PIETER CORNELISZOON HOOFT (1581-1647)

GRANIDA

HERDERSSPEL


TWEEDE DEEL

Daifilo.

Hoe aengenaem is in een schoon lichaem de deucht!
Hoe lieflijck heusheit in de geen die mach gebieden!
En ghij die ’t goedt doen lust, daer ghij wel quaet doen meucht,
Hoe heerlijck is den strael des goetheits in uliden!
Hoe veel schoonheden heeft de schoonheit t’saemgeveucht
Eer s’haer vernoeghen liet aen ’t schoon van een Granide!
O schoone Son, als ghij verscheent in mijn gedacht,
Doe leerde mij den dach dat jck in duistre nacht,
Met vliesen overschaeuwt sijnde mijn oogen beyde,
Bij ’t rookrich licht eens lamps mijn dromich leven leyde.
Want als begeerlijckheit in eigen lust verblindt,
Die schoonheits lichaem meer als lichaems schoonheit mindt,
Mij tot vereeniging van aertsch met aertsch dee pghen
Doen suiverde uwe glans de dickheit van mijn gen,
Optreckende’ haer gesicht tot uwaerts, waer door mijn
Siel kennende’ haer waerdij, poocht met haer een te sijn;
Als sou sij cleene mug, om in glans te verwanderen,
Vliend’ in de Son met die vereenen door ’t veranderen.
Maer belcht u schoone siel haer dat mijn siele cleen
Altevermetel poocht met u te wesen een,
Soo sal de wil mijns siels in als met d’uw gemeen,, sijn
Sij wil al willen dat ghij wilt, dat can sij niet,
Sonder hear eigen doodt, soo lang ghij ’t haer verbiedt:
Maer gaefdij haer verlof, en wilde ghij dat mede,
Soo maeckten liefd, en weerliefd ons vereende vrede;
Dat sou de vriendtschap sijn waer nae mijn liefde tracht;
Dan ving ick dat jck jaegh; doch alhoewel mijn jacht
Is sonder hoop van vangst, nochtans mij lust te talen,, van -
Naebij te volgen ’t geen dat jck niet achterhalen,, can.
Hoe qualick van jck selfs mijn eigen siels beroer!
Ick heb de waerheit maer ick heb haer aen een snoer,
En sij vliecht ommendom met haer snorrende vlerken,
Toonende’ een ander sijde’, eer jck wel d’een can merken.

Tisiphernes. Daifilo.

Daifilo.

Houdt Daifilo te hooch. maar siet hier comt mijn heer.
Hoe onbekent voor mij was dese naem wel eer!
Maer om aen ’t geen dat mij behaecht weer te behagen,
Moet jckse leeren, met dienstbaerheit te verdragen.
Een ander soeckt om winst te dienen, en jck lij
Om gaerne dienst te doen ongaerne slavernij.
Ick soeck geen ander loon van dienst, als dienst; mijn leven
Granide, tot u dienst jck over heb gegeven:
Dees Prins te dienen schijnt om daer te raken an
Het naeste middel want wort hij u echte man,
Ick word’ u staege slaef, en crijgh mijn hoop door desen;
En mach jck U niet sijn, jck sal dan d’uwe wesen.

Tisiphernes.

Siet hier de dienaer daer jck mij best op vertrouw.
Daifilo’ hoort hier.

Daifilo.

                                      Mijnheer.

Tisiphernes.

                                                             Gaet knielen voor mijn vrouw
Wt mijnen naem, en meldt, dat jck door ’t vuyr gedreven
’T welk staech hoochaerdich climt, en wallecht vanden dael,
In dese borst ontfonckt van haere schoonheits strael,
Den croon van Persen eisch voor mij, om haer te geven,
Indien dat sij, dewijl jck eindelijck bescheyt
Op mijn versoeck verbid, van ’s conings mogenheit,
Een windeken van jonst liet in haer harte waeyen
Tot mijwaerts, ’t waer een wenck voor ’s hemels Goden blij,
Waerop sij passende souden ’t geluck tot mijn
Vam duisent aengesichten ’t lachenste doen drayen.
Bidt haer ootmoedelijck, dat sij daer ’t al aen staet,
Van mijn vernedert hart haer dit ontsmeken laet.
Gaet heen jck gae ten hoof terstondt den Coning spreecken.

Daifilo.

Aen mij dienstwillicheit mijn heer salt niet gebreecken.

Tisiphaernes.

