ligghen onder ene scade
gaet soe neder bi aren rade
ende stoet die ersnen ende steect
dat soese wel dorbrect
ende oec ne wil soes niet begheuen
vordat soe hem euet ghenomen tleuen
Bufo als liber rerum seghet
es i worem onder gheleghet
ende eet die padde in onse tale
gheuenijnt es soe weetmen wale
ende eiselic tansiene den man
ende ureeselic te tastene an
jn derde nemet soe haren hard
die soe nochtan so nauwe spard
dat soere nemme ter spisen ne doet
daghes dan beluket de uortste voet
om dat soes urucht al
datter hare ghebreken sal
dus slacht soe den vrecken wel
die sinen lachame es fel
ende onthout hem sine bedarue
so comt .i vremde in sine erue
die uerdoet ende uertart
aldat dandre euet verspart
ende dies der sielen danket
van al dat hi achter hem liet
men vint padden int lant van gallen
meest bi der ze ore wi callen
die comen ute te lentijn tide
ende si singhen ende sijn blide
alst weder warem es ende sochte
ets beuonden dat mense brochte
jn andren aert dan in den haren
ende dar ne singhensj niet te waren
dese slachten papen predicaren
die nieweren buten prediken varen
dar mense kent ende predekens plien
dar sijnsi meesters philosophien
om dese mesdaet alsic las
was die prophete jonas
van waluisscen verslonden
als ons sine worde orconden
.j. derde maniere vintmen mede
van padden in somegher stede
jnt anschijn na den put ydaen
experimentator doet ons verstaen
dat soe groot venijn euet jnne
soe uecht ieghen tcoppenspinne
ende can hare niet uerweren
die coppe stect dat moet hare deren
so wert so groot ende wil har wreken
ende suelt van torne dat so moet breken
hare bete can men niet ghenesen
.j. dieren steen vintmen in desen
dien draghesoe int voroft sijn
ende dien etemen carapandijn
dar ic v of sal scriuen war
jn lapidarise hir nar
boax scuet die rute dats war
ende soe haet die sonne clar
nachts wandelt soe alle weghe
ende dicken in ghetordene weghe
daghes laet soe hare node sien
wijngard roke doetse vlien
meest sire in spangen oric saghen
die die crapandine draghen
Bombax alse plinius segt
es .i. worm die te sine plegt
jn assurien meest ende best
hi maket van leme so uast sijn nest
dat men dorscieten niet ne can
dar binnen gaderti was nochtan
mildeleker dan die bien
dan spinti mede in dien
wulle .i. deel na coppen wise
dar men af maect van dieren prise
cledre alsic ore gewaghen
die meniote vrouwen draghen
hier of makemen inden tiden
vtenemende ghewant van siden
Brutus adlacta sijn diere
van also sulker maniere
alse wi de crekele sien
want si te springhene plien
ende al ebsi ghemeene
curt voren ende bachten lanc de bene
brutus dats .i. crekel clene
dar wilen bi egypten ghemene
god dede plaghen ende quellen
als ons noch moyses bouke tellen
jn somech lant siet mense comen
bi jar ganghe te groten ende vromen
ende alsi comen si eten al
tgroene dat staet up berghe ende in dal
ende dar nes ghene boete jeghen
deser plaghe dinke mi pleghen
quaet sprekers die in aren doene
ofteren ende uerbitent te groene
dats der goeder liede weldaet
vernemen si dat so wassens bestaet
so gaensj cnouwen ende sliten
ende verteren ende verbiten
alder goeder liede weldoen
ende kerent weder in .i. valsch sermoen
Bicendula als plinius segt
es .i. worm die te sine plegt
die bi nachte es clar ende lecht
gande ende vlieghende echt
j worm eist sonder lieghen
ghelijc der cleenre vlieghen
die men in menech uerurest
mar in italien es hi meest
xiiii nacht eer die dach an gaet
ende eer die sonne ten oghesten staet
ende xiiij nacht der nar
siet mense vlieghen dat es waer
dags siet men inder hare no dare
mar nachts siet menne in der ghebare
recht als die sparke ghebart
sine clareit leit an sinen start
dese euet i. cracht
wonderlic van groter macht
want wie sore iii of ate
sijn vleesch worde niet onghemate
want nemmermee al sonder blijf
sone langhedem om wijf
ende dits warlike onderuonden
dicken ende te meneghen stonden
Cinomia das des onts vlieghe
ensi dat jsidorus lieghe
es .i. worm pijnlic sere
ananghel ende nemmermere
sone laet die onde niet rusten
so hem meest slapens mach lusten
so hem de vlieghe pijnliker es
vintsoese traghe so danct em des
soe doet hem tbloet volghen nar
dit dinct wesen ouer war
van den duuel .i. figure
want dien hi vint van tragher nature
dien wont hi in die siele dan
ende en es so wachtende man
dat hine ute uele rusten laet
dat hies ontghinghe god selue en daet
want hine so nouwe bestaet
al consti alder werelt raet
Cinefes eten wi bi namen
wormkine die vele te samen
dinken vlieghen in menech lant
muesien sint met ons genant
dart vet varsch ende warem es
dar waster uele des sijt ghewes
hiermede was egipten gheplaghet
als ons de edele scripture ghewaghet
ende al noch in desen stonden
wrecter got mede adaems sonden
want si des mensce adem volghen
ende maken den meneghen verbolghen
met bittren roken oric scriuen
machmense .i. wile verdriuen
Culex als isidorus seit
es .i. uorem die sughens pliet
bloet van lieden ende van dieren
.j. strael eueti in der manieren
jn sinen monde staende wel
dar hi mede dorbord .i vel
ende suget bloet dats sine recht
culex mint sere lecht
ende stede dar hijd droghe weet
soete dinghe eueti leet
die sijn in huse of up felt
ende dese onsiet alsmen ons telt
heete loec slaepti ofte waect
negheen culex em ghenaect
Sandarides als wijt gomen
wassen in blade van bomen
terst als rupsemen ghedaen
dar na met vloglen beuaen
ende vlieghen dages are ende thare
nachtes siet mese openbare
dat si hem te gadre ouden
jn enen oep vaste geuouden
groene so es hare ghedane
also men ons doet te uerstane
ende scinen ghelijc den goude clar
weltijd dat die oeft es nar
sijnsi bj nachte goet yuaen
ende in aisine verdronken saen
ende alsi dood sijn salmense dernar
met wine beghieten dar
ende legghen vp .i. let te hant
dar men wille maken .i. brant
onder was gheduelmt wale
ghecolelt in .i. note scale
so doensi dar effen dan
ene bleine an .i. man
die bleime salmen dan dorboren
met .i. gout naelden alswijd oren
jn de selue stede also
often utersten met .i. stro
dar sal quade vmure vte gaen
ende beter vele es sonder waen
xv daghe die brant ouer war
dan .i. ander brant .i. jaer
Crabo alse plinius seghet
es .i. worm die te sine pleghet
jn darde ende vliegt na de bie
oec dartoe so segt hie
dat hi wast van doden parden
dar mese deluet onder darde
ende vrselen so wasser of mede
die men siet in menegher stede
apple eten si te waren ende paren
crabo maect te waren
onder darde erande raten
die niemen comen te baten
ende dar si are vrucht vte winnen
crabo alsic mach bekinnen
dinke mi sijn die abeel bie
sonder coninc so sijnsie
ende so sijn de urselen mede
dat scaet hem te somegher stede
alsi vlieghen ruten si sere
hare onech doet no min no mere
ende die hem wille nemen thare
hi auonturt hem alte sware
want hare strael es so fel
men caens ghenesen niet wel
Cicada es des krekels name
som vintmense scone en bequame
si singhen scone ende clare
achter velde are enthare
ende biden douwe algader leuen
als di zoe hare sal gheuen
te notene leit soe wpward dan
ende die hie gater an
die soe singhet alse plinius segt
ende die hie swighene plegt
.j. andre maniere vintmen mede
die altoes ebben are stede
jn huse ende in waremen dinghen
die mede soetelike singhen
mar sine ebben vlogle ghene
als dandre doen ghemene
j derde maniere vintmen mede
die men eet te somer stede
vlieghende erte int latijn
die alle ghevloghelt sijn
lanc gheornet alswijd weten
tande ende in tween ghespleten
men doe hem thouet of et leuet
langhe na dat den buc begheuet
Fruca alse liber rerum seghet
es .i. worm die te hetene pleghet
coelen ende loue van bomen
misselic gheuarwet machment gomen
rupsenen eetent in onse tale
bi desen wormen weetmen wale
was egypten wilen yplaegt
na alf oest alsmen ghewaecht
alst reint of douwet wel
so wert anders ghedaen hare vel
ende werd vlieghende inder lucht
sere scadensi der vrucht
ende der nar als are ende an gaet
legghen si dan hare saet
jn louren ende steruen dan
dat mer gheen lijf an vinden can
tote dien ende warem weder beghinnet
ende die dandie loure winnet
so leuen si bi den sonneschine
ende biden daue sonder pine
Formica ete die miere
.j. woremkin van deser manieren
men orter of salemone ywaghen
want hi setter toe den traghen
ende etet an hare wijseit leren
want so ne euet mester no heren
nochtan wint soe te somere tgoet
al dat soe te wintre verdoet
plinius segt dat verstaet
dat elc te sinen ambachte vaet
elc merke hoe so hare beiagt
want elke miere mere burdine dragt
na de grote van aren liue
dan enich dier dar ic of scriue
ende dits te wonderne sere
ambrosius seit die here
dar si corne biten ontwe
dat si ne wassen nemmerme
dar sise in derde ebben verstolen
ende die sijn te groot ten olen
verbitensi ontwe vort gat
wert are coren van reine nat
die draghen si int scone weder
ende legghense ter sonnen te droghene neder
si kinnen bi naturen rade
of een weder es ghestade
el gheen dier wast no sterct
van sire ouden dats ghemerct
daghes werken si ende bider mane
ende nachts mede doetmen te verstane
tusschen maels ne doen si niet
ende alsem nature werkens ghebiet
sone leuet hi die merken mochte
hoe nerenst elke es ten ambochte
ende alse deen den andren ghemoet
ghebaersi ofte deen den andren groet
entie gebure deen den andren
dar si houer de steene wandren
laten si der in lichtelic langhe
van haren keere van haren ganghe
vpten arden marbersteen
eist dat si gaen houer een
hare doode draghen si vt
ende deluense ondert cruut
ende dit ne doet elgheene maniere
dan die mensche entie miere
Murmicaleon seit adelein
dat alse uele ludet int latijn
alse liebart vanden mieren
es .i. worem van manieren
dat mieren sijn van beghinne
alsi cleene sijn toghet hi minne
ende urienscap ieghen de mieren
dar na so beghint hi uersieren
alsi groot es ende belaghet
die mieren ende nemet ende iaghet
dat si winnen thare noot
bi somwilen bijt hise oec doot
te wintre alse comet de sake
dat die mieren met ghemake
wanen leuen van hare somer pine
compt hi ende roeuet de woremkine
wat dat hi hem ghenemen can
want hi te somere niet ne wan
dus doen uerdoruene edelinghe
die ne doen gheene neringhe
mar si nemen sonder uerboren
den goeden getrouwen geburen
dat si ghewonnen ebben ende uerspart
nochtan so ebben sise onwart
alse dat si hem nemen tleuen
sine willent hem sonder heeschen gheuen
In india uindemen oec mieren
van seere wonderliker manieren
meere danmen hier uosse weet
entie sijn wonderlike wreet
met clawen scarp groot ende lanc
so starc sijn si ende so stranc
sien si den mensce si scorne ontwee
menne vintse anders nemmermee
nieweren seit de wareit fijn
dan daer die goudine berghe sijn
beesten no andren dieren
ne scaden si in ghere manieren
want si wel de wareit weten
dat si dat gout niet neeten
dat si in den berghe hoeden
mar upten mensce si verwoeden
om dat si ebben willen tgout
dar heuetse geset gots ghewout
om te wrekene der mede
vpten mensce de ghierechede
ouer waer scriuen ons dus
adelijn ende isidorus
plinius scriuet oec van desen
dat si te wintre willen wesen
jn derde om dat groote cout
den stelen hem die inden tgout
mar die mieren rieken wel
ende gheuallet want si sijn fel
dat si de diefte becoepen
want gheen part mach hem ontlopen
Limax es ene maniere van slecken
die wi sien hare seluen decken
ende tragelike henen gaen
experimentator doet verstaen
dat soe te wintre es uerloren
enten lentine comen si voeren
men seghet dat dat bloet van hare
treckemen hute eens menschen hare
dat porrekijn so uaste slutet
datter gheen aer meer gat hut
entaer puste wassen in wonden
men wrijftese ontwe tien stonden
dat soese ghenesen doet.
