Van den testament.

Willem van Hildegaersberch.

Goed ghedacht ende wel versinnen
Doet dat middel ende dat beginnen
Metten einde concorderen.
Dese eertsche hoecheit voel te begeren
5Dat is ter werelt gemein plage.
Die sijn einde wel voersage
Hi soude hem hoeden nacht ende dach
Voele te slaen op sijn gelaech,
Hi en wist een slot van rekeninge.
10Dese idel glori, dese aertsche dingen
Is al een wanckel toeverlaet;
Wanttet niet te coep en staet
Hoe lange dit eigedom sal dueren.
In geleenden hoven is quaet mueren,
15Diemen wederseggen mach.
Corter dan een oge opslach
Wort dit eigedom van deertsche goet
Geset in ander lude behoet.
Diet bruken waende op sijn behagen,
20Die wort daer haestelijc uut gedragen
In een linen cleet beslegen.
Die dan meten ende wegen
Ander maet dan si begeren,
Die slaen hem selven seer te sceren;
25Want hoe si rijckeit meer verwerven,
Hoemen liever neemt hoer sterven.
Doch en wil ic nyemont raden,
Datmen rijcheit sal versmaden,
Diemen bruken mach mit recht:
30Men vynt menich arm knecht,
Die aenden riken hem geneert.
Waer die rijcheit al verteert,
Soe en docht die werelt min no meer.
Caritaet, doecht ende eer
35Die mach die rijcheit staende houden.
Al wort die rike vrec gescouden,
Dat en is God niet bequaem
Noch der rechter eren naem;
Want God die mint salich leven
40Ende heeft selver oerlof gegeven
Rijc te wesen alden sinen,
Die daer gerechtelijc om pinen;
Mer die daer andersins toe gaen
Ende willen plucken ende vaen,
45Sulc mit list, sulc mit macht,
Sulc mit wil, sulc mit cracht,
Ende elkerlijc doet sijn best,
Recht als die vogel draecht ten nest,
Om voele te plucken, om voel te rapen,
50Die mogen wel onsachte slapen,
Wisten si tloen dat hem sal boeren,
Als die doot tot allen doren
Comen is om dlijf te panden.
Die viant gaept mit wreden tanden
55Na der sielen wat hi can.
Hoet mit hem is gescepen dan
Dat weet die Here, diet al is cont!
Hadden si dan soe lange stont
Vorst, dat si hem wael bereiden,
60Eer si van der werelt sceiden,
Si en namen daer voer niet al dat goet,
Dat die van Romen ye bestoet.
Mer selden soe eest vernomen,
Diet al opt leste lieten comen,
65Dat si maecten goet verstant,
Of wederkeerden mitter hant
Datter qualic was gewonnen:
Tis dan alte spade begonnen.
Die lude sijn herwaert ende gins ghedwaelt,
70Diet gelaech dicke hebben betaelt:
Men cander niet gevynden al.
Oec hoertmen node groet gescal
Daer die rike liggen cranc:
Tis buten armer lude ganc,
75Men laet daer nyemont comen bi
Dan die daer vrient of maech toe si,
Of wise priesters, die hem vragen
Of si hoer sunden willen clagen.
Al souden si hem geerne wael bereiden,
80Die tijt is cort, het naect ten sceiden;
Si sijn belegen van hem drien,
Die op hem scriden al in een:
Dat een dat is die siecte groet,
Dander die vrese voer die doot,
85Dat dorde dese hoecheit hier te laten,
Die si minden boven maten.
Wanneer si weerden dus bescreden,
Soe sijn die sinnen ende die reden
Soe belast, dat si vergeten
90Ander salicheit te weten.
Die siecte maect die lede mat;
Die doot en seet hem dit no dat,
Dat yemont weten mach wanneer:
Daer om ontsietmen voele te meer.
95Mer datmen voel voer sterven vreest,
Dat doen die sunden alre meest.
Weren wi van sunden quijt,
Sterven heeft een corte tijt;
Doch eest haert, dat weet ic wel,
100Datmen ummer sterven sal;
Mer tis een scult, die wijf no man
Met geenre have vergelden can.
Al weer sterven noch soe swaer,
Willen wi liden trechte waer,
105Die bitterste anxt dat sijn die sonden.
Wanneer dat comt die leste stonde,
Ende men ummer sterven waent,
Als die borge sijn ingemaent,
Soe eest lange genouch gebeit:
110Die leerraers hebbent ons geseit
Ende ingemaent overluyt.
Sulc die hoert, sulc die sluit
Sijn oren of hijs niet en hoerde;
Want die godlike woerde
115Die gaen hem totter herten clein:
Si vallen recht als hagelstein,
Die luttel vesten op een cleet.
Wanneer die sculdige niet en weet
Gelt of pant tot sinen dagen,
120Ende dan die borgen op hem clagen,
Soe coemt hi totter meester scade:
Soe doen si die op Gods genade
Menichwerven misdoen,
Ende dencken vast: in dit sisoen
125Soe willen wi beteren ons leven,
Of God die saelt ons wael vergeven.
Die sijn sonderlinghe bedrogen
Ende over thoeft een net getogen,
