Karel ende Elegast

vers 1071 t/m 1414

Doe seynde karel die coninc
Eenen sinen camerlinc,
Om sinen verholen raet,
Ende seyde hoet met hem staet:
Dat hi wiste wel te voren
Dat sinen doot ware gesworen
Van eggeric van eggermonde,
Die comen sal in corter stonde
Met alder macht vanden lande,
Om hem te doene scande
Als te nemen sijn leven.
Dat si hem goeden raet geven,
Dat hi behoude sijn eere,
Ende si haren gherechten heere.
Doe seide die hertoghe van bayvier:
"Laetse comen, si vinden ons hier.
Het sel den menighen costen tleven.
Ic sal ons goeden raet gheven:
Hier is menich sterc fransoys
Uut vrancrijc ende baloys
Menich ridder, menich seriant,
Die mit u quamen hier int lant.
Si selen hem wapenen alte male,
Ende trecken in die hoghe sale.
Ende ghi selve heer coninc,
Sult ghewapent staen inden rinc.
Die u daer slaen wil of deeren,
Wi sellen wel weeren.
Dbloet sel hem lopen ten sporen,
Ende eggeric als te voren.
Desen raet dochten wesen goet.
Si wapenden hem metter spoet,
Alle die daertoe dochten,
Ende wapenen dragen mochten,
Beyde cleyn ende groot.
Si duchten swaren wederstoot.
Eggheric was van groter macht,
Ende alle die hadden cracht
Weder ende voort opten rijn
Woude in sijnre hulpen sijn.
Men dede ter poorten .LX. man,
Gewapent ende halsberch an.
Doen eggerics lieden quamen gewaren
In tconincs hove met groter scaren,
Ontdede men die poorte wide
Ende lietse alle door liden.
Doen si quamen int hof,
Dedemen hoer cleeder of.
Men vant naest haren live
Witte halsberghe, scarpe knive.
Die ondaet was openbaer.
Men leydse gevanghen daer,
Altemet dat si quamen,
Tot datmense had benamen.
Eggeric quam gevaren
Al mitter lester scaren,
Daer alle die moort aene stoet.
Doe hi gebeet was te voet,
Ende waende gaen in die sale,
Slootmen die poorte te male.
Men vincken alsmen dander dede.
Men vant gewapent sine leden,
Bat dan yemand die daer was.
Men leyde hem in dat pallas
Voor den coninc sinen heere.
Dat mochti hem wel scamen seere.
Die coninc leide hem vele te voren.
Hi en woudes een niet horen.
Hi lochende der ondaet
Ende seide: "heer coninc, hebt beteren raet.
Dadi mi lachter onverdient,
Ghi hadt verloren menigen vrient.
Ghi en waret ooc niet so coene,
Nog geen uwer baroene,
Die mi op dorste staden,
Dat ic u hadde verraden.
Woer yemant dies begaerde,
Ic daet hem lochenen mitten swaerde,
Of mitten oerde van minen spere.
Nu come voort dies begheere.
Als dit die coninc verstoet,
Was hi blide in sinen moet
Ende seynde om elegaste,
Boden na boden vaste,
Daer hi was inden woude,
Ende ontbloot hem herde houde,
Ende vergaf hem alle misdaet.
In dien dat hi den camp bestaet
Tegen eggericke,
Hi souden maken rike.
Die boden en letten niet
Sie deden dat hem die coninc hiet.
Sie voeren tot dien stonden
Daer si elegast vonden.
Dat hem die coninc beval
Seiden si elegast al,
Die seere verbliden vanden woerde.
Als hi die nieumare hoorde,
Hi liet leggen sijn ghereyde
Sonder eenich langher beyden,
Dat hi eggericke stal.
Daertoe hiet hi ende beval,
Datten Karel wilde geleiden.
Hi soude eggerics lachter breiden.
Hi swoer bi sijnre kerstenhede,
Waer hem god sculdich een bede,
Hi en begeerde ander goet,
Dan hi den camp vechten moet,
Over sinen gherechten heere,
Om te behouden sijn eere.
Si voeren wech metter spoet.
Doen elegast, die ridder goet,
Quam in des conincs sale,
Nu moechdi horen sine tale.
Hi seide: "god hoede dit ghesinde:
Den coninc ende dattic hier vinde.
