minen goede,
Ende te verwinnen minen armoede.
Mijn heer sel sterven morgen vroe.
Ic mach u seggen hoe:
Eggeric heeft sinen doot gesworen."
Doen wiste karel wel te voren,
Dat hem god te stelen ontboot,
Om te bescudden vander doot.
Hi danckes oetmoedelike
Gode van hemelrike.
Doe antwoerde die coninc saen:
"Hoe so waendi dan tontgaen?
Of ghien staect met eenen knieve,
Daer hi leit bi sinen wive,
Thof selde verstormen al.
Ghi en had meer dan gheval,
Ghi sout saen hebben vercoft,
Ende u lijf ende eynde brocht,
Soudi u worpen inden noot.
Sterft di coninc, so is hi doot.
Wat talen souder of wesen?
Ghi sout des rouwen ghenesen."
Dit seidi doer behendichede,
Om elegast te proeven mede.
Nochtan wasser een ander an,
Hi hadde gerne gheweest van dan.
Dlange letten van hem leet.
Elegast antwoerde ghereet:
"Bi al dat god leven liet,
Waerdi mijn gheselle niet,
Ten bleve te nacht onghewroken,
Dat ghi hebt so na ghesproken
Den coninc karel minen heere,
Die waerdich is alder eere.
Biden heere die mi gewrochte,
Ic sel vorderen mijn ghedochte,
Ende wreken minen toren
An die sconincs doot hebben ghesworen,
Eer ic vander buercht scheide,
Gaet mi te lieve of te leyde."
Die coninc peynsde: dits mijn vrient,
Al heb ics qualic op hem verdient.
Ic salt beteren, mach ic leven.
Hi sal verwinnen al sijn sneven.
"Gheselle, ic sel u wisen bet,
Hoe ghien brenghen selt int net,
Eggerike van eggermonde.
Rijt inder morgenstonde
Totten coninc daer ghin vint.
Vertelt hem ende ontbint,
Die ondaet ende die moort.
Als hi sal horen u woert,
Ghi selter bi versoenen al.
U loon en sel niet wesen smal.
Ghi moghet riden bi sijnre siden,
Alle u daghe ende u tiden,
Of ghi sijn broeder waert,
So langhe als u god ghespaert."
Elegast seyde: "wat mijns ghesciet,
En come voor den coninc niet.
Die coninc is te mi so gram,
Om dat ic hem eens nam
Van sinen scatten sulcen scaerde,
Dat cume ghedroech twee paerden.
Ic en come niet daer hi mi saghe,
Noch bi nachte, noch bi daghe.
Dats pine teghen spoet."
"Wil ic u segghen wat ghi doet?"
Sprac karel die edel man,
"Rijt wech in uwen dan,
Daer ghi liet u ghesellen.
Nu sal ic u vertellen.
Voert voor u ons bejach,
Tot morghen opten dach.
Dan deylen wi met ghemake.
Ic sal bode sijn vander sake,
Totten coninc daer icken weet.
Sloech men doot, het waer mi leet."
Mit deser talen dat si schieden.
Elegast voer tot sinen lieden,
Daer hise liet inden dan.
Ende karel, die edel man,
Voer tynghelen in sijn casteel.
Sijn herte was sonder riveel,
Datten diegheen wilde verraden,
Die hem soude staen sin staden,
Soude recht na rechte staen.
Noch stont die poorte ontdaen,
Ende sine lieden sliepen alle.
Hi bant dorst opten stalle,
Ende ginc ter cameren daer hi lach,
Eert yemant hoorde ofte sach.
Hi hadde sijn wapen af ghedaen,
So was die wachter gestaen,
Ter hoger tinnen ende blies den dach,
Diemen scone verbaren sach.
Doen wert in wake menich man,
Dien god den slaep seynde an,
Doe die coninc stelen voer.
Dat was hem een scone boer.