van den stanke dier vte gaet
diese vanghen worden suare
dicke deser lucht gheware
visscers pleghen .j. sake
dat sj den otter tem maken
ende leren om dat sj te bet
vissche jaghen in hare net
Locusta segt Jacob van vitrj
dat .i. vieruoetech dier sj
ende euet thouet vet ende groet
ende es goet tetene ter noet
also alst agustinus wiste
so haet dit dier Jan baptiste
andre segghen dat hine dede
ende seghen dat .i. cruud es mede
etet locusta dat hi ad
mar lieuer uolghic deser stat
der glosen ende sente agustine
vieruoetech sijn dese dirkine
als groot alst conijn te waren
ende wandren te samen bj scaren
aristotiles die telt
dat .i. wijf .i. locusta elt
om dat jonc was ende clene
dar na om lanc allene
wordet draghende sonder ynoet
ende dit was i wonder groot
van der .l. ebdj gheord
nv hort van der m. vord
Mulus es .i. dier wilmen kinnen
dat desel ende de merie winnen
ende es te pinen alrde goed
als desel es hi yuoet
als desel hi in sine stem ruust
gheoret ende dar toe ghecrust
magher es na den vader
anders als i. pard algader
nemmerme in haren daghen
moghen sj winnen no draghen
jn romscen bouken vintmen gnouch
dat mulinne wilen drouch
ende dat was wonder groot ende stranc
ende niet der naturen ganc
si draghen sochte ende wel
ende haren pas ende niet el
dat pard ende die eselinne
alsi versamen in hare minne
dar erande mul of comt
dit latijn burdus nomt
mar van den mule es die vader
die esel dit segt die scripture algader
Monocheros verstaet mi wale
ludet enoren in dutsche tale
plinius segt ende solijn
dat cume vreseliker dier mach sijn
sijn luud elken man veruart
ghescepen est als i pard
gheuoet na thelpen diere
gheouet na des erts maniere
na swijn ghestart als wijd oren
midden in den ouede voren
raghet hem .i. horen so clar
iiij voete lanc es hi dats war
so scarp dar mach niet jeghen staen
men macht bi ghenen angiene vaen
maer niet ghetemmen hoe soet sj
ons seghet jacop van vitri
dat gheen leuende man vaet
want eist so datment belacht
ende hoet hem siet in smans hoede
het bliuet doet van ouermoede
dit nes deenoren niet dat verstaet
dat die reine maget vaet
Molocius scriuet adelinus hier
es .i. vreselic onsienlic dier
men vintse in menech wilt lant
dits alre viande viant
ende scinet wesen .i. sake
ghescepen ter werelt wrake
sine tande sijn scarp ende lanc
sine bete groet ende stranc
wat soet gemoet stridet an
ende sere uechtet vp den man
ende doet hem grote vrese mede
mar der kindre onnoselede
onsieti dans gheene saghe
ende scuwet sere hare slaghe
dus merkement in derre maniere
dat die wreteit van dien diere
god maket dor sulke sake
dat et doen soude ghene wrake
niet om scade no om lette
der ghere die sijn sonder smette
Maricomorion es bekent
ene beeste van orient
nades lewen grote sijd ghewes
als scriuet aristotiles
sere wreet van hare rote
drie par tande scarp ende grote
oren oghen ende anscijn
recht oft .i. mensce mochte sijn
mar doghen sijn van donkeren doene
de start alse van den scorpione
gheclawet na den liebard nochtan
sijn luud es als oft sprake .i. man
sijn briescen als .i. bosine
des herts snelleit ende de sine
die es arde euel snel
ende es allen menschen fel
ende war soetene mach vaen
verbitetse ende etse saen
Mantichora mach wel .i. wonder sijn
als plinius scriuet ende solijn
gheansict als die man
mar oghen ghelu euet nochtan
roet van hare ghelijc den lioen
esi ghemaect bj na in al sijn doen
so starc dat wonder es
soeten luud heuet des sijd ghewes
datte scijnt die wareit das
al oftet conste al pipe gheblas
vor des menscen vleesch allene
sone minnet groot no clene
so snel eist in sire vlucht
alse de voghel in der lucht
drie rekede staen hem int houet
sine tande des ylouet
Musquelibet es bekent
j. beeste van orient
als platearius seghet
es also groot als dier te sine pleghet
.j. suere wast hem an sinen scacht
also rijp es dat dier wacht
dat etse an .i. boem breket
ende alse platearius spreket
dat etter art al dar et staet
ende dit es fijn mussceliaet
sijn vleesch sin drec dat van hem gaet
es alte gader mussceliaet
mar best es dat die suere vte gheuet
alst muscheliaet verloren euet
sine cracht men hout in groten stanc
et wert starc al waset cranc
hets goet jeghen cranke erte
ende jeghen sincopine smerte
cranke ersenen leuere ende maghe
eist goet ende menegher plaghe
Mamonetus es .i. beeste
sprect liber rerum in sine geeste
na die simme wel na ydaen
mar minder .i. deel sonder waen
ru ende lanc es em sijn start
sijn als so grof ten ouede ward
datment qualic als ende als
binden mach om sinen als
het ne slupet ouer thouet lichte
dit dier euet sijn ansichte
sere ghelijc naden man
al esser mer suarteden an
nese mont en versamen niet
alsment an tsiminkel siet
mar dar es .j. lippe tusschen
jn wostinen ende in bussche
dar si wonen talre tijd
es altoes .i. staende strijd
tusscen siminkel ende mamonet
al mach dat siminkel van crachte bet
met stouthede ende met scalchede
verwint dit dier ter menegher stede
dese beeste hout in den moet
langhe dat men dor hare doet
Migale als die glose seghet
die up moises bouke leghet
es .i. quaet dier al eist jonc
.j. deel starc an sinen spronc
ende emmer toe nacht ende dach
nemtet af van sinen cracht
so houder so verscubder mede
altoes wast sine onsalichede
jn dende om sine bedoruenede
wert beduonghen dat hi vrede
buten toghet int ghelaet
nochtan es sine nature so quat
comt yemen an sinen cant
het venijntene theant
mule parde euet leed
ende alst .i. merie weed
om hare scade eist dat et wacht
nochtan euet clene cracht
van buten maket scone ylaet
ende eist dattet wert ystaet
so toghet met groter smerte
dat venijn van sire erte
dit dier slacht den nighen best
wat dat die nideghe int herte vest
die eselt van daghe te daghe
ende alsi sine valsce laghe
ongheord es talre stede
so venstj sine goedertierede
sietj nochtan sinen slach
die sins euet te doene hem wach
Musio es i cat
jacob van vitri seit dat
dat so bj nachte in olen
vint muse die hare sijn uerstolen
nachts sietmen hare oghen clare
als oft .j. carbonkel ware
onreine muse ende ratten
dat sijn alle proien der catten
alsise vaen spelsire mede
ende na meneghe onsalichede
die sj hem ebben ydaen
moetsj int ende ter cokenen gaen
oec uechtensj oric ghewaghen
met padden die venijn draghen
mar drinken sj niet thant der nar
hi steruet van durste daer
den serpente doensj pine
onghescaet van sinen venine
als die catten willen riden
werden si wilt ende willen tiden
verre danen om hare ghenoet
hare vechten onderlinghe es groet
dats bedj dat wane men wale
dat elc wil houden sinen pale
dar hi in musen sal
als mense strict vereffensj al
jn waremen steden musi wel
ende dicke verbernet hem hare vel
curtmen hare ghernen an haren bard
si werden bloede ende veruard
den ghenen die te verre gaen
men curtem die oren sal saen
si sullen hem te bet temmen laten
want si ontsien vtermaten
dat hem in doren reinen sal
dats dat si ontsien vor al
Mustela es die mushont
.j. dier dat es ons wel cont
het leuet bj proien van diere
ende es van scalker manieren
want het draghet van steden te steden
sine jonc om dat hem onvreden
onsiet dat mense vinden sal
jn olen es har wonen al
serpente muse pleghet te vane
ende alst serpente pijnt te bestane
so draghet voren wilde rute
dar mede driuet venijn vte
oec est vroets van naturen anscine
vroet bouen alle medicine
vindet sijn jonc doet men segt
dat crud te vindene plegt
dard sine jonc mede verwect
die musont plegt ende mect
om serpente ende muse te vane
jn prosen lande doetmen te verstane
es .i. eilant dar gheen in leuet
solinus die bescreuen euet
dattet baselicus verbijd
ende sterueter na in curter tijd
dat met siene doet den man
ende elc dier metten andren nochtan
mar dernar steruen sj gerne alle
men segt van den musont die galle
es goet jeghen aspis venine
echt esser an dese medicine
