siede ofmente in aisijne
ende wriuer mede die tande sine
sochte ende wriue der an
puluer van drogher menten dan
salmen oec ieghen venijn
gheuen dranc so salter in sijn
wijn dar men in siet wilmen weten
ende dat puluer der of gheten
[can der maghen cracht vernuwen
ende doet ter cure verduwen]
Marubium als platearius toghet
es .i. cruud dat hit ende droghet
azu de burst van coude euet quaet
doe der mede dus minen raet
sie dat hi sap hier of ghewinne
ende doe onech der inne
ende puluer dar toe te hant
van licorissien van dragant
ende siede dese dinc radicke
ontier ende soe werdet dicke
dit es ter burst nutte ende goet
dien die spene oec wee doet
neme sout water onech ende wijn
ende sieder in dit crudekin
ende der of .i. suppositorius make
ets hem .i. nutte sake
dit moeste sijn des nem ware
er die spene te broken ware
Nardus alsic ore lie
es .i. cruud wast in surien
ende int lantscap van endi
dat van surien segghen si
dats beter dat dan van enden
sijn wortel es curt als wijd venden
swart ende broesch ende dar toe vet
na cypresse rieket bet
dan na enich ander cruud
sine blade dar si gaen vut
sijn scarp ende heet ende draghet are
als oft erande coren ware
ende dat rieket vtermaten wel
sine bloemen bet dan oec iet el
eet ende droghe es hare nature
ende es goet ieghen sincopinter cuere
ende oec jeghen ertuanc
ende nemet dit ende dat ghemanc
suker ende men sieder bede
jn rosewater dit gherede
ende werdet .i. serop dar toe goet
dien couden rueme wee doet
of die cranke hersenen heuet
eist goet dat men te riekene gheuet
jeghen coude of torsioen
dat die coude vmure doen
salmen nardus in wine sieden
ende gheuent sulken lieden
van der awe van nardus mede
maecmen vngent van groter dierede
jnder manieren alsic gome
datmen vanden genueuuerbome
olie maket alst es bescreuen
hier bouen den bomen beneuen
Perpina etet mede crassula
dies vintmen vele verre ende na
sulc etet raile sulc vresewonde
nuttelic est talre stonde
ten brokenen benen nader scrifturen
nat ende eet eist van naturen
warlike est gheprouet van desen
wilment plocken ende lesen
.x. daghe vor den lanxten dach
diemen int iaer vinden mach
ende ment binden huse anghet
dart niet dan die lucht ghelanghet
dat welna al dat iaer
groiet ende sciet dats waer
hier na machmen merken mede
dar naturen heimelichede
ende die macht mede van gode
diet al maket met sinen gebode
die hem te wonderne can gheuen
jn dinghen die selue niet leuen
Petrosillinum es droghe ende heet
also alst platearius weet
die in houe staet ende pliet te sine
nuttelic ter medicine
orine soe wel maken doet
ende es in tisike goet
weder tes so cruud so saet
eist datment in spise ontfaet
et doet verduen ende uerdriuet
den wint die den mensche in bliuet
Papauer dats dat macopijn
platearius segt dat sijn
cout ende nat dart es wit
maer van den brunen seit men dit
dat si cout ende droghe
ende et ten besten niet ne doghe
bede wortel ende saet
es te visiken niet quaet
men neme wit macopijn saet
ende melc die van vrouen gaet
ende van .i. eye dat witte
teenen plaestre maecmen ditte
ende dits nuttelic ende goet
want het wel slapen doet
[up den slaep gheleit ende ghebonden
jeghen heete puuste mede tier stonden
eist goet ghebonden up die stede]
ende ieghen de leuere mede
salmen minghen dat saet
met olien rosaet
dits oec in visike oghe
jeghen die burst die es droghe
men neme tsaet van macopine
ende tsap van licorissien fine
ende van arabia gommi
ende dartoe draganti
hier of ende van desen saken
salmen latuarie maken
ende dat met cyrope minghen
dit sijn nuttelike dinghen
Peonia segt platearius
heet ende droghe alst war is
galienus segt ouer waer
dat wilen ouer menich jaer
dit cruud was gheanghen .i. kinde
anden als jct vinde
ende het groot euel verdreef
mar al waest dat hi screef
men vint nv niet dese macht
ant cruud dat men peonie acht
jeghen jucht es soe goet
vp datmer beuers cul toe doet
ende men dat puluer in wine
ysoden staet hare te sine
Pinnula dats .i. cruud
terst dat lentin comet vut
hets teerste dat bloemen dragt
dat cruud alsmen ghewagt
ghesoden in roden wine
dats vulmaecte medicine
ghedronken in alre noet
jeghen dat sware euel groot
Psillum es cout ende nat
platearius seghet dat
jn suchte est goet esmen begrepen
ende men des siecs tonghe screpen
ende binden in .i. doekelkin
psillum ende dat moet ghenet sijn
jn couden water ende wriuense der mede
die van den derste euet pijnlichede
oude dat saet onder sine tonghe
die van drogher oeste es ghebonden
men sal psillum dits ghene ghile
jn watre legghen .i. wile
ende vte ghieten dat dar nar
men neme cout water dan dar
ende nutte dan dat saet
dats der visiken toeuerlaet
Rvta es van groter doghe
ende es van naturen droghe
bede saet ende blade
behoren ter medicinen rade
wijn met ruten ghesoden allene
maket des menscen ersenen rene
eist dat mer puluer mede doe
van peonien esser toe
hut goet ieghen maladie
diemen etet epelenchie
em oec die niet wel siet
es goet dat dat hi rute siedt
ende beuers cul met goeden wine
enut ouer medicine
als vrouen hare purgatie ybrect
dar men telker maent of sprect
ende om te ghelosene dode kint
dat vrouen sere bindt
ende om te ghelosene die sidine
die den vrouen doet grote pine
sulsi nutten trifeca
metten sade van ruta
of dat sap allene van ruten
salse van den node onsluten
jeghen mesquame die lede ontfaen
jn tornieren ende in slaen
ofte mede van andren saken
salmen rvte water maken
ende bindense vp de steden
jeghen suellinghen van leden
eist been eist arem eist iet el
nem rute ende stampse wel
met botren dar noit soit an quam
ende legse vp dat swellel dan
.j. clekin der bouen reine
ghecoelt in coude fonteine
tehant sal dat suellel sitten
of die cracht van ghere hitten
sal vpward vte slaen
met bleinen dier vte sullen gaen
ende alwech gaen die suere groot
jeghen leep oghen est oec goet
puluer van comine nem
ende wrijf ende minghe met hem
sap van ruten ende in dat
mac sochte iet wulle nat