Mijn ijverighe moedt, door moeylijcke quel
Van lang vertoef, is sadt van wtstel op wtspel;
En mijn gedachten, die ten top van eeren strecken,
Cunnen wt ydel hoop niet langer voetsel trecken;
Dat dese dach den draedt mijns hoops in stucken cort,
Of mij vergelde ’t bloedt met ruimten wtgestort
In dienste van het rijck; voor soo veel swaricheden,
Voor arbeidt, lijfs-gevaer, voor hoogh en laegh geleden,
Mijn loonende (naer eisch van saken wtgerecht)
Met ’s Conings hoochste jonst, en de Prinsses ten echt;
Opdat de Persen sien, wie, als des Conings daghen
Verloopen sullen sijn de groote croon sal draghen.
De raedt is al vergaert, ’t is tijdt om in te tren.

Darfilo.
Ayme wat soeticheit vloeyt mij door al mijn len!
Mijn voorbarige siel haer wentelt in ’t verheughen,
Al eer de sinnen haer dat mededeelen meugen,
En loopt haer bon voorbij onlijdsaem van vertoef,
Waer door jck vreuchd geniet al eer dat jckse proef.
Hemelsche Venus, drijft mijn tong door uwe goedciheit,
Dat jck wtdrucken mach het minst van mijn ootmoedicheit,
Van d’overgevenheit mijns harts tot haer, en van
D’eerbiedicheit, die niet als haer verwondren can.

Coning. Ostrobas. Tisiphernes.

Coning.

Loflijcke Prinssen, tot noch toe heb ick gelaeten
Yemandt te noemen, die mijns dochters huwelijck
Waerdt sijnd’ aenvaerden mocht de breydel van dit rijck,
En heerschappie van soo veel verscheiden staeten;
Om d’ingeseten door voorsichtich cloeck beleyt
Tegen wtheemsch gewelt sorchvuldich te bewaeren,
En voor mij nae ’t verloop van mijn slippende jaeren,
Te stieren met ontsich, en met lieftallicheit.
D’oorsaeck. O Tissiphernes, dat ghij niet en trouden
Te saemen overlang, naer u verdienst en wins,
Is niet dat jck ontken, mijn grootmoedige Prins,
Hoeveel dit coninckrijck is in u deucht gehouden;
Mar ’t is dat Ostrobas van hoochverheven stam,
Wiens vroomheits lofgeclanck verdooft al ’s werelts canten,
Dit oock door brief op brief, gesanten op gesanten,
Versocht heeft tot nu to dat hij hier selve quam.
Ons deucht-vructbaere tij heeft, schijnt het, willen draegen
Twee mannen even groot van achtbaerheit bij mij,
Den eenen in verdienst, den andren in waerdij,
Den welcken even seer jck wensche te behaegen;
Maer dat en can niet sijn; nochtans ick boven al
Niet meer op d’eene sijd’, als d’ander sijd sal hellen,
Maer jck begeer dat ghij in ’t vryen meegesellen
Comt voereen wie dat den andren wijcken sal.
Een yder doe den andren blijcken sijne reden.
De bestgegrondste win, de swackste willich wijck,
Of dat het lot u schey’ sijn uw ren gelijck;
Soo blijft binnen het rijck in rust, buiten in vreden.

Ostrobas.