van desen wormen weset uroet.
dese ne leghet in gheere scelle
mar soe crupet in hars selues uelle
Locusta als ict hore visieren
es .i. crekel van manieren
sijn houet gemaket als .i. part
ende langhe scinkele achterwart
groene ende springende achter uelde
ende uliegende met ghewelde
plinius seghet ende adelijn.
jn erefste leit hi deiere sijn.
dieden winter houer geduren
te somere comer of creaturen
sulke alsi te sine pleghet
die moeder die eiher leghet
steruet curtelike der naer
egipten was gheplaghet swaer
met desen wormen alsict vant
noch so vindemense in menech lant
dar si dicken seere in scaden
met hare meneghen verladen
dat sine laten in gheenen doene.
no gheen loef no gheen groene
Lanificus na datment kinnet
es .i. worem die side spinnet
met uele uoeten ende bont
ende spinnet talre stont
hute sinen buke siden
ende hi ne nuttet te gheenen tiden
dan moerblader ende anders niet
si spinnen darmen toe siet
side alst ware om ene spille
entar binnen alsi wille
luket hi hem seluen entar nar saen
comet hi bouen hute gegaen
anders ghemaket oec na desen
dan si te uoeren ebben ghewesen
want hi te uoeren croep met uoeten
nu ulieget hi met goeder moeten
drie daghe bekennen si hare genoot
entan bliuet de uader doot
dan leghet de moeder up .i. cleet
menech sadekin ghereet
letterwijs ghetekent mede
entan steruet soe ter stede
so nement cleedekin metten sade.
ende leghet dar hem ghene scade
die winter ghedoen ne mach
alse dan uerclarset de lentijn dach
so legghemen dat cleedekin
voer dat wareme sonneschijn
ende bider sonnen werdet hem gegheuen
hare uorme ende hare leuen
gheleu ende wit sijn de worme
mar andre varewe ende andre vorme
diemen an sijt worme siet
dies nes van naturen niet
Multipes es .i. der worme
van ere wonderliker uorme
want hi heuet meneghen uoet
dese ende es sonder bloet
van desen spreket sente agustijn
dat sach hi metten oghen sijn
desen worem teere steden
jn someghen sticken ghesneden
ende elc stic leuende bi hem alleene
ent dit nes gheen wonder cleene
Musca dat de name der ulieghen
liber rerum spreket sonder lieghen
dat si minnen tlecht vor hiet
jn deemsteringhen wil soe niet
wareme stede ende dart es nat
verkiesen si ende minnen dat
allen dieren wilsoe an
ende alre outs bitsoe den man
varsch uleesch smetsoe sonderlinghe
ende scuet alle soute dinghe
soe smit gherne witten saken
ende men caent scone ghemaken
eer tiaer ouer es ghegaen
experimentator doet verstaen
vlieghen uerdronken dat si connen
weder leuen metter sonnen
van messe vintmen dat si comen
men vint becke an hem somen
daer si mede steken sere
te wintre vlieghen si min no mere
maer in husen siet mense sitten
die dicken sijn wl viers ende hitten
ghelijc of si waren dood
jeghen oest vlieghen si clene ende groot
plinius sprect sonder bedrieghen
dat men vint in cipers vlieghen
vieruoete lanc ende mere met allen
*
dan donse sijn ende heten pirallen
dese wonen in ouene al
ende ulieghen ende maken ghescal
sonder scade middel int vier
ende dits te wonderne hier
also langhe alsi sijn inden brant
sijnsi leuende ende vailiant
vlieghen si ute hiet verre mede
si bliuen doot dar ter stede
Papilio alse liber rerum seghet
es .i. worem die te vlieghene pleghet
bi bloemen leueti alsmen waent
ende hi noet ieghen die oest maent
die hie also noet sterueter stede
die soe werpt saet ende steruet mede
dat saet ghedurt den winter duere
ende als verhit des somers nature
so wassen dar of worme mede
ende ulieghen als hare vader dede
sonne ende dau can hem gheuen
bede vlogle ende leuen.
som wit som blau son pellijn
na dat die luchte ghetempert sijn
Pulex hete wi die vlo
liber rerum segt also
datter van stoue ende van mulle
jn waremen wedre wassen tfulle
dits van den clenen wichten een
dar wi mede in den ertscen ween
ghesellet sijn in allen stonden
van ons vader adaems sonden
nachts sijnsi wreder dan bi daghe
om ons uader adaems plaghe
boete ieghen die vloebete
doen ons wise meesters weten
dat .i. mensche wriue wel
als hi slapen gaet sijn vel
met absicium alsment weet
dat cruud dat men alsene heet
sente ambrosise oric bedieden
men sal alsene in olie sieden
bestriken dat vel sijn
want alsene es der vloe venijn
alsen blade gheworpen mede
omtrent .i. bedde verdriuense vter stede
colloquintida ghebroken te sticken
met watre dan ghesparst dicken
dare vele sijn als wi scriuen
machmen der mede vloen verdriuen
alst cout es omtrent in junius maent
so wasser mintst alsmen bewaent
Pediculus es .i. worem mede
die wast van des menschen lede.
men seghet uor waer alsment verstaet
die dicke sine lede duaet
met zee watre dat hise verdriuet
quicseluer als men scriuet
met boemolien ysoden bet
ende .i. gordel der in ghenet
dragher ieghen ets mede goet
nem twitte van den eien ende doet
nerenstelike met quiczeluer minghen
ets goet te sulken dinghen
an .i. wullin gordelkin ydaen
botre doet men ons verstaen
gheminghet met quiczeluere ende der mede
bestreken cledre naest die lede
verdriuen sulke wormekine
loec ghebernet oec met aisine
met olien dus eist bescreuen
oft aisin met sailgen ywreuen
dits al ieghen luse goet
mensce wes fier in dinen moet
dar die worme die siin dus onreine
di verteren die sijn so cleine
Rana dats die vorsch of die puud
metten wormen telmene huut
some sijnsi root ende some groene
die roede sijn van quaetsten doene
sijn crawen scijnt van sulken treken
als of hi altoes pijnde om spreken
hi vrucht al dat hi siet
bedi sprinct hi in den vliet
jn oest maent segmen dat verstaet
dat sijn mont niet vp ne gaet
no om eten no om sanc
no om selues tontfane dranc
ende alsi nooten in haren spele
scieten si saets arde vele
men waent ende leec uolc dat seget
die des puuts tonghe nemet ende leget
slapende onder des menschen hoeft
dat hi cout ofti ware uerdoeft
ende hute bringet dat uerolen es
quenicum die wanet des
plinius seit diet weet
dat .i. pud rubeta heet
die in waker arden leghet
ende an hem medicine gheuet
kiramidarium die seghet
dat menne te pulure te verbrandene pleget
werpemenne in .i. bat dats waer
den mensce doet bernen af thar
tue orne heuet hi des esmen uroet
darmen uele quaets mede doet
entie auctore af scriuen te stride
een beenkin van sire rechter side
werpment in .i. vat dat wallet
thant sine hitte te vallet
jeghen venijn dat hi doet
es sijn puluer gedronken goet
En ander puut leit onder riet blade
diemen ne siet no uro no spade
want hi tallen tiden stom dinket
want alsene ene beeste drinket
wast hare de buc bouen gheloeue
echt sit .i. ander puut in loeue
die can wel uersien den reghen
bedinens hi singhet der ieghen
ende selden singhet hi dan om nat
van desen pude segmen dat
werpmenne enen ont in den mont
dat hi bliuet al stom ter stont
cleene es dese sonder waen
ende groene alse loef ghedaen
Stella es .i. worem mede
want hi licht na sterren sede
men sietene nieweren ouer al
dan na rein alst claren sal
plinius spreket ets sine maniere
comet dese worem inden viere
dat hem .i. venijn hute gaet
dat dat vier al hute slaet
ende comet hieweren an eens huut
alle die hare uallen hut
entie stede dart up ran.