ende legt vp die oghen dijn
die werden clar ende fijn
oec drinc rute ieghen venijn
ende die met bete yuenijnt sijn
of van .i. verwoeden ont
stampe rute in curter stont
ende legse vp die wonde
et behout die dine ghesonde
ruten roke scuet elc serpent
also alsment vor wareit kent
wie so hem met gronre ruten
om ende omme beanghet buten
hi mach wel sonder sorghe gaen
te basilise ende verslaen
ja heueti iet die roke beseuen
het cost hem te hant sijn leuen
met ruten sade duach dijn haer
die neten sullen vallen daer
Stafisagria dat cruud staet
droghe ende heet inden darden graet
men segt dat fleume verduet
met mastix ende wieroke ycuet
ende maken dartoe thouet clar
met aysine ydronken dats war
[maket soe der tantswere vrede
quaet vleesch gheneest soe mede
ghepuluert ende in een cleet ghenomen
doet soe thant te hare comen
alle luse cleene ende groot
ende dan bliuen si alle doot]
Sponsa solis dats goutbloeme
nat ende cout est dat ic nome
gheeten ende wel ywreuen
salmense ieghen venijn gheuen
dat comt van ghevenijnden beten
dies ne salmen niet vergheten
men salse leghen vp die wonde
hare sap es goet ieghen onghesonde
der milten ende der leueren mede
als comt van hitten die siechede
Saxifraga es droghe ende heet
i cruut dat men met rechte dus heet
want het den steen ontwe brect
die in de blase ende in lendine steect
eist dat men den wortel sijn
drinke ghetempert in goeden wijn
die wortel ghepuluert sonder waen
ende in meru ey ghedaen
ende vte ysopen metter spoet
es ieghel lanceuel goet
Saluia es heet ende droghe
hare blade sijn te prisene oghe
want wijn ysoden der mede
es goet jeghen jvchtichede
ende ieghen die epelentie
dats .i. suare maladie
Uiola dat cruud staet
cout der eerster naturen graet
.ij. iaer machmen ouden dat
vp dat ment doet in .i. suuer vat
mar best es soe niewe ende grone
men maket met dusdanen doene
seroep dat men eet violaet
violette met siedene bestaet
jn water ende duet dor i cleet
met sukere dus est yreet
werdet van violetten groene
so eist dan van betren doene
ets goet alsmen euet den rede
den lachame te ontbindene mede
ende maket olie violaet
dus der mede dat verstaet
men siet in olie die bloeme
die olie diemen vte siet comen
diemen duet dor .i. cleet
dats diemen violat heet
men sal em dien sijn houet swert
eist dat hem van hitten dert
voroft slaep salmen der mede
dats hem grote behoudelichede
Gingiber dat cruud dat staet
heet inden darden graet
ende in den ersten graet est nat
platearius seghet dat
j cruut comt van endi hare
die wortel etet gingibere
ouer dat witte men best out
jeghen die barst die es vercout
ende ieghen vercoude maghe
eist goet gheten alle daghe
den lagame maket goet
quade vmure verdriuen doet
jn wine ysoden ende ghecuet
segmen dat al dit verduet
dyagingiber diet can maken
es best tallen desen saken
Zeduare es droghe ende eet
.i. cruud dat in oriente steet
jn italien est oec vonden
tbitterste es best tallen stonden
jeghen lanceuel ende wint
ende ieghen stecten diemen vint
die somwile ter harten gaen
es zeduare goet ontfaen
mar wie so stecten beseft
die van der herten heft
sie dat hi zedeware spart
want hi trect ter herten wart
sijn puluer in spise ystrijt
maket goeden appetijt
Zucara es warem ende nat
platearius segt dat
som est wit ende som est bruun
dat witte es best int commun
want dat brune es alte heet
dar omme euement in suchte leet
ets goet ieghen die burst
ende ieghen oest ende ieghen durst
ende dien van hitten sijn ouet suert
ende dien besloten lachame dert
neme water suker violetten
ende siet te gadre sonder letten
ende drinc hi toghet sine virtut
der crude boec gaet hir vt
addics meer vonden int latine
jc dichtes mer met mire pine
Ghemenelike van allen fonteinen
bede van soete ende van onreinen
es te verstane esmen vroet
es .i. fonteine quaet of goet
sout of starc of heet of cout
of clar of droeue of menechfout
dat soe die smake entie ghedane
van der arden plegt tontfane
dar soe nemet hare beghin
ende dar darde legt in
van fonteinen die hier staen
doen ons redenen verstaen
plinius ende sente augustijn
sente ysidorus ende solin
ende oec die bibele der bi
ende meester jacob van vitrj
Moyses sprect die mester wijs
dat int artsce paradis
ene fonteine sprinct so groot
dat iiij riuieren sonder ghenoot
comen vte diere fonteinen allene
fuson nometi die ene
mar auctore etense ganges
die dor darde sijd seker des
comt vten artscen paradise
ende in .i. wonderliker wise
comtse van .i. berghe ywalt
van india neder ende valt
dat edel lant aldore ende duere
algader van hare nature
vintmen in hare sant ymene
fijn gout ende diere stene
gion die oec nilus heet
sprinct bi den berghe etnas yreet
dar na etet es wel lanc
doetse in derde weder hare ganc
ende loept in die rode zee
dar na dats te wonderne mee
niet verre van den ouere dan
sprincsoe ende vort an
comt soe snellike ylopen
dor dat lant van ethyopen
ende maect met haren nat
egypten so dat men in dat
coren wint dus lermen dicken
ende delt hare in vij sticken
ende loept die zee yreet
diemen mediterraneum eet
tygris ende eufrates mede
springhen bede vte .i. stede
jn dat grote armenien
jn dien berch oric lien
ende darna alteant
lopet elke dor menech lant
nv segmen dese fonteine
so grot so milde so dore reine
benetten ymenelike
die plaetse van arderike
so willen someghe wise verstaen
dat alle fontenen adren gaen
vte dese moeder fonteine
hense ofte scone ofte reine
sijn worden bi der arden nature
dar si comen ylopen dure
ende alle lopende watre keren
ten ouede dar die macht ons heren
erst springhen moghenlike
om te lopene ewelike
nv ort wonderlike dinghen
van elker fonteinen sonderlinghe
Solinus ende jacob van vitrj
segghen dat dat .i. fonteine si
jn egypten dar men te hant
blusscen mach .i. brant
ende dat theant weder ontsteken
dit machmen ouer wonder spreken
jn etyopen dat ete lant
dar wonet volc eet garamant
dats .i. fonteine sonder wanc
daghes so cout dats niemen yniet