Hoe nu? een onderdaen, een slaef dien de voochdij
Van hooger wetten dwingt, gelijcktmen die bij mij?
Bij ’t bloedt van Arsaces? wiens grootheit hooch geresen
De Parthen ’s werelts vrees alleen ontsien en vresen;
De Prins voor wiens gewelt d’opgaende Sonne swicht,
En nau sijn vrees ontslaet als hij sijn hielen licht.
Den donder het siet en voelt, de blixem van mijn daden?
Ick wijcken? Jae soo wijckt de Nijl wanneer hij vliet?
Met onbetoomde loop, noch letsel aen en siet
Wat hij vindt inde weech, versleept boschage’ en dijcken.
Puinbergen opgehoopt van wtgeroyde rijcken
Die sullen mij den wech banen tot hoocheits top
Daer mijn gemoedt nae staet, en om te climmen op
Den throon van mijn opzet, sullen dat sijn de trappen.
En of den Hemel viel? Ick salder overstappen,
Eer sijn getuimels drang mijn strenge moedt verdruck:
Hij spuw sijn crachten wt, en ’t buldrende Geluck
Clatre vrij met sijn sweep, ’t sal mij geen vrees in prenten;
Ick trots sijn gewelt, en puf sijn dreygementen.
Maer ghij O tedre Pers, wat stadij mae mijn eisch?
Die niet een senu taey hebt aen u weecke vleisch,
Ghij halve-vrouw laet mans d’oefning van ’t heerschen houwen.
Maer ’t is u om de vrouw: Ghij vindt wel ander vrouwen
Waer mee ghij oeffenen de troetel-cunste meucht
Daer ghij u op verstaet, en die ghij van u jeucht
Met geyle zeden leert bedampt van wijn en rsen.
Sardanpalus comt en wil Atlas verpsen,
O Goden wacht u hals! Gelijck ’t oneedel boedt,
Sulck u hantering is. Maer jck ben opgevoedt
Onder ’t gekners van’t stael, ’t geberst van helm en swaerden,
’T gekrijs van’t oorloochs-volck, en ’t briesschen van de paerden;
De dulle trommel, en d’opstokende trompet
Sijn mijn dertelste spel: d’hard’ aerd’, als ’t nauwt, mijn bedt.
Aensiet u swackheit om u selven te verschoonen:
Ghij ’t rijck van Persen? hoe? de last van soo veel croonen
Kneusde’ u het beckeneel; het pack van sulck gebiedt
Druckte’ u de schouders in, geeft u daer onder niet:
De voorstandt van soover ’t’samen-gegroeyde landen
Vereischt een cloecker borst, en clem van grover handen.
Voorts die sich wil bij mij gelijcken in waerdij
Moet daer geen proef van doen door lot of praterij,
Maer door de deucht alleen: dat vroomheit in het vechten
Sich tegens vroomheit stel om ons geschil te slechten,
Het rijck en de Prinsses sij des verwinners prijs.
Dan ghij sult, mijnen raet volgende, sijdij wijs,
(Hoewel een onderdaen geen dienst soo menichvuldich
Can doen, of en blijft noch veel sijn Prinsse schuldich)
U laten loons genoech voor u verdiensten sijn
Dat u de Coning hier geleken heeft bij mijn.

Tisiphernes.

Wanneer ’s moeds buyen dul des redens toom ontslippen,
Gelijck den storm, dien ghij blaest wt verwaende lippen,
Ist onbesuisde windt die vaeck het minste schaedt,
Maer schert sijn eigen cracht op onbeweechde clippen;
Soe doet u rasernij op Coning, Mij, en Raedt.
De rij van Prinssen oudt, wt velcker brave saedt
Ghij u gesproten roemt, en wort hier niet versmeten;
Maer dat ghij d’eer van mijn doorluchtich huis versmaedt,
Om dat een oppervoocht is boven mij geseten,
Ick en dees Persen al u bittren ondanck weten.
Want onse Coning valt ons niet soo wreedt en wrang,
Noch wij den onsen, als ghij, die trots en vermeten
U verblufte gemeent in slavernije strang
Ondrachelijck verheert met hart gewelt, en dwang:
Waer door u moed verheft dat ghij ’t met u braveren
Den Goden, soo ghij waendt, des hemels, maeckt te bang,
Die, (lachens’ er niet om) ’t u ras sullen verleeren:
Maer ons bijsonder volck rechtvaerdich wij verheeren,
En met bescheidenheit de Coning ’t algemeen:
Dees deuchden houden wij op ’t alderhoochtst in eeren,
Die ghij verkeert, vervreemt van alle recht en ren,
Soo smaedelijck gewoon met voeten sijt te tren,
En moedeloosheit noemt een ondeucht in den helden:
Waer door te aensien van u overdwaelsche zen
Ghij mij en dese, comt voor halve vrouwen schelden.
Maer niet meer als uw dulle gramschaps ij-gewelden,
Vrees ick sonder belul uw groove lichaems cracht;
En ’t viel licht dat ghij noyt tot uwent nae vertelden
De troetelingen van dees halve vrouwen sacht.
Dan op ’t gebeurde, dat ghij mij al ommebracht,
Soo souden u nochtans dees Persen cloeck, en moedich
Niet kennen voor haer Prins, (ken ick haer) maer verwacht
Van al het rijck, en elck bijsonder wraecke bloedich:
Want sijlin nemmermeer sullen het heerschen woedich,
En u wtheemsche trots lijden in plaets van mij,
Noch laten wraeck te doen over een Prinsse goedich,
Van wiens verdiensten en loflijcke daden sij
Gunstiger oordelaers en kenners sij als ghij.

Ostrobas.

Een lecker trotst mijn cracht, (wat sal mij noch ontmoeten?)
En hij leydt niet vertren aen mortel van mijn voeten?
Ostrobas wat u beurt? Ghij dreicht mij met gevaer
Van uwe wraeck; jck tart de Persen allegar.
Daer leydt den handtschoe, d’eerst van soo veel onvervaerden
Tast sonder beven aen, en hef hem van der aerden.
Soo lang ’er een sal sijn, die mij darf tegenstaen
Van allen, en sal jck niet weygeren te slaen.
Ghij meucht u vrij met keur van wapenen versorgen.

