Marcellus Emants. Tekening door H.J. Haverman, 1897.

Marcellus Emants (1848-1923)

Marcellus Emants wordt op 12 augustus 1848 in Voorburg geboren. Na zijn eindexamen aan het Haags gymnasium wil Emants ingenieur worden, maar hij gaat overeenkomstig de wens van zijn vader rechten studeren in Leiden. Hij publiceert in deze periode essays, beschouwingen en poëzie in het mede door hem opgerichte tijdschrift Quatuor.

Wanneer zijn vader in 1871 overlijdt, stopt Emants, vlak voor zijn doctoraalexamen, met zijn studie. Door de erfenis van zijn vader is hij financieel onafhankelijk geworden en hij besluit te gaan reizen en zich geheel aan de literatuur te wijden. In 1872 is hij medeoprichter van het tijdschrift Spar en Hulst. In de eerste aflevering van het tijdschrift publiceert hij zijn belangrijke essay Bergkristal en enkele gedichten. De tweede en tevens laatste aflevering bevat zijn eerste toneelstuk Jonge harten.

Fanny

In 1879 publiceert Emants Een drietal novellen. Van de drie novellen waaruit de bundel bestaat, zijn er twee, Najaarsstormen en Fanny al eerder gepubliceerd in De Banier. De derde novelle, Een avontuur, zou aanvankelijk als eerste van de drie novellen in De Banier verschijnen, maar Emants trekt deze, op dringend verzoek van zijn mederedacteuren terug. Zij zijn bang abonnees te verliezen vanwege het controversiële thema van de novelle, dat Emants zelf omschrijft als een voorbeeld van "den eenvoudigsten toestand van het gevoelsleven, [...] waarin de liefhebbende vrouw, zonder eenige bijgedachte aan den prikkel van verboden genot, zich geeft alleen omdat zij liefheeft".

Beide andere verhalen uit de bundel, Najaarsstormen en Fanny, geven volgens Emants een beeld van hoe hartstocht "door maatschappelijke banden bekneld en onder den invloed van een overwegend verstandsleven, zich in het openbaar voor den schepter van het conventioneel fatsoen buigt, om in het geheim zijn dorst naar genot te bevredigen, en hoe hij aldus ziekelijk wordt, verkwijnt of alle waardigheid verliest en zich in het slijk wentelt".

Hoewel Fanny net als de twee andere novellen over de macht van de wellust gaat, oogst deze novelle de meeste lof. De reden hiervoor is waarschijnlijk dat de zielsziekte van de hoofdpersoon van het verhaal het minst bedreigend is voor het conventionele fatsoen.

Fanny is op zeer jeugdige leeftijd getrouwd met Jan. Jan is een goedhartig man, die zijn vrouw aanbidt. Fanny is een hysterische jonge vrouw nukkig is en vaak ziek. Om haar te ontzien geeft Jan haar in bijna alles toe. In feite is Fanny een onmogelijke vrouw; ze is pathetisch en tiranniek. Haar vader was krankzinnig, waarmee Emants aangeeft dat er sprake is van erfelijke invloeden.

Behalve deze abnormale factoren wordt het huwelijk ook beïnvloed door geldgebrek, ziekte en de kinderen. Het zachtaardige gemoed van Jan is tegen dit alles niet bestand. Fanny maakt het leven van het gezin tot een hel. Ze wordt gekweld door de onmacht de werkelijkheid te verzoenen met haar droombeeld. De psychische spanningen die hierdoor ontstaan, brengen haar tot waanzin. Wanneer een van haar kinderen sterft, drijven schuldgevoelens, wanhoop en extase haar tot zelfmoord.

Het thema van deze novelle sluit aan bij Emants visie op de werkelijkheid: het leven van de mens bestaat uit steeds nieuwe pogingen om ook tegen beter weten in zijn begeerten te bevredigen, zonder dat hij uiteindelijk de bevrediging bereikt.

Literatuur

Ton Anbeek, Over de romanschrijver Emants. Amsterdam 1981.

Pierre H. Dubois, Marcellus Emants. Een schrijversleven. Den Haag 1980. Hoofdstuk IV gaat over de periode van Een drietal novellen.

Nop Maas, Marcellus Emants publiceert Lilith en Een drietal novellen, in: M.A. Schenkeveld-van der Dussen e.a. (red.), Nederlandse Literatuur, een geschiedenis. Groningen 1993.

Verantwoording

Fanny is weergegeven volgens de eerste druk van Marcellus Emants, Een drietal novellen, Haarlem 1879.
Digitalisering: IJme Woensdregt. Inleiding: Machteld Stilting.De electronische versie en de (ingekorte) inleiding zijn afkomstig van de CD-ROM Klassieke Literatuur van de Middeleeuwen t/m de Tachtigers.

Meer informatie...