Der Naturen Bloeme
Jacob van merlant die dit dichte
omme te sendene tere ghifte
wil datmen dit boec nome
jn ulaems der naturen bloeme
want noch noint in dietscen boeken
ne gheen dichtre wilde soeken
hiet te dichtene van naturen
van so messeliken creaturen
alse in desen boeken staen
niemene nebbe dies waen
dat ic die materie vensede
els dan ic die rime pensede
want de materie vergaderde recht
van colne meester albrecht
hute desen meesters die hir comen
die ic iv sal bi namen nomen
die erste es aristotiles
die met rechte wel deerste es
want hi van alre phisosophyen
van alre naturliker clergien
bouen allen eidinen die hoit waren
crone draghet inder scaren
waer somen dit teikin siet .aristotiles
dats dat hi segghens pliet
plinius die comet hier naer
wis boeke men oudet ouer waer
solinus dar na die van naturen
spreket scone in sire scrifturen
jn enen boeke diemen weet
die vander werelt wondre heet
Sente ambrosius van melane
die van naturen doet te verstane
jn sinen boeke Exameron
dien nopmen dicken in dit doen
Sente bazelis sekerlike
dien got sende van emelrike
enen boec van beesten nature
staet dicken oec in dese scrifture
Sente isidorus oec mede
die dicken groote nuttelikede
ghescreuen heuet in sinen boeken
dicken moetmen sijns hier roeken
Echt meester iacob van vitri
bisscop van hakers so was hi
sident cardinael van rome
sijns eist recht dat ic hier gome
Een boec oec mar menne weet
wiene makede ghereet
die es geheeten onder hem somen
experimentator hormenne nomen
sijn wort setti hier mede
alst noot es ter menegher stede
Galienus palladius
platearius fisogolus
lucillus piso teofrastus
entie keiser claudius
dorothenus van athenen
ende dyogenus ghemeene
dymocritus apollodijn
die vanden beesten die draghen venijn
jn sinen boeken latet besien
dionisius die fisisien
katon verro ende marcus
eraclides ende orpheus
pitagoras ende menander
omerus ende nicander
mucianus dyagoras
virgilius ende andreas
coninc iuba patroneus
coninc philometor metellus
coninc tholomeus vmbricus
coninc antigonus alfeus
coninc archelaus flaminus
philiomon ende nigidius
ceneca ende cicero
entie wise ipocras also
nigidius ende matulidus
dit sijn die meesters dar wi dus
dit werc af ebben ghemaket
dar toe die bouen allen smaket
dats die wise sente agustijn
seghet hier mede toe dat sijn
dar toe vander biblen de glose
saiet hier meneghe soete rose
Wien so fauelen dan vernoien
ende onnutte loghenen moien
lesier nutscap ende waer
ende uersta dat noit een haer
om niet ne mekede nature
het nes so onwerde creature
sones teregher sake goet
want got die bouen al es vroet
dans te gheloeuene meer no min
dat hi hiet makede sonder min
noch gheene dinc ne makede har seluen
noch die duuel noch die heluen
ne makeden creaturen nie
dies willic dat elc besie
ende loue gode van allen saken
die wonderlic es in sijn maken
jc ebbe belouet ende wilt ghelden
ghewilleghelike ende sonder scelden
te dichtene .i. bestiaris
nochtan wetic wel dat waer is
dat dar willem huten houe
een priester van goeden loue
van erdenborch: enen heuet ghemaket
mar hi waser in ontraket
want hine huten walsche dichte
dies wart hi ontledet lichte
ende heuet dat ware begheuen
mar daric dit hute ebbe bescreuen
ebbic van broeder albrechte
van colne diemen wel met rechte
hetet bloeme van der clergien
vp hem dar ix conlike lien.
Deerste boec sal iv bedieden
dat wonder datmen vindet van lieden
dander van .iiii. uoeten beesten
darmen uele af spreket in geesten
Die derde die sal sonder lieghen
sijn uan uoghelen die ulieghen
die vierde dats noch mee
es vanden wondre vander ze
Die uichte van uisschen meneghertiere
die die zee uoedet entie riuiere
den sesten belouic te sine
van serpenten met venine
die seuende sal sijn van wormen
die sijn van messeliken uormen
Die achtende van bomen die int wout
wassen arde menech fout
De neghende sal iv ghewaghen
van bomen die specie draghen
die tiende sal bedieden dat cruud
dat menegherande heuet vertuud
die .xi. spreket van fonteinen
beeda van soeten ende van onreinen
Die twelefste van dieren steenen
beede van groten ende van cleenen
de dertienste van .vij. metalen
diemen moet huter erden halen
Ende in allen desen boeken
mach hi vinden dies wilroeken
medicina dachcurtinghe
scone redene ende leringhe
ende dit dichtic dor sinen wille
dien ix ian lude ende stille
dats mine here niclaus van cats
ende omme dat mi ghebreket scats
biddic dat hem ghename si
dit iuweelkin van mi
Gode biddic al te voeren
ende sine moeder hute vercoren
ende si minen sin verlichte
also dat ic moete dichte
dat vromelic si ende bequame
jc beghinne in marien name
Omme dat de mensce nader scrifturen
coninc es der creaturen
es dus van hem mijn beghin.
alst kint comet ter werelt in
so eist bouen allen dieren cranc
want het neuet crupen no ganc
ende aristotiles die seghet
dat hem te wassene pleghet
ter seuender maent hare tande
ende meest es hare soch sulkerande
dat der vrouwen melc si heet
dat kindekin ne doet noch weet
altoes negheen quaet
voer dat sprekens bestaet
dits deerste etaet vanden kinde
also als icket bescreuen vinde
Dandre etaet die gaet in
alst kint doet sprekens beghin
ende men seghet die spade gaen
dat si erst sprekens bestaen
lettel vindemerre die wel sproken
her hem die moude werdet beloken
jn .v. iaren als aristotiles telt
heuet kint sire langhen delt
dese kintsce etaet strecket te waren
alsemen seghet te .xv. iaren
ende heuet ene name van suuerheden
jn latijn; maer al nu heden
es die quateit so verheuen
datter lettel suuer leuen
tote dat si tharen daghen comen
hier bi heuet menscheit af ghenomen
Ioghet hetet de derde etaet
die te .xv. iaren bestaet
ende strecket tote xxv. iaren
dan wint die mensche uort te waren
mar lase de menscelichede
vloiet so nu in die onsuuerhede
dat de mensce hem seluen vertert
met te doene dat hi beghert
dat hi cume mach heten man
gans ende salech raet wart dan
datmen huwelic wilde sparen
tote .xxii. iaren
dan sijn die senewen entie been
beede wlcomen ouer een
ende die waesdoem es al wlcomen
plaghemens het soude nu vromen
Manneit es die vierde etaet
die te xxxv. jaren ane gaet
dan es die mensce wlcomen
ende nature heuet ghenomen
hare groue ende hare linghe
entie luxurie ende hare dinghe
beghinnen inden man te gaen
dan willi starke dinc bestaen
dese etaet van deser tijd
maket orloghe ende strijd
ende nijd ende ouerde riset
die dicke te stride wiset
dese etaet loept te waren
vpward tote .L. jaren
Ten .L. iaren comt die oude
die noit niemen ebben woude
nochtan wilt al lange leuen
aristotilus heuet bescreuen
dat die houde comen moet
alse den mensce ontgaet sijn bloet
al houden saen man ende wijf
die lettel bloets ebben int lijf
dese etaet vallet in een strec
want so ghierech wert ende vrec
ende dit es de redene twi
die mensce merket wel dat hi
te dale gaet. ende wille sparen
hem die na hem comen te waren
te ebne hare lijfnere
ende oec om sijn selues there
alse die curtelike dernaer
niet ne wint ende es swaer
jnde oude mindert inden man
alle smette die hem ghinc an
maer vrechede ende gierechede
beghinnen eerst dan wassen mede
ja; al plachire niet te voren
nv heeftise vaste vercoren
dese etaet strecket te waren
nv bi tide tote lxx. jaren
Vort meer alse die mensce lijd
van lxx. jaren die tijd
so gaet hi tsuffen ende rasen
hem dinket al die werelt duasen
al dat hi siet dinket hem quaet
hi lachtert al dat wale staet
mar hi priset al datter was
datter nv es dinket hem gheduas
sine crachte die te breken
jn allen dinghen sonder in spreken
dat andre liede bringhen vort
dinken hem [wesen] dulle word
ende tsine dinket hem wesen groot
dese etaet die loept ter doot
want al dat lijf heuet ontfaen
moet ter doet ten hende gaen
maer dar na comt dat langhe lijf
dies nemmermeer ne wert gheblijf
Iof du sies dat enech man
ter gadoet spoet so nem dan
een mes ende mac int hore .i. gat
ende jof tu heues tijd ende stat
doe hem laten die mediane
want bloet doet hem na minen wane
nv hord van wonderliken lieden
dar ons die wise of bedieden
maer eer wi spreken van elken allene
horter of teersten int ghemeene
Om dat dese eerste boec bedied
dat wonder dat men ter werelt siet
so vraghemen of dat volc te samen
van adame onsen vader quamen
ende wi segghen neensi niet
het ne sij also ghesciet
als ons scriuet adelijn
die seghet dat centauroene sijn
ghewassen ter werelt an
van den beesten ende van den man
die wise segghen ieghen dat
al eist ghesciet te menegher stat
dat sulke dier onlanghe leuen
sente Jeronimus heuet bescreuen
jn sente pauwels vite
die was die eerste heremite
datten sente anthonis sochte
jn die woude dar hi mochte
hem quam een wonder te ghemoete
een man staende up gheets uoete
ende vor sijn vorhoft horne twe
alse buxhorne min no me
ende seide aldus spreke die scripture
jc bem eene steruelike creature
ende van minen ghesellen bode
ende wi bidden v dat ghi bid gode
ouer mi ende ouer de mine
die hier wonen in de wostine
want wi bekennen dat hi es comen
den mensce te salicheden ende te vromen
an scijnt na die vraie word
die men van Jeronimuse hord
als of dese creature adde jn
menscelike redene ende sin
maer wine segghen altoes niet
dat dus beestelic een ghediet
van adame moghen sijn comen
ende al vindemen an hem somen
menscelike lede .i. deel
onse geloue es dat geheel
dat si die siele niet hebben ontfaen
die nemmermeer machte gaen
ende het nes te wonderne niet
dat dus beestelic een ghediet
een deel van meeren sinne si
want bi auonturen bedj
dat si in vterliken leden
gheliken der menscelicheden
si sijn een deel van binnen
machlichte van subtilen sinne
dan andre bestelike diere
dit machmen dit merken schiere
nu es hier ghesproken int ghemene
vort hort van elken wondre allene
Jacob van vitri die seghet
dat in orienten leghet
lande van wonderliken lieden
jn sinen boeken ormen bedieden
ende in andren boeken mede
dat daer es in ere stede
volc van vremder manieren
een lant belopen met riuieren
dat amasonia es ghenant
el niet dan vrouwen wonen int lant
sonder gheselscap van manne
entar sijnre meer nochtanne
danne .cc. dusent vrouwen
weltijt datse manne scouwen
dat si van .i. wighe keeren
dar si zeghe ebben met eren
so nighen si hem alle daer
nemmeer dan ene warf int iaer
ne willen si te manne gaen
ende alsi kint ebben ontfaen
eist cnapelin si oudent .vii. iaer
ende sendent den vader dar naer
eist maghedekin si oudent dan
dus ouden si har lant sonder man
de manne wonen van hem verscheden
dar nes gheen geselscap van em beeden
ghelijc recht datmen mach merken
dat die uoghelen met crommen becken
die femelen starker sijn
dan die merlen alst es anschijn
also machmen dar bescouwen
starker bouen mannen vrouwen
oec neist ieghen redene niet
diemen bi naturen siet
want somen sere wederstaet
der onsuueren luxurien raet
darmen bi uele machts verdriuet
somen met rechte starker bliuet
Hoe dat beghin van desen vrouwen
erst quam machmen bescreuen scouwen
si quamen huten lande van sweden
ende waren hem met moghenteden
hare manne af ghesleghen
van volke was dar bi gheleghen
dar quamen si met ghemenen rade
vp hem die hem daden die scade
ende sloghent alte male doot
ende wraken hare scade groot
ende voeren wonen in dat lant
dat amasonia es ghenant
ende nemmermer vort sine wouden
dat manne hare heren wesen souden
dese wijf sijn den kerstinen houd
ende ebben gheuochten met ghewoud
met ons up die sarrasine
dus es hare gheloue an scine
Andre lieden heten nakede vroede
wonen daer in hare hoede
homoedech naket ende arem mede
die onwert ebben die hoechede
van arderike alte male
jn holen wonen si sonder zale
hare wijf ende hare kinder
wonen metten beesten ghinder
sine vechten none striden
wilen quam in ouden tiden
alexander in hare lant
ende alsise wijs ende arem vant
heuet hi homoedelike gheseit
bidt dats ghi wilt ets iv ghereit
doe seiden si doe onse bede
wi bidden di dan ontsteruelicede
alexander antworde hem
jc die selue steruelic bem
welker wijs mochtic v gheuen
dat ghi soudet ewelike leuen
doe seiden si seghet dat dijn raet
datti emmer te steruene staet
twi iaghestu achterlande dan
te scendene so meneghen man
Daer sijn lieden van andre maniere
ouer ganges die riuiere
dien de lettre hetet bracmanne
van sonderlanghen liue nochtanne
want dats wonderlike dinc
her de gots sone lijf ontfinc
screuen wiselike de gone
vanden vader ende vanden sone
ende van hare euengheweldechede
an alexandre dor sine bede
ende scinen hare wort openbare
joft kerstinlic gheloue ware
Andre lieden wonen dar neuen
die om te comene in dat leuen
dat na dat steruen comet hier
hem verbernen in .i. vier
ander uolc es daer onuroeder
die haren uader ende hare moeder
alsi van ouden sijn uersleten
te doot slaen ente samen heten
ende dit ouden si ouer weldaet
dies niet ne dade hi hiete quaet
Oec vindemen dar in somech lant
menghen grooten gygant
[die .xii. cubitus sijn lanc]
ende uolxkin so clene so cranc
cume so groot wi lesent dus
alse .iii. uoeten iofte .ii. cubitus
ar sijn urouwen horic iwagen
die als enewarf kinder draghen
entie werden grau geboren
ende alsi out sijn als wijt horen
so werdet hem al grau dat aer
ander wijf wonen dar naer
diere viue bringhen tere drachte
mar sine leuen der iare mar achte
Oec es dar .i. uolc geseten
die die rowe visscen heten
ende drinken die soute ze
ander uolc so wont dar me
die de hande ebben verkert
ende andie voete als men ons lert
ebben si theen twewarf viere
volc esserre van vremder manire
dien de uoeten stan verkert
ende als ons sente ieronimus leert
so esser erande volc vonden.
