Een abel spel van Lanseloet van Denemerken, hoe hi wert minnende ene joncfrou die met sijnder moeder diende.

Uit het Hulthemse handschrift ca. 1400


Informatie over Lancelot (en andere Arthuriana) bij het Engelstalige Project Camelot.

Samenvatting bij K. Oomkes


Proloog

Ic bidde gode vanden trone
En Maria, die maghet scone,
Dat si ons allen wille bewaren
Ende in doghede alsoe ghesparen,
Dat wi hemelrike ghewinnen.
Dies biddic Mariën, der coninghinnen,
Die een vrouwe es boven al.
Nu hoert, wat men u spelen sal.
Hets van enen ridder prinsipael,
Die minde ende joncfrou noyael,
Hovesch van herten ende reine,
Maer si was hem te cleine
Van goede ende oec van gheboert.
Dies was sijn moeder op hem ghestoert,
Dat hi sine minne soe neder droech.
Sijn herte altoes in vrouden loech,
Als hi anesach haer edel lijf.
Maer sijn moeder, dat felle wijf,
Hats altoes toren ende nijt,
Ende verweet hem te meneger tijt,
Dat hi hem soe neder daelde.
Maer hi altoes hem vertaelde
Met hoveschen worden, als hi wel conste.
Maer altoes droech hi vriendelijc ontse
Der scoender joncfrouwen, heer Sanderijn.
Si en mochte niet noyalder sijn,
Maer si was hem te neder gheboren.
Dies hadde sijn moeder soe groten toren,
Dat sijt namaels brachte te werke.
Nu biddic u, dat ghi uwen merke
Daer an wilt legghen ende versinnen.
Ic wane, dat ghi noit van minnen
En hebbe ghehoert dies ghelike.
Nu biddic u allen, arme ende rike,
Dat ghi wilt swighen over al,
Ende merct, hoet beghinnen sal.

Denemarken

Lanseloet
Ay god here, hoe mach dit sijn,
Dat ic die scone Sanderijn
Al dus met herten hebbe beseten?
Nochtan wert mi verweten
Van mijnder moeder alle daghe,
Dat is mine minne soe neder draghe.
Dies horic menich spitich woort.
Maer haer minne heeft mi soe doerboert,
Dat icse ghelaten niet en can,
Ic en moet haer altoes spreken an,
Als icse metten oghen anescouwe.
Dies heeft mijn moeder grote rouwe.
Daer omme soe moet verborghen sijn.
Nu willic hier wachten die vrouwe mijn
Onder desen neghelentier,
Wat si sal hier comen scier
- Dat wetic wel - in desen bogaert.
Sanderijn
O edel ridder van hogher aert,
God, die alle dinc vermach,
Die moet u gheven goeden dach,
Edel ridder van herten vri.
Lanseloet
O scone maghet, God di si ons bi
Ende moet u ende mi in doghden sparen
Ende van allen quaden bewaren,
Ende sonderlinghe van nider tonghen,
Alsoe dat niet en werde gesonghen
Van ons beden enich quaet.
O Sanderijn, nu gheeft mi raet!
Mijn herte dat es te male ontselt
Ende van uwer minnen ghequelt,
Dat mi costen sal mijn lijf.
O Sanderijn, wel scone wijf,
En machic uus niet gheweldich sijn,
Dat sal mi costen dleven mijn,
Ende ewelijc benic verloren.
Sanderijn
Och edel ridder hoghe gheboren,
Dat en mach nemmermeer gescien.
Al eest, dat ic u gherne mach sien,
Ic en ben niet uus ghelijke.
Ghi sijt mi te mechtich ende te rike,
Edel ridder, te sine u wijf.
Daeromme soe moet sijn een blijf,
Al eest, dat ic u met herten minne.
Oec en willic gheens mans vriendinne
Sijn, die leeft onder des hemels trone:
Al waer hi een coninc ende spien crone,
Soe en dadic mi niet te cleine.
Lanseloet
O scone maghet van herten reine,
Al dadi den wille mijn,
Uutvercoren Sanderijn,
En bleve u onvergoudet niet,
Want messelike dinge sijn ghesciet:
Ghi mocht noch werden wel mijn vrouwe.
Sijt mijn ghenadich ende blijft ghetrouwe,
Ende comt met mi in dit casteel.
Ic sal gheven een yuweel;
Ic wane, ghi noit des ghelike en saeght.
Sanderijn
Neen, edel here, noch benic maeght,
Dies dancic gode vanden trone.
Al woudic mi gheven te lone
Dusent merct van goude roet,
Hoghe baroen, edel ghenoet,
Nochtan woudic behouden mijn eer.
Lanseloet, hoghe geboren heer,
Al en benic niet rike van haven,
Noch gheboren van groten maghen,
Nochtan meinic mi soe te houden,
Dat ic niet en sal werden gescouden,
Her Lanseloet, enich mans vriendinne,
Maer ic wille gerne gherechte minne
Draghen sonder dorpernie.
Lanseloet
Sanderijn, bider maghet Marie,
Dorperheit en leggic u niet te voren.
En es nu gheen wijf gheboren
Op eerde onder des hemels trone
Soe rike, soe mechtich no soe scone,
Die mi verhoghen mach, dan ghi.
Och Sanderijn, en seldi mi
Laten dan in dit verdriet?
En sal uus mijns ontfermen niet,
Dat ic troest van u mochte ontfaen
Ende ghi met mi wout spelen gaen
Hier neder in dit groene dal,
Daer die voghelkine maken gescal,
Ende die bloemen staen int groen,
Scone maghet, sonder mesdoen
Ende al sonder dorperheit?
Sanderijn
Her Lanseloet, hets dicke gheseit:
`Bi lichte geloven es die meneghe bedrogen.'
Dats seker waer en niet gheloghen,
Want hets menechweerf ghesien
Dat vrouwen oneerlijcheit ghescien,
Omdat si mans te verre betrouwen,
Dat hem namaels sere berouwen,
Als die daken waren ghesciet.
Ic en weten op eerde geboren niet,
Dien ic soe verre betrouwen soude,
Ginc ic met hem spelen te woude,
Hi en soude met mi doen sijn gherief.
Lanseloet
Daertoe hebbic u te lief,
Sanderijn, wel scone wijf,
Dat ic onteren soude u lijf.
Scone maget, al hadicx die macht,
Alsoe en was ic niet bedacht,
Dat ic u doen soude enege scande.
Al haddic u in vremden lande,
Sanderijn uutvercoren,
Ic soude u dbroet bidden te voren,
Eer ic u hongher hebben liet.
Bi ridderscape, ic en mesdade u niet,
Sanderijn, jeghen uwen danc.
Sanderijn
Her Lanseloet, wi sijn hier te lanc!
Ons mochte iemant horen ofte sien,
Want myders sijn altoes uut om spien,
Hoe si iement mochten te scanden bringen.
Een verrader hadde liever quaet te singhen
Dan goet, want hets sijn nature.
Nu willen wi sceden in cortet ure,
Dat niement ane ons en stoet.
Hoghe baroen, edel ghenoet,
God ons here moet u bewaren
Ende altoes in doghden sparen,
Waerweert dat ghi u bekeert.
Lanseloet
Ay, noch soe blijft mijn herte verseert
Vander scoender Sanderijne:
Sine wilt niet doen den wille mine.
Dies moetic droeven alle mijn dage.
Wat ic kerme of wat ic claghe,
Sine wilt niet gaen met mi int wout:
Si mint ere voer enich goud;
Dat horic wel an haer ghelaet.
Si leidt enen reinen staet,
Ende haer herte es soe noyael,
Bi ridderscape, ic woude wael,
Dat si gheboren waer mijn gelijc.
Al en waer si niet van haven rijc,
Ic souder maken af mijn wijf,
Want si heeft een reine lijf,
Ende haer herte es al vol eren.
Si en wilt haer niet te mi waert keren.
Dies lijdt mijn herte rouwe groet.