kiramidarium bouc seghet
dar doude filosophie in leghet
dat men den musont sal ontliuen
ende siedene in olie van oliuen
so dati vertert si al
de olie men duen sal
dor .i. cleet dits salue rike
jeghen die suare artitike
ende es den senewen goet
ende gheneset den seren uoet
Mus dats de muus .i. dier niet grot
dat arde gherne etet broet
hare roke scuwet telpen dier
om hare spise sinsj onghier
drincsj water si bleuen doet
segt aristotiles die meester groet
ja die muse van libia
als solinus selue volghet hir na
niet alre muse maniere
basilius segt die meester diere
te teben dat in alexandrien rein staet
als .i. warem somer gaet
alte hant werdet lant wl muse
waren .c. case in .i. huse
den besten nemen merket dit
jn somech lant sijn muse wit
some roet mar de ghemene
sijn swart valu groet ende clene
van musen es .j. andre maniere
si eten ratten mar die diere
sijn so quaet alsj onsteken
met luxurien ore wi spreken
valt hare orine vp iemens hud
al dat vleesch moet roten vd
som wile segmen dat sj dien
arte saen in groten partien
ende saen verderuensi ghemene
nochtan ne vintmen grot no clene
war die doede enen varen
jn west uorne te waren
ne mach ghene ratte leuen
dat seitj diet euet bescreuen
de muse sijn in orient
also groot alse de vos bekent
die de beesten biten te doet
ende den lieden doen pine groet
jn arabien als wijd oren
sijn grote muse hare uoete voren
sijn wel .j. palmen breet
dachterste smal alsmen weet
.m. gaet vte ende .n. gaet in
des nes war een no me no min
Neomen es i. dier
als sente ysodorus scriuet hier
dat best weet na sire wise
dat besceet van sire spise
weder dat soe draghet venijn
[oft gans den mensce moghe sijn]
gheburstelt eist ouer aer
nades swijns maniere dats waer
dit dier eue serpente leed
ende jaghetse dar etse weed
ende vecht vp aspise dat serpent
om dat sere yuenijnt kent
aspis leghet alsinen ard
hoetem wachten mach vorden start
ende alster hem ieghen wacht
neomon comt met sire cracht
ende met sire scalkeit groet
bedrieghet ende slaet te doet
dit dier ware elken menscen goet
die hem uor uenijnt uerhoet
.n. gaet vte ende vort
willic dat ghi van o hort
Onager es i dier
ende es .i. wilt esel fier
groet vintmense in afrike
ende onghetemmet sekerlike
jnt wout lidende are enthare
van sinen soen elc are scare
ende alsi danne jonc vort bringhen
poeghet die vader in allen dinghen
dat hi die hien wille wren
mar die moeder na hare naturen
dect die jonc jeghen den vader
want die soen sijn allegader
luxurieus sere vtermaten
ende dats darsj die hien omme aten
onager es wijs van naturen
alsene niewer laten gheduren
die honde werpti sinen drec vt
die soeter riect dan menech crud
dar gaen die honde rieken an
ende al die wile ongati dan
bouen allen dieren die wi bedieden
atj de wandelinghe van lieden
clar water minnen si sere
men machne temmen nemmermere
vitalis scriuet dat in polanen
wilde esele sijn van fire gedanen
sijn si groet ende sere wreet
ende ebben orne groot ende breet
ende langhe barde onder den kin
jaghense honde sulc es hare sin
so scepsi water in nese gate
ende makent sere eet vtermaten
ende bescouder mede die honde
als oft ouer tfier wallende stonde
jn Jndia es die esel wreet
diemen onager dar eet
die euet int voroft voren
enen sonderlanghen oren
scarp ende starc ende sere stranc
dese sijn groot ende lanc
ende scrauen van den steenroetsen stene
meneghen no bore clene
Enocentaurus scriuet adelin
ende ysidorus die meester fijn
es bet .i. wonder dan ene beeste
eens esels hoeft gheuet hem de jeeste
ende aldander na menscen lede
adelin spreket wonderlichede
hi seit dat comen es nochtan
van den esel ende van den man
ander redenen die gaenre jeghen
die andre meesters te segghene pleghen
dat dat dier pard es beneden
ende bouen na des menscen lede
hoeft ende ansichte van hare
ghelijc als oft burstelen ware
ende arme ende ande na den man
alst wil spreken dan
roeren si leppe als die sprect
mar der tale hem ghebrect
sinte Jeronimus scriuet dat
dat sinte anthonis in .j. stat
dar hi dat dier sach in .i. foreest
mar hem tuifelt alre meest
weder dat nature vant
soet selue makede de viant
mar men sprect in orient
dus daen dier es wel bekent
ende menech andre besonder
dat nature makede dor wonder
als hier te toghene mede
ons heren almachtichede
Crix es .i. dier min no mee
recht ghemaket na de ree
den bucke gheliket vele
het euet .i. bart onder de kele
jn wostinen wandelet alsic mecke
ende darso vaetment met strecke
sijn har staetem jegen maniere
van al meest alrande diere
hets vorward ytekint vremdelike
dit dier vintmen in afrike
Jnt lant dat gentulia heet
dats lant darmen gheen water weet
ende om datter water es in burste
steruet van eweliken durste
die dieue die om rouen pinen
ende ligghen in die wostinen
die vonden bi deser beesten
eene remedie alre meeste
om dat dar es waters berste
jeghen die pine van den derste
want twater es van derre maniere
dat es in de blase van desen diere
so wies nut .i. clene traen
dat hem de durst niet mach verslaen
niet lichtelike bj naturen
necan dit dier jeghen cout yduren
wat bediet ons te verstane
bi desen finen edelen trane
het diet die rike armoede
die die edele Jhesus die goede
ons in dese werelt toghede
ende die van hitten noit verdroghede
water etic arme bjdi
om datter arme dranc sj
rike etict want al dat leuet
waters emmer gnouch heuet
dus eist arem rike ende vrj
wies die ter werelt so here sj
of hi ihesus armoede
altoes hout in sinen moede
sine onwarde ende sine smarte
hem ne sijn in sijn harte
al die ghiereghe durst vergaen
die ten ertschen gode mach staen
Orabus es i. dier
dat van varewen es so fier
dat ghene beeste sekerlike
van sinen are es so rike
vp die vortste voete voren
eist so oghe alswijd oren
dat xl. voete vp wart slaet
metten houede dar et staet
achter so neist ogher niet
dan die ert ouer den stiet
naden erte voete ende start
ende gheouet na dat part
lanc vpward den als yrecht
sijn vel so misselic oec echt
ende so meneghe varwe der an
dat hem om niet elc man
pijnt te scriuene des ghelike
dit dier verheft em sekerlike
[alsene die liede sien ane
het toghet hem al sine ghedane]
ende kert em om desen ende om dien
om dattet wil sijn besien
de soutaen van babilone
sende dese beeste scone
wilen stoise vrederike
jnt lant ne cam noit die ghelike
Ouis dats i. scaep bj namen
onder ander dier te samen
so eist dat sochtste dat men vint
ende es an hem niet entuint
dat onutte es of quaet
selfs die drec die van hem gaet
ja dat slim dart in leghet
van den lamme men oec seghet
dat terst dat compt ter werelt vt
kennet der moeder luud
ende so kennet bj hare roke
ambrosius seit in sire sproke
die erde verlieset sine conde
an die scaep ter menegher stonde
mar die moeder ne wisselt niet
hare lam riekesoet ofte siet
ysidorus segt dat die ram
.j. worem euet diene maect gram
ende die leit hem int voroft voren
alsine port wast hem sijn toren
ende dan hortj sijn ghenoet
sijn vleesch euet artheit groet
ende smelt noch also sware
als oft van .i. scape ware
vp ene side leiti alf tiaer
vp dandre dander elt der nar
lamsulesch ebic uerstaen
versmelt in die maghe saen
nochtan gatet node dore
dus comter of quade vmore
best sijnsj van haren jare
siet lam den wulf et wert in vare
ende vliet als hem nature ghebiet
siet stier of pard en scut niet
lammere die bj wintre comen
sin best ypriist vor hem somen
den wreden ram salmen dor boeren
sine orne bi sinen oren
so salhi werden goedertiere
jn italien es die maniere
ende sopotania segmen ware
dat scaep lammet ii warf te jare
et es van swarten scapen die melc
ende meest oec so ghefter elc
jn droghen weiden leuensj lanxt
gasi in naten dats .i. anxt
eten si nameie in douwe
so staet hem van den liue nouwe
verbitensi bome ofte rise
sine dien niet in ghere wise
van der .o. sprekic nemme
nu hort vort namen in .p.