die sijn gehoeft ghelijc den onden
met crummen clawen ende met langhen
ende met beesten uellen behanghen
ende ouer hare spreken bassen.
ander uolc es dar ghewassen
so cleenen mont ebben die liede.
dat si met enen cleenen riede.
jn sughen moeten dar si bi leuen
Ander uolc es dar beneuen
die menschen heten als ict ore
dese uolghen lieden bi spore
bider roke dats hare maniere.
tote dat si comen tere riuiere.
ende dar nemen si den lieden dat lijf.
weder het si man of wijf
Ander lieden die wonen daer bi
die heeten arismaspi
ofte ciclopen in latijn
die maer met enen oge sien
ende staet hem int vorouet voren.
ander volc es daer gheboren
die loepen vtermaten seere
met enen uoete ende met nemmere
nochtan es die voet so bret
dat si hem ieghen die sonne heet
hem bescermen dar mede.
war dat si rusten teregherstede
ander lieden dies gheloeuet
vindemen dar al sonder houet
hare oghen in hare scouderen staende
jn hare barste .ij. gate hute gaende
houer nese ende houer mont.
eisemlic sijn si als .i. hont
Ander lieden sijn dar beneuen
die bi enes appels roke leuen
sonder andre spise tontfane
eist dat hem uerre staet te gane
si draghene uoer hem ter noot.
want ander sijns so bleuen si doot
quame hem eneghe quade lucht an.
oec wonen daer wilde man
met .vi. vingheren an elke hant.
oec so wonen dar int lant
wijfs van sere scoonre maniere
die ouden hem in ene riuiere
ende want sine ebben iser neghen
wapen si hem al in een
met wapinen van selure al
hoec wonen dar in somech dal
van india wijf gebart
toten mammen nederwart
entie cleder van uden draghen
entie hem al gheneren int iaghen.
entie cleder van huden draghen.
si ebben luparde ende lioene
ende tigren tharen doene
ghetammet dar si iaghen mede
noch es dar te somegher stede
volc beede man ende wijf
die gheen cleet draghen ant lijf
ende ru gehart anden lachame
wart dat hem enech man to quame
so doken si int water dan.
want die wijf entie man
leuen wel na hare lieder maniere
bede upt lant ende in de riuiere
oec vindemen dar wilde liede.
groot starc ende onghiere
die ru als .i. suijn sijn van hare
ende brieschen alse oft een stier ware.
jn ene riuiere wonen dar wijf
die hutscone ebben dat lijf
sonder dat si inden mont
sijn ghetant ioft ware .i. ont
Oec wonen daer die pigmeene.
liedekine arde cleene
inde montanien van endi.
ten derden iare pleghen si
dat si winnen ende draghen kinder
menne vindet gheen uolxkin minder
ende si ouden te achtenden iare
ene orloghe arde sware
jegen de cranen die met gewelt
willen hem al winnen de vrucht upt uelt
oec hebbemen in ouden stonden
erande uolc met starten vonden
men vindet in orienten mede.
wilde lieden in wilder stede.
alsemense int wout vangen mochte
ende mense onder lieden brochte
mochten si dan niet ontgaen
gheen eten ne wilden si ontfaen
ende dooden hem met ongre dan.
men uindet in india oec man.
die doghen nachts ebben so claer.
als ioft ene kerse ware dats waer
Oec wonen daer scone lieden mede.
vp de ze in ere stede.
die niet neten dan vlesch al ro.
ende sughen honech oec also
jn ene riuiere heit brixant
lopet tote endi int lant
sijn lieden hutermaten lanc
die de hut ebben sere blanc
ende tanschin ghedelet in tween
dit wonder ende menech een.
dat hier bouen staet bescreuen
alse ons die vraie boeke gheuen.
vintment int lantscap van endi.
Doch hort wonder meer van mi
jacob van vitri die zeghet
dat in europa en lant leghet
dar als de kinder werden gheboren
alreerst comet ene padde voren
ware oec geboren teregher stede
een kint ende ghene padde mede
men soude der moeder tien an
dat soet an enen andren man
ghewonnen hadde entese onwarde.
segmen wesen onder die lumbarde.
jn borgoenien int een hende.
den berghe van moniou ghehende
sijn lieden vtermaten vele
met enen croppe onder de kele
alse groot alst ene coworde ware.
jnt vrankerike eist worden mare
datmen lieden heuet ghesien.
die hadden tusschen hare dien
vorme van wiue ende van manne
jn cicilien nochtanne
es .i. wout den berghe na
die bernet ende etet etna
dar sijn lieden met .i. oghe
bouen allen bomen hoge
thoghe alse groot als .i. scilt.
die sijn ureselic ende wilt.
ende leuen bi uleesche ende bi bloede.
jnt westhende als ict beurode.
van europen so was vonden
een wijf uersleghen tere stonden
met ere wonden als wijt horen
die stont hare int uorouet uoeren.
ende quam ghedreghen metten ze baren
menne wiste wanen te waren
met purpre was soe ghecledet.
hare langhe was alsemen weet
die istorie bescriuet ons dus.
ghemeten .l. cubitus.
die groote nochtan van ercules
dar ons niet af bleuen es
wondert der wonder ghemeinlike
sine wapine sonder ghelike
die so groot sijn dar mense siet
wondert al der werelt diet
die na dien dat hi uerwan
menech lant ende meneghen man
sette tekine ende pale
van sinen zeghe scone ende wale
jnt westende van spaenien lant
colummen vpter ze cant
ten lijctekine dat hi uerwonnen
hadde vanden risene vander sonnen
al de lande tote daer
dar naer quam hem .i. euel swaer
dat hem swaer was ende onghier
ende warp hem seluen in .i. vier
dar hi te puluere es uersleten
dus es langhe sijns vergheten
Also alsmen lijtteken vint
sone twifelmens twijnt
henne was menech starc gigant
wilen eer in duutscer lant
so datter een was hiet teuca
dar dutscelant of heuet ontfaet
sine name ende out noch eden
sijn graf es noch tere steden
bider dunauwen sekerlike.
bider weinden in ostrike
twe milen al dar beneuene
jn .i. dorp het sente steuene
dat .xc. cubitus es lanc
die dar toe doet sinen ganc
hi vint dar beenre vp desen dach
meere danne men gheloeuen mach
tersinbeckin leghet daer
broeder albrecht seit vorwar
name .i. man diet prouen begerde
tusschen appel ende hilte .ij. swerde
dat .i. vp entander neder
hi mochtse keren uort ende weder
namelike int ersinbeckin binnen
sine tande segghen diet kinnen
die sijn meer dan twe palmen breet
dat ic van wondre vant ende weet.
alse van menscheliker figuren.
jn gheloueliker scrifturen
ebbic gheseit in desen boec
gheloeue die wille minne roec
mar seker bem ic sonder waen
dat ic dat ware doe verstaen
na dien dat icket bescreuen kende
die herste boec nemet hier hende
nu hort na dat ict can gheleesten
den boec vanden gaenden beesten
Ghemeinlike salic salic te uoeren.
ghemeenlike nature iv laten horen
die beesten ebben int ghemanghe
dar na van elker sonderlanghe
aristotiles die seghet
wat dat uoete tebbene pleghet
jofte .ij. iofte .iiii. iof negheene
die diere ebben alle ghemeene
adren ende bloet der in
diere meer ebben seit sijn sin
dan uiere; nebben gheen bloet
ende merket datmen verstaen moet
dat hi bloet in adren seghet
want de worem bloet tebbne pleghet
mar hare neghen neuet adre
de vissche ebben allegadre
benine oghen ende starc dat vel
omme dat si dat water wel
weren sullen ende ghedoghen
dit machmen wel met redenen toghen
biden watre si iv bekent
dese werlike torment
biden visschen suldi bekinnen
lieden die de werelt minnen
nu merket van wereldliken lieden
al horsi hiet van gode bedieden
si ebben so arde verstannesse
negheene ghestelike lesse
ne moghen si verstaen wel
so art ebben si oghe ende vel
diere die ebben horen gemeene
roerense sonder de mensce alleene
dat meent dat hi ontoude ende lere
wat dat hi hort van onsen here
ende someghe creaturen oren
met gaten al sonder horen
alse alle uoghelen ghemene
alle dieren groot ende clene
die roeren die onderste caken
twe diere gaen ieghen dese saken
dats cocodrillus entar na
een dier heetet gentilia
die de vpperste cake roeren
ende dats maniere van vremder uoeren
Ambrosius spreket dat got heuet
sulke diere dat leuet
ghemaket den als lanc dats bedi
dat sine spise vp darde si
alse den kemel enten parde
maer dien wolue enten liebarde
heuet hi den als curt ghegheuen
want si bider proihen leuen
de langhe als menet de langhe ope
elc man die merke wien ic nope
de ghene die met proien leuen
hoe mach hare ope sijn verheuen
enechsijns te gode wart
dieden aremen niet ne spart
ende met hem oudet sine ghile
hoe mach hi ter lester wile
an onsen here vinden ghenaden
die emmer darme sal beraden
almeest alrande diere
die pleghen edekens maniere
dats die vermaken hare spise
ebben alse van langher wise
dat meenet die langhe wort
die hi leset ofte hort
verandelt dicken sonder ontloepen
die behort ter langher open
men vindet onder alrande diere
tande van drieranden maniere
some effene; ende some alse zaghen
ende some tande die huteraghen
effene tande heuet die man
ende wat dat horne draghet nochtan
hetne ware gehornet serpent
wat so hem met proien bekent
es ghetant ghelijc zaghen
sulke meenic als onde draghen
die euer entie olifant
si draghen den raghenden tant
Al dat bloet heuet int houet
dat heuet hersinen des gelouet
sonder worme seggic iv
ende wat diere den start heuet ru
heuet grote kinbacken gemene
ende dat ersinbeckin cleene
o wi wacharmen hoe waer est eden
jnder eren der moghendelicheden
hare starte hare meisenieden
die verteren dat arme lieden
souden ebben thare noot
si ebben de kinbacken groot
dat si verteren in houerdaden
hare goet te haren scaden
dus so werdet hem clene thouet
want si werden so verdoeuet
dat si laten varen al
wat datter hem af comen sal
haer ende wlle van allen dieren
verwandelt na des lants manieren
jn heten lande karsp ende swart
ende in tastene endeel hart
jn couden lande slecht ende wit
aldus machmen marken dit
vieruoete georende diere
bouen dats hare maniere
sonebbensi ghene tande
also alst aristotiles cande
alle creaturen van hare ru
noeten uele seggic iv
jn die maghe der sugender diere
vindemen lib van goeder maniere
so ouder so van betren doene.