Sine Moeder
Van Deenmerken Lanseloet,
Ic hebbe u herde wel horen vriën.
Lanseloet, bider maghet Mariën,
Dat en can mi verwonderen niet,
Dat ghi u selven niet bat en besiet,
Dat ghi u minne soe neder draeght.
Ghi staet soe weeldelijc en claeght
Om ene de luttel om u gheeft.
Tfi der scanden dat ghi leeft,
Dat ghi sout minnen soe nederen wijf!
Lanseloet
Ach moeder, si heeft soe reine lijf,
Ende haer herte es alsoe proys,
Ende van live soe gratioys,
Dat icse metten oghen anscouwe.
Lieve moeder, edel vrouwe,
Ic moetse minnen, wat ghesciet.
Sine Moeder
Lanseloet, ic wille, ghi u bat besiet,
U scone lijf, u hoghe gheboert,
Ende werct na minen rade voert,
Ende wilt minnen uus ghelijc.
Lanseloet
Sone wetic wijf int kerstenrijc,
Die ic woude hebben voer Sanderijn.
Ic woude, si mochte mijn eygen sijn,
Lieve moeder, bi uwen danc.
Al ware al die werelt an mi belanc,
Ic woude wel, dat si ware mijn wijf.
Sine Moeder
Scaemt u der scanden, vul keytijf,
Dat ghi soe neder mint,
Ende men soe scone joncfrouwen vint
Van hogher geboert, van groten geslacht.
Lanseloet
O lieve moeder, der minnen cracht
Ansiet hoghe gheboert no rijcheit van goede,
Maer si soect haers gelijc van moede,
Die beide sijn van énen wesen.
Ic hebbe dicke wel horen lesen,
Dat die minne soect haers gelike.
Al es deen aerm ende ander rike,
Die edel minne doet haer werc.
Gherecte minne en leit gheen merc
Aen rijcheit noch an grootheit van maghen,
Noch nie en dede, te ghenen daghen,
Maer het comt al bi gheluc.
Gheeft die edel minne haer stuc,
Si anesiet ghene hoghe gheboert.
Sine Moeder
O Lanseloet, ende hoe versmoert
Soe es u herte ane Sanderijn!
Wildi doen den wille mijn,
Ic salse u doen hebben tuwen wille
Al desen nacht heimelijc, al stille,
Op u camere, her ridder weerdt,
Ende doet daer mede dat ghi begheert,
Wildi mi ene ghelofte doen.
Lanseloet
Vrouwe moeder, bi sente Symoet,
Dat ghi begheert willic u gheloven,
Op dat ic metter maget mach hoven
Op mine camere, ic ende si.
Sine Moeder
Lanseloet, geloefdijt mi
Bi ridderscape ende bi trouwen?
Als ghi met Sanderijn der joncfrouwen
Hebt gedaen al u ghevoech,
Dan seldi segghen: `Ic hebbe uus genoech,
Sanderijn, ic ben uus nu sat
Ende van herten alsoe mat,
Al haddic 7 baken gheten.'
Dies en seldi niet vergheten.
Ghi selt spreken dese woort
Ende dan seldi rechtevoert
U van hare keren al den nacht
Ende ligghen en slapen soete ende sacht,
Sonder spreken, ende swighen al stille.
Lanseloet
O lieve moeder, es dat u wille,
Dat ic spreke dese dorper woort?
Des ghelike en hebbic nie ghehoert!
Wat mach u hier met geholpen sijn,
Dat ic dit tot Sanderijn
Spreken soude met minen mont,
Ende ligghen voert ane als een hont,
Sonder spreken als een keytijf?
Wat soude peinsen dat reine wijf,
Dat ic die dorperheit begonste,
Ende ic haer draghe soe vriendelike onste?
Dat soude mi doer mijn herte deren.
Sine Moeder
Lanseloet, dits mijn begheren,
Seldise hebben in uwer ghewelt:
Dat ghi mi dit gheloven selt
Ende volbringhen als goet man.
Lanseloet
Vrouwe moeder, doetse mi comen dan.
Ic sal doen, dat ghi begheert,
Al eest dat mire herten deert.