Mer eggeric en groetic niet.
God die hem crucen liet
Om onse wille, ende vele vermagh,
Die late mi sien op desen dach,
En maria, die maghet soete,
Datmen te winde hanghen moete,
Eggheric van eggermonde.
Mochte god doen sonde,
So heeft hi sonde ghedaen,
Dat hi der galgen is ontgaen,
Om dat hi swoer mijns heeren doot,
Sonder bedwang oft noot."
Als dit elegast hadde gesproken,
Eggeric hadt gerne ghewroken,
Mer hi en hads die macht niet.
Daer was menich die hem liet.
Die coninc antwoerde daer of:
"Sijt willecome in mijn hof.
Nu vermaen ic u bi alle dien,
Die gods van sonden plien,
Dat ghi segt ende brenct voort,
Die ontdaet ende die moort,
Van eggeric die ghi hier siet,
Dat en laet door niemand niet.
Ghi en segt waer ende niet el,
Hoe die aventuer gevel."
Elegast seide: "Gerne,
Mi en staets niet tontbeerne.
Ic ben seker wel te voren,
Dat eggeric heeft u doot gesworen.
Ic hoordet hem seggen daer hi lach,
Ende gaf sinen wive enen slach,
Dat sijt dorste anden,
Dat haer tbloet ten tanden,
Ter nase ende ter mont uut brac.
Si rechte haer op ende stac
Haer aenschijn over tbeddeboom.
Ic was daer ende nams goom,
Ende croper liseliken toe.
In minen rechteren hantscoe,
Ontfinc ict bloet vander vrouwen."
Doen liet hi den coninc scouwen,
Ende met hem allen diet wilden sien.
Dorste eggeric lochenen van dien,
Ic dade hem lien der ondaet,
Eer die sonne onder gaet,
Tusscen ons tween teere werven,
Oft ic sal mijn lives derven."
Eggeric antwoerde nadien:
"Die lachter en mach mi niet ghescien.
Ten sal ooc niemen wesen lief,
Dat ic jeghen een verbannen dief,
Minen hals soude aventueren.
Hi soude bet campen met gheburen
Dan hi jeghen mi soude."
Elegast seide also houde:
"Ja, en ben ic hertoghe, alse ghi sijt?
Ende was ic verbannen enen tijd,
Ende mi die coninc mijn goet nam,
Omdat hi te mi was gram,
Verranesse ende moort stond ic ave.
Ic hebbe ghenomen groete have
Den riken lieden van haren goede.
Dat dede mi noot ende armoede.
Maer dat ghi een morder sijt,
Ghine moget ontsegghen camp no strijt,
Ter werelt negenen man,
Die u dachvaert in den crijt."
Die coninc antwoerde daer na:
"Bi mine wet, ghi seght waer.
Soudicken voeren na recht,
Ic dede slepen eenen knecht
Ende hanghen bider kelen.
Doen ghinc met eggeric uuten spele,
Ende peynsde in sinen moet:
Na dat ghescepen stoet,
Beter is camp dan hals onttween.
Int hof en was man gheen
Die spreken dorste siere vromen.
Dus wert den camp anghenomen,
Een luttel nader noenen.
Die coninc ontboet sijn baroenen
Dat ghi ghewapent te velde waren.
Hi en wildes camps niet ontbaren.
Hi liet den camp ghereyden
Ende bat god, dat hi moest scheiden
Den camp ende tgevechte
Na reden ende na rechte.
Die coninc troeste elegast wel
Ende seide: verghinghe wel sijn spel,
Ende behilti sijn leven,
Hij sounden sijnder suster geven,
Die eggeric hadde tevoren,
Die sijn doot hadde gesworen.
Men sloech coerden opt velt,
Daer menich man gewapent helt,
Een luttel voor vespertijt.
Elegast quam eerst int crijt,
Om datti aenlegger was.
Hi beette neder int gras
Ende viel in knien ghebede
Ende seide: "God doer u goedertierenhede,
Ic come u heden te ghenaden,
Van allen minen misdaden,
Die mi ye ghevel.
Ic kenne mine misdaet wel.
Oetmoedich god diet vermach,
En wreect niet op desen dach,
An mi mine sonden.
Doer u heylighe vijf wonden,
Die ghi ontfinc doer ons misdaet,
Hebt heden mijns raet,
So dat ic niet en sterve,
Noch in den camp en bederve.