die bliuet groene vort wart an
Spoliator calubri
es .i. worem ende hetet dus bedi
alse ons liber rerum seghet
die serpente te dodene pleghet
gheuarwet es hi na dat gout
alse .i. serpent in .i. hout
legt ende slaept in de scaden
comt hi crupende met staden
ontier ende hijd thouet ghewint
teersten hijd crouwen beghint
so dat hi tfel bid dore
alst serpent gheuoelt der score
so wanet den woreme ontulien
mar en mach hem niet ghescien
want spoliator wils niet vergheten
er hi hem thouet euet dorbeten
hier gaet bendecheit uor cracht
die somwile lettel es gheacht
Sanguissuga sprect adelijn
es .i. worem die wille sijn
jn varschen watre ende sughet bloet
somwile quaet somwile goet
bede an beesten ende an man
die strijpte ebben meest dogheden an
want si sughen dat quade bloet
die swarte anders ghen dan goet
kiramidarium bouc die segt
dat mense te berne plegt
te puluere ende doeter aisin der toe
ende datment there stede doe
dar vte es ghetrecket aer
ende en wast nemmermee dar nar
Thamur na dat ment ware weet
es die salomons worem heet
met desen dede salomon
wilen eer .i. wonderlic doen
doe hi makede den dieren temple
na der tabernaculen exemple
ende dartoe ons heren autar
verbieden ordi ouer waer
moises in die wet
dat gheen steen moeste sijn gheset
jn den autaer te ghere steden
die met ysere es ghesneden
dartoe dedi bringhen doen
van verren lande salomoen
marbersteen vte .i. eilande
dat men parium doe nande
dat was so art dat hem dochte
hoe men dat best sniden mochte
hier toe sochti bendichede
also dat hi nemen dede
dat jonc van i vogle struus
ende dedt besluten thuus
jn .i. starc clar glasin vat
so dat die struus mochte sien dat
ende dar toe niet comen
die uoghel euet sinen wech ghenomen
dar hem nature wijsde de vart
de uoghel liep ter wostinen wart
ende brochte .i. woremkin
ende streec metten bloede sijn
dat glas ende het scorde thant
bi deser bendicheden vant
van sulken worm[en sa]lomoen
hoe dat hi mochte scoren doen
sinen arden mabersteen
sonder altoes yser gheen
thamur etemen dese worme
mar jnne weet niet hare vorme
Tappula dats .i. maniere
van wormen met voeten viere
dese loept enen metter vard
vp twater ende onueruard
vp tlant loepti arde sere
mar up twater loepti mere
ende alsi wil ende hem des lust
bliueti staende up twater ende rust
ende sere es te wonderne dat
dat sine uoete niet werden nat
al stakemene onder twater mede
alsi vp comt ets sine sede
dat hi altoes droghe bliuet
no int water werti ontliuet
Testudo es die name van der slecken
die hare wel can in hare hus decken
ende schijnt oft ware marberin
ende dat vat uerard de sonneschijn
van haren lime ende maket art
some sijnsi roet som bont som swart
eist dat men up hare werpt sout
so uerderuet met ghewout
so datter of bliuet arde clene
sonder .i. lettel bloets allene
ende dats goet te medicinen
aldus doetse dat sout te dwinen
Derredinis die wast int hout
ende es .i. worem die met ghewout
dat hout dorgaet al in een
et nes sochter dinc negheen
nochtan can hem niet uerweren
ende hout hine moet verteren
jn des lants hout sijn worme mee
dan int hout van ouer zee
jc wane men lettel bome vinde
sonder eken ende linden
jn dit lant dies hem vermeren
die worme ne ebben wat verteren
ende dats i vremde sede
ende der naturen emelichede
dat die linde den worem onstaet
die andre erde bome dorgaet
Testa als ons plinius segt
es i. worem die te wassene plegt
van doden parden sonder waen
ende es na die bie ghedaen
van sceppenessen van varwen niet
want mense alle ghelu siet
apple etensj ende peren
sijn strael mach sere deren
vrselen etent in dit lant
den vlieghen sinsj viant
ende maken raten alse bien
mar dar of mach gheen goet yscien
Dermis es .i. mame ghemene.
van wormen groot ende clene
doch est proper des worems name
die sonder smette ende sonder blame
ende sonder noten groot no clene
van der erden wassen allene
met dese worme est dat men aest
die jnghine ende vissce verduaest
ende bediet der magheden kint
die sonder ghemeenscep van manne entwint
van marien was gheboren
dits thaes dar men mede mach uerdoren
die viande min no mee
alsmen doet vissce in de zee
worme sijn sprect sente agustijn
die in endi lande sijn
heet celidonia ets bescreuen
dat si in wallende watre leuen
ende comensi vten eten int coude
si bliuen doet also houde
dits wonder nar dat ict ontoude
dar an exemple sijn menechfoude
ende die namen van den wormen
die men vint van vele vormen
addix int latijn meer vonden
jc adts in dietsch meer onbonden
nv suldi oren van den bomen
dar ghi an vint wildijs gomen
lereinghe ende medicine
jeghen menegherande pine
mar eeric spreke int ghemene
salic van elken segghen allene
Ghemeenlike vint men van somen
boemen die van erden comen
alse eken ende esscen mede
some poetmense na die sede
dat men wilghen poten plegt
some wassensi alsmen segt
vte tronke alswijt scouwen
alse dar ene eke es ghehouwen
of .i. bouke wasset tehant
andre maniere in menech lant
some boeme sijn so ghemoet
dat mense met wortelen poten moet
some werdensi goet ende jonc
ende alsmense int vp andren tronc
ons doet verstaen palladius
dat men mach winnen aldus
persekers sonder eneghe stene
ende andre hare ghelike ghemene
men nemt .i. wilghe ionc
wel wassende vp haren tronc
omtrent ghewassen oghe vi. voete
ende dorborse met goeder moete
ende ligghen bede denden in darde danne
ghelic of men .i. boghe spanne
des persekers plante staet onder dat
ende men doetse wassen int gat
of ghedaen telghe ende blade
ende laetse met goeder stade
wassen wel ter maten dure
so nemen ter seluer hure
ende stopt vaste met arden tgat
ende bindet tesamene dat
dat laetmen .j. iaer dan staen
ende die bome tesamen gaen
so dat si te samen verheelen
ende hare nature onder hem deelen
dan snidemen den perkere ontwe
ende nemt vetter erden me
so dat men dat dect so oghe
dat men bedect den wilghe oghe
ende beghiet men al in een
dus werden persekers sonder steen
dar men de beste bome of wint
dats darmen goede vrucht of kint
weder dat apple sijn of paren
dats datmen neme hare carnellen te waren.
alse mense ripe waent
ende mense in october maent
droghe in die sonne doe
ende legse in .i. pot der toe
jn ghesichte vette arde
ende oudese te wintre warde
ende mense in marte poten doet
hier of comen bome goet
hier ent die tale int ghemene
nu ort van elken vort allene
ende terst van .a. dar na van .b.
na dordine van den a.b.c.
Arbores ede dat sijn bome
dar wi ghelijc .i. drome
of spreken ende tellen bet
si sijn int paradijs yset
want ede des sijt wi wijs
dats in ebreus dat paradijs
dat sette onse here got
na sinen wille na sijn ghebot
jnt ogheste ende int edelste mede
van alrande artscer stede
jacob van vitrj segt wale
dat die bome sijn medicinale
die got dar plante properlike
jnt beghin van arderike
alle menschen sijn onbekent
want ets toegheste van orient
so verre lants sijn ongheweghet
als ons de rechte wareit seghet
es tusscen dat ende onse elende
dat noit man sonder adaem kende
ende al mochtmer toe comen mede
so es alomme bemurt de stede
met .i. mure vierin scone
al vp oghe toten trone
no quaet inghel no gheen man
nes dier toe comen can
want vele boeme dier in staen
als wi weten sonder waen
ne hetetter die scripture tesamen
als twe bj namen
deen es dat weten doet
ondersceet wat quat es ende goet
dar an verbrac adaem tghebot
dat hem uerboet onse here god
dander eet des leuens hout
dat es van sulker ghewout
als ons scrifture doet verstaen
diere of bate sonder waen
van sire vrucht hi soude bliuen
van .i. state sonder ontliuen
Arbores solis ende lune
dit es noch te wonderne mee
dan andre bome diemen vint
want moises van hem ombint
een point al dar hi benedide
joseps geslachte ende vride
hi nometse na minen wane
der sonnen apple enter mane
ende al ombindement in andren sinne
nochtan meendi goet der inne
van desen bome ghewaget des
te sinen mester aristotiles
alexander hi scriuet hi uant
desen boem in inden lant
ende sijn hoghe .C. cubitus
ghehantwert was wi lesen dus
tien bome dat hi sinen hende name
wart dat hi te babilonien quame
ende men wil weten ouer waer
dat hem die duuel antworde daer
ende sulken wanen nochtan mede
dat got hem daer antworden dede
der papen liede haten de vrucht
die dar in hinghen in de lucht
ende leueder naer .ccc. iaer
dit vindewi bescreuen uoer waer
Agnus castus alse platearius seget
es .i. boem daer cracht ane leget
want hijs droghe ende heet alsi lien
dies machmense qualike gecrigen hier
jnden lentin louert hi niet
alse ander hoeft meest pliet
mar alse de sonne es dore heet
sine nature es alsmen weet
dat hi purgert ende droget mede
des menschen onsuuerhede
dit doet sijn sap ende sine blade
ja darmen sine telghe dade
an enen man ende vp hem leide
si makedene reine ende sochte mede
sine blade ende sine bloemen
moghen in medicine vromen
want water darmen dat in siedet
swel het te verslane pliet
et es nuttelic oec mede
tote des menschen scamelichede
leder datmen oec hier in siedet
es goet den mensce die pliet
nats hem tonsuuerne in drome
dits de vrucht van desen bome
Abies dats bekent
een diere boem van orient
die lanc wasset ende slicht
sine hout es wit ende licht
dat niet lichte roten mach
worme ne hetent vp gheenen dach
hier int lant heetemenne abeel
mar hine heuet de macht niet geheel
Amigdola dats damandelboem
ende heerst so nemets goem
die bloiet alst waremen beginnet
dese boom heete lande minnet
dars hi drachtech ende goet
[in couden lande hijt node doet
aristotiles die seghet
dat men dese bome pleghet
te beterne hare nature
stecmer enen naghel dore
so werpen si ute erande gomme
entie vrucht wert soete der omme
platearius seghet dat sine
bittere sijn goet ter medicine
soete sijn goet ter spise
den sieken in alre wise
die ligghen in die hete sucht
oec confortert hare vrucht
Ariana es een boemkin
in endi eist datter vele sijn
plinius sprect alsic gome
dat rieket na den lauwerbome
sine vrucht can niemen ghenesen
van alexandre mach men lesen
dat als in endi quam sijn here
dat hem die soete roke ghere
gaf tetene dat quade cruut
ende hadde wel na al ut
bi sulker dinc sijn volc verloren
oec wasset dar erande doren
sijn sap maect alle oghen blent
oec es dar een cruut bekent
dat rieket utermaten wel
mar menech clene serpentkin fel
liggheter in dats emmer war
wien so si steken hi steruet dar
dit hebbic bedi hier ghenomt
so wat mensche die ute comt
dat hi hem hoede al omtrent
van dinghen die hi niet ne kent
Arbor ade dats bekent
es een boem in orient
die adaems boem hetet bedi
als ons jacob seghet van vitri
om dat si draghen apple vele
scone ende van varewen ghele
ende elc appel met ere beten
so dat men sien mach ende weten
dat god toghet in ardrike
adaems sonden properlike
ja ons seghet mede aldus
van andren applen josephus
dar men die mesdaet ane bekent
twi sodoma was ghescent
dar god sulfer ende brant
van den hemele of warp tehant
ende dar die dode zee nu leghet
omtrent doeuere alsemen seghet
staen bome die scone apple draghen
mar binnen so horic ghewaghen
es el niet dan asschen die stinken
ende dit mach ons wonder dinken
dat men dese twerande mesdaet
in die apple noch verstaet
Bdellium alse plinius seghet
es een boem die pleghet
in een lant heet bactria te stane
swart so es sine ghedane
van der groote van ere oliuen
ute dien bome siet men driuen
erande gomme harde goet
alster ute kersebome doet
die rieket utermaten soete
men nutse te menegher boete
die glose sprect up genesis
dat soe met wine gheminct best is
Buxus es een boem van dien doene
somer ende winter es hi groene
busboem hetet in onse tale
men orbartene weetmen wale
meest te taflen dar men scriuet
omme dat langhe gans bliuet
doch etent die worme als wi vinden
eer dan thout van der linden
Cedrus es een der edelre bome
die hoghe wasset alsic gome
wies blade wel te riekene plien
ende dar die serpente af vlien
sijn hout rieket wel ter curen
ende mach langhe gheduren
hem loept ute erande resine
die cedria hetet in latine
dar men boeke mede bestrijct
ende nemmermee darna ne blijct
an dien boeke worm neghene
noch sine roten groot no clene
serpente vlien die roke mede
men vint cedre in hare stede
twerande als men ons ghewaghet
een die bloeiet ende niet ne draghet
ander die ne bloeiet een twint
ende dits dar men die vrucht af wint
die minste draghen des ghelouet
apple grote als mans houet
jacob van vitri die seghet
dat sijn appel drie machte in heuet
tuterste es van heter naturen
bet es ghetempert wel ter curen
ende talremeest dats cout
cedre vint men menechfout
omtrent den berch libanus
die ne draghen niet wi lesent dus
Cypressus dats een hout
bi na van des ceders ghewout
want het wasset hoghe ende groot
ende ne falgiert dor ghene noot
al dar ment te balken leghet
hets hout dat wel te riekene pleghet
int lant dar dit hout wel gheraect
pleghemen datmer af maect
der dode kisten om den stanc
die van den doden comt te stranc
Cerasus dats die kerselare
ysidorus seghet openbare
dat lucillus een romsc here
ponten wan met groter ere
ende velleder ene port al te samen
die cerasa hiet bi namen
ende dat hi al dar int lant
die alre beste kersen vant
ende brochtse teerst ouer zee
ende gaf hem die name emmermee
van der stede cerasa
ne ware sine vrucht niet so ga
soe ware te prisene vele te bat]
want soe coel es ende nat
die kernelle horic ghewaghen
es goet der mage enter blase.