`Die meneghe sprect, hi en meines niet.'
Al dier ghelike es mi ghesciet,
Want al sprekict metten mont,
Ic en saels niet meinen in minen gront,
Want ic an hare alder doecht.
Ic bidde gode, den overste voeght,
Dat sijt niet qualijc nemen en moet.
Si es soe eersam ende soe goet.
Ende eest dat sijt qualike nemt,
Soe wert haer herte van mi ontvremt.
Dan soe blijft mijn herte in pinen staen.

Sine Moeder
Daer omme soe eest mi al ghedaen,
Dat ic u beiden sal doen scheden.
En siedi niet, hoe hem soude beleden,
Ende es die hoecshte vanden lande,
Ende doet hem selven die grote scande,
Dat hi mint soe nederen wijf?
Hi soudse trouwen, die keytijf,
Dat horic wel, woudix hem ghestaden,
Maer ic salt al anders begaden,
Dat dat nemmermeer en sal zijn.
Waer sidi, scone maghet Sanderijn?
Ic moet u spreken, comt te mi.
Sanderijn
Hoghe gheboren vrouwe, dat si.
Nu segt mi, wats u begheert?
Sine Moeder
Sanderijn, dat u mijn herte sere deert,
Moetic u claghen, minen noet.
Hier es, mijn lieve sone Lanseloet
Es met siecheden sere bevaen.
Hi wert ghister navont alsoe bestaen,
Dat hi noit sint woort en sprac.
Ic en weet niet wat hem ghebrac,
Ochte wat dat hem deren mach.
Maer heden merghen, doent was dach,
Gaf hi enen swaren scuht.
Sanderijn, ic hebbe sijn levens ducht.
Dies doeght mijn herte grote pijn.
Nu biddic u, scone maghet Sanderijn,
Dat ghi wilt gaen te Lanseloet,
Want hi leghet in groter noet,
Dies doeght mijn herte swaer verdriet.
Sanderijn
Edel vrouwe, dat ghi ghebiet,
Wert herde gerne van mi ghedaen.
Ic wille vriendelike met u gaen,
Want mi ware leet, mesquame hem iet.
Sine Moeder
Die hem in tijts wel besiet,
Die mach in eren staende bliven.
Al dus soude men een dinxken bedriven,
Om een wijf te bringhen inden stric.
Wie soude dit bat gedaen hebben dan ic?
Want, als die wille es ghedaen,
Soe es die minne wel vergaen.
Dit es menichwerf ghesciet.
Nu heeft si gheweest met hem in die camere.
Sanderijn
Ay god, die hem crucen liet,
Wat valscher wijf es Lanseloets moeder!
Dies benic nu vele vroeder,
Dan ic gister navont was.
Si stont mi ene sterke logene en las,
Dat hi met siecheiden ware bestaen,
Ende bracht mi inden stric ghevaen,
Ende heeft mi loghene voer waer getelt,
Ende brachte mi in Lanseloets gewelt,
Dat mi ewelijc rouwen sal.
Nochtan deert mi boven al
Die woorde, die hi sprac, die ridder vri,
Ende keerde sijn anschijn omme van mi,
Al haddic gheweest een stinckende hont.
Dat hebbic soe vaste in minen gront
Ende doet mijnder herte alsoe seer,
Ic meine, dat hi nu nemmermeer
Van mi en weet goet noch quaet,
Ic salt al laten ende gaen mijnder straet
Dolen in vremden lande.
Ic bidde gode, dat hi mine scande
Wille decken, die ic nu hebbe ontfaen,
Want ic hebt sonder danc gedaen.
Dies es mi te moede wee.
Lanseloet, ghi en siet mi nemmermee.
Ic wille gaen dolen in dit foreest.
O vader, sone, heilich gheest,
Ic bidde u dat ghi bewaert mijn lijf,
Dat ic nemmermeer mans wijf
Werden en moet te minen scanden,
Waer ic come in eneghen lande,
Dat ic moet bliven dat ic si.
Dies biddic u, moeder ende maget vri.
Fonteine alder suverheit,
Dat mi nemmeer dorperheit
Gheen man te voren legghen en moet;
Dies biddic u, fonteine, der doghden vloet,
Werde moeder ende maget reine.