Pardus sprect Jacob van vitrj
dat misselic gheuarwet sj
dese noten metter lewinnen
dar si onedele lewe an winnen
sprect solinus dats waters breke
jn afrike es sekerleke
dus comt somwile tere riuieren
messelike maniere van diren
dat lewinnen vrucht ontfaen
van dieren die hem niet bestaen
dar si pardus ende luparde
winnen ende lione bastarde
pardus sprinct ende loept niet
dar et sine proie siet
so dat van moede groet
somwile hem seluen springhet doet
ende hets vtermaten fel
jn afrike so sijn so wel
pardus die hem in aghen decken
ende siensi iet vor hem trecken
eist dier of voghel of oec man
dien springhensi met crachte an
Pantera als scriuet solijn
es tsconste dier dat mach sijn
[s]pekelde als ronde appelkine
ende van varwen so fine
blau roet swart ghelu ende wit
dat hem so vterscone sit
dit dier nes niet wreet
allene die drake heue leet
fisiogosus die seghet
dat het sat te hetene pleghet
van spisen arde meneghertiere
jn sijn ol gaet dats sine maniere
ende slaept iij daghe dan werpet vt
.j. sonderlanghen luud
alle beesten uolghen hem nar
die sinen luud oren vor war
dor sine soete lucht
maer sinen houede ebsj vrucht
om dat so eiselic sj
van achter uolghensj hem bj
die drake allene es veruard
ende vliet te ole ward
alse pantera dat uersiet
dat men sinen houede uliet
steket sijn hoeft in der aghen
ende latet ander vte raghen
om dat so scone si
ende dandre diere die hem sijn bj
worden bi der lucht bedroghen
ende bi den up siene van den oghen
want het scietet inden oep
ende nempt sine proie sonder loep
vp sine scoudren draghet mede
.j. spotte tere stede
die nade mane in elke maent
altoes wasset ende waent
dit dier ne draghen mar ene waruen
want sine jonc die verdaruen
ende scoren hare moeder binnen
so dat soe nemmerme mach winnen
Pirander sprect solijn
es gheuoet als .i. zwijn
gheouet ende gheornet mede
vele na des erts sede
ru gheard alst ware .i. bare
van hem scriueti openbare
dat sijn aer varwe ontfaet
sulc als die stede dart staet
eist cruud boem arde of gras
het ontfaet des ylouet das
hierbj est goet te verstane
dat quaet es te vane
dit dier slacht den smekers wel
siensj aren here fel
si stokene ter felleit mede
siensj hem doen onsuuerhede
si bughen oec te sulken dinghen
es hi vroe si willen singhen
wat soe hi doet si uolghen mede
ende dits der heren onsalichede
dat sj dat niet verstaen
dese machmen qualike vaen
met eneghen angiene met enegher aert
ende dese sijn te oue waert
die hare har aldus verkeren
om te bedrieghene hare heren
Pagasus sprect solinus jeeste
es .i. eiselike beeste
jn dat lant van ethyopen
groot als parde die hier lopen
ende gheuloghelt als i aren
mar arde uele mere te waren
dan sarens vlogle des ghelouet
grote orne draghet hi int houet
ende so eiselic dat es veruard
wat so comt them ward
vedren ende bene mede
es hi so snel dats wonderlichede
dar si lopen sj ghebaren
als oft wintvlaghen waren
vele spisen bedarf hem wel
allen dieren sijnsi fel
enten mensce te voren
vor alle diere die ut vercoren
Pilosus es .i. wilt man
ende om dat niemene tuifel der an
so sprect die heleghe y\.saie
dar of in sine prophesie
die glose sprect vp twordekin dan
dattet bouen si .i. man
ende beneden .i. ander dier
broeder aelbrecht sprect hier
dat in sinen tiden sekerlike
den coninc van vrankerike
.j. dier quam in ene stont
van der groter dat es i hont
sijn houet was arde nar
ghelijc des honts ouede dats war
alte male sine andre lede
gheleken der menschelichede
bloet ande arme ende been
ende den als oec ouereen
vp den rig adt aer
gherne dranket wijn dats
metter and naemt sine spise
sedelic gnouch na menscen wise
vp wart stont na mensce maniere
joncvrouen waset goedertiere
oec onderkinnet sonder blijf
elken man uor elc wijf
sijn scacht van ongheuoeger manieren
na de grote van dien diere
alsmen makede dat dier gram
langhe waest ert bequam
mar alset was goedertiere
so waest van gheuougher manieren
Papilio seghet die jeeste
jn capadotia die meeste
vindmen sulkerande diere
si dulen na des wulfs maniere
mere es i. dan die vos es
en dulet voren si pleghen des
dandre volghen alle naer
ru es al hare uel ghear
dar si iemen weten versleghen
versamen sj alle alsi pleghen
met dulne ende eten der aue
si gaen inde doede graue
onghert hem ende etense mede
alsemen sijn bi der stede
dar si roepen so sisi danen
werre buten des menscen wane
Pathio es i. creature
het scint als ofse makede nature
te siene om wonder groet
sijn uel es al bloet roet
ende scinet vor die so clar
men caent gheprisen niet vor waer
ende hier es wonder of ghescreuen
al es dit scone in sijn leuen
talreest dat es doet
verlieset sine sconeit groet
mar emmer bliuets hem .i. deel
mar niewer na die el gheel
arde starc sijn sine bene
starker senewen vint men ghene
sulke eidine vaen dese diere
ende houdense in goeder maniren
ende anebedense ende etense mede
ende oudense in groter werdichede
ende wachten arde nouwe te waren
dat si vten lande niet varen
diese ontuord ofte rouet
hi wert ontliuet oft ontouet
alse groet makemen ons cont
dat si sijn als .i. hont
Putorius euet .i. name
van stanke so eist onbequame
dat es alset es gram
dit es die vissau alsict vernam
.j. bousinc etet in someghe stat
jn die huse maket .i. gat
dart in gaet ende onre steelt
ende maghet het gheteelt
dat se biden houede grijpt
dat crijscht no pijpt
men priset an dit dier niet el
dan namelike sijn vel
Pirolus es i dier
dat wi teencoren eeten hier
roet vp den rig wit onder de buke
jn bussche wandelt vp die struke
ende broed in olen bomen
tes somers caent hem so begomen
dat heuet te winter spise
alle boem urucht van soeter wise
dar staet hem die wille toe
altoes eist ongheroe
alst wille in .i. ander wout
varen om sijn onthout
ende et comt tere riuiere
nemet .i. spaen dats sine maniere
ende sitter up alst .i. scip ware
metten starte ende seilt ouer dare.
hier gaet vte van der p.
hort van der r. een ende nemme
Rangium es i dier niet cleine
van erte comende of van deine
dat men in nordweghen vint
starc ende snel als die wint
dit euet .iij. par orne of .vi.
van wonderliker ghescepenessen
.ij. orne dar si den ert staen
mar langher vele sonder vaen
x. voete lanc sijn die ij.
dar an xx telghe of me
twe andre orne als wijd oren
die staen hem int voroft voren
niet so lanc breet ende vlac
ende dar an menech clene tac
noch met ij ornen gheladen
die gheliken den scouderbladen
aldus es ghewapint dit dier
jeghen sine viande fier
ende elken mensche diet siet an
te groten wondre nochtan
dat dit nature maken dar
hier uolghet ene s. na .r.
Symia mach in latijn
jn onse vlaemsch .i. siminkel sijn
ru van hare ende van leden
vele na de menschelichede
ande barst drachso dat kint
dat soe bouen dandre mint
dander sit vp aren als
hier om gheuallet als ende als
als men dat jacht latso dat lieue
neder vallen onder die dieue
ende moet tletste bouden dan
want soes ghelosen niet ne can
ende dan moet dander sijn vercoren
om dat liefste es verloren
ij jonghe drachsoe tere vard
deen aetsoe dander heuetsoe ward
j. deel sijnsi van sinne vroet
dat si sien dat men vor hem doet
dat wilsi also bestaen
ende hier omme werdensi gheuaen
want jaghers pleghen ende gomen
dar tsiminkel sit vp bome
of up berghe dat si scoen
ghemaket ebben diesi an doen
ende bindense an hare been
dar die simme al in een
mach besien wat doet die man
dan latensi die scoen dar dan
ende gaet dar mense niet mach sien
so comt die beeste ende wille des plien
ende bind die scoen so vaste an
dat soere ylosen niet can
plinius toghet andre maniere
hoe dat men oec vaet die diere
hi seghet dat si dies plien
lijm te nemene ende gaen mettien
dart siminkele sien moghen
so ghebarensi of si hare oghen
recht met ghenen lime bestreken
ende dit doensi in losen treken
vor die beesten alopenbare
si gaen wech ende laten tlijm dare
so comt dat dier ende wil mede
ende verlimet al dar ter stede
sijn oghen ende wert gheuaen
siminkel mach niet stille staen
bet smaken si dan dier dat leuet
mar ghenen stard het ne heuet
alsijnsj van beten fel
nochtan sijnsi getimmet
si spelen gherne met kinden
appele noten dar sise vinden
etensi gherne en ware bjdi
dat die scurtsen bitter sj
ende dats dulleit want scument sure
ende de bittre auonture
so eist onrecht salmen moeten
veroghet wesen van den soeten
langhe leit hem inden moet
dat men hem eneghe scalcheit doet
den siminkele volgti an
niet den mensce die felle man
die vergheuen niet ne mach
als hem sijn vrient gheuet .i. slach
die bit sonder bate
dat men hem sine sonden verlaten
siminkele vintmen some ghestart
somo scone die sijn ghebard
met breden starte ghelikende clene
na die andre ghemene
siminkel als sijn anschin toghet
sijn ghetant ghemont gheoghet
ende ghewinbrawet na den man
ghearmet ende gheand nochtan
ende ghemammet na den wiue
mar binnen est van sinen liue
den mensce eist niet ghelijc entuint
ja min dan enich dier datmen vint
jn india vintmense wit
ende elc mensce merke dit
siminkele en euet nauele neghene
naden mensce alle ghemene
hier nes van der .s. nemme
mar ord hier compt van der .T.