Castania alse isidorus seghet
es .i. boem die te dragene pleget
vrucht diemen castanien heetet
ende sijn droghe ende heet
ende si maken goeden mont
ende sijn goet te winter stont
want si der maghe metten wine
Gheuen macht verhit te sine
Cbenus alse isidorus seghet
es .i. boem die in india te stane pleget
ende in ethyopen der more lant
ghehouwet wert hi alte hant
verhart ghelijc enen steene
hetne maghene bernen gheen uier cleene
werpmenne oec in grooten viere
altoes in ghere maniere
ne gheene blaxeme hi gheuen can
mar hi uerderuet in asschen dan
dat van ethyopen comet
dats datmen ouer beste noempt
hets sochte swart alst horne waren
ende dat van indus comet hare
dat es beede swart ende wit
ende niet alse goet alse dit
an wieghen bindemen dusdaen hout
want men seghet het heuet ghewout
te uerdriuene vanden kinden
eiselike vormen die wi vinden
dat si in haren slape sien
platearius seghet van dien
sijn out gepuluert arde cleene
breket in die blase die steene
Esculus dats de mespelare
sine urucht es niet mare
ende elke heuet in .v. steene
also ghewassen es ghemeene
so es nuttelic ende bequame
ende es oec goet den lachame
hare hout es hutermaten hart
nochtan esset sniemen vart
Ficus alse isidorus seghet
es .i. boem die figen dragens pleghet
sine blade sijn quaet
want wat so onder hem wast ende staet
verderuet men doere toe andren raet
oec seghet plinius dat verstaet
sine urucht heuet de soetste smake
diemen vint van eregher sake
de serpente van endi
pleghen te leuene der bi
mar die sijn soeter dan donse sijn plinius seit die meester fijn
dat si quaet sijn uele lieden
want hi segheter bi .i. bedieden
onghesonde lieden moeter miden
vighen tetene tallen tiden
meesters segghen uoer wareit hier
men binde enen wreeden stier
anden vigheboemme hi salre mede
dar uerliesen sine fellede
sijn witte sap dat wilmen weten
es nutte iegen serpents beten
oec en es dat sap niet quaet
den smetten die in die oghen staet
galienus te verstane doot
sine sijn te verduwene niet goet
ensi also openbare
datmense hetet met gingebare
Fagus na dat icket besoeke
es die boem diemen heet boeke
sine vrucht es soete inden mont
mar quaet ter burst talre stont
ne ghene olie es so clare
entie beter in lampten ware
dan diemen van boeken slaet
sij hout dat es toudene quaet
nochtan hetent worme thant
dese boem wast in menech lant
Fraxinus alse isidorus seget
es datmen die essche te heetene pleghet
een boem es nuttelic te scachten
sine asschen ebben uele crachten
men maketer mede enen brant
men minghese met aisine thant
ende legse dar die brant sal wesen
dar bliuet ene bleine van desen
essche blade met aisine
ghestampet dat es medicine
jeghen scorf ende gale
die sware den mensce betale
erschen scurtse ende esschen loef
niewe ende uersch ebbets gheloef
wel ghewreuen met warmen wine
es ene starke medicine
daer beene te broken sijn
van esschen blade .i. laghelkin
sonder ander hout ghemanc
houdemer wijn in houer lanc
die wijn es ghedronken goet
hem die de milte wee doet
Ienuperus des nemic goem
dinke mi sijn ienouerboem
ende dese es dus ghenaturt
dattet groene .i. iaer ghedurt


platearius wil visieren
jenueuer heet ende droghe van manieren
hare doen es van rechter naturen
ondoen ende ombinden quade humuren
jeghen buc heuel van lieden
so salmen ienouere sieden
jn reinwatre ende dat ontfaen
die met lancheuele es beuaen
siede ienueuere in wine
ets goet ieghen sine pine
van desen bome makemen oec mede
holie van grooter moghentede
terst so moet ghedroghet wesen
jn die lucht dat hout van desen
dat setmen in enen pot geheel
jn derde diep ghenoech een deel
ende enen andren vp sinen mont
entie idele oec ter stont
die heuet inden bodem .i. gat
wl vanden houte legmen dat
ende stoppet bouen tien tiden
datter gheene lucht ute mach liden
dan makemen anden potte .i. vier
also starc ende also fier
dattat hout binnen versmacht
also comet met grooter cracht
hute dien houte een lettelkin
olie diere ende fijn
jnden nedersten pot tier stede
dits goet ieghen den uierden rede
ende ieghen dat lanceuel mede
bestrijcmer mede des menschen lede
ende mede gheminget in spisen
ets oec goet in alre wisen
jegen tgroot euel swaer
so moetmer mede saluen daer
eens menschen rigbeen oric lien
entie uele heuet melancolien
dit sal hi heten et sal hem bliken
ende oec salhire hem mede bestriken
die sic es vander artitiken
dien est ene salue rike
Laurus es oec .i. boem alleene
onder dandre ghemeene
dar gheene blexeme als wijt kinnen
nemmermeer an mach ghewinnen
sine blade wat soes gheschiet
sine vallen te wintre niet
ende sijn goet uan roken mede
men salre in ere donkre stede
drooghen dart es sonder rooc
so bliuen si goet .ij. iaer ouer oec
ende sijn nutte ter medicine
platearius seghet int sine
die vander maghe qualike uerduwet
ofte die van quader mage spuwet
drinke wijn ghesoden metten bladen
[entien coude reumen scaden
men sal rosen met lauwerbladen]
jnt water sieden ende so begaden
dat bouen gestoppet es de mont
ende hi die es onghesont
sal dien doem in den mont ontfaen
vorhouet ende houet der mede dwaen
bacca heetet de vruct in latijn
die van sulker virtuut sijn
dat si uerteren ende ombinden
ene olie machmen dar af vinden
die goet es ieghen artitike
ende ieghen heuel dies ghelike
dat ons comet van couden saken
entie olie moetmen dus maken
die blader van den lauwerbome
moetmen breken als ict gome
ende lange in olie sieden
ende dan hute duen saelt dieden
ende dit heetemen olie laurine
die goet es iegen menege pine
des ghelikes machmen begaden
oec van uerschen lauwerbladen
Lentiscus alse isidorus seghet
es .i. boem darmen af pleghet
olie te makene van sire urucht
niet oghe ne wast hi in die lucht
het loepet huter scurtsen sijn
sap heetemen mastix int latijn
ende dits best int heete lant
platearius seghet diet uant
dat sine blade nutte scinen
ende goet inder medicinen
want men der mede sluten doet
menstrua dat sware bloet
entie bloet spuet slutemer mede
oec hem die van grooter cranchede
dicken spuwen an haren danc
si sijn goet gegeuen in dranc
scoruede tonghen lippen mont
ghenesen si in curter stont
jn suchte salmen de blade sieden
jn aisine si sullen dieden
ende ontfaen der af den rooc
ende spoelre mede dat gheswelch oec
Medica alse plinius seghet
es .i. boem die te wassene pleget
jn gheen lant in ghere stede
dan in persen ofte in meden
menne condene noit ghewinnen
jn gheen lant dat wi kinnen
sine blade sijn medicinale
hem die uercout sijn alte male
van roken sijn si seere goet
hare maniere es datmense doet
onder cleeder om soete bliuen
ende dat si worme sullen verdriuen
dese draghen appele tallen tiden
alse deene ripen ende wech liden
sijn dar andre wlwassen an
ende met iongre comet hute dan
men hetet niet dese boem urucht
mar men houtse om hare soete lucht
ende om medicine mede
somen lanxts mach in hare stede
Morus es des moerboems name
sine vrucht die es bequame
jn die bloesene es soe wit
ende alse die sonne verwet dit
dan wert soe roet ende art
mar also ripe es wert soe swart
men seghet dat serpente bliuen dood
van sinen bladen comen si vp hem bloet
rulius hetemen desen boem mede
jnt latijn in somegher stede
platearius segt ende toghet
dat dese boem coelt ende droghet
dat sap der of etet diamoreon
dat salmen dan sieden doen
so est ieghen quinancie goet
lanc ghedronken mede dat doet
den lachame ontsluten saen
met oneghe ghemint ghedaen
verdriuet erande luse ghereet
die men lombrici bi bj namen heet
Malum punicum es .i. boem vrucht
diemen nut in eter sucht
ende etet na den lande pinken
van den lande van afrike
want dar waest dat mense erst vant
nv wasset in menech lant
pume ghernaten eten si ghemene
want si in ebben vele grene
malegronata es des boems name
die dese apple droghe name
ende leide sonder lucht
.ij. jaer soe bleue goet die vrucht
som sure som soete ebmense yadt
die soete sijn heet ende nat
ende die sure droghe ende cout
die hem van colueren quaet out
ets best dat men sure hem bringhet
dat sap met sukere gheminghet
doet der maghen wel verduen
oec sijnsi goet ieghen spuen
best sijn die sure die men vint
want die soete maken wint
Mirtus als jsidorus segt
es .i. boem die te wassene pleghet
jn wostine ende vp steenen
ende vp zee hoeuere ghemeene
fisike bouke die bescriuen
dat dese boem nutte es den wiuen
want hi ouer en hitte cout
tempert al met sire ghewout
platearius die segt
dat sap van sinen bladen plegt
sietmen sine blade in wine
die siecheit ofte pine
an leure of an longre euet
sijn puluer mede dat men gheuet
elpt in spise mede dat
die scorse es beter dan dat blat
mirtus etewi dat gaghel
mar bouke segghen dat mer laghe
ende nappe of maken mach
doch ne wetic niet dat ic sach
so groet gaghel int lant hier bj
dus tuifelic wat martus sij
Nux eetet die boem die noten draghet
ende also mede alsmen ghewaget
heet jnt latijn die noten mede
platearius seghet teser stede
dat die aselnote wel voet
ende soe ghenen wint wassen doet
ende die hud goet of es ghedaen
ende mense sal in spise ontfaen
van die noker noten hi segt
dat die boem te scadene plegt
crude ende bome mede
die wassen te sire stede
die sijn van groter macht
dat men ouer waer dat acht
dat si sulc venijn verslaen
als men in spisen mach ontfaen
der burst es dese vrucht quaet
soe dat doet .i. stemme tegaet
want soe doet .i. hees wesen
palladius sprect van desen
die .i. note poten wille
legse eer in water .iiij. daghe stille
ende poetse in laumaent of in febriere
ende legse lanx dats die maniere
ende steen onder hare
dat die wortele sprede are ende thare
ende neder niet rechte negaen
si varen te bet sonder waen
Palea alse ysodorus ghewaghet
es .i. boem die die vrucht draghet
dar of comt olie van oliue
groene ende soete oricse scriuen
are licht alsmense in lampden doet
es onghesonden oghen goet
dolie die men vte doet voren
es best ende soets als wijd oren
dandre min soete dats die nature
die darde es wreet ende sure
soete es die bloene diere an staet
mar are roke es vrouwen quaet
die met kinde es bevaen
ghesont es soe sere sonder waen
Palma als ysidorus segt
es i boem die niet plegt
te verniewene hare blat