In het vreemde land

Sanderijn
Ic sie ginder ene scone fonteine,
Daer op willic gaen nemen rast.
Ic hebbe soe langhen tijt ghevast,
Dat ic hebbe hongher ende dorst.
Ic hebbe te drinckene soe groten lost,
Dat icx niet langher en can gedragen.
Een Ridder
Nu, wouts god, ic wille varen jaghen.
Ic bidde gode vanden trone
Ende Mariën, der maghet scoene,
Dat si mi heden bewaren moet,
Ende gratie wil gheven ende spoet,
Dat ic moet jaghen ende vangen,
Want seker, ic en vinc in langhen,
Dies ic mi van rechte scofiere.
Ic hebbe ghejaghet der dagen viere,
Nochtan en vincin noit conijn.
Ic saems mi inder herten mijn,
Dat minen arbeit dus blijft verloren.
Nu willic steken minen horen,
Besien of mi god beraden mochte.

Nu stect hi den horen

Biden here die mi ghewrochte,
Ic sie ginder porren een wilt,
Daer mijn herte op es ghestilt.
Ic wane noit man op ghene dach
Alsoe sconen wilt en sach
Als ghinder staet op ghene fonteine.
Ene scone maget ende ene reine
Dunct si mi sijn an haer ghedaen.
Ay god here, mochtic die ghevaen,
Soe en ware minen arbeit niet verloren!
Noch willic steken mine horen
Ende besien, hoe si haer stellen sal.

Noch stect hi den horen

Ay god, die here es boven al,
Die moet mi gheven avonture,
Dat ic die scone creature
Ghecrighen moet te minen wille.
O scone maget, nu staet al stille.
Ghi moet mijn ghevanghen sijn.
Ic hebbe u liever dan een everzwijn,
Al waert van finen goude gewracht.
Ic dancke gode der scoender jacht,
Dat ic heden merghen vroech opstoet.
Sanderijn
O edel ridder van prise goet,
Nu en doet mi ghene dorperheit.
Dies biddic u doer uwe edelheit,
Dat ghi mi ghene dorperheit en bewijst,
Want het worde us sere mesprijst,
Waer ghi quaemt tot eneghen hove.
Ghi dunct mi een ridder van groten love.
Daer omme biddic u, hoghe baroen,
Dat ghi mi niet en wilt mesdoen
Ende laet mi over dat ic si.
Een Ridder
O scone wijf, nu segt mi,
Wanen comdi in dit foreest?
Dat wondert mi in minen geest,
Dat ic u vinde al dus alleine
In dit foreest op dese fonteine.
Wat sijn die saken die u let?
Heeft u hier iement dach gheset,
Daer ghi, scone wijf, na wacht?
Hi mocht sijn van sulker macht,
Ic soude u te noder spreken an.
Sanderijn
Och edel ridder, om ghenen man
En sta ic hier, hoghe baroen.
Het sijn ander saken, diet mi doen.
Ic ben verdoelt, uut mijnder stat,
Daer ic in eren ende in vrouden sat,
Benic verdoelt, in en weet waer,
Ende sta hier in groten vaer,
Ende ic en weet niet waer ic henen sal.
Dies clagic gode mijn mesval,
Dat ic dese werelt moet besueren.
Een Ridder
Noch dancic gode der avonturen,
Dat ic heden merghen vroech opstoet,
Ende dat ic soe edelen scone ghemoet
Vonden hebbe te mire jacht.
God heeft ons te gader bracht.
Dat wetic seker wel te voren.
Ghi sijt te minen behoef gheboren,
Want ghi ghenoecht mi alte wale.
U scone lijf, u hovesche tale,
Dat ghenoecht mi algader wel.
Wi selen te gader maken spel.
Nu comt met mi in mijn casteel.
Ghi en saecht noit soe scone juweel.
Dat sal wesen u ende mijn!
Sanderijn
Her ridder, nu laet uwe tale sijn.
Dies biddic u om den riken god,
Dat ghi met mi niet en maect u spot,
Al benic dus verdoelt al hier.
Een Ridder
O scone wijf, inder minnen vier
Leght mijn herte te mael en blaect.
Ghi sijt hovesch ende wel gheraect.
Ghi selt bi ridderscape sijn mijn wijf,
- Ghi hebt soe edelen scoenen lijf -
Opdat u wille es ende bequame.
Ic bidde u, segt mi uwen name,
Ghi selt seker sijn mijn vrouwe!
Sanderijn
O edel ridder, eest dan trouwe,
Minen name doe ic u weten:
Sanderijn benic gheheten,
Ende mijn vader hier Robberecht,
Ende was een wael geboren scilt knecht,
Ende diende metten coninc van Averne.
Een Ridder
O scone maghet, dat hoeric gerne,
Dat ghi van wapene gheboren sijt.
Noch danc ic gode der salegher tijt,
Dat ic heden merghen niet vaste en sliep.
Het was een ingel, die mi riep,
Dat ic te woude soude varen jaghen.
Mijn oghen nie liever wijf en saghen!
Ghi selt seker werden mijn!
Sanderijn
Her ridder, saelt alsoe moeten sijn,
Soe willic mi gerne tuwaert keren
Ende dancken gode ende u der eren,
Dat ghi u selven soe neder daelt.
Ghi hebt mi soe vriendelijc anegetaelt
Met hoveschen woorden ende met sconen.
Ic bidde gode, dat hijt u moet lonen,
Dat ghi soe hovesch van herten sijt,
Dat ghi mi nu, te deser tijt,
Soe vriendelijc hebt ghesproken an.
Een Ridder
O scone maghet, nu gawi dan.
Ic sette u mijn trouwe te pande.
Sanderijn
Nu gawi dan in dese warande,
Her ridder, spreken alluttelkijn,
Ende verstaet die redene mijn.
Dies biddic u, hoghe gheboren baroen.
Anesiet desen boem scone ende groen,
Hoe wel dat ghi ghebloyet staet.
Sinen edelen roke, hi doergaet
Al omme desen bogaert al.
Hi staet in soe soeten dal,
Dat hi van recht bloyen moet.
Hi es soe edel en soe soet,
Dat hi versiert al desen bogaert.
Quame nu een valcke van hogher aert
Ghevloghen op desen boem ede daelde
Ende ene bloeme daer af haelde
Ende daer na nemmermeer neghene
Noch noit en haelde meer dan ene,
Soudi den boem daer omme haten
Ende te copene daer omme laten?
Dat biddic u, dat ghi mi segt,
Ende die rechte waerheit sprect,
Edel ridder, in hovescher tale.
Een Ridder
Scone wijf, ic versta u wale.
Ene bloeme, dat en es niet,
En esser nemmeer toe ghesciet.
Daer omme in salic den boem niet haten,
Noch te copene daer omme laten,
Want hi es soe scone ghedaen.
Ic sie daer op soe meneghe bloeme staen
Met groten hopen, sonder ghetal,
Daer edel vrucht af comen sal,
Op dat god ghedoghen wille.
Nu ewelijc hier af ghestille,
Ende comt met mi, wel scone wijf.

