KRONIEKDEBAT

EEN KEUZE: MARIUS BAUER, P.L.TAK, ALPHONS DIEPENBROCK, FREDERIK VAN EEDEN, LODEWIJK VAN DEYSSEL

MEI-JULI 1896

Eind Mei 1896 werd in Moskou Nicolaas II gekroond tot tsaar (hij zou de laatste tsaar worden; de Russische revolutie maakte in 1917 een eind aan zijn tsaarschap en aan zijn leven). Het begin 1895 opgerichte weekblad De Kroniek, onder hoofdredactie van P.L. Tak, zond de beeldende kunstenaar Marius Bauer naar Moskou om in woord en beeld verslag te doen van de gebeurte-nissen. Zijn op 31 mei 1896 gepubliceerde reisbrief -- zijn bijdragen liepen toen al enkele weken en zouden nadien ook nog een tijd lang voortgezet worden -- riep, nog in het zelfde nummer, een reactie op van dezelfde Tak die hem naar Moskou had gestuurd. Daarna begaven vele vooraanstaande publicisten zich in de discussie; enkele maanden lang liep deze door in de kolommen van De Kroniek.

Het ‘Kroniek-debat’ -- dat is de naam waaronder deze discussie meestal wordt aangeduid -- geldt als een belangrijk moment in de cultureel-literaire ontwikkeling in Nederland aan het eind van de negentiende eeuw. Het individualisme dat een jaar of tien eerder door de coryfeeën van Tachtig was bepleit, speelt hier geen rol meer. Nu staat de gemeenschap centraal, in totaal verschillende vormen: een mystiek-religieuze met sterk esthetische accenten, en een ‘sociologische’ die gericht is op de meer konkrete noden in de samenleving. Het debat speelde een rol bij de wending van een aantal kunstenaars naar het socialisme. Dat Herman Gorter en Henriëtte Roland Holst-Van der Schalk zich in 1897 aanmeldden als lid van de S.D.A.P., staat niet los van het Kroniek-debat. Ook op de ontwikkeling van Verwey heeft het debat invloed gehad: men kan zijn essay 'Volk en Katholicisme', even later in 1896 gepubliceerd in het Tweemaandelijksch tijdschrift, zien als een vertaling van het debat naar zijn persoonlijke voorstel-lingswereld.

Anbeek behandelt het debat in hoofdstuk III van zijn literatuurgeschiedenis. Zie verder: Walter Thys, De kroniek van P.L. Tak, brandpunt van Nederlandse cultuur in de jaren negentig van de vorige eeuw, Amsterdam/Antwerpen 1956, hoofdstuk IX; voorts Jan Fontijn, '8 Mei 1896: Marius Bauer arriveert in Moskou -- Het debat tussen socialisten en estheten in De kroniek', in: M.A. Schenkeveld-van der Dussen, Nederlandse literatuur, een geschiedenis, Groningen 19931, bijdrage nr. 98. De teksten werden herdrukt in: Marius Bauer, Brieven en schetsen van zijn reizen naar Moskou en Constantinopel, gevolgd door enige polemieken tussen socialisten en estheten. Amsterdam/Antwerpen, 1964. De hier volgende tekst is aan deze uitgave ontleend.

Naast de hier opgenomen teksten maken brieven van Cornelie Huygens, J.D. Bierens de Haan, Gijs van Tienhoven, De Vries Lam, Jan Veth, Jan Kalff, Frank van der Goes, J. de Gruyter, A. van Collem, Frederik van Eeden en Jan Veth deel uit van het debat. Afgezien van de brief van Van Deyssel -- deze heb ik voornamelijk opgenomen vanwege de hoge amusementswaarde ervan -- horen alle door mij opgenomen brieven tot de eerste fase van de discussie. Alleen de door mij niet opgenomen brief van Cornelie Huygens hoort ook in die fase.

Dick van Halsema



Laurens Janszoon Coster
Nederlandstalige klassieke literatuur in elektronische edities

Welkomstpagina

Opmerkingen aan: coster@dds.nl

Teksten bijgedragen door: Dick van Halsema
De hier beschikbaar gestelde teksten Ook de HTML-versies mogen wat ons betreft vrijelijk gebruikt worden voor studie of genoegen. Neem alstublieft kontakt met ons op wanneer u ze gebruikt voor handelsdoeleinden.