ets sloten vanden menisone
des erts lib entes hasen mede
es vander meester mogentede
mar de diere die niet vermalen
hare spise die si in halen
nebben lib groot no clene
sonder dase allene
al dat heuet oghe lede
luketer sine oghen mede
alst slapet sonder de liebart
entie blode hase cuward
al dat voete heuet sonder ghile
mach wel swemmen ene wile
die mensche minst van em allen
men seit dat hem doet geuallen
[dat hi heuet bouen hem allen
na sire grote alreminst gallen]
want die galle es heet ende droghe
ende effet upwart int hoghe
mar de swinbalch die den wint out
doet vissche swemmen met gewout
Men vraget des in menghen lande
twi de heuer heuet sine tande
die liebart clawen entie bere
die stier sine horne ter were
die ree de hase hare snellede
die mensce van mester wardechede
nature ne wapinde niet so wel
none makede ter vlucht so snel
Dus machmen antworden hier inne
mensche die redene heeft van sinne
heuet tweirande ghewerke an
dats raet ende daet nochtan
dies heuet hi met sinne vonden
jn orloghen tallen stonden
dat hi hem dartoe wapinen can
ende alsi pais heeft latise dan
wari gheboren dan der mede
so sceni altoes buten vrede
wari oec snel als die re
hine wachtets hem nemmerme
hine soude verliesen der mede
sine edele ghestadechede
nu alst tijt es ende stede
raet hem die behendechede
sijt vp waghene of up parde
snellike te varne sire varde
ende in scepen met corten stonden
houer liden des waters gronden
dus machmen antworden dan
hem die vraghet twi die man
trach ende onghewapint mede
gheboren es ter menscelichede
Ghetande diere zaghewise
ebben uercoren vlesch ter spise
si lapen metter tonghen in
dat water dus leert hem ar sin
mar diere met effenen tanden
sughen in twater thande
Dat vele tande ende ganse heuet
men seghet dat het langhe leuet
eist dier of man dit verstaet
dat houer de meere menege gaet
wat diere ghere longre heuet
es sonder luud als langhe alst leuet
Niet dat leuet werpet sijn saet
buter femelen dart toe gaet
wakende slapende sonder de man
dits grote onsalicheit nochtan
dat hi so swarlike hem besmet
die redene verstaet ende wet
Alrande creaturen
nemen voetsel bi naturen
jn spisen die hem best ghenoeghet
ende in dranke die hem geuoeghet
Bi naturen die diere alle
die leuen ende sijn sonder galle
alse herte ende olifante sijn
die kemel ende dat delfijn
die moghen alle lange leuen
et es recht want ets bescreuen
die goedertiere sullen ter heruen
dar niemen nemmermer mach steruen
Diere die groot sijn van lachamen
winnen lettel alle te samen
ende so dierkine oec sijn minder
so si winnen te meer kinder
o wi hoe waer es dit noch heden
grote heren van moghenteden
hoe lettel baten doen si den lieden
si gapen also seere ter mieden
dat si thare langher ulucht
moghen winnen ghene vrucht
Vijfterande creaturen
die verwinnen bi naturen
ons menscen in onse .v. sinne
linx siet clare als ict kinne
die ghier rieket vorder ene sake
tsiminkel es van scarper smake
die coppe gaet int gheuoelen voeren
die heuer es subtilre int horen
De creaturen horic gewaghen
die de moeder langhe draghet
plinius die heuet bescreuen
dat si langhest leuen
nu hort vort van elken diere
sine sonderlinghe maniere
jn latijn salic hare namen
ordineren al te samen
omme datter menech dier in steet
dar ic dat dietsch niet af ne weet
vander ordinen int a.b.c.
terst in .a. dar na in .b.
sullen haren namen sijn gheset
datmense vinden mach te bet
Asinus dats des esels name
.i. lelic dier ende ombequame.
met .i. groten houede met oren lanc
ende sere traghe an sinen ganc
ende dat niet can werden vet
vp sine scoudere es gheset
dat teken vander passien ons heren
om dat hi ons wilde leeren
omoedecheit; reet hi sulc part
al dar hi uoer ter passien wart
die esel hi ne can niet vechten
ende hi ghedoghet oec van knechten
sware steken ende slaghe
ende wilmen oec hem doen draghen
meer dan hi gheleesten can
hine striter niet ieghen nochtan
dit es sine doghedachtechede
nu hort uort sine quatede
hijs luxurieus hute vercoren
starker bachten danne voeren
ombedecter van manieren
dan enech vanden andren dieren
dar hi sinen wech sal striken
dar ne can hi niemens wiken
dar toe es sijn luud so swaer
dat hi quets al dat em es nar
alse clene sijn hare ionghe
sijn si scoenst ten ersten spronghe
mar si leliken emmer vort
so ouder so argher es har wort
ten .xxx. maenden noten si te waren
mar si winnen ten .iij. iaren
esels melc es sere wit
plinius bescriuet ons dit
datso witte hud mach gheuen
plinius die euet bescreuen
dat pompea skoninx noroens wijf
dede dwaen der mede har lijf
om dat soe wilde wesen wit
de roemsce iesten ouden dit
esels ulesch dat maket quat bloet
om dat quaet te verduwene doet
die esel heuet in spisen vercoren
scarpe destelen ende doren
esels melc warem als bloet
es ieghen de tantswere goet
wilmer de tande mede dwaen
ende soe doetse vaste staen
wilmense der vp striken
oec es soe goet ieghen versiken
die esel es van groter coutheden
hine winnet niet in couden steden
bedi ne draghen si no winnen
jn lande die cout sijn van binnen
noch si noten in ghere stede
jn herefste no in lentin mede
mar in des hetes somers cracht
een iar draghen si hare dracht
als deselinne es upten spronc
dat soe werpen sal hare dracht
wilse in demstereden vlien
darse gheen man mach ghesien
hare leuen es .xxx. iaer
also langhe winnen sij dats waer
sine sparen gheen vier dat si uinden
sine gaenre dore tharen kinde
merct alle liede an dese brieue
scamenesse ende kinder lieue
Aper siluester in latijn
wil .i. wilt euer sijn
ende es .i. beeste starc ende wreed
doemen hem lieue ofte leed
men maghene in ghere manieren
te enegher doghet bestieren
maer emmer blijfti wreed ende fel
van swarten hare es sijn vel
merct so men den scalc me bid
so hem die als crommer sid
sijn sin es ongheleerd ende ard
dus es sijn uel dan sward
raghende tande crom ende lanc
heueti die scarp sijn ende stranc
ende met scarpen snidende ecghen
maer men horter wonder of segghen
die scarpe egghe die tant heuet
die wile dat die beeste leuet
verlieset die tant also es doot
dit heuet bekennesse groot
al dert ons in dit lijf die felle
hi uoerd methem in die elle
sine quateit altemale
men mach den euer lichte ende wale
moede maken met cleenre pine
bestaet mene eer hi maect orine
tilike in die morghenstond
anders ontgaeti lichte den hont
ende nochtan al es hi moede
hi werpt hem ter were enter woede
ende bijt den iaghere enten man
bede camp ende were nochtan
ende wacht hem wie sone bestaet
het ne sij dat die euer ontfaet
.j. doodwonde ter ersten steke
hi es in ureesen sekerleke
so uliet hi in die dorne dan
dat hi den honden enten man
also de bet mach ontulien
bouen allen beesten die sien
horti best vor alle die leuen
experimentator heuet bescreuen
dat siin drec uersch es goet
want het stelpt ter nose bloet
alle zwine souken har eten
jn die erde dar sijd weten
ende wintelen gerne in die gore
verdoemt woukerare nu hore
twi setstu al dinen moet
jn dit neder artsce goet
jn artsch goed legt al din sin
dar of naect di .i. swar ywin
jn jndia wi lesen dus
siin alse lanc al .i. cubitus
euerstande ende yhorent mede
vindmense te somegher stede
jn arabia es bescreuen
dat altoes ghen zwijn mach leuen
Aper domesticus in latijn
es in dietsch .i. tam Euerswijn
en beer heet in onse tale
wreet es hi ende die hem te male
jndie meudre gerne besmid
ende al war hi ghewasschen wit
hi ghinghe weder in die gore
metten beere alsict hore
hoe uel res tere partien
een heuet al die uoghedie
comt onder hem .i. starker dan
so gaet hi den uoghet an
ende so wie dar wint den seghe
hi blijft uoghet alle weghe
so welken tijd dat .i. zwijn ghellet
al die rote hare uersellet
om dat sie horen baren
als of si alle verwoet waren
ende dan eist vreselic tallen tiden
hare uerwoetheit ombiden
so wilken tijd si zueghen riden
verwoedsi in dien tiden
dat si gherne scoren den man
die .i. wit cleet euet an
dit seghet plinius te waren
.j. beer ne wint niet na iij. iaren
die den sueghen of snijd de manen
men wille segghen ende wanen
dat hare luxurie coelt te bet
dar mede werdsi uet
aristotilus heuet bescreuen
dat si xv. jaer moghen leuen
bouen uele viruoeten beesten
mach die beer meest ridens ylesten
es dat sake dat hi es uet
zwinin uleech es in saisone bet
jn den somer dan int lentjn
want toten oeste slaept dat zwijn
so uele dat vleesch dar mede
ontfanghen moet onreinechede
Alay dats sonder waen
een dier naden kemel ydaen
maer sonder knien ende been
alst hem sal rusten al in een
moet an enen boem staen
alst die jaghere wille vaen
onderhouwen si den boem
die beeste nemest ghenen goem
ende uallet metten boeme ter neder
so nes gheen up comen weder
anders es dat dier so snel
dat ment yuanghen niet ne can el
Anabula es in etyopen
.j. dier datmen dar siet lopen
plinius segt dens men gheloeft
dat heuet .i. kemels hoeft
ende yalst als .i. pard
mar hets so edelike yhard
ouer al gader sine lede
dat te siene es wonderlichede
om sine sconeit weet wel
so es te diere uele sijn vel
om die ynoechte uan den oghen
die hem niet ne connen ydoghen
no die men sat ne can ymaken
om te siene niewe saken
dit sijn die uenstren dat uerstaet
daer die dood bi der zielen gaet
Alches als ons solinus seghet
dar wonder oec groot in leghet
es .i. dier dat bi garse leuet
dat dupperste lep so lanc euet
eist dat eten begard
so moet gaen achterward
dat doen sine lippe lanc
sondare doe weder dinen ganc
te leuene ter onnoselleden
ende beghef ter uullicheden
ende mac reine dinen moet
oftu wils wesen yuoed
metter spise dar god of sprect
die altoes nemmermeer ybreect
dine langhe lippe din quade bec
heuet di brocht in sulc .i. strec
gaestu uord du bliues doet
jn die ewelike nood
Achune es .i. dier
als aristotilus spreect hier
dar nature in verkert heuet
trecht dat so allen beesten gheuet
want uieruoete beesten alle
ebben binnen hare galle
maer dit heuetse int .i. hore
die dit maket nes gheen dore
wie heuet anders int hore die galle
dan de ghene diese hort alle
die orscalke ende hem ylouet
dicke ward hi so uerdouet
ende so ontweghet bi haren rade
dat up hem moet uallen de scade
Ana spreect aristotiles
dat in orienten .i. dier es
ende es utermaten wreed
mar hare negheen heeft andren leed
so ghelieue sijnsi onderlanghe
comt enich dier in hare ganghe
dat es uan andren manieren
alle de scaren van dien dieren
comen vp hem ghescoten
ende wondent so met haren roten
dat vliet iofte steruet thant
want die hana es wel becant
dit exemple seggic den leeken
wat so de clerke segghen iof smeken
si draghen ouer een also wel
nopen si enen ant vel
si ebben up hem thanden
die clergie met haren tanden
die dorbiten wijf ende man
diemen uerwinnen niet ne can
hier henden vanden dieren in a.
nu hort vort van .b. hier na
Bubalus dat es .i. dier
ende als mi dinket te merkene hier.
het menet in buffel in leke wort
ende dats mere alse men hort
dan sijn onse ossen sum
dorne heuet lanc ende crum
den als lanc ende swart van haren
thouet groot ende niet van vare
want sijn upsien es goedertiere
magher sijn dusdane diere
ende si ebben cleinen start
alse dit dier uerbolghen wart
so eist vtermaten fel
nuteliker vintmen cume iet el
tote des menscen nuttelicede
want et heuet dorstarke lede
experimentator seghet
dat de melc van bubalus pleghet
dat so den lachame gheuet vart
ende varsce wonden soe bewart
ende soe den gonen staet te staden
die met venine sin verladen
bubalus es dinne van hare
ende hi mach pine doghen sware
sijn lud es torne pine
sine galle es medicine
ten lijxmen van swaren wonden
met melke gheminget tallen stonden
gheneset de galle als wijt horen
die mesquame vanden oren
sijne hud es art utermaten
men pleget in sine nasegaten
datmenre enen rinc in doet
datmenne dar bi leeden moet
dat hi met sulken bedwanghe
jndes menscen ghenaden ganghe
verleedemenne oec te seere
so uerwoet hi ilanc so mere
ende werpet van hem den last saen
ende niet gherne willi weder up staen
her sijn last ghemindert es
bubalus draghet des sijt ghewes
ondert water grooten last
nochtan sijn adem es so vast
dat sijn adem gaet al dure
oec vintmen somege scrifture
die van deser beesten weet
entiese bisontes heet
Bonacus es .i. dier
dat heuet thouet naden stier
dat lijf entie manen mede
recht nader parde zede
horne met so menghen keere
sine moghen wenden nemmermere
alsment wil iaghen int strec
werptet na hem sinen drec
dart henen loepet verre seere
ende wien soet gheraket mere
dien maketet dat lijf verbolghen
dus ureken hem die em uolghen
dit dier bediedet den ipocrite
die uoeren scinen ofsi quite
waren van hare mesdaet
maer wie so na hem gaet
ende ondersoeket hare meninghe
hi salre in vinden sulke dinghe
dar hi mede werdet bescout
eist dat hi hem met hem hout
hier enden de namen in .b.
nu hort vort vander .c.