Denemarken

Lanseloet
Ay mi, nu es al mijn vroude een blijf,
Die ic op eerde ie ghewan,
Dat icse niewer vinden en can,
Die over scone Sanderijn.
Ondanc hebbe die moeder mijn,
Dat ic die woorde nie ghesprac.
Mi dochte, dat mi mijn herte brac,
Doen ic sprac die felle woort.
Daer omme es si op mi ghestoert
Ende es mi heimelijc ontgaen.
Dat heeft mijn moeder al ghedaen,
Die mi die woorde spreken dede.
Nemmermeer en hebbic vrede,
Voer dat ic anescouwe dat edel wijf.
Ay, ic minne haer reine lijf
Soe sere, mi dunct dat ic verdwine.
Hets een leven bi haer te sine,
Want si es te male noyael.
Si es een vrouwe principael
Ende keyserinne van minne vijf sinnen.
En mochte gheen man een wijf meer minnen
Dan icse minne, noch dier ghelike.
Ic salse doen soeken al omme int kersten rike,
Of ic sal weten waer dat si si.
Waer side Reinout? Comt te mi,
Mijn alder liefste camerlinc.
Reinout
O edel here, wat sijn die dinc,
Daer ghi al dus omme staet en claght?
Lanseloet
Och, mi en was nie soe leide verdacht,
Alst nu es te deser uren,
Dat ic die scone creature
Sanderijn dus hebbe verloren.
Mi dunct, dat mi mijn herte sal scoren
Van groten rouwe die ic drive.
Dat ic in mine sinne blive,
Dat es wonder alte groet.
Ic ware mi vele liver doot
Dan icse nemmermeer en soude sien.
Reinout, ghi moetter omme gaen spien,
Of ghise iewerrinc vinden moghet,
Want nemmermeer en werdic verhoghet,
Voer dat icse metten oghen anescouwe.
Reinout, nu sijt mi ghetrouwe
Ende vaerse soeken oest ende sut
Ende segt hare, ic salse maken brut
Ondanc alle minen maghen.
Reinout
Here, ic wilder gerne om waghen
Mijn lijf ende ghenen arbeit sparen,
Maer het ware beter liettijt varen.
Hets messelijc, hoe si haer sal bekeren.
Lanseloet
Ay, haer herte es vol eren
Ende van haren live soe reine.
Ic weet wel, se in dade haer niet te cleine
Om al dat goet van eertrike.
Dat wetic wel waerlike.
Si es soe edel van ghedacht.
Reinoet, haest u al u macht
Ende vaerse soeken oest ende noert
Ende sut, west, alsoe voert
Totter tijt dat ghise vint,
Wantse mijn herte met trouwen mint.
Mijn oghen nie liever wijf en saghen!