Tisiphernes.

Mijn is dan d’eerste beurt. Nu dat dan tegen morgen
Rechtvaerdich Coning, ons een plaetse werd bestelt,
Op dat de bleecke doodt in een besteken veldt,
Een van ons beyden die sijn stijf opset vergeten.

Coning.

Sijn u gramschappen op elckander soo gebeten,
Dat sachter middel niet can einden u crackeel,
Soo laet ten minsten u de roof van ’t afgereten
Harnas uws vyants, sonder hem te moorden heel,
Volle verwinning sijn, en slechting van ’t verscheel.

Granida.

Wanneer het aertrijck van des ruwen Winters plagen,
En sijn ontijdich coudt omhelsen wort ontslagen,
Gevoelt sij in haer hart oprekenen de schier
Heel wtgedoofde cracht van haer begraven vier:
Door dien de Lenten soet, in sijn verliefde weecken,
Haer streelt, en ondergaet met minnelijcker treken,
Wanneer dat hij vernieuwt den outsbekenden brandt;
Levende ritseling doorcruipt haer ’t ingewant;
Alsoo gevoel jck veel gepeisen in mij wecken
Wt haeren diepen slaep, en door mijn leden trecken,
Die oorspronck naemen in mijn teer-beweecde geest,
Als ick eerst wierd gewaer het schoone, dat mij meest
Behaechde van al ’t geen dat mij oyt is verscheenen;
Want nae ’t verlies van dien, allensjens sij verdweenen,
Met de gedaente, die mij in den sinne lach,
En nu door dien jck ’t eens behaechde schoon hersach
Met meerder hefticheit sij op een nieuw verrijsen,
Om mij de schoonheit van een harder aen te prijsen.
Maer sacht Granida’, houdt op, houdt op, want waer toe dient
Dus hooch te setten een dien ghij tot heer, en vriendt
Geenzins verkiesen meucht? maer leyden moet u leven
Met, dien u andren keur wt weijnige sal geven.
Wat leyder boodtschap, wt wat aengenaemer mondt
Helas! was, Daifilo, die jck van u verstondt?
Ayme! wat vriendtschap in u voorhooft stondt geschreven?
Helas! het schijnt dat op de staten hooch-verheven
Wij sitten met gebiedt, maer die ’t wel ondertast,
Vindt ons verheert verdruckt onder haer overlast.
Helas! meer droefheit vreest mijn hart dan ’t hoopt verblijding:
Ick gae vernemen doch nae de verlangde tijding.

Ray van Jofferen.

Wat stort al gaven groot,
Bewoonders vander Aerden,
Den Hemel in u schoot,
Als ghijs’ ondanckbaer snoodt
Niet met de voet en stoot,
Maer vorder sorgen doodt,
Om ’t aengebon t’aenvaerden.

Marn, starren ’s nachts cieraet,
D’eerwaerde Sonnestraelen,
’T Aertrijck met vloedt doorwaedt,
Daer cruidt, en boom beblaedt,
Bij blije bloemkens staet,
’T schoon menschelijcke saedt
Met lust u ’t ooch onthaelen.

Het braef of soet gespeel
Van windt, of tedre snaeren,
Het lieffelijck gequeel
Van mensch of vogels keel,
Spel en sang-menging eel
Door ’t oor, met lust, geheel
Ter sielen innevaeren.

De Wieroock, diemen met
De Mirrhe plach te veugen,
Musc, Ambre, scharp Civet,
Groen cruidt, en bloemkens net
Roos, Lelij, Violet
Met reuken onbesmet
Verstercken, en verheugen.

Een vollen overvloedt
Van veele dranck, en spijsen,
Des menschen lichaem voedt
Als hij met lusten soet
Sijn gragen honger boet;
Maer bruickt hij ’s meer, daer moet
Gebreck, en last wt rijsen.

Van alle ’s werelts lust
Is soete brandt van Minne
Voor d’heftichtste bewust,
Wanneer sij wort geblust
Als lief bij lieve rust;
Daer aertsche mondt gekust
Voldoet voor een Godinne.

Dees lusten allegaer,
En duisent van gelijcken,
Als ofnen, aesmen maer,
En d’ongetelde schaer
Van al ons handtgebaer,
Voor Lief’ oprecht, en waer,
Nochtans in vreuchde wijcken.

Sij doet dat vreuchd’ ontspring,
In twee verbonden harten;
En maeckt dat yder ding.
Dubble lust in bring,
Door haer vereeniging;
Jae ’t draegen onderling
Treckt soetheit wt de smarten.