Camelus es des kemels name.
ende es .i. dier ombequame.
de kemele ebben bulken twee
vpten ruc ende noch ene mee
neffens rux vp hare barste
ar si vp nemen hare arste
langhe been enten als lanc
ende traghe seere an haren ganc
solinus seghet datmen achter lande
vindet kemele drierande
deene sijn last te draghene goet
ende dandre es te ridene spoet
mar de derde ne wil altoes niet draghen
mer dan hem mach behaghen
ende dander ne loepet wat soes ghesciet
houer sinen pas niet
jacob seit alsemenne sal laden
nopemen sine knien met staden
ende knielende ontfaet hi dan
den last dien hi ghedraghen can
aldus soutu ontfaen sondare
du best onscone ende ommare
ghebulet ende onreine van sonden
omoedelike ontfa tallen stonden
de penitentie die du mots draghen
dits de last van dinen daghen
plinius seit alst comt ten tiden
dat si willen noten of riden
sin si verwoedet ende wreet
ende ebben alle parde leet
vier daghe sijn si wel sonder dranc
ende alsi doen ten watre ganc
drinken si so uele ebben sijs stade
dat si verhalen hare scade
om dat hem es ontouden al
ende dat hem ghebreken sal
si scuwen dat water claer
mar dat dicke es ende swaer
dat ouden si gherne ouer goet
want si wanen dat wel voet
baselius spreket dat de kemel lange
ghedinket der slaghe in sinen bedwange
ende vart iof hijs niet nachte mede
ende alsi vint stade ende stede
so wreket hi dat hi was gesleghen
men seget dat die kemele pleghen
stater enech inden stal
siec onder dandre al
ende niet netet dat dandre mede
vasten dor ontfarmichede
ay mensce du nachtes niet
al heuet dijn euenkerstin verdriet
plinius scriuet ouer waer
dat .i. kemel leuet .c. iaer
eist dat hi in sinen arde bliuet
ende eist soe datmenne verdriuet
dat si ne noeten none riden
si sijn te starker tallen tiden
erande kemel cursaris
es diemen heetet dromadaris
die vtermaten seere sijn snel
die kemel draghet weet men wel
xij. maende ende si noeten
ende alsi riden dan gaen si stoeten
ende dan si in eimeliceiden
scamedi mensce dire seden
als du salt soeken dijn genoet
dattu di dan laets sien al bloet
rechte kemele die ne draghen
maer enen bult horic ghewaghen
die dromadarise ebbenre .ij.
hare uoete doen em so wee
alsi swaren wech sullen doen
datmen hem moet maken scoen
plinius de meester toghet
die eens kemels ersinen droghet
ende dan drinket met aisine
dat soe sochtet de grote pine
vanden euele darmen af walt
nu es vanden kemele gecalt
Canis dats in dietsch .i. hont
iacob van vitri maket ons cont
dat beesten sijn dien men mach wel
leren mengerade spel
ende al slapen si gherne mede
nochtan esset hare zede
dat si thus wachten voer den dief
hare eren ebben si lief
dat si dicken doot sijn bleuen
om te beoudene hars eren leuen
ende dies toghen si noch uele
nachtes met haren ghebele
oec es dicken dat gesproken
dat onde hare heren wroken
ende sente ambrosius scriuet mede
selue ouer ene warede
plinius ende solinus leeren
doe alexander soude keeren
tlant van endi te bestane
dat hem de coninc van albane
enen hont sende so groot
datmen noit vant sijn ghenoot
alexandre wonderets seere
ende dede heuere ende beere
voer ghenen hont ghinder toghen
cume kerdi omme sine oghen
ende bleef ligghende stille
alse die sulker proien niet ne wilde
doe gheboet hine te verslane
dit orde de coninc van albane
ende sende noch enen van dien doene
ende omboet hem dat hine an lione
proeuede wes hi ware wert
alexander liet gaen enen liebart
entien scordi alte hant
entar na enen olifant
jacob spreket van vitri
dat somege maniere van onden si
die morders rieken ende dieue
mar als ons seggen some brieue
si sijn met vrouwen melke geuoedet
ende getemmet in mans bloet
drie manieren sijn van onden
alse ons vraie boeke orconden
dedelste sijn oghe ende lanc
ende snel in lopene ende in ganc
te bassene nebsi ghene macht
dese die sijn goet ter iacht
o wi die onde die niet ne bassen
hoe si alle daghe wassen
dese edele honde vander iacht
edelinghe ebben nu de macht
ouer dat kerkelike goet
dar ihesus omme sturte sijn bloet
dit souden ebben ons here lede
nu heuet al die edelede
dese honde ne bassen niet
bassen: predeken bediet
want edelinghe niet ne leren
dar sijt folc mede bekeren
mar si gheneren hem metter proie
ende .i. die euets ioie
alsi vrouwen bedrieghen mach
dits sine proie ende sijn beiach
Andre manieren heten bracken
met langhen oren entie backen
na de diere ende rieken wel
ende al ne sijn si niet so snel
si maken de beesten moede
oec vintmen riekende so vroede
dat al dore inden woude
emmer hare erste proie ouden
husonde es de derde maniere
ende alne rekenmense niet so diere
nochtan sin si inder wachte
nuttelic bi daghe ende bi nachte
plinius bescriuet ons dit
als .i. man ter erden sit
dattene dan die onde sparen
ets recht die hem omoedeghet te waren
voer die hem fellike vermeten
dat hi ontgaet hare beten
die ont wert iboren blent
ende xl. daghe ets bekent
so draghet de teue alsment waent
de hont ridet ter achtender maent
ende de teue alsoere euet seuene
xv. iar pleghen si te leuene
sulc mach oec .xx. iaer leuen
dat si bachten te samen cleuen
comet van hare luxurien
dat welp etemen best bi naturen
datter spaets sien beghint
oftat de moeder mest mint
xii. daghe sijn si blent
ende sulc ene maent omtrent
men sal gheuen verwoeden onden
jn hare eten tallen stonden
capoens drec dats hem goet
ende bitet di een hont verwoet
de wortel vander wilder roesen
saldi ghenesen vander nosen
als .i. ont beghinnet gellen
lopen vp hem sine gesellen
ende bitene alleghemeene
pissende effen si up die beene
weltijt so si iarech sijn
want si ebben de roke fijn
ende in riekene gnoechte grot
rieket elc andren bachten bloot
die iachont ne leuet mar .x. iaer
ende die teue .ij. iar der naer
jn al dat leuet sonder in desen
leuen langher als wi lesen
de hie dan de zoen ghemeene
sonder in lachonde allene
aristotiles seghet
alse den ont sieceit an leghet
hetet hi gras ende ander cruut
ende spuwet dan dat euel huut
sulke segghen oec hier an
gheen ont mach leuen sonder man
des onts tonge es goet ten wonden
es hi gewont oec tereger stonde
ende hijt gelecken niet mach bloot
so lecket hi sines selues pot
ende salfter sine wonden mede
nature leret hem die zede
der ouder filosofen boec
seit enen vremden ondersoec
nem .i. welpkin als men seghet
ende enen sieken die ghedoghet
oronica dat euel groot
leghet hem upte barst bloot
dat des des siecmans elpe
entie doot vanden welpe
onde biten niet de teuen
sine sire toe verdreuen
dus eist wel naer in allen dieren
scamedi man van felre maniere
hines des mans name niet wart
de man de vrouwen niet ne spart
ets mets alronden seden
dat si ontsuueren reine steden
ondine scoen sijn sekerlike
goet iegen dartitike
maer riketse .i. hont dar gaet .i. man
hi licht sijn been ende pister an
Castor dit wort in latijn
mach in dietsch .i. beuer sijn
castorium heten sine hoeden
die sijn nutte te vele nooden
ende dits dar mense omme iaghet
ende als den beuer dan wanhaghet
so bijt hise af selue te waren
ende dan latene de iagre varen
ende alsmenne anderwarf iaghet
dan toghet hi dat hi niet draghet
ende valt voer de iagers neder
die pollane segghen hier weder
hare bouers ebben die oeden binnen
recht als wi nieren segghen kinnen
oec mochten si dan hem seluen wuren
die beuers pleghen bi naturen
alse ene gans te smeltene daer
plinius seget ouerwaer
dat hi sine galle hute spuwet
die messelic euel verduwet
want hi waent datmenne bedi iaghet
sijn lib es nuttelic dat hi draget
want et geneset als men ons calt
dat euel darmen aue valt
dit dier ne mach niet lange leuen
sijn start ne si den watre beneuen
ende dies gescepen als .i. vis start
experimentator seit ets sijn art
dat sijn start smaket na vissce
bedi hetene sonder wissce
die kerstine alsmen vasten sal
mar some eten sine ende niet al
sijn lijf es vlesch dats waer
sijn start .iii. uoete lanc ets war
entie vtermaten vet
subtiliter mochte niet bet
macht ghene beeste onder darde
husekine na sire warde
some vp ende some weder
wasset water of dalet neder
dat hi dale ofte cliue
so dat die start int water bliue
scorsen van bomen ente blade
heti dar hijs heuet stade
bouen allen dinghen diemen weet
jnt biten es de beuer wreet
wat dat hi mach metten tanden slaen
datne lati niet ontgaen
heri beseft den tant al dure
experimentator scriuet sine nature
ende seghet dat si met scaren
te samene te woude varen
ende alsi boeme ebben geuelt
met haren tanden met gewelt
ende of ghebeten dat hem genoeget
nemen si enen die hem uoeghet
ende werpene dan vpwart onsoete
ende laden tusscen sine voete
ende slepene also te hole
dit ne doen si niemene ut are scole
mar vremden hute vremden lande
dien doen si dusdane scande
want sise in eigindome ouden
andre segghen si doent den ouden
dien hare tande so sijn versleten
dat si niet doghen ter beten
dese beuers kennen iagers wel
want hem es vpten rug dat vel
vanden slepene bloot
ende latense lopen uter noot
hout minnen si dor .ij. saken
omme dat sire hare hus af maken
ende om die scortse die si eten
vp dachterste voete es hi gheseten
ende out uoeren in de voete
sine spise met goeder moete
alle die scortse eti dan
die sijn poet beluken can
dachterste voete sijn min no me
alse ganse voete twee
mar meere entie clawen ront
die vortste recht als .i. ont
dies prisemen die nature groot
omme dat dier uoren es gheuoet
alse .i. ont vpt lant te gane
ende bachten mede te bestane
te swemmene alst euet noot
sines tants cracht es so groot
weltijt hi slaet .i. boem
vliethi ende nemet goem
joftie boem iet vallet noch
so dicken doet hijt doch
dat die boem dan uallen moet
viere tande heuet hi starc ende goet
twe beneden ende bouen
ende salmen ouden boeken geloeuen
so es die tant ent cakebeen
bede massijs ouer een
sijn smere [e]s edel ende goet
so swarter so meer te prisene doet
solinus seit dat dier aer euet
bouen allen haren wel goud
ende es .i. dinc die seere es diere
onder deidine maniere
dien de crampe wee doet
dien es beuers smere goet
ende hem dien de lede beuen
mach dit grote bate gheuen
vanden balge es goet sijn smoud
darmen sine oeden in houd
wijn met beuers cul gesoden
entie roke vanden hoeden
es hem goede medicine
die vander iucht euet pine
Chama es ene beeste
dar plinius af spreket inder ieste
dat hi den wlf geliket wel
mar dat spekelde es sijn vel
hute ethiopen sin si comen
dese beesten die wi nomen
al vintmense in ander lant
pompeus iulius viant
was derste diede dor wonderlichede
brochte te rome inde stede
Calepus es .i. dier
stout sere ende onghier
so vreselic in allen saken
negheen iagre dar hem ghenaken
want langhe orne si draghen
ende sijn getant gelijc der zaghen
so dathet der mede velt
langhe bome met sire gewelt
want het can wel zaghen der mede
vp die eufrate es sine stede
nu wassen dar erande aghen
die clene langhe roeden draghen
ende alset dan gedronken heuet
ende hem dinket dat met festen leuet
gatet spelen in die roeden
ende met sinen ornen verwoeden
ende spelet so vele inden wedouwe
dat sine orne getacket nouwe
hem verwerren in die telghen
dan alreest so moetet belghen
ende gheuet enen vreseliken luud
dan so comet de iagre vt
ende slaet sonder pine doot
nu merket hier exemple groot
ghi starke die niet nontsiet
dieden cranken niet ne vliet
ende niet nacht dien iof desen
altoes mach hi niet seker wesen
Cameleopardalis
lesemen dat ene beste is
jn ethyopen entus gedaen
alsons de glose doet verstaen
houet naden kemel als naden parde
voete been na des herts arde
dat gespekelt es harentare
met enen sconen clenen hare
dit dier was oec te rome mede
wilen brocht dor wonderlicede
Capra dats in dietsch de gheet
die orne heuet scarp ende wreet
ende onder den kin enen bart
hare weide es te dale wart
ende in berghen ende in haghen
al daer soese can beiaghen
hare melc es sere goet
mar als merre lib toe doet
so corrumpert want dat case
segmen niet wert ere blase
v maent so draghet die gheet
also alsment uan scapen weet
jnden uorwinter es best hare riden
so dat si in lentins tiden
moghe bringhen hare dracht
dit sijn die beste scape yacht
ysodorus spreect oec hier
dat de buc es luxurieus dier
dat altoes bi na wil riden
sine oghen lopen ende gliden
vele na der luxurien cracht
euen wele sieti dach ende nacht
die nauons niet ne siet yreet
ete de leuere van der gheet
hi siet nauonts uele te bet
aristotiles heuet yset
dat nochtan dicke up dien dach
die buc lettel ysien mach
maer nauonts sieti claer
experimentator seghet ouer waer
dat uan dien bucke die galle
de winbrawen doet uallen alle
kamidarium bouc seegt
dar doude filosofie in leecht
dat uanden bucke dat bloed
al hare uallen doet
oec seiti buxbloet ybrant
doet waken tehant
die ligghen in letargien
ofte in swaren epelenchien
oec maket donker oghen clar
bux galle out ouer waer
es soe in enegher stede yleghen
datter pude oec uersamene pleghen
bux haer te puluer uerbrant
stopt bloet althehant
ende jegen slachamen uloet
ende jegen venijn drinc sijn bloet
besefstud ydronken ofte gheten
smare sijn es goet ieghen beten
ende ieghen quetsinghe dere
sijn drec es goet jegen tantsuere
maket dar of .i. plaester upt seer
gheets horen dats wonder meer
ghebernet ende ybonden dan
vor die nasegate uan den man
die warlike heuet theuel swaer
stappans moeti uallen daer
serpente die ulien oec mede
die roke het es hare sede
die buc es es arde fier
ende starc ende i. moilic dier
jn orne in hoeft leit sine cracht
sijn bloet es oec uan sulker macht
dattet scort den adamant
die noit anders meester ne uant
gheets bete es bomen quaet
want si uerliesen urucht ende saet
Capreola dats die ree
den aren pijnlic emmermee
nochtan ieghen andre diere
sere sochte ende goedertiere
als die ree int lant
scoten wert soecsoe te hant
polion om dat si uerdriuen
dat yserscote in hare liue
ree bucke uechten om die reen
arde sere wel nar in een
ende dats alsi riden dan
ende als men hem gaet met honden an
ontuliensi want si sijn snel
maer aldus uaenghemense wel
want si altehant dan ulien
dar si dogheste berghe sien
dar uolghet die jaghere naer
ende alsi wert yware daer
datse die jaghere wacht dar nedre
ende soe ne mach no uort no wedre
soe siet den iaghere ende den spiet
soe screie soe ets omme niet
want hine soeket elniet dan hare
hi doese neder uallen sware
ja somwile clemt die jagere nar
dat hi mede moet uallen dar
die up montaingen oghe
ende laet uerre gaen hare oghe
ende siet soe liede uan verren gaen
altehant heuet soet uerstaen
oft jaghers sien dat soe siet an
dit doet nature diet al can
Cacus es i dier .i. wonder
jn die moreie besonder
dat es yburstelt als .i. zwiin
ende als ons scriuet adeliin
alst gram es ende onghier
so werpet ute sinen buke uier
dit houten uerstolen
jn aghedochten ende in olen
ende es wreet ende fel
.j. osse ynoucht hem niet wel
maer het neemter .iii. of .iiii.