Ist dat mi die sonden niet en slaen,
So waen ic wel van hier ontgaen.
Volmaekt god, door u doghet,
Ic biddu dat ghi mi verhoghet,
Ende maria, soete vrouwe,
Ic wil u dienen mit rechter trouwe,
Ende nemmermeer voort aen,
En werdic rover, noch scaecman
In wildernissen ende in wouden,
Mach ic hier mijn lijf behouden."
Doen hi eynde sijn ghebede,
Seghende hi alle sine lede,
Scone miet sijnder rechter hant,
Seghende hi sijn ridders ghewant,
Ende seghende dors dat voor hem stoet,
Ende bat gode dor oetmoet,
Dat hem draghen moest met eeren
Ende uuten campen laten keeren.
Met dat hi die tale seyde,
Sat hi op in sijn ghereyde
Ende hinc den scilt ter luchter side.
Nu naket eenen groten stride.
Hi nam in die hant dat speere.
Ende eggeric quam met grooter geere
Ten crite wert gewapent wel,
Die seere was int herte fel.
Hi en seide noch en dede.
Hi sloech met sporen vaste
Ende reet op elegaste
Ende elegast op hem weder,
Die eggeric stac door tleder
Vander curien met gewelt,
Datti neder viel opt velt
Vanden orsse op daerde.
Eggheric vinc ten swaerde,
Dat hi trac uuter scheyde,
Ende sprac: "Nu sal ic doden beyde,
Elegast, u ende u paert,
Ten si, dat ghi ter vaert
Neder beet op die moude:
So mach u ors dlijf behouden.
Hets so sterc ende so groot,
Het waer scade, sloech ict doot.
Die menighe soudt beclaghen.
Moechdi u lijf ontdraghen,
So behoudi u paert."
Elegast sprac ter vaert:
"En ware dat ghi te voet sijt,
Ic soude corten dese strijt.
En wil u niet te voete slaen.
Ic wil prijs an u begaen,
Al souts mi sijn te wors.
Nu sit weder op u ors.
Laet ons vechten ridder wise.
Ic heb liever datmen mi prise,
Dan ic u sloeghe bi rampe,
Al soudic bliven inden campe."
Dit was den coninc karel leet,
Dat elegast so langhe meet
Ende eggericke spaert.
Eggeric vinc sijn ors ter vaert.
Doe elegast die tale seide,
Sat hi op in sijn ghereyde.
Doen verhief daer een strijt,
Tot langhe na vespertijt.
En quam niemant daer, hi sach
So fellen strijt op enen dach.
Hare slaghen waren onghiere.
Hare helmen bernden ghelijc den viere
Vanden voncken diere uut vloghen.
Si waren beyde hertoghen,
Die daer vochten den camp.
Al geviel elegast die scamp,
Datti hadde sijn lant verloren,
Hi was hertoghe alse tevoren.
Doe seyde die coninc van vrancrike:
"God, also gewaerlike,
Als ghi hier moghende sijt,
So moetti corten desen strijt
Ende dit langhe gevechte
Na redene ende na rechte."
Elegast had een swaert,
Het was sijns gewichte waert
Van ghemalen goude root,
Elcken man te sijnre noot,
Die coninc hadt hem gegeven.
Elegast die hevet verheven,
Ende sloech eenen slach so seere
Bider hulpen van onsen heere
Ende door sconincs bede,
Die hi over elegast dede,
So, dat hi hem rovede
Die meeste helt vanden hovede,
Ende viel doot uten gereide.
Dit sach die coninc ende seyde:
"Gewaerich god, ghi sijt hierboven.
Met rechten mach ic u loven,
Die mi so menighe eere doet.
Die u dienen, si sijn vroet.
Ghi moghet helpen ende beraden
Alle, die aen u soeken ghenaden."
Nu wil ic corten dese dinc.
Men sleepte eggeric ende hinc,
Ende alle die verraders mede.
Daer en halp saec noch bede.
Elegast bleef inder eere
Dies dancti onsen heere.
Die coninc gaf hem eggerics wijf.
Si waren tsamen al haer lijf.
Dus moet god al onse saken
Voor onse doot te goede maken.
Des gonne ons die hemelsche vader.
Nu segghet amen alle gader.