nacht so heet dat al versiet
jacob van vitri die kent
dat .i. borne van orient
dar men griex vier of can maken
sonder minghen andre saken
ende alst wert ontsteken iet
canment gheblusscen niet
ensi met sande of met aisine
of met des menscen orine
plinius segt dat water si
dar oghen wonden ghenesen bj
ende sulke watre die wonden pleghen
te ynesene si sire mede ydweghen
agustijn segt sekerlike
dat .i. fonteine es in afrike
die soete singhen doet
hem diet te drinken moet
plinius segt dat si
eene fonteine seghevri
die luxurie doet vergaen
agustijn doet verstaen
dat .ij. fonteinen sijn in cecile
die ene euet mach talre wile
dat so vrouwen euet macht
van manne tontfane dracht
ende dandre die beniden saen
dat soe van manne euet kint ontfaen
oec segti mede dat in cessale
flumen lopen tenen dale
watermen scaep in deene
si warden swart alle ghemene
ende in dandre nv merket dit
werden alle scape wit
watermense nv hier nv dar
si werden al bont ghear
jacob van vitri seghet
dat in idumua leghet
en borne die oec fonteine eet
iiij warf ten iare als men weet
so verkerso hare ydane
iii maent achter een ic wane
nv groene nv root nv droue nv clar
ende dese dinc vintmen dats war
plinius segt dat watre sijn
diet of drinket verhetet wijn
agustijn die orcont
dat sulc water es vp den gront
datter ghene dinc in sinke dier in legt
vander doder ze men segt
al dar wilen er was lant
dat god met viere euet verbrant
dat niemen can ydinken
datter eneghe dinc in mach sinken
oec segt sente agustijn
dat noch sulke watre sijn
die driewaruen onder dach ende nacht
nv soete sijn nu van sure cracht
jacob segt in sine scrifture
men vint fonteinen van dier nature
die warem sijn ende oghen ynesen
men mach dene kennen bi desen
want dief die ieghen diefte swert
thant hem dat water dert
want hi wert blent dat siemen toghen
es hi onsculdech hem betren doghen
solinus doet ons verstaen
dat .i. fonteine es sonder waen
eist dat mer bj blaset ende pipet
so war also die soeteit gripet
ende wast als diet gerne verstaet
want soe bouen allen oueren gaet
liber rerum mede segt
dat in clene bertainge legt
.j. fonteine ouer een
ghiet mense vp .i. steen
die al dar bi es yleghen
dar wert .i. swerc saen ende .j. reghen
ende .i. donre dar toe mede
te iherusalem bi der stede
es die fonteine ciloe
die water euet min no me
also als god ian den lieden
dit orewi ystorien bedieden
.j. fonteine loept wi lesen dus
bi den berghe libanus
tusscen .ij. stenen alsic las
tvsschen rafanus ende archas
ende es yheten sabaet
om dat binnen alle der weke ne gaet
dar altoes watre ne ghene
sonder saterdaghes allene
dan es so vardech ende snel
ende verwlt die stat van water wel
dit scriuet jacob van vitri
dat int lantscap van persi
es .i. riuiere die in elker nacht
vervriest met so groter cracht
datter liede ende beesten ouer gaen
des daghes doiet soe sonder waen
bi surs so springet in die zee
ende andre ende nemme
also sere vten gronde
dat mense mach talre stonde
bouen sceppen soete ende goet
sonder alst die storem doet
oghe effen die zeebaren
dat mer niet siet te waren
dit ebic van fonteinen vonde
ort nv vort te desen stonde
wat crachte dat ebben die stene
ende voren die tale int ghemene
Ghemenelike sijn de stene
die ons comen groot ende clene
bi der riuieren neder te waren
vten padise yvaren
stene die comen van orient
niemen ne twifels die men vroet kent
sine sijn van groter macht
ende oec ouer best yacht
want men siet an den seil steen
dies nombert scipman negheen
oe hi die leetsterre wijst
nochtan es hi ouer ondiere yprijst
mar bi redenen ne can men niet
gheproeuen die cracht die men siet
wanen so comt mach hit lichte
sonder bi ons heren ghifte
nv salicse v bi namen nomen
also alsi in ordinen comen
[na dordine van a b c
also vort no min no mee]
Emesticus die ic erst sette
es ylijc der violetten
ende dar men vint so ydaen
es de beste sonder waen
some amatisten sijn
ghevarwet na roden wijn
metten watre verkeert
jn Etyopen als men ons lerd
vintmense ende in indi
ende in germania hier bi
mar die ne sijn no bore diere
no oec van sconre maniere
enter werden eueti min
die cracht die hi euet in
dats dat hi dronkenscap verdrijft
alsmen ons lert ende scrijft
Schates es i dier steen
swart vint men menghen een
dar wit adren in gaen
oec segmen ons sonder waen
dat hi in euet figuren
ywassen bi yrechter naturen
als die ystorien doen verstaen
dat coninc purus sonder waen
die wilen street ieghen de romeine
.j. acathes adde so reine
datter in stont properlike
ix jnstrumente der musike
jn midden appollo
metter arpen sittende so
dit ne makede leec no clerc
mar dit was der naturen werc
dese steen verdriuet venijn
den draghere doet hi starc sijn
ende gheuet gheluc ter cure
jn meneghe sware auonture
ende maectene wert ende lief
ende wert den darst segt die brief
ende maect den ogen clar
oudemen den viere nar
riecti soete als wi lesen
eneas adde desen
doe van troien vloe die man
die meneghe sware noot verwan
Alabaustus wi lesen dit
es .i. steen van varwen wit
dar men vate of maket goet
dar men diere specie in doet
want niet lichte in langhe stont
ne wertter in specie onghesont
omtrent damas ende teben mede
vintmense van groter witede
mar die beste comt van endi
men segt die steen es seghe vri
ende hi vriescap beiaghet
den ghenen diene ouer hem draghet
jn dit vat brochte magdalene
diere specie ende rene
dar soe iesumme saluede mede
dar hi at ter seluer stede
Adamas dats .i. steen
die yvarwet es in tween
ende adamas vint men dat si
jn dal ende van endi
die vintmen dar inden dale
onder rotsen van finen kerstale
ende es na den kerstale dar
mar .i. deel yvarwet dar nar
datmen yvilt yser siet
desen machmen breken niet
met viere no met slane ghene
sonder met bux bloede allene
warem rinnende vter wonden
dar mede scorti te seluer stonden
met sinen splenteren yset in stale
snidemen ende grauert wale
die archste steen die men vint
dese nes mere niet entwint
dan men die aselnote weet