In het vreemde land

Des Ridders Warande Huedere
Met recht machic mi beclaghen,
Dat ic alsoe menich jaer
Hebbe ghewandelt hier ende daer
Ende mijn heren bosch huedere gheweest
Ende gheboet sijn foreest
Ende dese fonteine in deze boschalie
Ende dicke ghegaen op deze rivalie
Ende meneghen dach ende menech ure,
Maer noit en viel mi die avonture,
Dat ic hier noit wijf ghesach,
- Dies ic mi met rechte beclaghen mach -
Noch noit en quam in mijn ghemoet.
Maer ghisteren, doen mijn here opstoet
Ende soude te woude varen jaghen,
Ic wane mijn oghen noit en saghen
Scoender wijf dan hi hier vant.
Hi namse vriendelijc metter hant
Ende brachtse te hove met bliden sinne,
- Al waer si ene keyserinne,
Soe en mochse niet noyaelder sijn;
Gheheten es si Sanderijn -
Ende heefter af ghemaect sijn vrouwe.
Met rechte machic dies hebben rouwe,
Dat mi dat noit en mochte ghescien.
Bi gode, ic sal daer omme gaen spien
Vroech ende spade, in alder stont.
Mochtic alsoe sconen roeden mont
Ghevanghen, ic souts te blider sijn
Ende met alder herten mijn
Gode daer af dancken alle mijn dage.
Nu willic mi berghen achter dese hage
Ende verbeiden der avonture.

In het vreemde land, bijna een jaar later

Reinout
O Maria, moeder ende maghet pure,
Ic bidde u om een goet beleyt
Ende om een goet claer bescheyt
Te vernemen van Sanderijn.
Want Lanseloet, die here mijn,
Es van herten sere ontstelt
Ende van hare minnen sere ghequelt,
Soe dat hi niet ghedueren en mach.
Want al sijn herte en sijn ghecalch
Es, dat hise dus heeft verloren.
Nu heeft hi bi ridderscape gesworen,
Canicse vinden, hi maecse vrouwe,
Want hi heet soe groten rouwe,
Dat hise dus verloren heeft,
Dat hi in groter pinen leeft,
Ende al uut rechter minnen.
Ay god here, mochticse ghewinnen,
Soe waric blide in minen moet.
Deus god, wie sal mi maken vroet,
Wat die man ment, die ghinder staet?
Hi dunct mi hebben soe fellen ghelaet
Ende ene colve groet ende swaer.
Het seker een moerdenaer,
Ofte mi bedriecht mijn waen.
Nochtan sallic hem riden aen,
Want en dunct mi maer één.
Ic en sach noit man alleen,
Dat icker mi af ontsach.
Vrient, god gheve u goeden dach,
Ende een vriendelijc morghenstont
Wil u gode gheven, ende ghesont
Moetti bliven in alder tijt!
Warande Huedere
Vrient, god lone u, wie ghi sijt,
Dat ghi mi vriendelijc sprect an.
Reinout
Nu berecht mi als goet man:
Hebdi hier in langhen tiden
Ene joncfrou sien liden,
Die scone was en wel ghedaen?
Warande Huedere
Vrient, ghi selt mi verstaen.
Ic hebbe hier ghewandelt menegen dach,
Dat ic hier noit wijf en sach,
Jonc noch out, dat emmer waer.
Maer dies es bi na een jaer,
Dat mijn here, die ridder goet,
Op enen morghenstont opstoet
Ende voer jaghen op dese fonteine.
Daer vant hi van herten reine
Ene joncfrouw verborghen staen.
Hi brachse met bliden moede ghevaen
Ende riep, hi hadde wel ghejaecht,
Want hi brachte ghevaen een maecht,
Die scone was ende wel gheboren.
Reinout
Vrient, daer moetic meer af horen.
Ic bits u; hoe was si gheheten?
Warande Huedere
Vrient, die waerheit seldi weten.
Si es gheheten Sanderijn.
Si en mochte niet noyaelder sijn
Noch bat ghemaecht van haren live.
Si en ghelijct ghene wive,
Die hier inden lande gheseten si,
Want si es scone en goet daer bi.
Hi heefter af ghemaect sijn vrouwe,
Want si es hem soe ghetrouwe
Ende ghehoersam ende onderdaen,
Ende alle die minen here bestaen
Minnense om hare groter doeght.
Si sijnder al gader bi verhoeght,
Die den hove toe behoert.
Reinout
Nu moet mi god beraden voert.
Dat sie joncfrou die ic mene.
Ic hebbe ghesocht die vrouwe rene
Menege mile ende menich lant,
Maer noit en quamic daer ic vant
Soe sconen bescheet als ghi mi doet.
Och lieve vrient, nu maect mi vroet:
Hoe salicse moghen spreken?
Warande Huedere
Vrient, dat moet u ghebreken,
Te spreken jeghen die vrouwe mijn,
Het moetse bi mijnder hulpen sijn,
Want ic bens met haer gheloeft.
Ic ben van alden knechten thoeft,
Die mijn here onthouden heeft.
Eest dat sake, dat ghi mi gheeft
Enen drincpenninc in mijn hant,
Ic salse u doen spreken, coen wigant,
Alsoe vele als u herte begheert.
Reinout
Enen penninc es saen verteert
Ende oec qualijc overbracht.
Loept ende haest u al u macht,
Ende doet mi spreken Sanderijn.
Daer sijn twe penninghen roet guldijn,
Ende segt hare met woorden sterke,
Dat hier ene bode es uut Deenmerke,
Diese met haesten spreken moet.
Warande Huedere
Nu willic lopen metter spoet,
Ende sal bringhen die vrouwe met mi.