Tygrus als solinus seghet
es tsnelste dier dat lopens pleghet
blont van hare ghespekelt ront
wreet eist talre stont
ghene dinc nes so verre
enne veruolghet werdet erre
dit wetensj wel sonder vraghen
die hem hare jonc ontdraghen
sine ebben water ofte zee
sine ontfaren nemmermee
mar ons seghet plinius
dat ment bedrieghet aldus
alse die jonghe euet de man
ende de moeder vint den dan
jdel volgheso den roure nar
alsise bi ort eueti vaer
dan werpti .i. der jonc int gras
die moeder wert gheware das
ende draghet weder in den dan
ende volghet weder na den man
hortise hem dan volghen weder
werpti noch .i. ionc neder
dat leg soe weder inden nest
ende volghe weder so soe mach best
dit doet die roure so dicke dan
dat hi scip ghewinnen can
ende pijnt also tontfarmen ghinder
want die tigre heuet uele kinder
Ambrosius telt ene andre maniere
hoemen vaet dese diere
rouers hebben glasine balle
die binnen sijn bescreuen alle
alse offer tigris ionc in waren
die draghen si alsi int wout varen
ende roeuen der tigren dan
alsene die beesten uolghen an
werpen si inden weghe ghint
die moeder soe waent sien hare kint
so bliuen si dar beede staende
vpt glas terdende ende slaende
ende vinden niet alst es ontwee
ende uolghen na verwoet noch mee
so vinden noch een in den pat
ende alse te broken es dat
volghen si al dat si moghen
so dicken werden si bedroghen
dat si kinder ende wrake
verliesen al om dese sake
entie rouere die ontfart
weder te sinen beoude wart
nade snelleit van desen diere
es geheten ene riuiere
die comet uten paradise
want soe es van snelre wise
die snel es na minen wane
derre beesten sijn vele in ircane
Taurus dats in vlaems .i. stier
ende es voeren .i. starc dier
een uerrinc heetet ende .i. uerre
een wreet dier esset alset es erre
allen dieren willi deeren
die hem met proien gheneren
al hare meeste macht es voeren
jnt uorouet ende inden horen
met bitene ne doen si niemen quaet
mar in die orne es hare daet
ende si sijn goet des menschen gheuoech
beede in waghene ende in ploech
vp dat si ghewent waren
ende alsi out sijn van iaren
wilmense dan vet maken
so sijnsi morwer inder smaken
twe ossen die in .i. ploech
te samene trecken dar si gnoech
alse deen den andren niet ne siet
dat hire omme te loiene pliet
so lief ebben si hare ghebure
ende dits houescher beesten nature
om dat si alre starkests sijn uoren
draghen si dat ioc upten horen
jn menech lant in menegher stede
trecken si metten alse mede
ossen ulesch pleghet droger te sine
dan vanden buc ofte vanden swine
ende dar comet af swaer bloet
doch gheuet cracht ende wel uoet
mar ets te verduwene pine
het ne si met loeke iof met aisine
basilius spreket al bloet
stiers bloet gedronken dats de doot
sijn bloet warem ouer een
es goet dar te broken es .i. been
jn india so vintmen stiere
spreket plinius van bruunre manire
dien eiselic die burstelen staen
van orne te orne de mont ondaen
al wederkert so staet hem thaer
ende seere dapper dats waer
wilsi si legghen orne neder
ende alsi willen rechten sise up weder
si langense si curtense in alre tijt
alsi willen in haren strijt
alsmense iaghet werpen si har smelt
verre van hem met ghewelt
dar si iagers ende honde
letten mede langhe stonde
so hart sin sin dat men der dure
comen mach met ghere auenture
sijn moet es so starc ende so groot
werdet hi gheuaen hi bliuet doot
oec sijn dar sulke die enen horen
alleene ebben in thouet voren
ende sulke diere ebben drie
alst part gheuoet ront so sin sie
Tranet es .i. dierkin
vander grooter dat es tconijn
als plinius doet te verstane
ende al eist cleene in sire gedane
ets nochtan van moede groot
starc ende stout in alre noot
hoec heuet gegeuen nature
enen elm deser creature
die hem thouet bescermen mach
jeghen bete ende ieghen slach
dies machmen merken wel in dien
dat die sceppre heuet vorsien
elker creaturen thare
alst herlic ende nuttelic ware
dit dier es van varewen root
ende scone onder sijn ghenoot
jn dat lant van orient.
seghet plinius eist bekent
Traielafus es gheset
.i. dier in die oude wet.
ende was verboden tetene
y\.sidorus doet ons te wetene
dat naden ert es ghedaen
mar alse .i. buc ru sonder waen
ende met ornen ghetelget lanc
starc ende snel in sinen ganc
ende stout in sire were
jeghen der viande deere
men vintse omtrent faisidia
ende elnieweren uerre no na
Tragodice dat sijn diere
van sere uremder maniere.
van .iiii. uoeten so nes niet
dat also hetet als dit pliet
want ouer rugghe hals ende als
werpen si haren langhen als
ende heten also dat gras
warbi dat comet merket das
si hebben horne seere langhe
die hem neuen der lier wanghe
toter herden neder slaen
dus ne connen si niet ontfaen
hare spise alse dandre beesten eten
nature die niet wil uergheten
gaf hem den langhen als der bi
om hem te ghenerne also enter bi
Talpa dats in ulamsch de mol
die onder darde maket sijn ol
ende es ene blende beeste
vander herden comende nader geeste
bedi eist dat hi derde mint
ende leuet bi wormen die hire in vint
lant lieden doet hi dicken toren
ende hetet den wortel onder dat coren
sumwile comet hi hute wel
dicke es sijn haer pecswart sijn vel
een mol te puluere verbrant
ende met witten van eien ghemanc
ende tanschin der mede ghewreuen
heuet laserscap dicken verdreuen
sijn bloet seit hi doet wassen aer
vp .i. caleu houet dats waer
aristotiles die seghet
wat diere dat te notene pleghet
sonder de mol. heuet hoghen
mar hi wille dar toe toghen
die wel kennen segghen sonder waen
dar sine oghen souden staen
dat hire ghescepene oghen vint
al es hi van naturen blint
ende hier in machmen merken mede
van onsen sceppere sine houeschede
die elker creaturen gheuet
dat soe metten rechte heuet
die mol neuet gheen sijns noot
plinius die seit al blood
dat niet so nauwe ne hort als de mol
alshi es in sijn demster ol
ende dats wonder geopenbard
want alluud die slaet vp wart
nemme ne vandic in .t.
vander .v. so hort uort mee
Vnicornus ludet .i. horen
espentijn heetement als wijt horen
rinocheros heetet in dietscher wort
om dat het heuet als men hort
den horen staende te sire baten
tusschen sine twee nasegaten
na sire cracht so esset cleene
na sire groten heuet curte beene
dus scriuet isidorus die here
snel ende wreet eist arde sere
nemmermeer oec sonder waen
ne caent iagre gheuaen
gheleu so esset gehaer
viere uoete dat wetet ouer waer
es hem die horen starc alse been
dien wettet an enen steen
sone mach hem die olifant
niet gheweren uoer dien viant
gheen spiet sone maghet ueruaren
vp hoghe berghen wandelet te waren
ende in der wostinen nochtan
die onghewandelt sijn den man
ons scriuet iacob van vitri
ende sente isidorus de meester vri
hoement vaet ende niet ne iaghet
men nemet ene ombesmette maghet
ende setse alleene in gheen woud
daer hem dunicornus houd
dar comet dat dier ende siet hane
dat reine ulesch de soete ghedane
ende werpet dar wech ende af doet
allen fellen houermoet
ende anebedet die suuerede
sijn houet met groter goedertierede
ende leghet in der ioncurouwen scoet
ende slapet daer met gnoechten groot
so coment die jaghers mettien
ende vanghent al onuersien
si slaent doot na hare gheuoech
ofte si bindent vaste ghenoech
ende bringhent in palaisen dan
hoghen heren te scouwene an
dit wreede dier dit espentijn
dinket mi .i. bedieden sijn
vanden godes sone die sonder beghin
es ende was indes vader sin
ende dar onse ulesch an nam
want heri andie maget quam
was hi in emelrike wreet
ende uerstac die inglen leet
huten emele onder derde
om hare dorpere houarde
[in arderike balch hi mede
om sine ouerhorechede]
vp onsen hersten vader adame
ende hi toghedem sine grame
den quaden sodomiten mede
om hare groote onsuuerhede
ende om hare gulseit also wel
den kindren van israel
dit vnicoren dese eneghe sone
ne leuede inde werelt de gone
diene enechsijns adde belaghet
sonder maria de soete maghet
die alleene alst es an scine
sat inder werelt wostine
alleene was soe want hare ghelike
ghebreket in dat arderike
hare hoemoede hare suuerhede
daden den sone der ewelicheden
vergheeten sine wreeteit groot
ende beete neder in haren scoet
dats in haren lachame reine
dar hi sonder mans ghemeine
den menschelic roc ane dede
tonser alre salichede
jn desen roc sonder waen