vaste bi den starte sciere
met crachte trecthise achterwart
jn sinen ole metter uaert
ende dat mense uinde niet wel
ende al eist den beesten fel
nochtan dit den mensce ontsiet
nochtan latet sijn laghen niet
het ne wacht uroe ende spade
altoes om des menschen scade
Cefusa es .i. wonderlike beeste
dar of seghet solinus ieeste
dat mense wilen te rome brochte
om dat mense te wonder sien mochte
hare achterste uoete ende been
ende des menscen scinen een
ende hare uortste uoete tuee
als menschen ande min no me
Seruus es hert weetmen wel
.i. beeste arde snel
gheornet met telghen langhe
alsi ii jaer euet omganghe
beghinnen die orne ute gaen
ende elx jaers uort sonder waen
achter een tote vi iaren
wast hem .i. telg uort te waren
nemmer telghe wassen hem dan
newaer si meeren uort ward an
aristolus die seghet
dat gheen els te wassene pleget
sine horne uan jare te jare
alsi siecheit beseffen sware
of als hem doude gaet an
soeken si serpente dan
ende gaen te fonteinen drinken
dus doensi hare euel sinken
ende sinsi suaer
sente augustijn scriuet ouer waer
alsi ter betre weiden tiden
ende alsi twater sullen liden
die starcste suemmet uoren dan
ende alle dandre uolghen hem an
elc houet ligghende up anders stiet
dus elpt elc andren inden uliet
hier bi si elc mensche beraden
dat elc andren staen in staden
als die erte willen riden
verwoedensi wel na tien tiden
alsoe sere sinsi uerhit
ende na oest ysciet hem dit
solinus seit dat sire ii draghen
die siin in rise ende in aghen
ende deckense arde nerenstelike
ende leerense ligghen eimeleike
ende alsi starc sijn leerensise mede
lopen springhen dapperede
erts calf die in de modre sterft
siin uleesch uerduet ende uerderft
venijn ende ets tallen stonden
goet ieghen serpents wonden
blasen pipen bassen uan honden
horen si node tallen stonden
ende men seit dat si best oren
alsi staen met ystrecten horen
ambrosius doet te uerstane
dat sijd dat heet diptane
erst den mensche makede cont
want als die hert was ywont
met enen yuenijnden strale
athi dat cruud ende ynas wale
herts uliesch dicke gheten
verdriuet den curts wille men weten
der persen ystorie seghet
dat die ert te leuene pleghet.
.c. jaer ende dar toe mere
venijn scuweti altoes sere
alsi sine orne heuet niet
gaet hi dar menne niet ne siet
ende hetet in donker nacht
dan scuweti der wulue cracht
alse die selue weet te uoren
dat sine wapinen sijn uerloren
ende alse hare orne niewe sin
soukensi dat sonnescijn
om dat sire droghen sullen ende stiden
ende dat sire up moghen tiden
dan gaensi ieghen de bome slaen
ende proeuen of si uaste staen
haren rechtren horen deckensi werde
sijd in watre sijd in derde
ende dat sciint van nide wesen
hi es sere goet als wi lesen
want sine roke die uerdriuet
die serpente alsmen ons scriuet
als hi int uier es yleghet
platearius die seghet
vte sire herten machmen halen
.j. been dat machmen te sticken malen
dat puluer gheuet ueruanc
jeghen dien starken ertuanc
esculapius die seghet
datmen den horen te berne pleghet
ende puluert dat thanden
dat es goet onuasten tanden
vp datmense der mede wriuet
met wine ghedronken dit alsi scriuet
es ieghen tgroot euel goet
ende het stoppet der urouwen bloet
ende stoppet des lachamen onurede
platluse doedemerre mede
die hem bewint in eens erts vel
serpente ne sijn hem niet fel
jnde matrise vanden inden
machmen enen steen vinden
die vrouwen kint draghen doet
march vanden erte es goet
dathet driuet huten leden
de noot van menegher siecheden
ende iagers segghen onder hem somen
mach die ert te watre comen
dat hi sire moeteit wert los
die hert ontsiet tluud vanden vos
die herte uechten onder hem seere
ende wie datdaer boudet de ere
dandre alle ouden hem vrede
met arde grooter wardichede
herts ulesch es te uerduwene swar
de caluer dar af weet uoer waer
sijn ghesonder ende warder dan
ende sijn alrebest den man
Chimera es .i. vanden dieren
diemen van meneger manieren
want mense int woeste babilonien vint
selsienre es cume hiet en twint
voeren hoghe ende neder bachten
jacob seit dat deidine wachten
nauwe te vane dese beeste
ende maker omme grote feeste
weltijt dat sise ebben gheuaen
met dieren cleeden ane ghedaen
prosentersise haren here
om hem te doene sonderlange ere
chymera mach de ziele bedieden
de nerenst vanden eidinen lieden
dats der viande endyen
die vtermaten nauwe spien
hoe sise bringen tenen prosente
haren here ten tormente
dar si hem mede dienen lieue
elc wachtem van desen diede
Cyrogrillus es .i. dier borgroot
dat moyses in de wet verboot
ende al eist cranc ende cleene
nochtan eist quaet al ghemene
ende vreeselic allen dieren.
so fel esset van manieren.
Cuniculus es dat cunijn
dier uele in menegen lande sijn
jn derde wonen si in olen
nachts comen si ut uerstolen
ende doen scade ende toren
beide in wijngarde ende in coren
dan keeren si ter morgenstont
ende stoppen weder des gaets mont
datmense sdages niet vinde daer
waer dat conijn woent .i. iaer
dar dien si seere in corten tiden.
want si uele dragen ende riden.
mescomet hem hiet in ere stede
si loepen wech ende dandre mede
die van hare kennessen sijn
lange ridet dat cunijn
Ccrisetus es .i. clene dierkin
dier uele int lant van poelien sijn
alse groot als .i. encoren es dit
sijn houet es swart ende wit.
sijn aer segmen dat so uaste sit.
vpten ric root anden buuc wit
men moetem her scoren die huut
hermense mach bringen vt
dit bediedet wel den vrecken
bedi menne can getrecken
altoes niet hoe dat vare
hem ne dinket dat sijn uel ware
so uaste outi datti heuet
dese beeste alsoe leuet
wonet in darde alst conijn
niet lichte machmense verdreuen sijn
huten holen dar soe in gheet
menne ghieter in water scout heet
aldus heuet de vrecke rike
gheset hier in arderike
also uaste sine sine
dat hi doot bliuet derinne
Corocrotes es ene beeste
als ons seghet solinus ieste
ende iacob van uitri nochtan
die heuet den luud als .i. man
sine oghen ondaen talre stont
ende negheen tantulesch inden mont
enen tant heuet starc ende groot
van crachte nes ghen sijn genoet
so ureselic es hi sonder waen
want uorden tant ne mach niet staen
dit dier es comen es bescreuen
vanden wolf ende vander teuen
Cathapleba es .i. dier
vreeselic seere ende onghier
ende es vp nilus de riuiere
vander vreseliker maniere
traghe eist ne bore groot
den last heuet swar ter noot
van sinen houede dat hem verweget
vandeser beesten es datmen seget
comet hiemen up hem onuersien
ende tusscen den oghen siet metdien
hi es dan quite vanden liue
dit dier slachtet een deel den wiue
die thouet draghet geornet so seere
dathet stinket uoer onsen here
ende scinet offet hare uerwoeghe
so comet .i. ries die tongeuoeghe
vp hare siet ende werdet gheuaen
ende van herten so ondaen
dat hi siele ende lijf verlieset
entie doot der omme kieset
vander c. dat nemet hier hende
nu hort wat ic vander .d. vende
Damma dats .i. dier dat also heetet.
ende es ghescepen nadie gheet
ende starc na sire grote voren
het heuet sere starc den horen
nauwe rieket ende es snel.
ende can sijn leuen hoeden wel
sine horne sijn .ij. uoete lanc
vpwart heuet sinen ganc
ende ghescepen dar si staen
alse ens menschen ande ondaen
Dammula ouer dat ict hiet
es in dietsch .i. damwilt
ende es bloede ende cranc
dar .i. poete dus af sanc
die heuer wert hem metten tanden
die hert met ornen sine viande
mare dat damwilt nes niet el
danne proie den beesten fel
dese beesten wel bedieden.
de ghemente vanden lieden.
die proie sijn der ogher heren
warwart datsi hem bekeeren
alle die heren uphem gapen
beede rudders ende cnapen
Duran spreket aristotiles
dat .i. uresam dier es
vtermaten starc ende snel
alsen de iagers sijn te fel
ende sijt moede ebben ghemaket
so dat hem sijns liues wanaget
penset dus tontgane dat strec
ende werpet dan ute sinen drec
jeghen donde die hem uolghen
ende het makese so uerbolghen
met sire onreinre lucht
dat het ontgaet metter ulucht
Daxus wanic dats die das
die selden meere ysien was
dan die uos ende curte been
ende alle uiere niet ouer een
want curtst sijnsi ter luchter side
ende dar omme soeketi ulucht ter lide
emmer in die waghenslaghen
welkentijt dat hi hem hort jaghen
hi set die rechtre been int dal
ende die luchtre bouen al
dat uel eueti dicke yard
ende yuarwet ten grauuen ward
sijn smer wast ende waent
metter mane in elke maent
ja slamene alse die mane es niet
dat mere gheen smere inne siet
men maect salue uan sinen smare
jeghen quetsinghe die goet es ende mare
ende dit es dat te wonderne scijnt
want sine bete es yuenijnt
ende sijn smare so gans mede
jeghen misselike siechede
maer die redene dier men toe segt
dats dat hi bi wormen leeft
die gheuenint sijn ende bi slanghen
dar of moeti sine spise ontuanghen
esculapius die uroet was
hi scriuet dus uanden das
bestrijc den ghenen hare leden
metten smare die ebben den rede
em wert te bet in hare node
sine ersenen in olie ysoden
die doet al euel ghenesen
dat ans menscen scamenesse mach wesen
sijn bloet ende sout der mede
ghestreken an des menscen lede
bescermet iii daghe den man
dat hem ghene plaghe comt an
dar toe mede sine oden
jn oneghe wel ysoden
ende nuchterne gheten dan
gheuen macht den uercouden man
dat hi iij daghe der na wel
pleghen mach der vrouwen spel
van der .d. segic nemmee
nu hord uort uan der .e.