Warande Huedere
O edel vrouwe van herten vri,
Ic biddic u vriendelike, comt tot hier.
Hier buten hout een deghen fier,
Die u met haesten spreken moet.
Reinout
O eder vrouwe, ghetrouwe ende goet,
God, die alle dinc vermacht,
Die moet u gheven goeden dach,
Scone maghet Sanderijn.
Sanderijn
Reinout, willecome moetti sijn.
Nu segt mi, wats u begheert?
Reinout
Dat sallic u segghen, vrouwe weert,
Dat ghi varen moet met mi,
Want Lanseloet, die ridder vri,
Heeft u doen soeken over al.
Want tachters dat hi mi beval,
Dat was, of ic u vinden mochte,
Edel vrouwe, dat ic u brochte.
Hi sal u seker maken brut.
Sanderijn
Reinout, vrient, dat spel es uut.
Segt hem, dat hi een ander beghinne.
Ic en gave niet om Lanseloets minne
Een gets, dat uut ter eerden gaet.
Reinout
O scone wijf, ghi selt sinen staet
Anesien ende sijn swaer mesval.
Het was noet sint, hine qual,
Edel wijf, dat hi u verloes;
Soe heeft hi ghequolen altoes
Ende gheleeft in pinen groet.
Het sal hem seker gheven die doot,
Eest dat hi u niet en ghewint,
Want ic weet wel, dat hi u mint
Boven alle die nu sijn gheboren.
Hi heeft bi ridderscape ghesworen,
Als hi van u vernemt ende weet,
Al waert al sine maghen leet,
Dat ghi werden selt sijn wijf.
Sanderijn
Reinout, dit moet sijn een blijf,
Want ic ben eerlijc ende wale ghehout
Ende hebbe enen edelen man ghetrout,
Dien ic minne boven alle die leven.
Hem willic niet begheven.
Als ware Lanseloet alsoe rike,
Dat hi ware Hectors van Troyen gelike
Ende dat hi hadde van gode te lone,
Dat hi droeghe die selve crone,
Die die concinc Alexander droech,
Soe en ware hi nochtan niet mijn ghevoech,
Ic en hebbe liever minen man,
Die mi alder doeghden an.
Dien salic ewelijc sijn ghetrouwe.
Reinout
O Sanderijn, wel scone vrouwe,
En mach hi u dan ghewinnen niet,
Soe moet hi ewelijc int verdriet
Bliven ende in pinen staen.
Dat ghi desen huwelijc hebt ghedaen,
Dat mach u rouwen emmermere,
Want Lanseloet, die edel here,
Hadde u sekerlijc ghetrout.
Sanderijn
Dats een dinc, dat mi niet en rout,
Noch nemmermeer rouwen en mach,
Want ic nie man op eerde en sach,
Dien ic meer doeghden an,
Dan ic doe minen lieven man,
- Hets recht, want hi eest wel weert.
Hi es een ridder wide vermeert
Ende een vaelyant ridder van hogen moede,
Wael gheboren ende rijc van goede,
Ende gheradich ende vroet.
Oec es hi te wapene goet
Ende van groten doene bekint -
Want hem mijn herte met trouwen mint
Boven alle creaturen.
Nu en willic hier niet langer duren.
Reinout, vaert met haesten sere,
Ende segt Lanseloet uwen here,
Dat hi nemmermeer en peinse om mi.
Reinout
O edel vrouwe, van herten vri,
Na dien dat al dus wesen moet,
Soe biddic u, edel vrouwe goet,
Om een licteken dat ic mach
Metter waerheit seggen, dat ic u sach
Ende ghesproken hebbe ende ghesien.
Sanderijn
Reinout, dat sal u ghescien.
Ic sal u gheven prinsepael
Een licteken proper ende noyael.
Ghi selt segghen den ridder vri,
Dat wi stonden, ic ende hi,
In enen sconen groenen bogaert,
Ende dat daer quam van hogher aert
Een edel valcke van hogher weerde
Ende beete neder op ene gheerde,
Die scone met haren bloemen stoet.
Dit seldi segghen den ridder goet,
Ende dat die valke, die daer quam,
Ene bloeme van dier gheerden nam,
Ende alle die anderen liet hi staen.
Sine vlerken ghinc hi van hem slaen
Ende vloech wech met haesten groet.
Dit seldi seggen den edelen genoet.
Ende cort soe quam die valcke daer weder
Ende sochte die geerde op ende neder,
Maer hi en mochtse vinden niet.
Dies doeghde die valcke wel swaer verdriet,
Dat hi die geerde dus niet en vant.
Dit seldi segghen den coenen wigant.
Hi sal wel gheloven van dien,
Dat ghi mi ghesproken hebt ende gesien,
Als ghi hem dese tale ontbint.
Nu hebbic mine woorde gheïnt.
Reinout, god moet u bewaren.

Reinout
Ay god here, mu moettic varen
Ende die scone vrouwe achterlaten!
Nu benic beraest uter maten,
Hoe ic mine boetscap seggen sal.
Seggic hem die waerheit al,
Dat si noch leeft ende es ghehout,
Ic weet wel, dat ons allen rout.
Hi sal willen hebben dat scone wijf.
Ic weet wel, het cost hem dlijf
Ende al den ghene die hem bestaen
Ende ten tienden lede anegaen,
Sal hi daer omme avonturen.
Daer sal die meneghe om besueren
Die bitter doot, dat wetic wel te voren.
Nochtan bleve die aerbeyt al verloren,
Want hi en mochse ghewinnen niet.
Hi soude hem selven int verdriet
Bringhen ende oec groten heren.
Ic sal mine tale wel keren
Ende sal segghen, da si es doot.