hebbene de iagers gheuaen
alse inder reinre maghet scoet
dat sijn de ioden diene doot
sloeghen al sine daer vonden
die dar naer in curten stonden
van doode te liue up was ghewect
ende inden hoghen palaise ghetrect
met sinen eweliken vader
dar die heleghen sijn algader
Ursus dats .i. ureselic dier
eiselic ende onghier
een beere hetet in dietscher tale
trecket sijn uel af alte male
so es hi naden mensche ghedaen
sine cracht leit sonder waen
jn armen ende in lendinen ghemanc
jn thouet wreet ende cranc
men seghet ons alse de berinne
de ionghe werpet die so heuet inne
dat si danne sijn dore cleene
lettel mere danne muse ghemeene
ende alse .i. sticke ulesch oec mede
sijnsi ghescepen sonder lede
sonder clawe so nesser an
let datmen bekennen can
mar die moeder sceppet de ionghe
leckende met hare tonghe
si nooten alse plinius seghet
recht alse die mensce pleghet
solinus seit dat die hien
hare soen te herene plien
alsoe draghet merket des
ende niet so selsiene en es
alse hiemene comet ten spronghe
daer die berinne werpet har ionghe
merket vp dese beeste danne
onsalech wijf ende manne
hebsi gheen of si maken danne
neste verdecket in haren danne
jn steden dar si ebben uernomen
darmen qualike toe mach comen
die soen sijn starker dan die hien
also alse die luparde plien
die bere hetet horic ghewaghen
vrucht die bome ende herde draghen
ende ulesch ende dar so pleghen
segmen ons in noreweghen
darmen de witte baren kint
ende inden lande dar om trint
datsi thijs breken ontwe
ende gaen onder die ze
ende uaen die uissce ende eten die
oec segghen someghe boeke mie
alsi siec sijn van manieren
heten si caruetsen ende raisieren
lettel bloets ebben si ghemeene
sonder omtrent die herte alleene
sijn adem es quaet alset scijnt
ongans ende gheuenijnt
herte heuere wilde stiere
vaet hi dat es sine maniere
die stiere can hi wel bescriden
ende gaet hem upten rugghe riden
ende werptene metten ornen neder
ende bitene doot her hi rust weder
wilhi hiemene gaen te gemoete
so gaet hi dan up dachterste voete
ende uechtet metten armen voren
met seghet dat si niet ne scoren
ne gheenen man no bestaen
sine hebben smerte van hem ontfaen
alle slaghe sonder dort fel
sughen huten poten wel
alse de bere den buffel bestaet
so besiet hi emmer den raet
dat hi ghewinne te sire bate
den horen oftie nesegate
om dat hine dar best verwinnen mach
lettel beesten onder den dach
sterket aluoert in hare leuen
sonder de bare dits bescreuen
ende bedi vindemense groot ende lanc
swart vindemense in de werelt gemanc
so groot dat wonder te segghene ware
nochtan est meneghen wel mare
en bouc van ouder wijseden
scriuet van den bere nuttelichede
hi sprect dat elke lede sine
es des menschen medicine
die clawen van sire rechter ant
verdriuet den rede alsic vant
van hem diese met hem draghet
die luchtre clawe veriaghet
quade gheeste ende also wel
entie vloen die vlien sijn vel
Uesun also scriuet solijn
es .i. dier dat dinket sijn
na den wilden stier ghedaen
els dan hem in den als staen
burstelen ende manen mede
recht na des pards sede
snel eist sere te sire vlucht
van groter were van groter vrucht
men maghet vaen met someghen dinghen
mar nemmermer machment bedwinghen
jn foreeste groot vintmense wele
vesone hetemense in dutscher tale.
Vrin spreket ende solijn
mach bi na sulke beeste sijn
alse .i. ueson ende men vindet dese
jn ghermania alsicket lese
dats lantscap van houer rijn
jn beihem segmen datter oec sijn
so groot heuet sulc den horen
datmenne bringhet heren te voeren
ende men vp tafelen der hute drinket
om dat den lieden wonder dinket
so starc vindemense horic ghewaghen
dat si vp hare horne draghen
enen ghewapijnden ruddre wel
dit wilde dier dat es so snel
Wlpes hetet de uos in latijn
scalker beeste mach niet sijn
alse die vos uliet uor die honde
slati danne dor hare monde
sinen ruen bepisten start
ende ontuliet te woude wart
ambrosius spreket alse die uos siet
dat hem naket der doot verdriet
siet hi dat hi den pijmbom gewinnet
ende dat sap datter hute rinnet
dat nut hi ende gheneset al daer
ende leuet dar na menech iaer
experimentator seghet
dat die das te makene pleghet
hole dar hi rusten sal
dan comet die uos ende ontsuueret al
aldus bepijnt menech goet
dat .i. ander al uerdoet
want de vos hi smelter in
ende dan ne wils meer no min
die das ende uliet sire varde
aldus so bliuet dat ol reinarde
met vos smare bestrijc dine hoghen
men maghet sonder smerte toghen
dats ene sake darmen mede
betert der hoghen demsterede
men seghet oec de vos es wijs
want sal hi gaen ouer .i. hijs
dat hi thore den ise leit bi
om te horne oft dicke si
ende eist dat hijs hem ontsiet
hine comet vpt hijs niet
alsem gaet de onger an
can hi hem doot maken dan
ende steket sine tonghe uten monde
so wanen uogle dar ter stonde
dattet ene croenge si
ende vallen hem so bi
war bi dat hire .i. begaet
dar hi den onger bi uerslaet
alse uosse noten ofte riden
vallen si houer hare siden
ende uersamenen also
elc anderen elsendo also vro
des uos galle gheuet raet
hem die dat horen heuet quaet
ende ets den horen goet
sijn smare mede wel horen doet
jeghen podagre elptet wel
ten seluen euele es goet sijn vel
vp datmer mede bewinde den voet
ende men de ulesch side in wart doet
braet sine leure ende drinxe in wine
dats goet ieghen des cankers pine
leuere ende herte beede es goet
mede te stelpene der nesen bloet
men gheue sine hersinen dicken eten
kinderen men wil dat weten
dat si ewelike sullen wesen
van epelenchien ghenesen
beede sijn smere ende sijn roet
es allen sieken leden goet
sine longre ghedronken ombint
lede diemen vercrompen vint
Uarius es .i. dier
seere scone ende niet fier
ander wammen esset wit
ende anden rig esset grau dit
van encornen eist ene maniere
jn bome wandelen dese diere
jnden woude met haren ghesellen
van desen dieren de vellen
pleghen manne ende vrouwen mede
te driuene hare houardechede
ende willen hem uerheffen der in
alne bestaets hem meer no min
nochtan nachtes dat dier niet
dat hem seluen so scone siet
scamet iv arme nakede worme
ghi decket ive scamelike vorme
met vremden huden met vremder wllen
die hem uerheffen dat sijn de dulle
.v. gaet hute ende vort mee
horet vanden namen in .z.
Zubro dats .i. selsane dier
ende es erande vreeselic stier
ende es wel .xxx. uoete lanc
sijn ar es bruun nat swarte gemanc
.vi. uoete lanc sijn sine horne
ende seere snel in sinen torne
alse menne iaget ten seluen stonden
werpet hi sinen drec na die onde
ende maxe blent ter seluer stont
mach hi ghecrighen man ofte hont
vp sine horne werpet hine vpwart
ende uatene weder metter vart
so dicken ende oec so uele
dat hine doot met sulker spele
met ere dinc vatene de vroede
men iaghene met onden moede
so gaet dan die iagre staen
onder enen boem saen
met sinen spiete so willijt dier
dorlopen dart es so fier
dan vaet tusschen sine horne beede
ghenen boem al omme ghereede
alse die upten iagre mecket
die hem metten bome decket
dan uellet hi metten spiete tier
sijn ende wiseit doet hier
dat cracht niet ne doet bi hem
de meeste vindemen in behem
ende oec vindemense in westuale
minder ende snelre ic wane
Zubo es van felre maniere
beede den mensce enten diere
vander grooter dat die wlf es
ghemaket als .i. part sijt ghewes
na menschen lude hort hi ghebaren
dar mede honet hi liede te waren
die wanen dat hi si .i. man.
dat ende menech quaet hi can
hoec gati inder dooder graue
ende wriuet sijn uel dar aue
want hi minnet ulesch vanden man
honde bedrieget hi nochtan
met sinen lude ende scortse mede
van jena heuet hi uele de sede
ende scinet vanden geslachte wesen
nader manieren als wijt lesen
hier gaen hute de wort vanden beesten
also alse bescriuen de ieesten
vondix meer in sendets meere
theren minen lieuen here
ghedicht ebicker .C. ende .viij.
vieruoeter diere in hare geslachte
nu comet hier vanden uoglen vort
menech sonderlange wort
dar bispel an es ende dachcurtinghe
medicine ende leringhe
ghebiedijt here ghi sullet lesen
die wile dat ghi ledech sout wesen
mar eric spreke van elken alleene
hort voren spreken int ghemeene
Elc uoghel in vlieghene snel
die ne mach te uoet niet wel
alsemen mach andie swalewe sien.
cleine uogelkine plien.