plinius die segt ons dat
dat .i. boem es sonder waen
die seere menech iar mach staen
al wast soe oec in meneghe stede
jn elc lant ne draget soe niet mede
so dat ripe werdet hare urucht
jn orienten in heeter lucht
draghen si best dus horic raden
hare urucht dat heeten daden
dese boem euet soe ende hie
ende nemmermeer ne draghen sie
elc ne sta den andren so na
dat elc telch an andren bouen ga
als elc em boghet tandren wart
jn lentine dats hare ard
dat elc hare te andren boghet
ende elke pinet ende poghet
alse die soucter sijn ghenoet
ende dit es wonder groot
die hie bloiet die soe niet
sulc es die te segghene pliet
dat die soe moet ebben .c. jaer
her soe draghet houer waer
dan daric niet uoer waer uort gheuen
want icket niewer vant bescreuen
Platearius alse isidorus seghet
es .i. boem die te spreedene pleget
sine telghen al omme ende omme
.xv. uoete wijt teere summe
sine blade breet ende dinne
alse wijngart blader alsicket kinne
om sine telgher om sine scade
ende om sine scoone blade
was hi wilen wert ende uri
ende staet emmer fonteinen bi
men plantene wile in koninx houe
om dat hi was van grooten loue
[datmene met wine begoot
om dat hi soude wassen groot]
Pinus dats die pijnboem
sulc wit sulc swart des nemet goem
huten swarten can men pec maken
ende huten witten arst gheraken
oec loepter hute erande traen
dat claer es ende wel gedaen
ende wert art ghelijc den steene
dat heeten wi emmer int ghemeene
die pijmboem nes niemene quaet
wat dat omtrent hem staet
die pijnapple die sijn goet
platearius te wetene doet
die den appel leget vpt vier dan oec
ende men ontfaet dar af den rooc
metter nese dat ontfaet
wel weetmen dat te staden staet
den hersinen ende maket goet bloet
ter droger hoesten esset oec goet
ter menegher dinc est medicine
want dat die kernellekine
sijn van naturen alsmen weet
naden boec nat ende heet
Populus dats de popeliere
men vinter af menege maniere
dese draghet blader van sulken doene
an deene side wit an dandre groene
ende dinke mi ghelijc een deel
alse oftemen meende den abeel
mar de brune popeliere
draget specie goede ende diere
jn dupperste vanden telghen gheuest
jn meie es dit gegadert best
platearius die seghet
dat men dit te gaderne pleghet
men nemet die cnoppe dar si staen
dar dat loef ute sal gaen
ende dat sietmen in boter smoud
dar noint toe ne quam gheen soud
ende botre moet sjjn vander coe
ende meisce oec der toe
dat siedemen dan so ouerlanc
tote dat groene si al ghemanc
dor .i. cleet so duwemen dat
ende ontfaet in .i. ardijn vat
dit es goede salue te samen
ende heetet popelion bi namen
dit es ieghen hitte goet
ende als .i. de hooftswere wee doet
ent hem heete saken doen
so neme dit popelion
ende saluer mede slaep ende uoroeft
hi gheneset saen des gheloeft
beede swellinghen ende wonden
so gheneset in curten stonden
die dorghinge popelion
hebben wille hi moet dit doen
dar sal gheene botre toe sijn
mar olie ende aisijn
salmen erst doen int vat
ende laten te samen minghen dat
ende dan salment sieden der mede
ende purent alsmen tander dede
ende datmen bouen dar af vliet
dats datmen dorganghe siet
dits goet ieghen frenesie
ende ieghen hare maladie
die bet natter popelioen
hebben wille ende dan der in doen
ne doere gheene botre toe
mar olie ende water doe
dit gadre ende sieter mede
want ets vander meester coutede
Quercus es der heeken name
een scone boem ende bequame
die beede groot wasset ende lanc
sine nature die es stranc
ende dat hi seere lange mach geduren
want wi vinden in scrifturen
dat ene heeke van abrams tiden
also langhe ghedurde siden
dat constantijn mogendelike
regneerde int romsce rike
% dit was meer dan .iii m . iaer
so stont te mambren dat was waer
Rubus es .i. boom bekent
jnt lantscap van orient
die heuet de scortse buten root
sijn hout dat es van artheit grot
jn italien men somege siet
mar hine wast te bome niet
sulke boeke segghen mi
dat dit rammus bi namen si
die sterxste rubus die sijn
ter medicinen goet ende fijn
Rosa alse platearius seghet
es ene urucht darmen af pleget
vele te nuttene ter medicinen
hi es ghelijc den dornekine
dan enech boem bi rechter namen
droghe ende cout sijn si te samen
men sal de rosen lesen root
ondaen ende gewassen groot
die bleke blade weetmen wele
die sijn onnutte in den spele
drogemense metter sonnen dan
men machse drie iar ouden uort an
van roosen makemen ende doet
meneghe medicine goet
men maketer af olie rosaet
also alst hier bescreuen staet
men siedet honech ende scumet dar nar
ende sient dor .i. cleet al daer
men neme roose blade der naer
ende dar toe mede dat witte dar
dat inde roose cnoppe leget
dat scormen te sticken alsmen pleget
so cleene ende siedet int honech dan
ontier ent rose uarewe vaet an
so dat al dicken bestaet
also alst hier bescreuen staet
het confortert des menschen maghe
ende suuertse van meneger plaghe
ende purgertse van humoren
die sijn van couder naturen
suker rosaet makemer mede
met aldus danre behendechede
roseblader goet ende fijn
moeten met sukre ghestampt sijn
ende dan in .i. glasijn uat
ter sonnen gehanghen dat
.xxx. daghe achter een
ende elkes daghes sonder laten negheen
gheroert te samen ene stont
ende ghestoppet uaste des uaets mont
drie iaer oudement dat niet ne dert
dese sake confortert
ende coelt die heete blootsocht mede
jeghen spuwen eist nuttelichede
ende ieghen dat euel sincopis.
vp datter die mensce siec af is
met roosewatre ende ment dus ontfaet
men maket aldus siroep rosaet
men siedet water met roosebladen
ende dar na met grooter staden
siedemen sucker houer hoep
ende dit werdet rosaet siroop
nochtan elp bet ende soude min scaden
van sape van groenen roosebladen
ende suker ghesoden der toe
dan datmen suker in water doe
dit siroop als icket bekinne
elpet den lachame ten beghinne
ende ontstoppet des lachamen doen
ets goet ieghent menisoen
ende ieghen sincopis vp datment dus name
die bestoppet heuet den lachame
roosen roke droge ofte groene
confortert in allen doene
hersinen ende herte mede
den ghenen die deren dese siecheden
Setim es ouer waer bekent
es .i. boem van orient
die lanc wast ende arde groiet
niet lichte dor ghene noot
ne laet hem bederuen dat hout
oec est van sulker ghewout
dat uerroten niet ne mach
dies vindemen noch an desen dach
die arke die so uele diere
ende van so menegher maniere
jn die louie behelt
ende noch staende in are gewelt
vp de berge van armenien
ende ghemaket was horen wi lien
van citim dus esset ghedicht
sijn hout es wit ende licht
moises arke als wi lesen
soe was gemaket oec van desen
jn salemoens temple sonderlinghe
waren hier af vele dinghe
Salix es der wlghen name
een nuttelic boem van grooter uramen
jnt lant dar hi den art in heuet
want hi uele telghen gheuet
somen hare meer telghen af slaet
so datter hare meer hutegaet
so bloiet ende gheuet lucht
mar soene draghet gheene urucht
men seghet wie dat wilgebloemen
jn sine spise heuet ghenomen
dat hem luxurie ouer waer
ne porret nemmermeer dar naer
sap gheduwet huten boemen
ende in enen dranc ghenomen
dat es goet ieghen den rede
sine blade in watre mede
ghestoiet omtrent hem die leghet
jn heeter sucht enties pleghet
het uercoelt die quade lucht
die dar es vander grooter sucht
Tymus es in orient
een edel boem es ons bekent
der coninghe boec doet des gewach
ende seghet dat vp enen dach
die coninghinne van saba quam
te salemoene want soe vernam
van sire grooter wiseit mare
ende soe brochte met hare dare
prosente van grooter dierede
ende van timus oute mede
die glose seget dat dit hout
niet ne rot al esset out
ende dat van witheden kert int clare
ghelijc oft ene columme ware
Terebintus als men ons seghet
es .i. boem die te wassene pleghet
hoghe ende heuet scone blade
gheuoegelic es sine scade
hute desen bome van sire hudt
loepet erande sap huud
dat arde wel riekens pleget
platearius die seghet
datmen sal nemen gheerstijn mele
ende van deser dinc niet vele
ende dar af .i. plaster maken
die sweren hadde die niet ne braken
hi doetse scoren dats bekent
men seget datmerre wieroc an went
mar dat in dat heete lant
hiers terebintus ander dinc becant
Daxus des nemet goem
es .i. gheuenijnt boem
men maketer af erande venijn
heetet toxicum in latijn
hiewe hetement in onse tale
dese boem dat weetmen wale
men maketer af selscutte ende boghen
om dat si langhe gheduren moghen
jn derne ne maghet niet langhe geduren
mar bouen so esset van naturen
sine blader sijn van dien doene
dat si alt iar bliuen groene
Tilia dats de lende
jn somertijts in des lants hende
die millixte boem van scaden
entie scoonste oec van bladen
sijn hout es wit ende licht
ende gheen worem comet in dit
jn dit hout uindemen soe ende hie
mar de zoe ne droech nie
die hie draghet urucht alleene
van smaken soete ende reene
Uitis dats de wijngart
een boem nuttelic ende wart
van oute so teeder nochtan
dat hi ghedraghen niet ne can
sine telger in gheenen lande
dies gheuet hem nature bande
dar hi hem mede so uaste hout
dat hi crupet upwart met gewout
sijn sap dats wijn som wit som root
die cracht an heuet groot
wijngart bloeme doot dat serpent
die traen diere ute rent
es ieghen de ronge goet
want etse genesen doet
men seget dat gemaket mach sijn
aldus ghetriakelt wijn
die goet es alsmen wil weten
jeghen gheuenijnde beten
bede de tranen entie dranc
alst iaer es anden aneganc
ondoet men den tronc bider arden
ende nemet ute met grooter warden
van sinen marghe huter wonden
mar wachte dat soe tier stonden
niet dan drieuinghermael sijn lanc
dan nemen triakele niet cranc
ende dit doetmen in de wonde
ende bintse so uaste tiere stonde
ende dexe metter arden mede
mar uerplantmense tere andre stede
so verliesen dan de wine
altehant die medicine
hir makic vanden bomen hende
jc dichter af dat ixs kenne
ende dats mi dochte orbarlic wesen
vortwart meer suldi lesen
vanden bome die specie draghen
die wassen lettel in onsen haghen
mar int lant uan ouer ze
ende ermen iv nochtan segget mee
salic in ene reedene cleene
dar af segghen int ghemeene
Ghemenlike eist bekent
dat int lant van orient
jn egipten in surien
jn meden ende in turkien
ende namelike int lant van endi
datten paradise es bi