sulc man es diene diamas heet
men segt dat hi gratie gheuet
hem diene ouer hem euet
vp dat men dor vrienscap gaf
ander ne dieti niet .i. caf
no ne diet hine si al so beiagt
hi es te beter almen ywagt
eist datmen staen doet in stale
els dat vingherlijn altemale
van goude sij ymaket al rene
dor die here van den stene
men vindet .i. andren dyamas theant
tote arabien in dat lant
ende in de ze mede als men segt
die in die ze van cypers legt
ende es darin ende is
jn grieken bi philippis
ende dien etemen seil steen
dien sone mach ouer een
die schipman omberen niet
want alsi die leetsterre nie siet
wijst hem die steen de leetsterre
anders bleuen si in werre
bi dien dat hem die steen lert
wetensi war si sijn bekert
dese steen es oric lien
nvtte ter touerien
hi gheuet hem cracht ende beiaghet
jeghen sinen viant diene draghet
hi verstect drome die idel sijn
ende hi openbart venijn
want men segt dat hi sueet
als hi enech venijn bi hem weet
die metten viant es beten
es hi nuttelic wilmen weten
ter luchter ant oric ywaghen
dat hi wille sijn ydraghen
Albesten dats ouer en
jn archadia .i. steen
als yser roest ydaen
ontsteken ne machmen sonder waen
mar nemmermer in ghere maniere
sone werti yblust van viere
dit segghen ons mesters al bloot
mar dits wonder alte groot
Amantos men vindet wale
es .i. der steene orientale
ende es als aluun ydaen
.j. sidin cleet bestrikemen saen
met desen so dat sine maniere
blijft onghequets van den viere
ende werdet clar inder ybare
als oft scone ywasscen ware
goet es ieghen sorterie
ende ieghen alrande touerie
Alectorius es ouer een
dat wi nomen capoensteen
alse ghi moghet doen ondersouc
hier voren in der vogle boec
van der groter van .i. bone
ydaen na den kerstale staen
anders dan hi donkere es
diene inden mont draghet sijd ghewes
hine laet em ghenen darst gaen an
dus prouemen of hi vrai es dan
jn wighe es hi seghenti sere
ende beiaghet pais ende here
sinen draghere maecti wijs
ende meest vrouwen die mespris
van haren mannen moeten ydoghen
doet hi den mannen vrienscap toghen
als dure vordeel an wils iaghen
moetstune inden mont draghen
Absintus die es swart ydaen.
dar witte aderen dore gaen
van sire groter arde swar
makemene int vier eet dats waer
vij. daghe bliueti eet
hem es hi goet die yreet
ter iucht sijn ende so sere riesen
dat si die lede verliesen
Alabandina es ghenant
also vant mense in .i. lant.
ende etet alabandina
men vintse int lant van asia
diere ende scone vtermaten
en deel ghelikende den ghernate
noch bet ylikende den rubine
so verhuegt therte sine
diese nerenstelike ane siet
dits datmer an te prisene pliet
Andromada es na seluer ghedaen
en vircante steen sonder waen
hart ghelijc den adamant
jn de rode ze lesic dat menne vant
dese socht des menscen moet
die alte male scijnt verwoet
dartoe es hi were groot
jeghen der luxurien noot
berillus es .i. steen openbare.
clar als oft zewater ware
mar de beste sonder waen
es na clar olie ydaen
ende binnen onbesmet
want someghen berillen let
adren binnen in der ghebare
als oft inder ghelike van .i. hare
dar hi es als .i. appel ront
ghenet int water dar ter stont
ende die sonne der duere schine
doeti sonder andre pine
doden colen vier ontfaen
ende andren dinghen sonder waen
die droghe sijn ende van lichter naturen
oec segmen in der scrifturen
dat quinancie ynesen can
ende met wriuene driuet dan van
es hi wassende ant lijf
hi maket tusschen man of wijf
vrienscep si si an onvrede
hi gheuet vele wardicheden
sieken oghen es hi niet quaet
alsemenne int water dwaet
sijn water dar hi in es ydweghen
es goet dien uersiekens pleghen
sulker leueren es hi goet
seghevri es hi ende wel ymoet
neghenderande machmene vinden
de beste comen ons van inden
Borax dats der padden steen
van iii manieren of van ii
j deel sprakic van der vormen
jn den bouc van den wormen
some sijnsi wit ende some bruun
de witten comen selden int commun
mar het es de beste te voren
want die witte als wit oren
heuet .i. mensce in enech quaet
ende hi dien steen ontfaet
ende swelghet in gheel
hine laet nieweren .i. deel
jn den darem hi ne gaet dure
ende purgert die nature
ende comt beneden vt
onghescadet sire virtuut
enen andren swarten met .i. oghe
sietmen somwilen toghe
want hi es sonder medicine
jn walsch etemenne crapandine
Carbonculus dats .i. steen
die ghelike euet negheen
die selsenste die men vint
dar men die wareit of kint
dat hi euet alre stene macht
hi maket den dach in den nacht
daghes es hi cole root
nachts eueti clareit groot
jn libien in traghediten
vindemen seghemen de viten
drierande sine maniere
de rechte yliken den viere
kubit mach die andre sijn
dien etewi met ons rubijn
hijs root mar niet so recht
dat hi maket int donkere lecht
balandrus es dandre maniere
hi nes niet root ghelijc den viere
of donker violettin root
doch es sine werdicheit so groot
dat warder is sine maniere
dan van den iaspise of van den sophiere
Calcedonius es .i. steen
dicke ghewarwet ouer een
tvsscen den blawen enten claren
es hi dorgaende te waren
ende menne draghet alsic vant
eist anden als of ande ant
hi doet dicke verwinnen
plait in ghedinghe sonderlinghe
ende hi tempert sere mede
hitte die comt van den rede
drierande vintmen desen
also als wi bescreuen lesen
Corallus es .i. steen al root
van hem vindewi al bloot
dat het cruud si langhe stont
ende wast vp der ze gront
ende alsment in die lucht brinct vt
so ontfaet des steens virtut
omtren sardangen in de ze
vint ment ende nieweren me
lanc vint men dese stene
alfs voets ende langher neghene
jeghen blexeme ende tempest
es dese steen goet uervrest
dies braken douderinghe dicken
dat si braken corael te sticken
ende worpent vp tfelt metten sade
jeghen des weders onghenade
ende an oliue bome jnghen sijd
ende al omme des aghelstrijt
quade ieste scuent al
hi es goet ieghen menech mesual
ysont es hi den latame
jegen diere fleume mesquame
Crisoprassus es .i. steen
van ii varewen ouer een.