meer te singhene dan die grote
bitende uogle ende hare ghenote
sijn starc van barsten ende van dien
alrande uogle plien
clauwen te ebne alse wijd weten
some ebsi die uoete ghespleten
ende some versament in een uel
negheen uoghel nes snel
die sporen draghet als .i. hane
hinnen ende ganse alsic wane
bringhen eiere alse wi sien
dat sij gheens noetens plien
mar si sijn van haregheren smake
dat es ene ware sake
crombect uoghel heuet meest cracht
hi leuet oec al bi der jacht
andre uogle leuen bi wormen
vissche slanghen van menegher vormen
water uogle uerstaet mi wel
die ouer die clawen ebben dat fel
die ulieghen te samen bj scaren
ende die bj uleesche leuen te waren
ne vanghen hare ghenoete niet
also alse die uisch oec pliet
maer die sporeware die wet
hi uaet gherne sijn muschet
het sijn uele uogle cranc
die vruchten den winter stranc
die in waremen steden varen
vele uogle sijn te waren
die wintertijt in ole slupen
ende in die wareme herde crupen
dar elc andren uerwaremt ter noet
ende ligghen dar wel alf doet
ende sonder eten langhe gheduren
met gods crachte meer dan bj naturen
bitende uogle alle ghemene
pleghen te ulieghene alleene
dat doet hare urecke maniere
vogle minnen clare riuiere
alsi laten die ulogle hanghen
sijnsi met euele beuanghen
vogle van proien ghemene
sitten node up die steene
ende dat wiset hem nature
dat elc sire clauwen dure
het heuet hem nature vor war
die sie ghegheuen clar
om dat sij verre sullen sien
proie die si te vane plien
bosch uogle die sijn ghesont
want men verduetse in corter stont
bitende uogle versamen niet
sonder alsmen notens pliet
duuen ganse zuanen spreewen
rouke couwen vinken meewen
ende hare ghelike vlieghen bi scolen
van lande te lande dolen
ende gheneren hem ghemeene
want sochte vogle sijn node allene
some ebsi leeders tharen weghen
als wilde ganse ende cranen pleghen
some ulieghen si tropmale ghemene
als sprewen ende andre uogle cleene
some als menschen bliuen int lant
some vliensi dor tswinters pand
[als swalewen ende odeuaren
some wilsi in bussche uaren]
ende dar hare feesten driuen
some wilsi in husen bliuen
dat sij onder andre uogle luud leren
sulke sijn die hem bekeren
ende weder maket des menschen tale
alse ment an daecstre siet wale
an papegaie ende andre mede
als menech es der uogle sede
al sinsij misselic in ghedane
nature heuet in ontfane
ende jn winne ghegheuen
vordeel den clenen ende ets hem bleuen
nv hord van elken sonderlinghe
sine nature ende sine dinghe
ende elc na dandren min no mee
na dordine van .a.b.c.
Aquila es die haren
sente augustijn seit te waren
dat hi coninc es teuoren
bouen alle vogle utevercoren
dies uintmene ghecront ghescreuen
an proie leit al sijn leuen
so scarp siet hi dat hi ghedoghen
mach metter sie uan sinen oghen
dat int sonnescijn gheuesten mach
des sietmen up meneghen dach
dat hi gherne omme dit
metten oghen in de sonne sit
de haren plecht seit augustijn
alse sine jonc .i. deel groot sijn
dat hise metten clawen up heft
ende wie so dan die sonne beseft
die dan ebben so starke oghen
dat si die sonne conen ghedoghen
naturliker te scouwene ghinder
die houti ouer sine edele kinder
ende die hem van der sonnen ueruard
houti ouer eenen bastard
ambrosius segt dat sulc spreect
dat hi sinen bastard uersteect
om dat hem uernoit ghinder
te uoedene so uele kinder
ende dat nes niet altoes sine sede
maer het doet sine ghierechede
ende om dat hi niet wille onturien
de edeleit uan sire partien
maer ambrosius segt ouer waer
dat .i. uoghel es ende hetet fulsica
nempt met hem die jonc uerdreuen
ende uoet den sinen beneuen
adelinus die meester sprect
alse die haren van houden breect
soeket hi ene fonteine cout
ende uliechter up met ghewout
bouen allen swerken segt hi
dar der sonnen vier comt bj
ende hem die donkereit van den ogen
der sonnen hitte doet uerdroghen
dan ualt hi neder met ghewout
jn die diepe fonteine cout
driewaruen ter seluer vard
dan vlieghet hi te sinen neste ward
te sinen ionghen die sijn so houd
dat si te proien ebben ghewoud
versieket es hi inder ghebare
als of hi in enen rede ware
hi wert ontplumet dan moeten voeden
sine jonc ende broeden
ontier ende hi uerionghet ghinder
vp dit so merct gi quade kinder
[wat u stomme beesten leeren
die vader ende moeder gheneeren]
noch seghet ons sente augustijn
alse die harene sere houd sijn
ende hem die bec werdet lang
so doensi tenen stene ganc
ende makene weder ende slipen
haren bec so dat si gripen
hare spise also der mede
dat si heten na hare sede
gherne maket hi oghe sinen nest
jn sinen nest vintmene best
den steen die echites heet
om dat hi bi naturen weet
dat hi te sinen ionghen es goet
die haren es so wel ghemoet
al heueti sere langhe gheuast
dat hi node ontseghet ghenen gast
maer heten mede al hare begheren
ende ghebrect hem an sin uerteren
sijn naeste gast moet betalen
dat hem al dandre ontalen
aristotilus die seghet
dat hi .ij. ionghe te ebne pleghet
nochtan dat hi iij eyere heuet
maer dat .i. ey hi begheuet
ende werpet och vte sinen neste
doch segghen ons die beste
datmen heuet te someghen stonden
jn sinen nest iii jonghe vonden
mar aristotilus die seghet
dat hi bi naturen pleghet
vte enen ionghe twee
te bringhene dat es wonder mee
jn plinius boeke staet
dat hem no blexeme no donre ne scaet
ende hem die rechter uoet es meest
alsi sine jonc starc uerureescht
so wil hi se van hem weren
om dat si hem leren yneren
ende sine proie niet ne nemen
dus soude elke moeder hare kinder wenen
[hare kinder van hem te jaghene
ende hem leren te bedraghene
met hars selues pine te waren]
tusscen den hert ende den haren
so es .i. strijd tallen tiden
daren can metten uloghele striden
ende verdrinket den hert metten slane
dat hi achterward moet gane
tote dat hine van der roetsen uerdriuet
ende hine also somwile ontliuet
dar die hert werpt weder mul
ende doet den aren sine oghen uul
ende tusschen den aren enten drake
sones van vreden ghene sake
die haren slatene ende uliet
ende mach die drake uerknopen yet
met sinen starte sine ulerken dan
so wreket hi hem wel der an
dar hi in rotsen maket sin nest
of te up bome dart hem dinket best
comter drake toe of man
ofte ander diere so uechti dan
ende auonturt sijn leuen ghinder
om te bescermene sine kinder
ende goemse nacht ende dach
tote dat hem elc gheneren mach
vp sine scouderen hise oec set
ende leerse ulieghen na sine wet
alle edele uogle te waren
ontsien ghemeenlike den aren
ende des daghes dat sine sien
wilsi qualike der proien plien
van dien gherualke seit die glose
doet den haren dicke nose
ende hine uaet merket die gherualke
bedieden wel die dorpar scalke
[die hem niet ne wille keren
onderdaen te sine haren heren
ende haer heerscap quetsen ende jaghen
des salse god der omme plaghen]
plinius bescriuet ende bekende
dat inder werelt noit hende
eenrande aren ende groot sere
bringhet ij eier ende nemmeere
ende leecse in sinen nest
so vaet hi dar hi toe comt best
eist den ase ofte den vos
die maecti van den liue los
ende windt die eier in dat har
ende laetse uor die sonne dar
anders so ne broet hise niet
ende alsi sine jonghe siet
helpet hem tote dien daghen
dat si hem seluen moghen beiaghen
kiramidarium boec die seghet
dat die aren ebne pleghet
jn sine winbrauwen stene ii
van den steen breken ontwe
dat men in die blase draghet
des arens bec alsi gewaghet
diene onder sijn houet leghet stille
nachts soudem dromen dat hi wille
Erpia als adelinus cande
es i uoghel van verren lande
te strapidos inde wostine
pleghen arpien te sine
met ongre altoes uerladen
cume machmense uersaden
si ebben clawen crom ende wreet
ente gripene ghereet
tanscijn heueti na den man
maer lettel dogheden der an
[wien bediedet bet die arpie
dan dien god vermaledie
den woekerare die nacht ende dach
gapet ende niet versaden mach
al es hi ghelijc den man
dar nes ghene menscheit an]
arpia pleghet ne twifelets niet
den eersten mensche die so siet
wanderen inde wostine groot
vermach soene so slatene doot
alsoe te watre comt na dien
dar soe hare seluen mach gesien
ende soe siet dat soe heuet dot
van anscijn hare ghenoet
werd so droue ye lanc so meere
om dat so doot heuet haren here
ende so der omme selue doot bliuet
ende emmer uort soe rouwe driuet
somwile gheuallet horic lien
dat men ghetempmet heuet arpien
ende die oec spraken na den man
mar gheen bescheet so nesser an
Agotile dats bekent
.j. uoghel van orient
of in arabien alsmen seghet
die .ij. eyer of iij. pleghet
te bringhene ende es grot oec mede
dese pleghet ene vremde sede