Eleuas es die olifant
jn dutsch est elpen ghenant
een dier groot ende stranc
ter mule anct hem .i. snauel lanc
die groot es ende dar hi mede
doet al sine beeshede
entie snauels heueti noet
want die beeste es hoech ende groet
ende mach hem niet ter erden boghen
anders ne mochti niet ydoghen
hem gheuoeden in ghere wise
hi neemter mede dranc ende spise
ende doeter mede in sinen mont
jacob uan uitri maect ons cont
dat sire mede in wighe slaen
hare uiande ende uaen
want si goet sijn in wighe ende stout
ende si sijn hare partien hout
toghemen hem roed wiin of bloet
dar mede wast hare moet
die persine ende die uan inden
siin die hem uechtens onderwinden
met beesten ende doenre up dan
jn enen casteel wel .l. man
ende dorbreker mede die scaren
dar mach niet wederstaen te waren
hare luud es so swaer
dat hi elken man gheeft uar
langhe tande heuet delpen dier
vte raghende lesewi hier
crom bouen alle ij cubitus
van desen tanden makemen dus
medicine goet ende diere
te puluere bernemense in viere
dat puluer stopt der nasen bloet
menison stopet metter spoet
menstrua ende emoroide
ne stoppen niewer mede me
dat moetmen drinken ende yreeden
met sape uan weghebreeden
dese tant es yuor fijn
dat dandre alle niet sijn
no so grot no so diere
der hien tande dats hare maniere
siin crom bouen ende der soe recht
die cromme siin die wertste echt
ende men leest in houden bouken
dat mense dus can uanghen ende soeken
twe maghede gaen in die wostine
naket dat si pleghen te sine
deene draghet .i. vat ande uart
ende dandre i scarp suard
soete singhende gaensi uort
als dit die olifant uerhord
comti toe ghelopen dan
ende alsi siet die maghede an
naturlike minti suuerhede
so lecti die reine lede
hare burste ende hare liif bloet
so heeftire in gnoechte so groet
dat hi dar slaept metter uart
dene joncurouwe neemt dat swart
ende wonten dar metter spoet
dandre joncurouwe ontuaet tbloet
ende dus bliuet dat edel dier doet
men uarwet mettien bloede roet
purpere die coninghe draghen
dus horic inden boeke ywaghen
dit bloet bediet dat soete bloet
dat ute jhesus side woet
die .ij. ioncurouwen bedieden
.ij. wette ii manieren uan lieden
dats doude ente niewe wet
dar jueden ende kerstine in sijn yset
synagoga der iueden ioncurouwe
die bose was ende onghetroue
dat es die ihesus side ondoet
ecclesia ontfaet dat bloet
jnden keelct up den outare
dat soete uleesch dat purper clare
want ihesus waser yuerwet mede
met ute nemender sierede
dies singt die brud in haren sanc
mijn lief es wit ende roet ende roet ymanc
van .m. vte uercoren
vort suldi die materie horen
hoe men tempt dat elpen dier
dat uindewi bescreuen hier
also alst die glose seghet
die up die fraie bible leghet
alse dolifant es yuaen
met angiene dier toe staen
so blumen enen hont ende slaet
die in wies beduanghe staet
ende dan comter toe .i. ander saen
ende dan wil dat dier sijn onderdaen
ende men uersteectene uan den diere
soes die beeste so goedertiere
dat soe den ghenen doet grote here
diese quiten uan den sere
dat soe hem bliuet onderdaen
dit soude elc mensce uerstaen
ende gode danken diene ontbant
van den eweliken uiant
tuschen telpen dien enten drake
soes uan nide ene sake
die nemmermee staet in ureden
die drake es starc ende groet van leden
ende jagt de diere te waren
dar si te gadre gaen in scaren
ende cnoept hem om die uoete den start
ende het ontknopet ter uart
met sinen snauele die olifant
so uart hem die drake te hant
jn oghen ende in nese gate
want dar ne macht ghene bate
hem seluen metten snauele doen
so sughet ute die dragoen
van dien elpen diere dat bloet
plinius seit als die was uroet
dat die drake es so groot .i. dier
dat dat bloet uan den elpen dier
lettel gnouch es teere thueghe
die drake wert des bloets in hueghe
ende wert dronken an die dranc
ende die olifant wert cranc
ende moet uallen dor die noet
somwile ualti den drake doet
nv hort met welkerande sake
dolifant belacht den drake
si merken arde nouwe de stede
dar die drake slapen mede
eist onder roetse of onder boem
ende dan nemsi nauwen goem
dat si up hem uellen den last
de strijt es ewelike uast
darsi de serpente begaen
si uerterense ende uerslaen
aristotiles scriuet te waren
alse die soen sijn uan .x. jaren
ende van .v. jaren die hien
dat sij dan notens plien
ii jar notensi achter een
ende elkes jars in daghe tween
ende oec nemmeer int iaer
scamenesse ebbensi daer
ende noten eimelike te waren
noc ne keren niet tharen scaren
heer si ghedueghen na hare maniere
siin in lopende riuieren
sine striden niet om hare soen
want si gheen ouerspel ne doen
mensche nu merc houesce maniere
na desen stommen dullen dieren
alsi noten deen rijd den andren
ende die moeder die moet wandren
ij. jaer omme metter dracht
eer hare der of wert ysacht
ende dan gaet soe in brouken
hare urucht te werpene souken
want uiel soe up die erde sonder waen
nemmermeer ne mocht soe up staen
ende some doensi altehanden
hare caluer up heilanden
ende dat es om die sake
dat si ontsien dien drake
ende emmer alsoe caluen sal
so es die hie bi hare dan al
solinus die meester ywaghet
dad dolifant mar eens ne draghet
mar ets war vonden dat ic scriue
hi draghet iii.warf ofte .v.
siet hi de muus hi es uersaghet
hi uliet of hi ware ueriaghet
ende dit es te wonderne sere
wonderlic bestu god here
jn alle dinen werke ghemene
weder si sijn groot of clene
den olifant onsiet dat pard
ende hi es uan der muus ueruard
si leuen .ccc. iaer
coude dat es em te swar
tam olifant nighet den coninc
ende dat es wonderlike dinc
alse delpen dier rusten sal
sittet up sinen ende al
die uortste uoete staende recht
ende an enen boem lenende echt
ende alsi breket si uallen neder
ende dan esser gheen upstaen weder
ende somwile nemen iaghers goem
die ontwe saghen den boem
dan brieschet sere ende mesbard
dan comen dandre darwart
ende mesbaren ende onthueghen
alsi hem niet ghelpen mueghen
somwile elpen hem die clene
met snauele ende met liue ghemeene
so dat up comt ende uliet
ende alsem dat niet ne ghesciet
so bliueti van den man gheuaen
sine .iiii. uoete staen
alse poste sonder cnien
bedi maghetem niet gescien
valti dati niet up comen mach
die wint es em .i. swar slach
ende alle elpen diere die sijn
drinken alle gerne wijn
si wassen tote xl jaren
riuieren minnen si te waren
Equus es in latijn dat pard
ende es ene beeste wart
dat men in menich lantscep kint
mar die beste diemen vint
die sijn in capidotia
ende int lant van sitia
die thouet dieps in water steken
sijn de beste oric spreken
die wilde parde wilde tamen
men snidem of die manen
om dat hem die luxurie ontuart
dat hem thar uerhouart
dit selue vintmen an die wijf
die em uerheffen an dat lijf
om hare har groot ende lanc
jnt lant van siten ende oec ghemanc
jn capadotia sonder waen
segmen dat die merien ontfaen
vanden winde mar ouer war
so ne leuensi mar iij. iar
alst part es out iij. jar of .ij.
dan notet maer nemmerme
ne diet dat si tinlike winnen
tote xx iaren wilmen kinnen
es hare noten wel inden tijd
dat pard notet ende rijd
altote sinen xxx. jaren
ende die merie tote xl. te waren
xxxv. jaer es parts lijf
ende xl iar so leuet hare wijf
mar men segt dat in cecile
.j. pard leuede lxx. jaer wile
noch segmen dat die parde dar
leuen noch also menech jar
vp dat tpard uan danen si
dat selue segmen van persi
die spainsche parde ende van gallen
leuen onlanghe met allen
jn parde meest bouen alle diere
machmen merken hare maniere
oegedane wijs dat si sijn ysinet
ande horen eist dat mense kinnet
hoet hem uan moede mach staen
sijnsi uermoiet si latense gaen
sijnsi gram si legense ant houet
sijnsi ueruart des gelouet
so recsise uortward weder
ende sijnsi siec si legghense neder
ysodorus seget dat dat pard
.iiij. pointe moet ebben sael siin wart
sceppenesse doghet ende sconede
ende varewe van den are mede
dits sine sceppenesse nu marct
dat sijn lijf sij ard ende starc
wel ysonke sine side
oech yricht rechte int riden
ront ende gheclouet ouer dien stiet
ende euet an die uoete niet
hol ende uast ende droghe die houen
ouer al sijn lijf sal hi bouen
dat ront sal scinen sijn uel
sine doghet ort also wel
dat stout si ende snel ende niet ne sneue
ende het metten leden beue
dits i tiekin van crachte
ende alst stille staet ende sachte
dattet sij te porne goet
ende alsem uerhit sijn moet
dat et goet te oudene sij
ende saen gesit sijn moet derbj
die sconeit prisemen int ghemene
dat het thouet heuet clene
droghe dat fel an die bene
doren curt scarp ende clene
grote ogen nase gate wijt
den als upward talre tijt
dicke manen ende start
die uoete ten rontsten ward
sine varewe vanden hare
suart segmen dat best ware
roet appelgrau ende wit
andre varwe dan dit
en es niet uander bester warde
men vint drierande parde
.j. dat es torloghen goet
.j. ander dat men riden moet
elkes daghes na geuouch
.j. darde dat nutte es der plouch
men vant parde in ouden tiden
die hem niet lieten riden
dan hem die terst hare here wart
also dede julius cesaris pard
ende des coninx pard van citen
men vint in alexanders viten
dat was busifal sijn pard
doet starf addit so ward
dat hijt herelike grauen dede
ende makede in sine here .i. stede
oec ware sulke parde hir uoren
alsi haren here uerloren
dat si nemmermeer ne aten
ende oec weenden utermaten
heuemen geweten dat pard
dar sijn here uerslaghen wart
ysodorus segt ende meent
dat sonder die mensce niet ne weent
oec sin parde dar liede an sien
wat in wighe sal yscien
sijnsi droeue ofte vroe
dat derna die dinc comt soe
dit uintmen an someghe parde
merien ebben sulke warde
deene up dandre sterueter ene
jn hare scare ghemeene
dar dandre up houden hare uole
so ghelieue es hare scole
Equiceruus es .i. dier
uan orienten solinus sprect hier
dat maket es als dat part
onder den kin enen bart
die hie euet orne die soe neghene
spletuoetech sijnsi ymeene
ende siin na den hert ghemaect
ende ebben uleesch dat sere wel smaect
Cale dats ene beeste
ghelijc den parde segt de jeeste
als dolifant eist ghestart
ende hets pecsuart yhart
ghekinbacht als .i. euerswijn
ende euet orne die langher sijn
dan ij uoete dart mede doet
menech vreselic ymoet
dit spreket solinus ende jacob segt
alst wille dattet achter legt
deen enen horen ende orebard
den andren te stride ward
ende als die plonc es moede
rechtet den andren up met spoede
ende laet dit ligghen na sire maniere
dit dier es gherne bi riuiere
Intures es .i. dier bekent
in dat lant uan orient
dat den stiere ghelijc es
als ons seghet aristotiles
mar den manen als dat part
curter ende sachter nederward
anghende bi den scouderen dar
bruun roet heuet dat har
sijn ander aer na wulle maniere
ende sijn luud es ghelijc den stiere
sine orne crom alomme gheanghen
enten stride wel ganghe
sijn uorhoft ru sin har ysceden
bouen sinen oghen beede
gheuoet ende ghestard der toe
recht ghetant als die coe
maer curter es hi ende sijn uel
mach uele slaghe ydoghen wel
so dore sba uleesch et draecht
dat ment der omme slaet ende jaecht
ende alsement jacht ouer sinen wille
bliuet somwile staende stille
ende rust em ende uecht
ende werpt ute sinen drec echt
.j. roede verre ofte mee
ende als hem van calue werdet wee
so comen die diere elkerlijc
ende maken uan drecken .i. dic
omtrent dat dier om die saken
dat men hem niet mach ynaken
Entira es i dierkin
diere uele in almaingen sijn
hi ende soe doen als die wise
ende vergadren hare spise
mar die hie es uan vrecker wise
ende die soe ghierech om hare spise
onder derde om die somer tijt
om tetene als die somer lijd
so dat hi cume hem seluen gheuet
dar hi nouwelike bi leuet
alsi uernempt dat sine soe
gulselike gaet der spisen toe
soe uerstopti are dat gat
ende alse die soe merket dat
dat besloten es die spise
so doet soe na des scalkes wise
so maecse i ander eimelic gat
ter spisen wart ende gaet in dat
ende hetet der spise al hare gheuouch
ende laet den vrecken wachten ynoech
alse somer comt geuallet wel
dat die soe euet i. scone uel
ende so ront ende so uet
die hie die hem ter vreckeit set
heuet i veronghert lijf
de man die wille wachte sijn wijf
Crinatius dats i dier
ende men waent de wareit hier
dat cytogrillus dermede heet
dat genoemt hier uoren steet
.j. egel etet in dutsce tale
jn vlaenderen .i. herts wetic wale
na .i. swijnkin eist gedaen
ende es al van dornen beuaen
sonder anden buuc allene
beseffet anden vrese grot of clene
windet hem te gader als .i. bal
ende dect em in sine wapine al
hets te siene ende te tastene quaet
doch doemer toe desen raet
alsment in waremen watre doet
eist te siene ende te tastene goet
ambrosius ons te verstane doet
dat es bi naturen vroet
het maket te sinen ole ii. vte ghanghe
ende uorsiet te uoren langhe
welkes sints de wint sal gaen
gaetj nort hi stoppet saen
dat gat dat int norden staet
ende weltijt dat die wint suut gaet
stoppet suden ende ontdoet norden
dit sijn sente ambrosius worde
sijn vleesch droghe ende binnen tlijf
dat es der maghe confortatijf
het doet wel orine maken
nuttelic eist tharen saken
die yset sijn lasers te sine
die inden point gheeten sijn elefantine
die gans es ende moet vet sijn
gheuleghen eist ydaen alse i. swijn
dit dier ende anders nemmee
heuet beneden gate twee
dar der uogle eyer ligghen dats waer
ligghen hare hoeden dat ligghen dar
ysodorus segt dat clemt ter vart
in erfste up den wijngard
ende velt de druue neder
ende leese up weder
ende wonter up ende draghetse soe
sinen jonghen des sijnsi vroe
herts vleesch te puluere gebrant
met pecke yminghet te hant
doet in lijxemen wassen aer
dit segt plinius vor waer
aristotiles seit al bloet
alse deen jeghen dander noet
dat si staende em geuoughen
nature mach elken genoughen
die elken creature geuet
dar het sine gnouchte bj euet
Erminius es .i. ermelijn
.j. vte scone dierkin
ende es van wesels yslachte
oec segghen meer dan si viij.