die beste bome sijn int ghemene
dat beste cruut de beste steene
niemene ne wese dan so sot
dat hi dit oude ouer spot
omme dat in onse lant
dese boeme niet sijn becant
dat bedi gheuenset mach wesen
want wi dichten dat wi lesen
mar elc hore na de medicine
ende elc proeue int herte sine
dat niemen ghegronden can
hoe dat got onse here dan
van enen sape nu merket ende mecket
datmen huter arden trecket
den tronc sine telghen af gheuet
entar hi sine bloeseme an heuet
ende sine urucht ende sine blade
ne wari niet van dommen rade
die dit siet ende niet verstaet
ofti wilde weten gots raet
nu laten wijs hem ghebruken dan
ende danken hem dat hi ons jan
sire ghiften die hi ons gheuet
want hi altoes gnoech heuet
hier laten wi dese tale staen
ende willen tonser matieren vaen
[terst in A der na in B
na dordine van a b c]
Aloes als isidorus seghet
es .i. boem die te wassene pleget
jn arabien in endi
van soeter roke so es hi
nochtan scriuet iacob van vitri
dat niemen inde werelt si
die noint quam al dar hi sach
sulken boem in eneghen dach
mar hare telghen horen wi callen
comen van berghen gheuallen
dar aloes die bome staen
ende niemene macher toe gaen
also alse af steket de wint
entie vamen ende vint
met netten dats de maniere
te babilonien in de riuiere
hier af segghen sulke wise
dat comet huten paradise
biden riuieren diere ute loepen
dus leerment kennen ende coepen
dat swart es ende rikende wel
bitter ende niet alte fel
bruun root ende niet alte swart
ende onder de tande niet alte hart
ende alsment cuet dat die roke
alte hant die hersinen stoke
den houede esset goet oric ghewaghen
ende dar toe der cranker maghen
der leueren enter herten mede
enter menegher siechede
menstrua die onderbliuen
elptet porren wel den wiuen
wijn ghesoden met aloes
segmen dats al desen goet es
die doom vanden wine dus ghesoden
quitet die hersinen van noden
entie van couteden es in ombaten
ontfa dit in sine nasegaten
Armonium wasset in armenien
alse plinius ende isidorus lien
een boemkin cleene als men ghewaghet
dat saets arde vele draghet
het rieket na canels nature
ende het doet slapen wel ter cure
een deser maniere hetet cardemome
langher ghesadet dan amome
ende dar mense vindet groene ende vet
ende met scarpheden beset
ende hare noode latet wriuen
wilmen houer best bescriuen
ende een deel riekende na dat soete
es der cranker maghen boete
ende doet mede wel verduwen
enten quaden mont vernuwen
Borax alst platearius kent
es .i. boem van orient
die inden zomer een saet hute gheuet
datmen wert in fisike heuet
ende es erande gomme
ende uerdroghet al omme ende omme
omtrent den tronke dit
dat beste es art ende wit
borax met onege gheminget dats waer
maket des menschen anschijn claer
ende es nuttelic ende goet
hem dien de ronghe wee doot
Balsamus als seit solijn
ende menech meester fijn
es dedelste boem diemen weet
jnt hende van endi dart es heet
leesemen in alexanders geeste
datmen vindet dalre meeste
wilen vantmen dien bom also
jn engaddi in ierico
jndes coninx salemons tiden
danen wart hi ghenomen siden
jn egipten wasset hi nu scone
jnt plein neuen babilone
nune mach niemen dar balsamen gewinnen
dan die kerstine als wijt kinnen
wants ets gheprouet te vele stonden
als hem sarrasine onderwonden
datter gheene vrucht hute wilde comen
doch sijn si heeren vander bomen
jnt fel dar dese bome staen
sijn .vi. fonteinen sonder waen
jn deene segmen dat marie
jhesus moeder de maghet vrie
bade haren lieuen sone
dese fonteinen sijn ghewone
dat plein te benettene dar staen
die balsia bome sonder waen
nieweren sonder dar alleene
draghet de boem groot no cleene
den wingarde geliket thout al hute
entie blade gheliken der rute
mar witter sijn si met allen
entie nemmerme ne uallen
aldus moetmen de balseme ontfaen
die hutien houte sal gaen
een glasijn mes ofte van steene
dar mede makemen ene wonde clene
jnde scurtse ende men ontfaet
dat sap datter hute gaet
onder in glasijn vat
wart soe datmen snede dat
met isere tgat soude verdroghen
want de boem ne caent gedoghen
xibalsamum heetet dat hout
dat saet vandes bomes ghewout
hetet carpobalsamum entatter ut rinnet
datmen ouer balseme kinnet
hetet opobalsamum bi namen
dese valschemen ende doet tesamen
olie der toe ciprijn
dus prouemen often si vrai sijn
besmet soe gheen wllin cleet
gheualscede besmet gheret
dorghinghe es soe bekent
men orbartse int sacrament
Bjnamomum als isidorus seghet
ende plinius es .i. boem die pleghet
jn ethiopen uele te stane
.vi. voete hoghe alsic wane
van bruunre scorsen van oute cleene
eist grof sone heuetet werde neghene
het wast met hitten ende met droghen
want het ne can gheen rein ghedoghen
eist niewe ende ment breket ontwee
werptet enen roec hute min no me
met stuuinghen inder ghebare
ghelijc als oft .i. mestkin ware
die caneele der mede tetene pleghet
platearius die seghet
dat heuet groot ghewoud
hersinen maghen die sijn vercoudt
oec maket goeden appetijt
eist datment in somertijt
sijn puluer werpet up de spise
goeden mont ende van goeder wise
maket hem dient dicken cuhet
want het quaden adem verduwet
jeghen quaet tantulesch mede
salment wriuen dar ter stede
met couden watre erst so dat bloet
dan es ghepuluert canele goet
jn waremen wijn ende dar ter stont
der mede wel ghewreuen de mont
jeghen sincopin ieghen ert vanc
salmen dit pulueren ghemanc
ende gheroffels nagle ghewreuen
salmen in fisike gheuen
Cassealignea alse plinius seghet
es .i. boem die te wassene pleget
jn arabia sine louer sijn
gheuarewet alse purperijn
ghescepen alst ienouer blat
.viij. uoete hoghe wi lesen dat
van driemanieren es sine scortse gedaen
beneden wit doemen verstaen
midden root ende swart bouen
dat swarte es dat meesters louen
ende datter root es: es goet bediedet
mar dat witte no doech niet
datter best es dats swaer
platearius seit voer waer
dat ieghen coude reume es goet
enter leueren enter longren doet
enter couder maghe die sijn vercout
dien elptet met sire ghewoud
dan salment in wine sieden
ende also gheuen sieken lieden
Cassiana na dat ict weet
es .i. boem droghe ende heet
ende wast best in broeken lant
sine urucht es cleene alsict vant
ghelijc den ienueuerkine
goet sijn si ter medicine
beede die urucht entie blade
die dese wel sieden dade
met starken wine dats bescreuen
jeghen de iucht eist goet ghegheuen
die vander iucht alte male
die sine tale ontfallen ware
wart dat hi die groene blade
selue onder sine tonghe dade
joft puluer vanden droghen bladen
hi soude thant spreken bi staden
dit moesti doen als wijt kinnen
alst heuel ware in sijn beghinnen
Cassia fistula es .i. boem die pleghet
alse ons platearius seghet
te wassene int lant van orient
ets van naturen goet bekent
sine urucht es lanc alsoe es ripe
ende es alst ware in ene pipe
dat saet dat in sinen marghe leghet
dier esser alsemen voer war seghet
meer dan .xl. in ene pipe
swart ende groene sijn best de ripe
sijn march der of dats bequame
want het ontslutet den lachame
ets goet ieghen der herte mede
ende in de starte ontfanghen mede
ende weder hute laten gaen
suuert de sweren diere in staen
Calamus aromaticus
alse ons scriuet isidorus
es erande scone riet
datmen int lant van endi siet
wel riekende van soeter saken
ende een deel tangher van smaken
platearius die seghet
dathet te ghenese pleghet
die maghe van couden doene
ende het gheneset torsioene
ende ieghen der darmen wint
so nemet tsap dat merre af vint
met alsenen sape ende met wine
om te ghenesene de pine
om de macht oec mede te vernuwene
entie maghe mede te verduwene
men neme hier af puluer een deel
ende der toe ghepuluert caneel
dat maket dat verduen stranc
ende verdriuet den starken ertvanc
Colloquintida als platearius seghet
es ene urucht die .i. boem pleghet
te draghene int lant van orient
te iherusalem entar omtrent
van sinen appelen bliuet .i. doot
mar sijn saet heuet macht groot
alse ons platearius seghet
die tantswere tebbene pleghet
hi sal sieden dit saet in wine
ende supent inden mont sine
ende ne latent niet in wart gaen
ende gargariseren ende dwaen
dar mede kele tant ende mont
hi gheneset in curter stont
Capparis es .i. boemkin cleene
datmen stande vint imeene
jn poelien in orient
te constantinople entar omtrent
best sijn si die van orienten comen
scortse blade wortelen bloemen
hebben in medicine virtuut
alse ghedroghet es sine huut
es soe buten ende binnen rood
ghesoden in wine heuet soe macht groot
te gheuene van euele urede
der leueren enter longren mede
men sal nemen sine bloemen
her si alte gadre hute comen
ende begadense alsi sijn fijn
beede in soute ende in aisijn
so maken si appetijt ter cure
ende verduwen die humure
die de maghe in den crop hout
ende uerwarmense es soe cout
Cubebe dats ene boem urucht
van orienten van goeder lucht
seghet plinius dat soe den houede doet jeghen couden reume goet
etende of riekende dar toe
vp datment up die colen doe
cubeben berne ende men dor bate
de roke ontfa in de nesegate
men salse cuen inden mont langhe
dat hare macht ten ersinen ganghe
die van coutheden es onghedaen
soe betert sine uarewe saen
Dragantum ebben wi bekent
es .i. boem van orient
ene gumme der hute rinnet
die de sonne droghet ende verwinnet
dat beste es van witten pure
ende sulc es van rooder nature
mar dat nes niet also goet
dat het bi naturen doet
verhitten ende vercoelen mede
den mensche sine siechede
mar die de barst niet neuet goet
sie dat hi van dragantum doet
die twedeel entander aisijn
dus eist diadragant fijn
dits der barst medicine
ende nuttelic ieghen meneghe pine
also danne es verdroghet
want het dan sine macht wel toghet
Galbanum alst platearius kent
es .i. boem van orient
dar hute loepet ene gomme
die galbanum hetet dar omme
het loepet hute bi somers ghewout
ende werdet verhart dan ant hout
gaet galbanum es pur ende wit
ende sweren doet hute breken dit
die letargie doet slapen of dolen
legghe galbanum up colen
ende late de roke dor de bate
slaen in die nasegate
[sine roke doet serpente vlien
ende men purgert reume mettien]
Gariofilon seit platearis
dat in endi .i. boem is
vander grooter vindemense ghemeene
dat ienuerkene sijn cleene