hi sughet die gheete inder gebare
als oft .j. oekin ware
ende hets wonder dat mer of toghet
want die gheet te hant uerdroget
alse sughet agotile
plinius die seghet noch mee
dattet gheproeuet es ende bekent
datter die ghete of werden blent
Ardia in onse latijn
mach in dutsch .i. eygher sijn
ardia heetj alsmen ons seghet
om dat hi oghe te ulieghene pleghet
om dat dicke bouen swerken
dar negheen tempeest mach werken
jnt water es sine lijfnere
enen scarpen bec heueti ter were
sine jonc broet hi in bomen
die hi nerenstelike can begomen
experimentator die seghet
dat hi den aren te hone pleghet
want hine besmelt alsi can
so roten sine uederen dan
sulke sin wit ende sulke van scire wise
mar die sciere sijn best uan prise
van smaken best ende ghesont
men vindet oec dat es ons cont
jn onse lant in meneghe marsch
vogle die hete lepelars
die hare lijfnere souket mee
dart sout smaket uan der zee
die becke lanc ebben ende breed
darmense lepelars om heet
ende dits uan eighers ene maniere
sijsijn den uisscen onghiere
hare uleesch es argher dan der sciere
smout van den eigher es specie diere
alsmen seghet ieghen tvledersijn
dart ander goet es ende fijn
Anser dats die gans in latijn
die some tam ende wilt sijn
van wilden dat meeste deel
sin schier wel na gheheel
some suart ende some bont
ende die ulieghen meest alle stont
ende maken ulieghende hare scaren
als oft yscreuen lettren waren
ende ulieghen hem no oest no west
also als hem die wint es best
dat si ulieghens niet uergheten
sonder allene alsi heten
so pleghet hem des ulieghen luste
so dat si selden ebben ruste
mar huusganse die sijn swar
si ulieghen selden hier of dar
heten slapen dats hare leuen
dats dat si node begheuen
ysodorus seghet dat gheen dier can
so nouwe yrieken den man
hier bi segmen jn uele brieue
datsi bi nachte rieken dieue
jn roemschen geesten es bescreuen
dat wilen die van sans bedreuen
die romeine in sulker laghen
dat sise in capitolien belaghen
ende als die wachters sliepen bi nachte
adsijd ywonnen almet crachte
ne war dat die ganse uerhorden
ende sise met roepene uerstorden
[die der uiande worden gheware]
dies hilt die stede vele jare
hare ghedinkene der nare
ende beleiden den tor met uare
want roemsch uolc up ghenen dach
elx iars te anebedene plach
ene seluerine gans
ende dar uoren te makene dans
hier mede spotte ambrosius
entie grote basilius
ende segghen rome des es verdient
dattu best der gans vrient
alle dine gode sliepen
die ganse wieken ende riepen
des offerstu der gans up dien tiden
ende du lates jupiterre bliuen
want en adden si ghedaen
ystolen waren sij ende yuaen
die gode van dinen vianden
dus sijn die gode wel wert scanden
als men der ganse kint ynaket
so wispelt soe ende gapet
ende maket yblas onder die jonc clene
van dier scare so wachter ene
altoes om des arens vlucht
want si ebben uor dien aren urucht
ende si kennen in hare maniere
des arens vlucht ende sine ghiere
bet dan enech mensce mach
de gans mach leuen meneghen dach
witte ganse winnen meest
andre minst ebic uerureest
so node es die gans allene
slute men de gans dat si clene
noch dor dranke no dor ate
lichtelic hare keert ter bate
hare uleech es te uerduene quaet
ende alse rein te comene staet
so badet hare de gans der ieghen
des so sietmen hare dicken pleghen
men vindet ganse also groot
dat si bi na sijn ghenoet
des uoghels struus dat seggic iv
dats inden berch van moniou
ende inde nort side van europen
cume mach si van swareit lopen
Anas alsement ware waent
ludet in onse dudes .i. hant
die hie heuet ulogle ende als
sconre dan die zoe es als
ende omme den als den witten rinc
riuieren mint hi voer andre dinc
ende oec ne mach hi niet leuen
hine si den watre beneuen
wilde anden ebwi uerstaen
teerst dat si uten doppe gaen
si sijn so leuende ende so snel
dat sij hem yneren wel
al eist dathem die moeder ontuart
ghesonder eist ten liue ward
tvlesch van der wilder haent
dan van der tammer ende men waent
dat inden winter es beter ditte
dant es in des somers hitte
doch eist te uerduene swaer
mar lichter dan die gans dats waer
Accipiter hetet int latijn
dat in dietsch .i. auec mach sijn
een edel uoghel te uederspele
tragher dan die ualke es uele
mar scalker in sijn uanghen
laeti sine uedren anghen
so wert hi siec hout hise recht
dan werti weder ysont echt
als hi sine jonc siet
dat si hem pinen te ulieghene hiet
steect hise uten neste te waren
Ende wille dat si em neren uaren
rodene wil dat mens gheloue
wie so hem ghenerd met roeue
dat hi sette sine sede
buten alre ynadichede
dies moeti horen ten ionxten daghe
ons heren claghe sonder ynade
plinius spreect die in leden
euel dracht uan swareden
dat hi hem te siedene raet
van auec in olie rosaet
ende hete hi sal hem elpen
sine siecheit ystelpen
Amraham es bekent
.i. uoghel in orient
dar aristotiles of secht
dat hi up berghe broedens plegt
so oghe dat altoes gheen man
sine neste uinden can
[sine jonc sijn selden uonden
want hi uerjaghetse te ghenen stonden
uan hoghen nederwart te dale
eer si moghen ulieghen wale]
gherne uolghen sj enen here
om dat sii hare lijfnere
an croingen nemen eist beeste of man
die up die uelde bliuen dan
ACantis als plinius seghet
es .i. uoghel die des pleghet
dat hi sine spise neemt int gras
des ati die parde omme das
ende alsi siet dat them wart
al etende comt i pard
so ulieti ende wrect hem dan
met sulken dinghen als hi can
dats dat hi ylijc niet den parde
ende bespottet te sire onwarde
hi ne mach hem doen ghene ander scade
dus es bedied die felle quade
die altoes quaet ende scande
ende spot maect up sine uiande
ende els niemen moghen scaden
enen houeschen hordic raden
sprec emmer dinen viant wel
ende wes hem in doene fel
behouden trouwe ende warede
dit es edelre liede sede
Absalon sprect plinius mede
es i. uogel uander sede
dat hi des roux eyer breect
de uos pint hem dat hijd wrect
den roec ende iaegt absalons jonghe
ende absalon weder talre stonde
plot ende bijd suos kinder
so comen hem tulpen ghinder
die rouc uecht up hem mede
dits orloghe sonder urede
jn dorne ynerd hem absalon
des ati sesels doen
want hi destele ende dorne uertert
dar em die uoghel mede ynert
Alauda es die leewerke
die soete sinct alsic merke
ende groet den dach alsi ontsprinct
jndien tiden dat soe sinct
selden eist int iaer
sone sinct scijnt de sonne claer
sonder allene alsoe uermut
hare sanc es grot deduut
ne waer so nes soe milde niet
so sere soe bitende uogle ontsiet
dat so hare eer den man laet uaen
heer soe hem wert onderdaen
want bi auonturen tewaren
die machse laten uaren
die sporeware ne lieter niet
hoe seere soe claghede hare uerdriet
Altion es i uoghelkin
meere dan die mussce siin
jn die zee es uele sijn ganc
den als heuet .i. deel lanc
ende es gheuedert scier ende wit
alse purperin dat hem wel sit
an uissce es al sijn beiach
selden eist dat ment sien mach
sonder int lanxte uan den jare
jnden uorwinter es openbare
broeden si hare jonc al
hare neste sin ront als .i. bal
diemen met genen ysere nochtan
nemmermeer ybreken can
negheen uogel sonder dit
lesemen dat die winter besit
sine eiere alsict bescreuen vant
hare nest maect up der zee cant
alse die zee meest risen begonnet
dat mercmen om dat god jonnet
desen uoghelkine allene
vordeel sonderlanghe ghemene
want ware dese gram also pleglet
als altion sine eier leghet
die zee werdet wel ymoet
tote dat sine eier sijn uulbroet
ende dats binnen vij. daghen
ende vij. der na horic ghewaghen
rust die see dar binnen
sine ionc so beghinnen
dat si hem yneren vor dan
merct wat god desen uogle jan
ja die scipliede in dat lant
merken die daghe te hant
ende stoken coenlike de zee
alsoffet ware min no mee
sente ambrosius bescrijft ons dit
die van loghenen es onbesmit
Ariofelon dat es
.i. edel uoghel sijd ghewes
dar men mede die reen uaet
want soese teerst inde oghen slaet
ende bijtse dan int houet doot
hare uedren sin brun root
lanc es sijn start bec ende beene
meere dan andre uogle ghene
een deel meere dan die aren
starc ende snel es hi te waren
bouen oghe in clare lucht
dar es meest sine vlucht
so oghe hi ulieghens pliet
dat men arde selden siet
lettel rusti up die erde
bouen swerke uliechti sire uerde
ende dan beeti hier neder
ende proiet ende uliecht upward weder
comt hem dar uoghel te ymoete
dien groeti met felre groete
dat werpti neder doet
men can gesien clene no groet
wie die dinc euet ydaen
so saen so ontfart hi sonder waen
selden sietmen dat es ware
sonder die sien arde clare
als mense uten neste nempt
so werdsi metten man ytemt