dat alleens es dat ende dit
te wintertide eist snee wit
sonder anden start ant ende
als des somers hitte em comt ghehende
[so eist upten ric bruun root
muse bitet gherne doot
want bi haren vleesche leuet
alse men sijn vel snee wit heuet]
so eist wart ende diere
anders ne doghet in ghere maniere
van der .e. ebdi ghehord
nv uerstaet van der .f. uord
Soflenena es i dier
vreselic ende onghier
verre in arden woesten lande
ende es ghemaect tes menscen scande
om te mattene sine ouerde
want met so groter onwerde
bestaet den fieren man
ende uerwintene mede dan
ende scortene in uele sticken
ende oec eist geuallen dicken
dattet ghemoete van der vlucht
enen man met groter urucht
ende alstene omoedich uerstoet
sone det hem no quaet no goet
Furunculus es dat furet
ende sijn na oeghelen wel na yset
meere dan de wesel .i. deel
ghemaket naer fissou gheel
stouter ende wreet nochtan
dan sine macht wlleesten can
si sijn also gheset ter scole
dat sij gaen inder conine ole
ende bitense alle doet
of si moeten steruen dor noet
allene ne adtsi niet dese beeste
mar alle die leuen mintst ende meeste
bestaen si moghensise uerwinnen
niet dat si dat uleesch so minnen
want si nutten elniet dan bloet
ter quateden so staet hem hare moet
vele jonghe heuet furet
seuene ofte viij. es yset
ligghende segmen dat si riden
ende als die soe wille notens tiden
heuet soe niet dan hare genoet
soe te drent ende bliuet doet
xl daghe draghesi omtrent
ende xl daghe sin si blent
ende dar ouer xl daghe
beghinnen sj biten ende jaghen
Furionus segt aristotiles
dat .i. luxurieus dier es
ende guls van etene nochtan
ende dicke moetet vanghen an
sware auonture om sijn eten
niet langhe leuet wilmen weten
warbj dat dit es mede
dats bj sire onsuuerhede
want als hem die wille wee doet
ghebartet alset ware uerwoet
sijn wille es mere dan die macht
ende om dat der naturen cracht
allen creaturen onseghet
luxurie die es ongheweghet
bouen der naturen ganc
so ne mach hare lijf niet wesen lanc
die so node rustet stille
die so node vleesch anders wille
furionet notet mede
recht na des menschen sede
want soe leegt onder ende hi bouen
ende in desen machmen louen
dit dier dat sere es ongheleerd
dat sine nature niet ne verkeert
dies quade menschen plien ende plaghen
dies jc lase niet ne dar gewaghen
Fenes es i dier dar aldus
of scriuet ons plinius
van quateit groot van liue clene
dese diere wonen in derde ymene
si decken haren decken aren drec in derde
of enech dier ghinghe sire verde
dat sijn drec niet openbarde
dat feles dar ware
alst dan die diere siet
want et ne mach oec lopen niet
gatet suarlike ende stille
ende alster i siet te sinen wille
mordadelic varter up thanden
bede met clauwen ende met tanden
so gaet scoren ende biten
dit dier yslacht den ypocriten
die maken eimeliken dec
ouer hare sonden dats hare drec
met biechten die sij spreken
ende al om hare lose treken
om dat mense sal eten goet
mar comt hem eneghe int ghemoet
die scoren si ende menen thare
hoe soet emmer vort gheuare
Finges dat siet men lopen
jnt lantscep van etyopen
ende .i. deel bruun van are
plinius segt openbare
dat die soe ande burst uoren
.ij. spenen draghet als wijd horen
ende pleghens lettel diere dan dit
jnt lant dart in wont ende sit
so eist sochte ende niet wreet
mar doetem hiemene enich leet
dat ne cant niet lichte uerdraghen
die sinen pais wille beiaghen
met desen diere in hare stede
si dat si hem houden vrede
hier compt die lettre inde .g.
van der .f. wetics nemmee
Glis es .i. dier no bore groet
some wit some swart ende roet
jn vlaendren etent slaepmuse bj namen
want den winter althe samen
slapen sonder spise ende dranc
ende als die sonne haren ganc
verheft ende somer ynaect
bi naturen dat dier uerwaect
minder dan die ratte est
van desen diere est dat men leest
jn plinis bouke dat sijn smare
gesoden ieghen sere nuttelic ware
hem die hem onsaghe der scaden
dat hijt water soude laden
bestrakire mede sine lede
vp derde ende up bome mede
lopet euen wel als wijd oren
appele euet vercoren
ende doeter in alset vint stade
dicke uernoi ende scade
Galis segt aristotiles
dat .i. sere stout dier es
want het out ter menegher tijt
jegen die serpente strijt
ende alsetse euet uerbeten
so gaetse tehant eten
ende stappants etet rute
also jaghet tfeniin vte
dartoe es .i. redene groot
twi dat bijt de serpente doot
want gali bi musen leuet
ende omme dattet verstaen heuet
dat si de muse verteren
dar omme willet hem deren
om dat si minderen hare beiach
hier bj eist datmen segghen mach
onder stompers was oit nijt
want elc man om sijn winnen tijt
Geneta es i beeste
mere dan die uos die meeste
valu roet alse bont
swarte sciuekine ront
.j. beeste goedertire gnouch
men dadare ongeuouch
so nes fier no clemt oghe
mar gemate ende gedoghe
ende bi riuieren es hare ganc
ende souken spise na hare belanc
Guesseles es i dier
no wreet no fel no onghier
bj watre eist alle stont
mere eist dan die muushont
ende minder eist dan theencoren
roet valu als wijt oren
maer die wamme es wit
onder derde wonet dit
sijn drec rieket als muscheliaet
ende menech die hem diet uerstaet
heuet ouer muscheliaet yacht
mar et ne euet niet die cracht
ende dits wonder des et pleget
dattet int openbare leghet
sinen drec als offet woude
dat men al dar vinden soude
allen lieden te baten
nochtan vliet vtermaten
war soet mach wijf ende man
dar ment niet ysien can
jn desen doene leert ons hier
dit ongheleerde wilde dier
dat elc wel doe in elker wijs
ende nemmermeer ne soeke prijs
ter werelt hoe soet gaet der of
der werelt prijs en es maer stof
hier nemet of vander .g.
vander .j. ort uort mee
Ibex es i. dierkin clene
vp roetsen wandelende ende stene
als ons sente gregorijs seget
dat dar sine joghet pleghet
dar no serpent no man
no ander dier ynaken can
plinius seit dat es so snel
ende gheornet sere wel
vernemensi yet vresen met allen
si laten hem van der roetsen uallen
ende behouden hem iegen den ual
vp hare orne onghequets al
sulke bouke wanen des
dat dit van herte comen es
Ibida es i. dier
ghemanc ende sere onghier
van enen euere dies wilt
ende van der sueghe die men thuus hilt
al eist dat si selsame sijn
nochtan sin beter die huus swijn
[oft die wilt swijn in den woude
want sine vetten niet also houde]
no hare uleesch es niet gesont
dits naturlike cont
Istrix als seit solijn
es i. dier dat heet porkespijn
dit dier wandelt bi der zee
ende jn ole van berghe mee
alst nieweren eentuint
bj der zee te luscene vint
te somere comtet selden vort
mar alset den winter hort
van couden maken groot ydinghe
dan es hare wandelinghe
vpt lant ende jnt water mede
houtet sine legherstede
met burstelen swart ende wit
so eist beanghen dit
die scarp sijn grof ende stide
dart hem mede wert ten stride
ghenaket hem man of hont
het scuddet hem ende in curter stont
so scietet dure .ij. of eene
die jn vlieghen in toten beene
ende hier mede eist altoes bewart
sowar et enen gaet ofte vart
van desen burstelen es ysciet
dat mere echte van messen of siet
Iena es i beeste
jn doede graue es hare feeste
dar dode gedoluen sijn
plinius scriuet ende solijn
dat hem twe dinghe behoren toe
want ets bede hie ende soe
bede als ende alsbeen
sijn hem euen stijt ouer een
so dat niet omme ysien can
en kerem altemale dan
dar erden sijn in die wostinen
gatet nachtes stillekine
ende verstaet nouwe ende hort
hoe van hare name es dat wort
ende lert haren name nomen
dan eist dicken bj nachte comen
roepen ter erden keten
nomende hoe si heten
ende alsetse vte brochte
doedese of et mochte
dicken dat dier ybaren leert
als een die wee heuet ende hem keerd
dat hi euet in sine maghe
ende als hi vant in sine claghe
weder dat man was ofte ont
dien verbeet al dar ter stont
jachonde comensi dar et gaet
ende het sine scade beslaet
so ebsi are bassen verloren
alle die dolen in are sporen
eist datetse mach begaen
danne verbitetse saen
ende dits wandel in sine maniere
dits wonder van desen diere
dese beeste draghet .j. steen
sijns gelike es negheen
voren int houet ofte int oghe
hier na alsic van stenen toghe
salic v gewaghen des
van des wulues grote so es
ende es ymanc na parde ghelike
vele vintmere in afrike
van der .j. gaet vte dat spel
nv hort vort van der .l.
Leo segt solinus jeeste
es coninc van iiij. voeten beeste
leo es hi oec ghenant
ende liebard es hi in dietsch becant
men vindet oric visiren
van liebarden iij. manieren
curte vintmen als ende als
ru gheard kersp inden als
mar die ne sijn no starc no snel
andre vintmen also wel
dat perdus winnete dat wreede dier
die ne sijn no wreet no fier
noch oec inden als oec gemaent
mar edele lione als men waent
sijn lanc ende smal ende slecht yard
snel ende starc ende onueruard
sine weten ghene scalchede
no negheen bedrieghen mede
simpel es die sien van desen
ende also wilsi besien wesen
hare uoroft ende start doet
verstaen hoe hi es ghemoet
jn barste ende in uoete uoren
ligghen are crachte als wijt oren
so et si si alsi riden
hare ghenoete willen tallen tiden
die liewinne brinct eerst .v. jonghe
dan iiij. ten andren spronghe
dan iii. dan .ii. dan .j.