Daer si hem selven in verwerren.
130Si comen spade die lange merren:
Men sal te tide sijn bedacht
Die wijl dat wijsheit ende cracht
Regeren mach die sinne vive,
Ende men mit gesonden live
135Vrilic mach te dienste staen
Den selven Heer, die sonder waen
Al sijn dienre loent te wensche,
Op dat si leven als mensche;
Mer die beestelike leven
140Dien wort beestelijc loen gegeven:
Hier om sal een yegelijc,
Is hi arm of is hi rijc,
Setten alle sijn dinc op reden:
Onsen tijt hier is thant geleden.
145Al mocht ic leven dusent jaer,
Alst einde comt, wat volcht daer naer?
Heb ic goede werken gedaen,
Die mogen my in staden staen:
Ander have en voer ic niet mede
150Van deser eertscher rijchede,
Daert al af comt dat wi beclagen.
Ghi siet die gierige gewagen
Siel ende lijf om dat eertsche goet,
Ende dencken vast in horen moet:
155Men salt int leste wederkeren;
Dan comt die doot ende doet hem leren
Een ander metten onversien,
Die ummer van node moet gescien,
Want si rijc noch arm en spaert.
160Dan trecken si op die lange vaert,
Ende nyemont en seet ons trechte waer,
Hoet mit hem is gescepen daer;
Mer die weldoen die moghen hopen:
Dus laet ic mi die vrese nopen;
165Want ic was te sceep gegaen,
Had my die wynt gelijc gestaen,
Ic had die reise geavontuert;
Ende nu mijn leven langer duert
Bi concent van onsen Heer,
170Nu wil ic volgen wiser leer
Ende wesen altoes op mijn oert,
Te wachten my van sunden voert
Die wijl ic cracht heb ende sin.
Versumende tijt dats ongewin;
175Versume ic dan van dage te dage,
Dat ic out weerde ende trage,
Den tijt, daer ic in dienen soude
Den genen, die om des menschen houde
Heeft geleden menigen has,
180Soe ben ic dommer dan een Sas
Of een Vriese ruut van aerde.
Ghi die leeft in hogher weerde,
Wacht u voer die wike wake;
Het is een jamerlike sake.
185Borchdijt al ten lesten tiden,
Wie mach dan penitencie liden?
Die siecte heeft die lede teblouwen,
Men vynt te coep geen berouwen;
Rechte biechte sonder mencken
190Die canmen dan qualic gedencken.
Hier om sullen wi ons versnellen
Ende den priester gaen vertellen
Van tide te tide ons sunden al,
Die wijl wi weten recht getal.
195Alst buten rekeninge gaet
Ende men deen over dander slaet,
Soe wordet selden wael vergouden.
Wi sollen rekeninge houden
Van onsen sundeliken daden,
200Ende wie dat gevens is van staden,
Soe eest best bi gesonden leven
Metter wermer hant gegeven
Watmen Gode wil toescriven;
Soe en maecht nyemont wederdriven.
205Ghi hebt gehoert, oec eest geweten,
Dat met recht waert besleten,
Eerment testament betaelde,
Ende voele subtylheit overhaelde;
Want die gene diet goet verbeiden,
210Ende die hem selven te sterven reiden,
Die sijn contrari mitten sinnen.
Die sieke en geren geen gewinne
Dan hoer testament te maken,
Op datse Gode mogen naken;
215Diet goet ontfenct na datmen sterft,
Die weerden node voele onterft,
Ende setten die sieke buten der macht;
Want doe hi wijsheit ende cracht
Had ende hem selven wel verwist,
220Doe raepte hi liever in sijn kist,
Dan hi kercken ofte clusen
Of den armen biden husen
In caritaten had versien.
Mer als hem seer begint te twien,
225Dat hijs niet langer en mach orbaren,
Soe wil hi gaen sijn siel bewaren,
Soe leert hi wat om Gode geven;
Mer wist hi noch een tijt te leven,
Hi naem liever dan hi gave.
230Dus teltmen ander lude have,
Diemen rumen moet van node;
Doch si liden mitten brode
Ende rapen vast bi groten hopen,
Die oec hoer harstkens willen dropen
235Mitten vetten dat hem verschijnt.
Omt vordel wort nu seer gepijnt.
Hier om soe rade ic minen vrient,
Die God ons heer een tijt verleent,
Dat hi leve nacht ende dach,
240Dat hi vrilic sterven mach:
Soe heeft hi wiselijc geleeft.
Oec hoe die rike rijcheit heeft,
Die hi bruict in gerechtichede,
Ende is si wel gewonnen mede,
245Hy mach God soe wel genaken
Als die tuynen ende haken.

Status tekst: klasse B (kritisch)
Handschrift/druk: KB Den Haag 128 E 6 (hs. H), waar nodig aangevuld met KB Brussel 15.659-61 (hs. B).
Folia: zie de editie Bisschop & Verwijs.
Editie: Willem van Hildegaersberch: Gedichten. Editie W.Bisschop en E.Verwijs. 's-Gravenhage 1870.
Oorspronkelijk bestand gemaakt door: T. Meder
HTML voor L. Jz. Coster: Marc van Oostendorp
Copyright: T. Meder