gheroffels nagle es sine urucht
van grooter macht van groter lucht
dits de ualschede diemerre toe doet
men neme gheroffels naglen goet
die van scarper smake sijn
[ende breecse te puluere fijn
dar doemen toe starc aisijn]
ende dar toe wel riekenden wijn
dan nemen naghele niewer toe goet
diemen in .i. cledekin doet
ende men legse dar inne enen nacht
dan so nemensi smake ende macht
vandien dinghen sonder saghe
ende gheduren .xxx. daghe
dit sijn naghele ualsch ende loes
sonder doghet sijn si altoes
die goede sijn den hersinen goet
vp dat mense dicken rieken moet
ende oec goet ieghen menisoen
salmense in fisike doen
Galanga lesen wi dat si
jnt lantscap van persi
.v. iaer lesemen dat menne hout
alse gheuarewet es sijn out
dat bruun root es art ende swaer
ende scarp van smaken dats best dats waer
men machse ualschen alse ghi uerstoet
datmen gheroffelsnagle doet
mar datmense met pepre vernuhet
galanghe doet dat spise verduwet
der maghen eist remedie mede
beede van winde ende van coutheden
vp datmense met wine siedet
wel ghepuluert ende anders niet
hare roke maket dersinen gesont
ende soe maket wel smakenden mont
luxurie wecket soe te somer stonden
te wintre heuet soe meet ghesonden
dan soe in den somer heuet
want soe te uele hitten gheuet
Gummi arabicum es ene gomme
jn arabien darmen omme
die wille der omme groot gelt geuet
want soe uele ghesonden gheuet
jn arabien staet .i. hout
dar soe hute lopet met ghewout
witte gomme dats de beste
dicke roode dats de leste
de middelste es bruun root
platearius scriuet hare macht groot
want wie de tonghe heuet scarp ende quaet
platearius gheuet hem raet
dat hi gomme int water doe
tote dat soe smeltet ende ondoe
die oec spuwet van cranceden
sine tonghe wriue der mede
men gheue hem ghepuluerde gomme een deel
entar toe gepuluert caneel
jeghen hoeste ende iegen droghen
can dese gomme hare macht toghen
jn water met ghersten ghesoden
ende oec eist goet te sinen nooden
die de burst heuet verdroghet
die van viere smerte doghet
puluer uan gummen maket hem verganc
met witten van eieren ghemanc
Mirra alse isidorus seghet
es .i. boem dies arabia pleghet
.v. cubitus hoghe als wijt horen
ende heuet meneghen scarpen doren
nader oliuen es sijn blat
mar scarp gedornet so es dat
kersper esset ende ronder
hute desen bome loepet sap onder
dat bitter es ende mede groene
dat hute loepet sonder iet toe te doene
ende dits beter vele tallen stonden
dan dat vte lopet ter wonden
werpmen de telgher hier of in viere
si sijn van so felre manieren
dat si dicke maken sieke
en si dat men storax rieke
van desen bome blade ende bloemen
doen den sieken vele vromen
ter sonnen moet ment droghen doen
si sijn goet jeghen menison
ende jeghen spuen ende jeghen bloetsocht
nochtan es beter die vrucht
dat mirtus heetet in latijn
oft tsap datter af mach sijn
Mastis alse isidorus seghet
es .i. boem dies india pleghet
hute dese bome uloiet ende gheet
die dinc diemen mastix pleghet
wel riekende esset van varen root
die van bleecheden heuet noot
het maket hem tanschijn claer
die scortse hier af dats waer
ende honech ghesoden te samen
es goet den sieken lachamen
het slutet den lachame ter cure
hets goet ieghen quade humure
die van hersinen te doolne poghen
ten tanden wart enten hoghen
platearius die zeghet
ende sulc dies hem te uolgene pleget
[dat dit mastix dat ic hier noeme
es der note muscaten bloeme
ofte die slume dar si in leghet
recht alse die haselnote pleghet]
tebbene ene slume van hare
dit maxtix salmen ebben mare
die een deel es bleec root
ende in smaken scarp groot
men salse cuen ende in den mont
houden ene lange stont
entie lucht dan upwart sla
so dat soe ten hersinen ga
Muscata spreket iacob van vitri
es .i. edel boem van endi
een scone seere vtermaten
plinius uolghet deser straten
note muscate es sine vrucht
wel riekende ende van soeter lucht
heet ende drooghe in den derden graet
men sal kiesen dat verstaet
dalre swartste diemen vint
hare blade sijn mede ghemint
muscata es den hersinen goet
die maghe soe verwarmen doet
ende hare spise verduwen
bleeke uarewe doet soe vernuwen
tilike geheten ene musscate
es den hersinen groote bate
maer hetemerre oec te vele
so gatet al huten spele
want soe es dorganghe bi naturen
wijn der mede ghesoden ter curen
es den hersinen arde goet
alsmen ons te wetene doet
Piper es .i. boem van endi
ende wast alsemen seghet mie
ter sonnen wart alsemen ons seghet
dar cancatus die berch leghet
plinius seget ende solijn
sijn hout ende sine blade fijn
naden genouerkine gedaen
dat wout dar dese bome staen
wachten gheuenijnde diere
entie iaghemen hute met uiere
aldus so wart bruun dit
want sine nature die es wit
lanc peper dans ripe niet
datmen onder wilen siet
ende dats vander starxter maniere
want ets onghequets van viere
jacob van uitri seghet mi
dat al andre redene si
twi dat es so swart sijn uel
ende dat dinket mi redene wel
hi seghet ende men mages gheloeuen
datmen peper droghet in houen
om dattet te langher dueghe
ende ment uersamen niet ne moghe
dat swartste peper gheuet spoet
want het es te meneghen dinghen goet
dat peper in den vierden graet
drooghe ende heet eist dat verstaet
peper of gedaen die huut
entie keest diere comet vt
te sticken ghepuluert wel
alse al af ghedaen es tfel
dicken met rosewater nat
ende dan ghedroget dat
ende also een colerium
jn eens hoghen ghedaen sum
dat maket die oghen claer
entie velme of dats waer
peper es quaet den sanguien
want het maket lasers dien
sijn puluer bitet tallen stonden
onnutte ulesch uten wonden
met heuet in italien vonden
erande peper horic orconden
alse plinius seghet mar niewer na
ghelikende den pepre van india
mar in oude niet ouer dat
dat hieweren lant es ofte stat
dan in endi dus horicket luden
die moeder es van allen cruden
Ptorax seghet iacob ende isidorus
platearis ende plinius
es .i. boem in arabia
ghernaten boeme ghelijc wel na
voer hoest alse de leetsterre riset
also alse ons de lettre wiset
valter hute menech traen
dat moetmen hebben ende ontfaen
ert ghemanc werdet metter arden
dat sochtste es van meester werden
datmen mach vanden telghen lesen
dat sietmen wit ende reine wesen
mar metter sonnen werdet blont
vet ende wel riekende talre stont
dats de beste die saen ontlaet
ende daer soete lucht ute gaet
alse mense handelt metter hant
hets de beste dinc bekant
darmen af mochte ghewaghen
cranker ende couder maghen
Sandali dus lesen wi
es .i. boem comet van endi
alse ons platearius seghet
die drierande hout te dragene pleghet
hets wit best valeu ende root
dat ualewe heuet roke groot
dat roode es werts rieket te mee
alsment breket mits ontwee
puluer es goet van sandali
vp dat het gheminghet si
met olien rosate nu merket dit
alse de leure es uerhit
een plaster ghemaket dar mede
buten gheleit up die stede
vanden loeueren dies es men vroet
echt es oec dat puluer goet
om slapen die niet slapen ne can
ende ieghen die hooftswere nochtan
so moetment minghen dat verstaet
met olien mandragoraet
ende met latuen sop
noch ene doghet heuetet sonder spot
men neme puluer van sandali
entie scurtse van feniculi
ende gummi arabicum
suker ende wit macopijn sum
puluer van liquerissien mede
dit stampmen met grooter nerensteden
wel te samen ende men doe
simple siroepe der toe
dit es utermaten goet
jeghen heet sweere die weedoet
ende ieghen durst om heeten rede
ende oec ieghen de leuere mede
der droger barst est mede goet
ende hem dien de burst wee doet
oec eist goet ieghen uorouet swere
alse van hitten comet de deere
dit heetemen diasandali
ende al es oec dat sake dat si
datment maket in andre maniere
mar dus est best als ict uisiere
wilmen oec dat wel slapen doe
neme puluer van mandragen der toe
Thus alse platearius seget
ende plinius es .i. boem die pleget
te wassene int lant van arabi
edel wel riekende so es hi
lanc ende ghetelghet seere
ghebladet wel na min no mere
dan alst .i. perboem ware
voer den hoesttijt alle iare
snidemenne dor sine huut
dan loepter erande gumme hud
entie verart dan ant hout
echt vandes winters ghewout
gheuallet datment selue doet
ende dat nes niet also goet
want ets root entander wit
wit ende root es best dit
ende dat saen ontsteket van viere
hort van wieroke goede maniere
nem twitste wierooc datmen vint
ende hute wel ghepuluert ghint
ende nem niewe was te dien
thant ghenomen vanden bien
ende botre der mede
darmen noint sout an ne dede
van desen drien darmen af seghet
besie dat elc hoep euen uele weghet
doe dese drie dan in .i. vat
ente viere so set dat
ende minget te gadre somen best can
laet coelen vanden viere dan
ende alse duut danne wilt orbaren
set te viere dan te waren
ende laet ontlaten .i. lettelkin
ende dan so nem .i. uel scapijn
ende smeret vp die vleees side
et es best in allen tiden
der burst die dinc wesen mochte
want niet maxe so sochte
jeghen tantswere ende tranende hoeghen
so can sine macht wel toghen
een plaster der vp ghemaket met wine
entie vander reume heuet pine
houts .i. stic langhe in sinen mont
ende hetet der na hi werdet ghesont
nemme ne canic iv ghewaghen
vanden bomen die specie draghen
Hort van cruden int ghemeene
want dat wonder nes niet cleene
hoe si wassen sonder saet
ende hoe theen cruud biden andren staet
ende theen es droghe entander coud
ende tander van drogher ghewoud
een ander van nater nature
hier up antwerdemen ter cure
alle die wise plementen
die spreken van .iiij. elementen
dats water arde lucht ende vier
hier af sijn alle dinghen hier
ghemanc ende also alsemen mecket
na dien dat elke nature trecket
nv vanden watre die wachede
ende vander herden die swarede
nu meere droechte vander lucht
nu uanden viere hitte ende ulucht
so es elc cruud ghenaturt
ende ghescepen ende ghefigurt
want hier in onse menscelichede
dar onse lijf geset es mede
moeten elementen sijn ghemanc
jofte onse lijf ware thant verganc
want pure arde droeghe ghene vrucht
ne gheen uogel leuede in pure lucht
jn puren watre in pure ze
ne leuede visch nemmermee
ware tfier hier sonder ghemanc
dan ware saen alles dinges verganc
nu dese .iiii. hem te gadre minghen
ende gheuen uoedinghe allen dinghen