dar na nemmermee negheen
twe spenen euet ende die clene
middel an haren buuc allene
augustinus die seget
alse die lewinne hare jonc leget
dat sj in .iij. draghen ne waken
dan comt die vader claghe maken
ende grongieren ende mesbaren
dan onwaecsoe te waren
ende dese slaep ghelijct der doet
dits van beesten wonder groet
solinus seit in sijn gedichte
men quetsene hine belcht niet lichte
mar maecmenne erre so es uerloren
al dat hem qomt te uoren
nochtan sparti dats heren doen
twi draghen si in den scilt .i. lioen
ende sine int herte niet draghen
vindsi were si laten em jaghen
mar den armen ende den verwonnen
dies dien sparen niet connen
vint dat lion oec sonder waen
enen man die was gheuaen
dien ne comti altoes niet an
no uerbitet oec den man
het ne dadem ongher alte groet
onder oec hi den man doet
dan twijf dats grote edelhede
ende ouder doeti urouwen mede
dan magheden onbesmet
alsi slaept sine oghe let
ne wert yloken nemmermee
gati in sande of in snee
hi dect met sinen starte dan
sijn spor om dattene die man
nie ne vinde also ghereet
jn hare yselscap sijnsi niet wreet
mar elc andren vrede draget
solinus seit alsmen jaget
ende hem die jagre volget an
onwerdelike ulieti dan
ende stapt stille .i. stic dar nar
als een die ne heuet ghenen vaer
dit doeti dor dat uelt es bloet
alse die euet scamenesse groet
dat hi iemen wiken soude
mar alsi comt inden wouden
ende hi merct dat niemen siet
dat hi uor die onde uliet
dan vlietj met sire macht
vorden iaghere ende uor die jacht
hi sprinct alsi sine proie vaet
ende alsi uor die onde ontgaet
so ne can hi springhen niet
ende als hi gaet dart art es iet
so trectj sine clauwen jn
om dat si plonken sullen te min
ende des selues pliet die cat
ende alsi lopt teregher stat
so lopti vorder dan hi acht
dat doet sine grote cracht
alsem onghert den liebard
so trecti vp derde sinen bart
ende maect .i. wijt parc dermede
so dati in grote vreselichede
met grongierne onghier
ende dan es gheen so stout dier
dat dar liden ouer den trec
dus sijn die diere in sijn strec
dit scriuet ambrosius ouer wonder
want dat menech dier besonder
ontgaen mochte met snelheden
dat dar bliuen moet ter stede
ende dar als oft ware ybonden
die leewe ne wille te ghenen stonden
met andren dieren wille ghemingen
mar als .i. coninc van allen dinghen
sone wilhi hem ysellen niet
met ghemenen die hi siet
alsem bliuet oude spise
dier willi niet in ghere wise
al viruoete onsien den lioen
nochtan ontsieti dat scorpion
ende war hijt siet hi uliet tehant
sinen venijnden uiant
als de lewe em yuanghen siet
es hi ueruart om den spiet
vier ontsietj alre meest
van waghen lude es hi beureest
ende hi onsiet .j. witten ane
ende alsmen hem met beduanghen ane
so blumen vor hem .i. hont
so waenti te derre stont
dattene de man also sal duinghen
alse den hont dien hi ort singhen
die lewe wert nemmermeer vet
te uastene heueti hem yset
atj dan oec hiet te uele
hi troct hem weder vter kele
ende alsem siechede gaet an
heti de simme hi geneset dan
ofti drinct des onts bloet
hi es selden goet gemoet
ende dan leit hem de stert stille
ende dan alsi belghen wille
slatj hem metten starte dan
nouwe ende wel kenti den man
die hem gaue .i. wonde
ende sietine dan thergher stonden
onder i. grote scare
bestaen soudine te waren
ende adde .i. vte i. roten
te mintsten na hem gescoten
dien soudi ter neder lopen
anders dadijs hem niet copen
sijn vleesch es vte uercoren
sine erte als wijd horen
bedj gheuemense jn spise
die sijn van sere couder wise
sijn been es art dat merre ymene
vier vte slaet als ute .j. stene
lettel ofte march neghene
sonder in die rebbe bene
sijn smout es goet jeghen venijn
die sijn smout neemt ende wijn
ende hem dermede besmard
alle beesten hi ueruard
sijn smout es van eterre manieren
dan van eneghen vieruoten besten dieren
sijn smout met olien van rosen
dat gheneset alle nosen
des menscen anscijn ende maket clar
ende ghesont weet vor waer
sijn als es van enen bene
dar omme kerti hem groot no clene
ghetant es hi na des onts maniere
also alse betaemt den diere
Leopardus dinke mj
dat in dutsch .j. lupard sj
die leewen ende parduse mede
winnen met hare ghemancheden
die soen sijn starker dan die hien
plinius segt van dien
die dit dier wil bestaen
wriue tusschen sinen anden saen
loec te sticken hi wiket dan
want hi die lucht ghedraghen ne can
swart spotte eist valu ende roet
mar niet alse die liebard groot
so fel eist tallen stonden
nochtan euemense tam vonden
so dat mere beesten mede vinc
mar fel eist bouen alle dinc
ende alsment ombint metter jacht
machet niet met sire cracht
ten .v. spronghe begaen sijn dier
dan sittet erre ende fier
ende gheuet hem die iaghere niet
.j. dier alsoet erre siet
dart an mach coelen sinen tant
het wert up sinen meester theant
want hem ne sochte anders sijn moet
etne sij allene int bloet
des so moeten si hem versien
diere jaghens mede plien
Lamia es j. groet dier
vreselic ende onghier
vte bossche comet bj nachte
jn der liede oue met crachte
met armen diere heuet twe
ende breect der liede bome ontwe
comt hiemen dar toe van den lieden
die hem dat wille verbieden
ende bijtse metten tanden dan
ende groet wonder leiter an
want aristotiles doet ons weten
die van lamia es ghebeten
hine gheneest in ghere manieren
hine ore dat dier grongieren
Lausanj als solinus weet
es i dier so dore wreet
dat alle beesten sijn van hare
versaghet ende in groten vare
ja die leeu moeten vlien
dien nochtan alle diere ontsien
allen dieren eist onsachte
sonder van sinen yslachte
het euet sinen nijd uereuen
vp beesten die met proien leuen
doch leuet in sijn gheloue
ende leuet bj proien ende roue
noch pleghets menech oge baroen
die de rouers wille verdoen
om tlant te suuerne van vresen
selue wilsj rouers wesen
lausanj die aten nochtan
bouen alle dinghe den man
ende dats recht want bj naturen
soudi bouen andren creaturen
die sochtst sijn bj naturen
nv es hi felst bouen allen dieren
Linx seit plinius es .i. dier
jacob van vitri volghets hier
ende lapidarius ouer waer
dat dit dier siet so clar
dattet dorsiet i. maisire
dit dier draghet in ghere manieren
mar .j. dracht alsment bekent
dat es ghetonghet als .j. serpent
diet ute strect also lanc
sijn als doet meneghen ommeganc
van clawen eist scarp ende fel
die dit dier bekennen wel
segghen dat van sire orine
wert .j. ghimme diere ende fine
lugurius hetj dats war
dar ic of spreken hir nar
jn india uintmen dese diere
ende andre van menegher maniere
Licaon es bekent
.j. dier comen vte orient
van wulfs gheslachte alswijd wanen
ets beanghen met langhen manen
ende so messelic yard alsmen sprect
dat hem ghene varewen ghebrect
langher dan die wulf ghemeene
mar curter an die beene
van spronghe eist sere snel
bj proien leuet ende bj niet el
den mensce eist so goedertiere
ende dese beeste euet .j. maniere
lelic est ende sere ru
jn den winter segic jv
ende jn den somer scone ende slecht
dit es sire naturen recht
Lupus es in dietscher tale
j wulf men weet de wareit wale
es .i. dier scalc ende wreet
guls ende te rouene ghereet
sulke bouke maken ons cont
dat es .i. verwilt hont
si dulen mar sinen belen niet
dies die hont bj naturen pliet
alse menne met j. scape jaghet
so sochtijt metter wullen draghet
om dat het stille ligghen sal
anders verlorj die ulucht al
ambrosius seit die den wulf siet
dat hi te verliesene pliet
sinen luud sietine int anscijn
dat doet sine quade venijn
mar sietene de man eerst voren
so euet de wulf den moet verloren
wort die wulf gheware das
dat die mensce so heesch es
dat hi gheropen niet ne can
so willine bestaen dan
sente ambrosius raet ende heet
dat die man werpe of sijn cleet
neme .i. steen in elke ant
den wulf sal twifelen tehant
want hi ter were siet den man
siestu dat hi di uolghet an
so mac .i. tekin tusscen .v. tueen
of legghet neder .j. steen
want hi met wruchte sal och gaen
ende sal werden ueruard saen
experimentator sprect die wise
dat die wulf neemt wulgherise
ghelouert in sinen mont
ende decter em mede ter somegher stont
dat hi die ghete wil verraden
want sj gherne eten die blade
ende als die wulf vp loure tart
ende sj .i. deel sijn art
vruchtj dat sj sullen craken
so can hi sinen poet nat maken
met sire tonghen dits groot sin
om dat sj sullen craken te min
want hi vrucht der onde laghe
bet sietj bj nachte dan bi daghe
xij daghe rijdsj in den jare
dan gater uele there scare
dan duelt .i. uoren ende andre nar
dan eist bj hem wesen swaer
van ongre eti de erde wel
ende oec es dan sine nature fel
alsj .i. osse of .i. pard
bestaen wille dat hi begard
so eti teersten erde dar
om dat hi sal wesen swaer
ende bitet dar dart heuet die cracht
ende werpet neder met sire macht
dan doetijd ende werpt vte die erde
ende etet vleesch dat hi begherde
plinius seit ets sijn gheloue
dat dat elc deel andren van sinen roue
jn des wulues blase leghet
cicites .i. steen die men seghet
dar men somen lieden mede
mach doen grote pijnlichede
altoes es hi van magre wise
want hine maelt niet sine spise
man atech wordsi te someghen stonden
dar sj .i. doden man vonden
ende sijn vleesch dan ane beten
die ne mochtsi niet vergheten
die soeteit van den vlesche groet
dar omme ontsieti niet die doet
verdriuemense van eneger stede
si draghen hare jonc mede
dar si maken hare niewe ganghe
die wulf mach leuen arde langhe
sijd met clawen sijd me anden
sijn bete es yuenijnt te handen
die wulf doet eneghen dieren
dan doet merre toe dese manieren
dar men mede yneest de wonden
die comen van verwoeden onden
die wulue die curtst sijn van leden
sijn van meester stouteden
men machne temmen alden hont
mar emmer salhi talre stont
bj naturen iaghers vlien
mar machi clene beesten sien
lammere oekine dats omme niet
hi uerbijdse dat wats ysciet
sulke segghen dat die wulf gaet
scape stelen alsi verstaet
dat sijn voet i. rijs doet craken
hi bitene om sulke saken
dat hi sal leren terden stille
hi deluet proien die hi niet wille
ende dar hi onde oec begaet
gheuallet dat hise vaet
hi bijdse doet ende deluet die proie
comt die wulf in des scaeps coye
hi bitet al die scap te doet
eer hire et clene of groot
wulfs herte te puluer ybrant
ende ghedronken altehant
doet genesen men waent des
die in epelenchien es
vp dat hi hem wacht .j. sake
dati nemmermee vrouwen ynake
oec segt ons .i. quenicum
lichte et mach wesen som
snijd .j. rieme vte wulfs fel
ende dar mede gurt di wel
het sal di quite wesen doen
van lanceuele ende torsion
niet ne segic dat sj war
mar dat pro es niet swar
die wlfs herte droghe hout
gheuen roke menichfout
Lintiscus es i dier
sere fel ende onghier
van den hont ende vander wulfinnen
nochtan ne was noint pais no minne
tusschen har gheslachte in ghere stede
ne maer luxurie maket den vrede.
dit dier heuet beide gader
vander moeder ende vanden vader
beede maniere ende haer.
ende mach bedieden ouer war
naden hont den prochhipape
die emmer wacht vanden wlf de scape
want die pape moet met crachte
sijn volc uoerden duuel wachten
ende naden wlf die leuet bi rome
so proiet hi alsicket gheloue
datmen sulken pape kinnet
die sijns uolkes siele niet ne minnet
den lieder goet ende hare wijf
roeuet die onsaleghe keitijf
dat ghesciede wetet uoer waer
des nes niet leden menech iaer
dat sente pieter hem uerbarde
enen priester goliarde
ende seide du heues uersleghen
de zielen die niet steruens pleghen
weltijt saltuse weder bringhen
die bi di ter ellen ghinghen
van scanden sprac hi niet .i. wort
want hi kende wel die mort
ende heuet ghebetert sijn leuen
entie werelt oec begheuen
ende so ghebetert dat hem mesquam
dat hi goeden hende nam
ende te hemele der bi clam
Lentroca es .i beeste
dar plinius of spreect in sine ieeste
die met snelleden verwinnet
alle beesten die men kinnet
na den ert eist ystiet
ghebuket yrugt als men esele siet
gheburst alst lioen
gheouet na des kemels doen
ghemant van hore te ore
spletuoetech eist alsict ore
sonder tande mar i. been
scarp ende vast mar elnegheen
gate dar tande souden staen
naden man roepet sonder waen
Leotofona segt solijn
es .i. clene beestkin
dat men tusschen te berne pleghet
ende die asschen men leghet
jn de pade die dar liebarde
sullen maken are varde
want die lewe bliuen doet
comsire an clene of groet
dar die lewe dat dier oec vint
hine sparets niet eentwint
want hijd doet dan moetj mede
selue steruen dar ter stede
oc dodet met sire orine
den liebard sonder ander pine
ontsiet die clene gi grote heren
hets misselic war die saken keren
Lacta als die glose seghet
die up moyses bouke leghet
es i dier bore groet
ende dat wilen de wet verboet
dar doede ligghen gaet ten graue
ende vor alrande haue
es sine gnouchte oric bedieden
dat vleesch van den doden lieden
Lepus es des asen name
sijn vleesch es uele lieden bequame
sere bloet est enter vlucht
daghes etj selden dor die vrucht
die wesele gaen met hem spelen
mar alsi em comen ter kele
biten sise mordadelike doot
elkes jars dits wonder groot
verwandeltj segt die scripture
sine beestelike nature
snee etensj dor die noet
ambrosius segt die heren groot
dat sulc lant es nu merct dit
dar si sijn te wintre wit
ende als dat coude valt dan neder
comt hem ander aer dan weder
des asen longre alsmen segt
es vp doghen goet ghelecht
jeghen menegherande sake
die anden voet es tonghemake
wriue die longre ontue
so ghenest al sijn wee
libbe dat men vint in sine maghe
stelpt den lachame van sire plaghe
et mach oec langhe yduren
hem die sijn van nature
es sijn vleesch goet ende ysont
snelre es hi uor den hont
clemmende dan nederward
want hem benemen sine vard
oren sien curte been
hi entie libard ghemene
slapen met oghen wide ondaen
sente baselis doet ons verstaen
dar si dien ende hem ynere
niet lichte machmense danen weren
want sj dien ende winnen
mer dan mensce machmen bekinnen
dit doet hem nature gheleesten
want hi es proie meest dan andre beesten
.j. par jonghe werptj nv
so euetj jn .i. ander ru
ende ander al sonder aer
ende in sade .i. ander par
esculapius die seget
dat des asen herte leghet
versch an des menschen als yanghen
doet den virden rede verganghen
ende plecht den gonen die uallen
noch sprecmen van sire gallen
[dat soe maket donker oghen claer]
sijn herte droghe dats war
ende puluert ouer een
sijn goet jeghen der blasen steen
so es oec met warmen borne sijn bloet
sine matrice gedroghet dats goet
het want so knapeline ontfanghen doet
ghepuluert ende yminct te hant
dus eist yscreuen dar ict vant
Luter also ict weet
es .j. dier datmen otter heet
.j. dier van valscer manieren
bj brouke wonet ende bj riuieren
sijn vel es bruun scone ende diere
ol makensj dats hare maniere
dar sj in broeden hare jonghe
vp vissce sijn si yreet ten spronghen
ende dar doensj grote scade
langhe ende met goeder stade
so machi onder twater gaen
doch moetj die lucht ontfaen
of hi ne mach anders leuen niet
dar bj es somwile ysciet
alsi vissche vindet yuaen
jn corue dat hise etet saen
ne can hire niet vte gheraken
die doet moetire om smaken
alsj die lucht niet euet
ets tghierechste dier dat leuet
want het leit in sinen olen
vele vissce tere scolen
so dat alle lucht wert quaet