ende gheleerd proie te vane
anders niet na minen wane
sone ydursi onder den man
ende so ytrouwe werden si dan
dat sij sitten ongebonden
vp .i. rec te menegher stonden
Aues paradisi sin uogle
met sconen plumen ende uloglen
ende so scone alsmen spreect
dat hem ghene uarwen ybrect
om dese scone wise
heet mense van den paradise
hare luud es so soete
diene horen moet met goeder moete
dat die mensce dar bi mach keren
herte ende sin te loue ons heren
worder oec enech yuaen
het soude screien sonder waen
ontier het mochte ulien
tote in egipten sin si ysien
vp linus die grote flume
ende els te ghere stede cume
Oec sijn daer uogle ander wise
die men heet uanden paradise
omme dat men niet can uerstaen
wanen si comen ende war si gaen
als die tijd comt te waren
lidensi dor tlant met scaren
brun sinsi ende bleckende clar
ende minder dan couwen dats war
also groot alse ganse siin
dandre ende van varwen fijn
hier gaen ute uogle in a
nu comt van der b. hir na
Bubo dats hule of scuwt
die dages rust ende nachts uliecht vut
men uaet ander uogle mettien
want sine steken dar sine sien
experimentator wille weten
dat si der duuen eier eten
ratten hetensi ende muse
si wonen in kerken ende in stenin huse
dolie uten lampten si drinken
ende smelter in ende doense stinken
alse andre uogle up hare uechten
can so hare uoete upwart rechten
ende werpt de ghene diese mesgroten
vpwart metten uoeten
sere es hi van plumen uerladen
traghe ende cranc es hi uan daden
jn dat lichte comti node
ende wandelt gerne onder doode
Buteus lesemen van hem somen
es van auex yslachte comen
van plumen sward sonder lieghen
traghe ende swar es hi int uliegen
met proien onthouti sijn lijf
die vati als .i. caytijf
[slupende ende selden teregher stont
uati uoghelkine ghesont]
ende men segt in waren saken
gheen uoghel es uan soeter smake
Butorius alsic can lesen
mach butor in dietsch wesen
als ende been heueti lanc
scarp bec ende stranc
na derde sinsi plumen ydaen
jn marassce willi gaen
dar stati stille in der ghebare
als of hi doet of steen ware
ende heuet in ytrect sinen als
als i. dief fel ende uals
ende om uissce te gane
dieri vele pleghet te uane
al hi hem beuoelt int strec
staet hi stille ende houd sinen bec
die scarp es ter steke dan
ende alsene waent ygripen die man
steectine dar hine mach ynaken
die auec die moet oec smaken
somwile sine suare steke
dar hine uaet onwiseleke
pude geuenijnde diere
heten si wel na hare manieren
jn lentine maketi euen luud
jn brouken dar hi staet int cruud
met sinen becke int water clare
als oft die donre ware
sere wel riekensi te uiere
heren spise eist want soes diere
medicinael es sijn smoud
bedi eist dat de menege houd
Bjstarda es .i. uogel te waren
bi na so groot als die haren
driewarf springhet hi sire wise
heri mach vander herden risen
crumbeckede es hi te waren
ende gheclawet als die haren
vlesch heten si mar hine pliet
vliegende te proiene niet
mar dari comet ende sine isellen
dat si uermoghen dat willen si uellen
ende etent thant ter stede
cronien eten si oec mede
hens gheen uoghe die bi ulesce leeft
sonder hi die gras lief euet
want si eten gras gemene
ende hereweten alsi sijn cleene
hetet gherne dese uoghel
wit es hi up sinen ulogel
ende vpten start mar anders te waren
es hi gheplumet als die haren
alst coren staet upt uelt groene
broetire in na sinen doene
sine swarede die doet
dat hi up bome niet ne broet
Botosia es enes uogels name
de ghene die in alemanien quame
jn beieren ofte in elsaten
hi vondre gnoech utermaten
alsi sullen noeten dese
so loepet die hie alsict lese
gapende ene lange stont
ontier endem scumet de mont
so comet de soe diet ontfaet
dits hare naturen saet
den leggen si eier sesse of .viii.
ende aldus winnen si har geslachte
vander grooter dat sijn fassane
sijn si alsict vinde ende wane
dus wonderlic es hare nature
die es gegeuen desen creaturen
buten brun ende binnen wit
es hare ulesch ende smaket dit
arde nar in der gebare
als offet van partricen ware
Barliades als ons seghet
aristotiles dart ware an leghet
sijn uogle die van oute comen
entie wie bomganse nomen
men seghet dat neuen der ze strome
wassen erande bome
die die ze velt an haren danc
ende dan rotten si ouer lanc
van diere vetheit bi naturen
comen dese leuende creaturen
ende hanghen metten becke ant out
ontier dat si met ghewout
hem seluen vanden oute breken
dus horen wi somen boeken spreken
oec vintmen lieden oric gewaghen
gnoech die segghen dat si saghen
dese uoghele ant out anghen
hare plumekine manghen
grau ende swart gemene
ghemaket sijn si alse ganse cleene
swart gheuoet als arde sijn si
ons seget iacob van vitri
dat bome neuer der ze staen
dar si ane wassen sonder waen
ende nanghen ande telghen niet
alsmen an andre bomen siet
mar metten becke anden tronc
ende alsi neder uallen ionc
sine comen ten watre saen.
hare leuen es gedaen.
de dau ent sap vanden bome.
dar af wassen si als ict gome
water ende gras es hare leuen
terst dat si den boem begheuen
men plachse tetene hier te voeren
jnde vastinen als wijt horen
mar de derde innocent
verboet der werelt ommetrent
jnde concilie van latrane
dus esmens sculdech af te stane
nemmer ne vindixs vander .b.
nu hort vort namen vander .c.
Caladris es .i. uogel wit
y\.sidorus bescriuet ons dit
sijn ulesch binnen dats waer
dat maket donkere oghen claer
sine nature es dusgedaen
doemense tenen sieken gaen
men mach bi hem weten al bloot
sijn ontgaen iof sine doot
willi vpten sieken niet sien
sones der doot geen ontulien
mar kert hi doghen upten man
so mach hi genesen dan
met sinen upsiene nemet hi mede
den mensce alle siechede
ende uliegeter mede in de lucht sijn
ende uerbernetse int sonneschijn
dese voghele als wijt horen
hilden coninge hier te voeren
ende men seghet dattene oec vant
alexander in persen lant
Cinamelgus seget solijn
es .i. uogel die wil sijn
jn arabia alre best
jn oghen bomen maket hi sijn nest
ront oghe ende vast
van telghen dar canele an wast
den nest mach niemen ilanghen
mar lieden vanden lande ganghen
ende scieter in gloiende scichte
ende doense dan af vallen lichte
dats om de specie daer dat nest.
of gemaket es ende gheuest
lettel mere danne musscen
es dese uogel ende broedet in busscen
maer sine ardinghe ende sijn leuen
es hem an uisscen gegheuen
Cignus dats in dietsch de swane
al wit want na minen wane
sone was man nie onder den dach
die noint swarten swane sach
sijn ulesch swart sine plumen wit
naturlike pleghet hi dit
dat hi uoer sine doot onlanghe
merghet hem met soeten sanghe
si ebben lieuelike ghebare
alse de tijt comet vanden iare
dat si noeten sullen na recht
want elc omme den andren den als ulecht
ende naden noetene als men mach micken
purgeren si hem int water dicken
jn sine ulogele es sine cracht
ende gherne breti up die gracht.
Cariste seget ons solijn.
dat erande uoglen sijn.
die uliegen moghen dor .i. uier
dat hem de vlamme onghier
noch an uederen noch an plume
ghescaden mach ene scume
Ciconia dats die odeuare.
die metten becke maket nimare
ende anders neuet hi luud no sanc
dan dat hi maket metten becke geclanc
men seghet dat si ionghe winnen
na dien dat sijt int lant gescapen vinden
dat beiach es groot of clene
weder wijs sijn si alle ghemene
ende alsi quaet weder voersiet
hine begheuet de jonghe niet
hi keret thouet inden wint
ende bescermetse als diese mint
alsi ouer die ze uaren
so leeden de cranen de scaren
ende si uechten te samene beede
jeghen wat dat hem doet lede
dit es iproeuet bi hem somen
die ghewont ten neste comen.
ambrosius ende basilius mede.
segghen dit ouer warede
so lief sijn si in tassalen
hi moet metten liue betalen
wi so dodet den odeuare
want si serpente vertaren dare
plinius die wil bekinnen
dat si hare ionc sere minnen
oec sijn de ionc der moeder goet
want also langhe alsoese voet
also langhe voetsise weder
tharen nesten beiten si neder
van iare te iare alst wel scijnt
al heten si wormen gheuenijnt
sine bliuer niet af dood
padden heten si node dorde noot
die crop vanden odeuare
jofdie mage dats openbare
seit plinius dats medicine
jeghen de cracht van uenine
jn wat lande dar si varen
es menscen ombekent te waren
alsi wech varen seit solijn
jn wat ieghenoeden dat si sijn
versamen si up .i. uelt ghemeene
ende sine later achter negheene
her si hare uart bestaen
het ne ware ioffer enech ware gheuaen
en uelt es in asia
dart al versamet verre ende na
die achter comen dat sietmen dicken
dien so scoren si te sticken
Coretes als plinius seghet
dats .i. uogel die pleghet