ende na dat elc ontfaet van dat
eist cout eist heet eist droge eist nat
so es elc dinc ghenaturt
dat hier in dese werelt ghedurt
hier bi so es der crude ghewout
nu droghe nu nat nu heet nu cout
verstaet dat meesters van naturen
hier af spreken bi figuren
ende segghen dus peper es starc
ende heet in sinen uierden graet
nu hort wat die grade meenen
jn curten worden ende in cleenen
deerste beuoet ende beseft
dander hem bet vp uerheft
de derde quetset die nature
entie vierde uerduwetse al dure
aldus alse dese redene luud
es ghenaturt specie ende cruud
nu nat nu droghe nu heet nu cout
na dien dat die nature hout
hier endet de tale int ghemene
nu hort van elken uort alleene
Aloa dats .i. cruut
alse platearius seit ouer luud
dat stampemen ende duet dan
al datmer ute geduen can
dat sieden si diet sieden connen
na dat sieden setment ter sonnen
dupperste es gheleu ende pure
dat middelste van bruunre nature
donderste dicke ende swart
aloa es bitter ende art
van smaken eist prouene wee
ende dit cruut heetet aloe
aloe es goet ouer een
gheleit up .i. te broken been
want etse versweren doet
ende ieghen serpents bete eist goet
jeghen fleume eist goet ter cure
ende suuert de maghe van humure
ende het uerdriuet melancolie
die van quader epelenchie
leure ofte longre wee doet
aloe es hem genuttet goet
het purgert die ersinen saen
van humueren die upwart slaen
oec est medicine mede
jeghen de scamelike lede
die van siecheden es ongedaen
het maket hem sine varewe saen
aloa es den monde ombequame
mar soete der maghe enten lachame
met alsenen sape ofte met wine
salmense gheuen seghet latine
Absintium als platearius telt
es .i. cruut van grooter ghewelt
bitter seere ende doet groot goet
alsment met wine drinken moet
ofte ghewrongen ute alleene
dan nes sine nutscap niet cleene
alse heetet ende elpet gereede
der leueren enter milten beede
warem ende droghe es sine nature
lumbricos spreket de scripture
verdrijftet mede des ghelouet
ende het purgert mede thouet
die hem apoplexie ontsiet
jc radem dat hi deser pliet
want het verdriuet hare comen
die die sprake es benomen
es nuttelic dat mense gheuet
die worme in sine horen heuet
ghietse der in si bliuet doot
der maghe est nuttelic groot
hoec verdriuet worme ende miten
die cleeder heten eten ende biten
hare sap ghedronken ouer waer
maket donkere oghen claer
Anetum dats anijs
platearis seit die was wijs
seghet het si droghe ende heet
drie iar ghedurtet ghereet
vp dat ghedroghet si een deel
het doet breken den graueel
jeghen spuwen van couden saken
ende hem die versikens maket
so eist goede medicine
den ersenen alsi ebben pine
salment sieden ende drinken
ende cuent ende latent so sinken
goet eist der maghe alsment vint
ende verdriuet oec den wint
hem est goede medicine
die met pinen maken orine
Apium als platearius toghet
dat verhit ende droghet
die wortele so es medicine
die van torsione euet pine
ende es oec der leueren goet
vp dat mense stampen doet
ende ment drinke met lawen wine
jeghen sulkerande pine
Crocus etewi sulferaen
platearius doet ons verstaen
dat ghetempert es droghe ende eet
jeghen sincopis est goet ghereet
ende ieghen dat die maghe ghedoghet
sulferaen in .i. scerf ghedroghet
ende ghepuluert .i. deel te bet
ende ydronken in vleeschsop vet
ondoit die lachame met dien
men neme .i. colorien
het doetse spuen doet hem quaet
dien doghen den rode beuaet
sijd van coloren van bloede
doe des ic hem bevroede
neme puluer van sulferane
ende witte van eieren ende van slane
salment minghen ende in dat
maken .i. sindaelkin nat
ende sine oghen der mede netten
wien so quade lanken letten
.j. plaester der of ghemaket
es nuttelic ende wel gheraket
Cucurbita es droghe ende nat
platearius seghet dat
dat soe ghetempert es int gheuouch
jn warmen lande waster gnouch
couworde etet in onse tale
hare saet elpt te visiken wale
jn sochten salmen sieden of braden
somech .i. van haren saden
ende dat mer anders niet toe doet
ende dat es in visiken goet
ende men salse int vier mede baken
ende darna salmense ontlaten
jnt water ende men suker toe doet
dats den sieken goet
hem die hete van der sucht ebben
salment vp hare lanken legghen
Coriander alsict toghe
es .i. crud heet ende droghe
ghetempert wel int gheuouch
sijn saet es nuttelic genouch
want ets goet der couder maghen
ende het mach den wint veriaghen
alsmen met andren specien ontfaet
met wine ghesoden sijn saet
jof sijn puluer ghestroit in spise
doetse smaken met goeder wise
Canfora alst platearus kent
es .i. cruud van orient
van sere groter roke bekent
men leset als die lentijn ent
dat stampment ende duet sijn sop
dan sinct die droesene ouer .i. trop
ende bouen blijft dat clare
so moet ter sonnen staen der nare
alst droghe es eist claer ende wit
so machmen lichte breken dit
ende met anden te puluere wriuen
ende niet met anden die met wiuen
omtrent sijn want ets so fijn
dat sijn draghere moet suuer sijn
eist dat hi dicke rieket dat cruud
bedi segmen ouer luud
dat hare roke es ghenatuert
also dat soe den manne wert
men outse in .i. marberin vat
ofte alabanstre wi vinden dat
Ciminum dats comijn
platearus segt mester fijn
dat droghe es ende heet
ende dat den wint versleet
ende die versiken van noden
men gheue hem wijn der mede ysoden
oec est meer te prisene noch
want et merst der vrouwen soch
so salment drinken gheuen
jof tetene te puluere ghewreuen
met alsenen sal werken ditte
sine naturlike hitte
Cuentemia es droghe ende heet
tbitterste cruud dat men weet
dies etent bi na de meesters alle
bi namen der erden galle
men salse sieden met wine
ende suker der toe jeghen die pine
van sire groter bittereden
so eist medicine mede
jeghen stoppinghe die men hort
die leuere ende milte versmort
jeghen aerthede die wee doet
milten ende leueren est oec goet
nem dese wortel die ic telle
apie venkel pederselle
ende dit salmen sieden der na
jnt sap van centaurea
ende dit duen dor .i. cleet
ende gheuent hem dien dat doet leet
dit es ieghen lanceuel goet
ende hem dien die sucht wee doet
jn wine ghesoden ende men ontfaet
dien dranc als men te bedde gaet
al warem dat sweet vtecomen
war ets quaet dicke ghenomen
want et maket quade burst
ende beter eist in den wrst
ghenut al es die winter cout
ende in des somers ghewout
Diptanus als platearius seghet
es .i. cruud dar doghet an leghet
jn roetsen wasset wilmen weten
ets goet jeghen venijnde beten
ghestamt ende gheleit vp die wonde
tsap ghedronken metten monde
met wine ghemanc dat es goet
vp datmer mede doet
sap van menten .i. lettelkin
dat dese dinghe wareit sijn
wart erst biden ert ghecont
want alsi waren ghewont
met enen gheuenijnden strale
saghen dat die jaghers wale
dat si cruud sochten dan
ende wreuer hare wonden an
ende danne aeten mede dat crud
ende spouwen strael ende venijn vt
Feniculus alst platearius toghet
es .i. cruud dat waremt ende droghet
ende es van subtilen saken
dese doet wel orine maken
wortel blade ende saet
sijn in visiken toeuerlaet
men sal nemen den wortel fijn
vter arden inden lentijn
dies goet ysoden inden wine
hem die euet vernoi ende pine
jeghen de milte eist goet
[als men ons te verstane doet]
jeghen den steen ter cuere
hem diene euet van couder nature
oec venkel ysoden alse polment
ende gheten also es bekent
dat goet es te sulker siechede
ende wint verdriuet mede
ende elpt em diet verduen euet quaet
ende wel ghepuluert sijn saet
doet al dat selue dat dander doet
die de sien niet euet goet
stampe den wertel ende dan
dat sap dat hire vte duen can
ende anct in .i. coperin vat
xv daghe buten dat
dar na salhijd in doghen dropen
hi mach wel der baten open
Iusquiami es sere cout
ende .i. cruud van groter ghewout
an ouden ofsteden als ict vant
wasset vele hier int lant
groene met .i. root bleker bloemen
jc wane ment belne in dietsch nome
den gonen die den slaep euet quat
men neme sine blade of sijn saet
ende stampt ende bindet dan
anden slaep est wijf of man
hi sal rusten est dach ende nacht
sijn saet euet sulke cracht
slaep ende ruste te gheuene
men neme taru corne ende euene
ende belne saet ende late valle
dit te gadre met allen
ende laet dit den voglen eten
si sullen slapens hars vergheten
dat mense mach nemen metter ant
men gheuet niemen hi ne ware viant
diet saet ate hi bleue doot
jof hi viele in slape so groot
also dat sine mesquame
lichte te letargien quame
men seghet dat .i. biscop was
die so grote pine adde das
die luxurie den leden doet
ende hi meneghen meester vroet
om raet der ieghen sochte
ent hem niet elpen mochte
dat hi dit cruud stampen dede
ende sine manlike lede
metten sape vercoude so
dat hem dar na spade no vro
coringhe no groot no clene
altoes meer ne quam neghene
olie hier of es ene ware
arde goet jeghen die tantsware
als die dinghen van jtten comt
ende te meneghen sticken onghenomt
Mandragora als platearius kent
es .i. cruud van orient
cout eist ende droghe der toe
men vinter of hie ende soe
die hie es gheblaet inder ghebare
alsoft .i. bere ware
de soe alst waren louwre blade
apple draghen dese ghegade
soete riekende alsmen weet
dat men der erden apple heet
huut blade ende wortele sine
sijn nuttelic ter medicinen
die in eten suchten legt
ende te slapene niet ne plegt
so salmen met mandraghen bladen
vrouen mel stampen ende begaden
ende twitte van eye dies ghelouet
j plaester maken vort voroft
bedecter em dien slaep mede
die van groter ethede
sijn ouet swert legghe de blade ghewreuen
an sinen slaep et sals begheuen
dus als hier bescreuen staet
maecmen olie mandragoraet
die apple stampmen glene
ende mincse met olien ghemene
dan sietment te samen eet
ende duet dor .i. cleet
dits olie mandragoraet
dar oftswere bi uergaet
ende wel slapen doet mede
ende es goet ieghen allen rede
vp datmen mede striken doe
voroft ende slaep der toe
men sal oec in goeden wine
j stic sieden die wortele sine
ende gheuent hem drinken diet so staet
dat men hem die lede of slaet
hi sal hem slapende so vergheten
dat hi der dinc niet sal weten
Menta als platearius weet
es .i. cruud droghe ende heet
of mente es beter segmen mi
dan die ackermente si
hem die tantvleesch ende mont
euet quaet ende onghesont