alse porreide sap groene
met spotkine van sulken doene
als oft gout dropeline waren
selden vindemene te waren
allene te werder so es hi
allene comti van endj
den ogen es hi sere goet
alsmen ons te verstane doet
Celidonius als men segt
es die inde swalewe legt
lelic es hi ende niet dor art
sulc es root ende sulc es swart
swalewe ionghe die ebben inne
leric dat men dus bekinne
die bec ieghen bec sitten in een
die ebben inne desen steen
die rode es goet te draghen ane
hem die plegt ter niewer mane
quade gheeste te ebne inne
ende hem die wert oec buten sinne
ende die langhet quale dragt
so draghene als men hir ywaecht
jn .i. linijn cleet ywonden
ter luchter ant ter seluer stonde
alsmen oec den swarten vint
eist mede nuttelic dat men bint
jn een cledekin ende die es ghoet
em die copmanscepe doet
ende botscap draghen in verren lande
gramscap sochti teanden
met watre ydweghen dats war
maken donkere oghen clar
jn .i. brun root cledekin
so willi ghedreghen sijn
soe es hi goet ieghen den rede
ende ieghen quade humuren mede
Calcofanus heuet swarte ghedane
heuetene .i. suuer man ane
hi doet wel singhen ende clare mede
want hi ueriaget die heeshede
alsemerre met isere ane slaet
soete ludekin van hem gaet
Cornelius die corangeline
pleghen donker root te sine
ghelijc ioft ghesneden ulesch ware
gramscap benemet hi openbare
bloet dat uter nese rinnet
ofte hute wonden als ment kinnet
slutet dese steen met sire macht
meest nochtan heuet hi de cracht
vrouwen te elpene in hare moien
weltijt dat si van bloede uloien
jn desen steen vindemen figuren
ghegrauert dar de scrifturen
hier na af spreken wonder ende wel
doe hem de kinder van israel
wilen quamen in de wostine
dar si in dogheden menege pine
Crisoletus es sonder waen
na groene ze water gedaen
glettende der na na gouts maniere
ende sparkende ghilijc den viere
eist datmenne in goude draghet
hi uerdriuet ende veriaghet
den lieden huter herten vaer
die ne weten wat no waer
eist dat merre dore maket .i. gat
ende man danne doe in dat
haer dat vp des esels assele staet
hi ueriaghet der duuele baraet
dese wil sijn ter luchter side
ghedraghen vro ende betide
die copmanne diene ons vercopen
die bringhene van ethiopen
Cristallus segmen ouer een.
van ouden ise worden steen
mar dar ieghen spreket solijn
ende seghet dat kerstale sijn
al daer noint ne uroes hijs
si segghen die hier af sijn wijs
wriuemen desen steen te sticken
ende menne gheue drinken dicken
vrouwen dien dien melc verdroget
dat hi sine macht an soghe toghet
oec es hi sieken hoghen goet
want hise wel ghenesen doet
Crisoletus in sinen doene
geliket goude ofte litoene
scone es hi in de morgenstont
boeke maken ons cont
dat dese steen draghet de were
jeghen de sware uorouet swere
ende ogen can gesont maken
die siec sijn van couden saken
die oec heuet den rede
dragene in die hant hem mede
want hi ditte uerdriuet
eist dat menne te pulure wriuet
hi geneset scorf ende seer
sulken vindemen meer
gheuarewet diet fier ontsiet
entie die heete manne vliet
dien vindemen goet in allen steden
tieghen swellinge van leden
ende hi uerdriuet die wanne
dieden menschen wassen nochtanne
Ceranneus dats ouer een
diemen heetet den donresteen
want hi vallet metter blexemen neder
so soekemenne vort ende weder
mar alleenlike in alemaiengen
vindemenne ende int lant van spaenien
den duutschen van rooden doene
entien van spaenien vindemen groene
hart es hi ende menne canne niet wale
ghewinnen met isere no met stale
men seghet waer dat es dese steen
datter donre ne scadet gheen
meesters segghen hier af mee
es onghewederte vpt lant ioft in de ze
dat dese steen van alre pine
es sonderlanghe medicine.