Dees saligende deucht
Op Aerden con doen smaken
Een goddelijcke vreucht,
Die luttel lin verheucht,
Want meest een yder veucht
Sich omme sijn geneucht
Van leur, of niet te maken.

Och hoe swaer ist te raken
Aen vrientschap onbevleckt,
Daer vrienden keur ontbreckt!

Dien lust tot staet en eeren
Boven de maet verheft,
Moet deze lust ontbeen
Die ’t alles overtreft.

Want onder luttel lieden
Daer hij wt kiesen gaet,
Can ’t swaerelijck geschieden,
Dat een hem annestaet.

Want vrientschap vol van trouwen
En van geneuchten blij
Can Liefd’ en Minne bouwen,
Daer geen behagen sij?

De nacht comt opter Aerden
Gevallen met haer schim,
En met haer bruine paerden
Berijden onse kim.

Morgen ’t gevecht sal maken
Mijns vrouwen huwlijck claer,
En in soo grooten sake
Kiest het geluck voor haer.

Granida. Daifilo.

Granida.

Ach wat becommeringen
Comen mijn siel bespringen!
De nacht, die ’t al ontlast,
Maeckt dat mijn sorghe wast.
De swaricheit genakende
Houdt mijn gedachten wakende:
Villicht dat hier voorbij
Coom sang of spel, om mij
Wat wt den sin te stellen
De sorgen die mij quellen.
Maer wie comt gins gegaen
Bij ’t schijnen van de maen?
Wat soudt Daifilo sijn, ick sal de venster sluiten,
Van binnen can ick sien door ’t glas, hij niet van buiten.

Daifilo.

Kond ’t lichaem als de siel vervolgen daer ’t nae staet,
’T was nu bij mijn Godin, en niet hier op de straet.
Maer ’t soeckt, nae sijn vermeugen,
Sich, volgende te veugen
Daer ’t van sijn leitsman ’t hart
Henen getrocken wert.
Ayme Granida! doel van mijn genegentheiden,
Hoe nood’ is Liefde van haer lieve lief verscheiden?
Maer wat vertoeve’ jck lang? best ist dat jck vertreck,
Eer yemandt mij gewaer hier wordende, begeck
Mijn lieven als verwaent, en sonder grondt verheven
Castelen inde lucht. Dan jck ben niet gedreven
Door een begeerte van besit gelijck als sij,
Nae dienst is dat jck tracht, en niet naer heerschappij.
Juppijn, Princesse waerdich,
Sij voor u sorrechvaerdich,
En ’t hayr van ’s hemels Gon
De wacht van u Persoon.

Granida.

Hoe menich claecht van Liefd’ een onbeproefde smarte?
Dees openbaertse niet daer hijse voedt in ’t harte:
Maer sij ontdeckt haer selfs, en ongeveinsde vlam
Wierd noyt verborgen dat sij niet te voorschijn quam.
O rechten sonder ren! o wetten sonder weten!
Met recht macht ’t opperst recht wel ’t opperst onrecht heten:
Besit van staet, van landt, van gelts ontelbre som,
Dat deilt ghij nae ’t geluck, niet nae de reden om,
Des vaeck, de slechtste crijght hier van de grootste winste,
En die het meeste waert is lijdt hem met het minste:
Van d’erfgon die Natuir ons achterliet gemeen,
Deyldij den eenen veel, den andren ganslijck geen.
O rechten sonder ren!
Verkeerder menschen lust, en snoode schelmerijen
Hebben u voortgebracht; want in de gulden tijen,
Doen ’swerelts kintsheit soet niet deed, dan sliep, of loech,
Doe niemandt vorder als voor noodruft sorge droech,
En hadder niemandt veel, maer yder had genoech.
Doe waerdij onbekent, maer nu, door boosheits woeden,
Sijdij een noodich quaet, om quader te verhoeden.
Doe koosmen Lief nae lust, nu dwingt het onderscheydt
Van staten, vaken ons te maken Lief van leydt:
En d’overvloedt die maeckt den aldermeest van machten
Behoeftich van het geen dat aldermeest is t’ achten.
En wie dat wint, helas! ’t verlies is altoos mijn.
Want wien mij ’t blindt geluck van beyden toe sal leggen
Het cost mijns levens rust. Soo luttel heeft te seggen
Een Coningin, in saeck, die haer soo seer betreft.
De spits is hooch, maer eng, daer ’t Luck ons op verheft.

Eindt tweede deel.


Inhoudsopgave ’Granida

Inhoud van Granida

Eerste deel

Darde deel


E-Mail: E-Mail: J.R. van Wijk

Laatste wijziging: 13 februari 1997


Coster-pagina