Denemarken

Reinout
Waer sidi, hoghe gheboren ghnoet,
Van Deenmerken her ridder stout?
Lanseloet
Sijt willecome, lieve vrient Reinout,
Groet willecome soe moettu sijn.
Hebdi van Sanderijn
Iet vernomen, dat segt mi.
Reinout
Och edel here van herten vri,
Ic hebse ghesocht menich lant
Soe langhe dat ic die scone van
In ene stat, die heet Rawast.
Daer was die scone vrouwe ghepast.
Ende es in Afrijka gheleghen.
Lanseloet, vri edel deghen,
Daer vandic dat scone wijf;
Dat haer coste haer edel lijf:
Doen si van u hoerde spreken.
Haer edel herte, dat moeste haer breken,
Doen si van u hoerde gewaghen.
Lanseloet
Reinout, dit sijn al saghen,
Ic hore wel, dat ghi mi liecht.
Ic wille, dat ghi mi niet en bedriecht,
Ghi en segt mi die waerheit claer.
Brachti mi goet licteken van haer,
Te bat soudix gheloven dan.
Reinout
Lanseloet, hoghe gheboren man,
Ic sal u segghen principael
Een licteken proper en noyael,
Dat mi gaf die vrouwe reen.
Si seide mi, dat ghi onder u tween
Stont in enen sconen groenen bogaert,
Ende dat daer quam van hogher aert
Een edel valke van groter weerde
Ende beete neder op eene gheerde,
Die scone met haren bloemen stoet.
Dit hiet si mi segghen, her ridder goet,
Ende dat die valke, die daer quam,
Ene bloeme van dier gheerden nam,
Ende alle die andere liet hi staen.
Sine vlerke ginc hi doe van hem slaen
Ende vloech weech met haesten groet.
Dat seise mi, hoghe gheboren genoet,
Ende daer na quam die valke weder
Ende sochte die gheerde op ende neder,
Maer hi en mochse niet vinden niet.
Dies doghede die valke wel swaer verdriet,
Dat hi die gheerde niet en vant.
Dit licteken, coene wigant,
Gaf mi die vrouwe vri,
Ende doen keerdese haer anschijn van mi
Ende sprac daear na nemmermeere.
Lanseloet
Ay hemelsche coninc, gheweldich here,
Dats een licteken proper ende goet,
Daer hi dat icx gheloven moet.
Nu segt mi, Reinout, es si dan doot?
Reinout
Jasi, hoghe gheboren ghenoet,
Ende begraven in die eerde.
Lanseloet beclacht hier Sanderijn ende blijft hier doot.
Lanseloet
O Sanderijn, ghi waert die gheerde,
Die scone met haren bloemen stoet
Ende ic die valke - dies benic vroet -
Die ene bloem daer af nam.
Want mi nie sint vroude en bequam,
Dat ic die edele gheerde verloes;
Soe hebbic ghequolen altoes,
Uutvercoren vrouwe mijn.
Alle vroude es mi nu een pijn,
Die ic op der eerden mach bescouwen,
Spieghel boven alle vrouwen,
Die ic op eerde nie ghesach!
Met rechten roepic `o wi, o wach'
Over die moeder die mi droech,
Want haer herte in vrouden loech,
Doen si mi gaf den valschen raet.
O wi der bitterliker daet
Ende der jammerliker moert
Dat si mi spreden dede die woort,
Daer ic bi verloes dat scone wijf,
Dat haer ende mi sal costen dlijf,
Want mijn herte es al doerbeten.
Ic woude wel, dat mi ware gespleten
Ende ic des leven hadde ene ende,
Want soe waerweert ic mi bewende,
Ic blive ewelijc vroude loes.
Die ic met goeder herten coes,
Hebbic bi valschen rade verloren.
Dies heeft mijn herte soe groten toren,
Dat mi scoren sal van rouwen.
Ic hoepse in hemelrike te scouwen,
Daer omme willic nu sterven blidelike.
Ay, oetmoedich god van hemelrike,
Nu wilt haer ziele ende die mine ontfaen,
Want dleven es met mi ghedaen.

Epiloog

Reinout
Ghi heren, vrouwen, wijf ende man,
Nu neemt hier exempel an.
Soe wie dat in trouwen mint,
Als hi sijn lief te wille ghewint,
Spreke hoveschelike daer van.
Want van Deenmerken die edel man,
Bi qualike spreken, bi valschen rade,
Es hi bleven in die scade,
Dat hem coste sijn edel lijf.
Nochtan dat hi dat scone wijf
Minde boven alle die leven.
Bi valschen rade, die hem wert gegeven,
Dat hi sprac messelike woort,
Wert gherechte minne ghestoert,
Alsoe dat si hem ontginc.
Daer omme radic boven alle dinc
Hoveschelike te sprekene elken man,
Waer hi mach ende waer hi can,
Ende sonderlinghe van allen vrouwen
Sprect hoveschelike ende mint met trouwen,
Soe moeghdi troest van vrouwen vercrighen.

Tips bij het lezen van middelnederlands

Bezorgd door Joachim Verhagen (J.C.D.Verhagen@fys.ruu.nl)
Last modified: Mon Jan 15 13:25:35 1996