Dracontides dats ware sake.
es .i. steen comet uten drake.
hi nes weder scoone no goet
het ne si dat mennem leuende hute doet
dat ne doemen niet met cleenen doene
liede die stout sijn ende coene
merken dat ol vanden drake
ende alsi slapet doen si de sake
dat si hem thouet breken schiere
ende werpen hute de ghimme diere
men seghet dese ghimme fijn
nuttelic wesen ieghen venijn
ende dar toe hare maniere
nuttelic ieghen gheuenijnde diere
desen steen dat weetmen wale
minnen coninghe orientale
ende hebber in ghenoechte groot
si sijn claer ende blakende root
Dyonisia dats bekent
es .i. bruun steen van orient
[met witten dropen dorsaiet dicken
eist datmen desen wriue te sticken
in watre hi rieket alse wijn
nochtan es die nature sijn
dat hi dronkenscap verdriuet
dits wonder dat men van hem scriuet
Diadochos es sonder waen
een steen na den beril ghedaen]
alsemen werpet int water desen
sonder manen ende belesen
sietman daer thant figuren
swart van dieueliker naturen
also datmen hem antword
die hem hiet wil uraghen vort
mar comet dese cleene iof groot.
an eneghen mensche hi bliuet doot
sine cracht ontgaet hem openbare
ghelijc ioft onghesiende ware
dat hi dooghe vreese groot
naturlike ieghen de doot
Emachites dien machmen coepen
jn arabien in ethyopen
ende es ghelijc den roost male
met rooden aderen gheminget wale
desen steen gemalen te sticken
met watre geminget hem heuet hi dicken
hem ghewesen arde goet
die van heuele spuwen bloet
[men sal up enen grouen wetstene
malen desen harde clene
ende gheuen drinken dient so staet
dat hi bloet ter cameren gaet
oft dien nose ofte wonde bloet]
hi stoppet thant de roode uloet
want si nutten dat ghestof
datmen slipen mach dar of
ofte gheleit vp die nese gate
ende verschen wonden geuet hi bate
oec stoppet hi der urouwen bloet
alsemen sijn puluer in wine doet
hi doet ghenesen scorf ende seere
ende gheuenijnde beten dats meere
eist datmen sijn stof oec sum
doet in .i. colerium
dat maket doghen claer
dat stof ghedronken oec dats waer
mach den steen inde blase breken
ende doot ulesch datmen siet in wonden steken
dat bitet de steen te gader vt
dus ghendaen es sine virtuut
Echites dats .i. steen
diemen vindet al in een
jnt nest dar de haren broodt
ende lettel hiemene die es vrooet
die weet wanen menne bringet te waren
jn hem seluen so heuet die haren
enen andren steen dat machmen horen
diene lotert uor sine oren
goet es hi seere sonder waen
vrouwen die in pinen gaen
want hi curtet haren arebeit
dat wanemen ouer wareit
dat hi leuende behout dat kint
want suuereit hi seere mint
ende maket de sine zegheuri
rikeit so meerset hi
men seghet dat castor pollux
hadde bi desen uele gheluxs
Eliotropia als men seghet
die steen in watre gheleghet
jn .i. uat entat sonneschijn
scinende vp die siden sijn
maket de sonne so root ghedaen
alse ofte soe recht ware vergaen
entan springhet water huten uate
so seere ende so onghemate
ghelijc recht oft ware .i. reghen
waren daer danne lieden die pleghen
beseten te sine met quaden gheesten
si souden roepen ende maken feesten
ende profecien oec hute gheuen
dese steen gheuet lange leuen
diene werdelike draghet
bloet stelpet hi ende uenijn hi ueriaghet
ende ne latet den sinen niet bedrieghen
oec hem si ofte meesters lieghen
die desen steen belesen can
ende goutbloemen onder hem leget dan
hi doet dat menne ghesien ne can
den ghenen diene draghet an
jn cipren ende in afrike
so vindemen desen sekerlike
na die miraude es hi groene
ende bespringhet met rooden doene
Clidros dat vindemen wale
es .i. steen gelijc kerstale
dar altoes water af drupet mede
dat goet ghenut es ieghen den rede
ende elts wonder dat merre af telt
die steen ne mindert no ne smelt
mart hart bliuet hi ende geheel
ende hine uerslitet selfs .i. deel.
Gheratides es .i. swart steen
beter es hi ouer een
van crachte dan es ydaen
erst moet .i. sinen mont dwaen
ende inden mont den steen draghen
hi mach weten sonder ywaghen
al dat .i. in sinen sin
van hem penst mer no min
hi maket lief diene draghet
dus proeuemene als men ywaghet
bestrijt met oneghe .i. man
eueti den steen met hem dan
alle vlieghen sullen hem vlien
dus machmen sine cracht sien
Garantus es .i. steen
wel na met rubine ouer een
els dan donkere es sine ydane
der rosen wel na ylijc ane
so art dat mene graueren ne can
ensi datmene snider der an
met splenteren van den adamant
men vintene in etyopen lant
omtrent surs vindmer meer
die sijn yworpen vter zee
dese verdriuet zerechede
ende veroghet therte mede
sulc heuet violetten ydane
dat es de dierste als ic wane
Gagates es .i. steen al swart
licht ende ne bore ard
jn licia was hi eerst vonden
ende in bertania dat nv ten stonden
jnghelant eet wriuemen der mede
van naturen heuet hi ter stede
caf ende pailgen van stro
diet water laet ende staet also
dien radic dat sine draghen
hi doet staen vaste tande die waghen
ghenet in watre dan an bestreken
vrouen die menstrua ybreken
die doet hi thant ynesen
mar wachtem wel na dese
die van den groten euele is besmit
ende hi in den roke sijt
hi mach arde lichte vallen
ende dar de quade gheeste vte callen
si swighen rikensi den roec
jeghen touerie es hi oec goet
vrouwen die gaen in arebeiden gaen
em ware nuttelic dat men leide saen
jn watre iij. daghe desen
ende dronken twater si souder bj ynesen
metten watre als dat men segt
eist dat men maghe te prouene plegt
Gelasia es i steen
gheuarwet naden agelsteen
ende nemmermer in ghere maniere
sone uerwarmet hi van uiere
mar ewelike bliuet hi coud
dese uerdriuet met sire ghewoud
gramscap ende quade zeden
ende luxurie der mede
[Gecolitus comet van orient
ende es ghedaen omtrent
na der oliuen carnelle ic wane
ondiere es hi in der ghedane
mar van crachte es hi diere
men wriuene te sticken dats sine maniere
met watre ende drinkene dan
want hi den steen breken can
die men in de blase draghet
entie grauele hi veriaghet]
Galaritides alsemen kint
es .i. steen diemen in nilus vint
ende es na die assche ghedaen
voestren dien hare soch willen ontgaen
wriuemenne in melke te sticken
soe gheneset wriuemenne dicken
hi gheneset der urouwen pine
entie scorefde pleghen te sine
met witten van eihen ghedweghen
es hi nuttelic ghedreghen
gheluc ende goet hi beiaghet
den ghenen diene methem draghet
Garotremeus es houer heen
de gherechte seghesteen
ende es ghedan als .i. reeuel
die desen heuet men weet dat wel
dat hi in wighe alleweghe
sonder waen winnet den zeghe
eist int water eist vpt lant
van desen ic bescreuen vant
datter hercules mede uerwan
meneghen strijt ende meneghen man
ende alse hine niet ne hadde altoes
dat hi den strijt dan al uerloes
Iaspis es .i. steen al groene
ende sulc es van sulken doene
die ghedropelt es al root
entie heuet die doghet groot
die gegrauert es ende claer
es hi suuer men weet uoer war
dat hi den ghenen diene draghet
den curts entat water ueriaghet
hijs goet den vrouwen die sijn in pinen
ende maket werd ende seker den sinen
sakereermenne hi uerdriuet noch
quade gheeste ende helfs ghedroch
van seluere sal sijn sittijn sijn
ende goudijn anders dat vingherlijn
groote meesters die visieren
desen van .xvii. manieren
dar menne vindet ghedropelt rood
dar es hi van dogheden grood
ende sulc es root inder ghebare
alse ioft gheslepenen teghelen waren
entie nes niet alte diere
een jaspis es van sulker maniere
die wast int forouet vanden esel
ende die es art als .i. kesel
lelic ende van varewen wit
phylosofen segghen dit
.v. iar draghetine wilmen weten
hijs goet ieghen uenijnde beten
sijn puluer jeghen venine
ghedronken dat es medicine
men scaue sijn puluer met ere vilen
ende men gheuet ter seluer wilen
met watre drinken het doet vrede
hebben saen ieghen den reede
men vindet oec dats bekent
jn jaspise dat quade serpent
na iaspise ghedan .i. steen
die doghet in heuet meneghe een
Iacinctus es .i. steen wel scone
gheuarewet nade kalerdone
jn clare lucht es hi claer
jn donkere donker dat es war
van middelre varewen es hi best
so art es sine nature gheuest
datmenne grauert met dinghen neghene
danne metten adamants splentren allene
sere cout es hi talre stont
ende alre couts es hi indes menschen mont
hi maket enen bliden sin
bescermenesse ende goet ghewin
es hi den ghenen andie hant
die uerre gaet in uremde lant
goet es hi seere ieghen plage
jheghen uenijn ende serpents slaghe
hi maket lief horic bedieden
den mensche gode enten lieden
ethyopen gheuet ons desen
also wijt inden boeke lesen
Icitos dats .i. steen
seget isidorus ouer een
gheleu na soffran ghedan
een deel clar lecht sonder wan
die hem sochte wriuen laet
eist datmer mede wriuet ende begaet
een cleedekin hetne can gheen uir gewinnen
mar het gloiet alse de vlamme binnen
somwile gheliket hi alune
touerie int commune
verdriuet hi met sire cracht
een ander es diemen lettel acht
alse .i. wit kesel ghedan
die uerdriuet doemen verstan
die swere die karbonkel het
ende uerdriuet sine hitte ghereet
sieke oghen entie tranen
quitet hi van groter blame
ghepuluert alsmen weten doet
es hi ieghen ronghe goet
Iris die gheliket kerstale
lanc ende ghecantet wale
latemenne dorscinen vander zonnen
jn een hus als wijt weten connen
hi sal maken thant
enen reghenbode ande want
jeghen blexeme es hi goet
die sconste vintmen des es men vroet
ter grooter ze dus horicket lien
jnt gheberechte van armenien
jn alemanien vindemense mede
jn rootsen te sulker stede
Iena die steen heuet de name
van ere beesten ombequame
dar ic af sprac hir te voeren
hute sinen houede als wijt horen
nemen desen dieren steen
meesters draghen ouer een
dat hi doet uorweten dien
wiene draghet wat sal ghescien
ende danne moetmenne horic ghewaghen
altoes onder de tonghe draghen
Ljppara es houer een
jn libia .i. wonderlic steen
alst gheuallet teregher stonde
dat beesten vlien uor die honde
nature leertse te hem te vliene
alse te hem diese van messchiene
also bescermet vor die honde
want hens die hem ghescaden ne conde
Ljgurius es .i. steen wel diere
die comet hute linxe den diere
van sire orinen diehet laet
also alst hir uoren stat
jnden boec vanden dieren
linx dat pleghet ere manieren
alst sine orine maket thant
so werpetet der vp dat sant
om dat benidet des menschen bate
mar niet ne diedet hem die hate
want soe uerhart tenen stene
sine varewe es ghemeene
rood ende een deel brun der mede
plinius seit houer warede
dat hi root es houer een
gheuarwet alse karbonkelsteen
mar dat hi nachts niet nes so claer
lapidarius seit houer waer
dat hi es van uarewen groene
nuttelic es hi te meneghen doene
mar alre meest dieden lachame
bestoppet hebben entie blame
vp datmenne met watre dwaet
hi doet datten mensche te gaet
entie sine uarewe es ontuallen
hi gheuetse hem weder mer allen
palien ontsteket hi ende ontfaet
ghelijc dat doet die gagaet
Margarita es .i. steen
vanden precieusen een
het sijn musselen diene draghen
solinuse horic ghewaghen
dat sine vanden douwe ontfaen
dits .i. wonderlic bestaen
na dien dat die tijt es int jar
donker rood wit iofte clar
es de margarite ghedan
menne heuet dat niet uerstaen
datmen noint in enech lant
mer dan ene in .i. neuant
dies heetemenne steen hunion
sine uarewe es best int toen
dat hi es wit ghelijc halune
sine cracht es dus int commune
datmerre af mach maken doen
specie heetet diamargariton
hi es cranker maghen goet
enten ghenen die spuwet bloet
pais uerleent hi ende vrede
ende gheuet groote ghesonde mede
ende maket den sinen sachten moet
onder hare houet alsoes niet gheuoelt
ghemeenlike ende houer een
heten wi perle desen steen
Magnes die es sonder waen
alse .i. isermal ghedan
sine nature es sulc ghemecket
dat hi hiser na hem trecket
eist datter gheen seilsteen ne si
mar esser die seilsteen bi
so segghemen dat hijs niet ne doet
ter touerien es hi goet
ende hoec heuet hi ene cracht
diemen houer wonder acht
want wie hem dies ontsiet te vele
dat sijn wijf met andren spele
hi sal legghen dien maghet
onder hare houet onghelet
also slapende leghet sachte
es soe van reinen ghedachte
so sal slapende als ende als
haren man nemende omden als
die onghetrouwe sal met allen
neder vanden bedde uellen
dese steen die maket den vrede
tusschen man ende vrouwen mede
ghewreuen ende met melke begaet
es hi goet hem diet water laet
jn india lesic datmenne vant
jnder tragoditen lant
ysidorus seghet int leste
datde ghelewe sijn de beste
ende dat hi glas ende iser mede
an hem trecket beede ghereede
Memfites dats .i. steen
diemen uindet houer een
jn egipten ende es wel naer
root alse vier ghedan dats war
desen steen wriuemen te sticken
men wriuene met aysine dicken
ende gheuene nutten tien tiden
diemen bernen sal iofte sniden
sone gheuoelsi quaet no goet
watmen haren liue doet
Melonites die was uonden
jn arabia bi stonden
donker groene sonder wan
na die miraude een deel ghedan
mar niet also dore clar
dese steen bescermet dats war
kindre in hare jonchede
van ongheualle in mengher stede
Medus es .i. steen van meden
met een lettelkin groeneden
met vrouwen melke horic ghewaghen
die .i. knapelkin heuet ghedraghen
salmenne maken men sal mettien
blenden weder gheuen hare sien
dwamenne met watre so es hi quat
want wiere mede sijn oghen dwaet
hi uerlieset beede sine hoghen
bedinens hine cant ghedoeghen
noch oec ontulien no ghescuwen
hine moet sine longre spuwen
Onix dats ouer een
en utermaten diere steen
ende es gheuarwet ende ghedaen
ende vander grooter sonder waen
dat eens menschen naghel si
aldus seghet de glose mi
die ons de boec ombint
de dueghet diemer ane vint
jeghen scoref es hi goet dats war
ende hi maket dat anschijn clar
hi rieket dore wel alsmen ons seghet
diene vp eene cole leghet
entie sine oghen heuet quaet
men legghene dar vp hi gaet
sonder quetsinghe thoghe al dure
ende purgert die nature
ende dits te wonderne wel
want men seghet int bispel
thoge es .i. herberghe cleene
want soene ontfaet gaste gheene
Orix es .i. diere steen
swart es hi houer een
ende ghetafelt some met witten
ende some met blawen die hem wel sitten
hi maket sinen dragre coene
jn slape es hi van goeden doene
want hi uerdriuet seerechede
els ghedroch ende sulke dinc mede
mar dats te lachterne als ende als
eist datmenne draghet anden als
dat hi maket orloghe ende strijt
ende vele spuwens talre tijt
mar deser quateit hi begheuet
eist datmen sardiuse bi him leghet
Ostalanus ofte ostolamus
es .i. steen heetet aldus
desen heeten alle brieue
patron ende beschermere der dieue
want diene draghet bescermet dien
datmenne niet ne mach ghesien
also verdonkert hi de siene
ende dits wonderlic van gheschiene
des draghers oghen maket hi clar
dat hi ghesiet verre ende nar
sine uarewe swighet tghedichte
omme datmenne niet ne vinde lichte
Orites es .i. steen groene al
die goet es ieghen ongeual
sulken vintmen swart ende ront
die van uenine es onghesont
nettene in olie ende strijc ut desen
hi sal tehant wel ghenesen
ende ander es na iser ghedan
die doet urouwen kint ontfaen
draghen si kinder sonder waen
hi doetse ghenesen saen
Pirides iofte piridonisius
es een steen die heetet dus
blont alsment houer war hout
som sisi ghedan naden crisout
ende groene inder ghelike
dese gheneset dartitike
dits nochtan te wonderne meere
eist datmen desen duwet zeere
want hi des menschen hant bescoudet
soetelike willi datmenne hout
Pantera dats .i. steen ghedan
van menegher varewen sonder wan
ghenomet na pantera dat dier
dat van varewen es so fir
die desen draghet hi scouwene ane
tilike metter sonnen vpgane
so sal hem dien dach al dure
ten besten gan sine hauenture
verwoetheide doet hi ghenesen
hute yndia so bringhemen desen
alse meneghe vertut men hem gheuet
alsi meneghe varewe heuet
Prassus es .i. steen al groene
cume goet te eneghen doene
sonder vander varewen allene
men vercoepet meneghe eene
ouer die miraude fijn
mar dicker es de varwe sijn
Pjrosilus dats .i. steen
dar esculapius ouer een
tote agustine octomanne
dusdane redene af doet te verstane
hi spreket mans herte diemet venine
doot bleuen es ioft met sulker pine
jofte herteuel es bleuen doot
datmenne altoes in uier groot
sine herte verbernen niet ne can
.x. iaer achter een dan
salmen dies mans herte legghen
jn .i. uier dus es sijn segghen
so werdet soe te steene dus
entie steen hetet pyrosilus
hi heuet sonderlange macht
want hi sinen man bewacht
van donre ende van blexemen mede
ende maket lants heren talre stede
ende segheuri altoes de sine
hoec uersekert hise van venine
ende hi bescermet vander gadoot
want diene inde heuet blood
hine mach niet versteruen sonder waen
die steen ne si van hem gedaen
mar int heuel ende inde pine
staet hem eenparlic te sine
jnder serpente boec so es
bescreuen dat aristotiles
seit dat alexander desen droech
jn .i. cleedekin diere ghenoech
talretijt sinen liue na
entoe hi kerde van jndia
soudi hem dor sine bate
dwan ende baden in die eufrate
dar dede hi van hem ghemeene
dat purperijn cledekin metten steene
een serpent quam dar ghereet
datten steen huten cleede beet
ende spouwene in de riuire
hemelblau es dies steens maniere
Safirus es .i. edel steen
hemelblau es hi ouer een
de beste comen van endi
nemmermeer dorschinen si
den lachame es goet datmenne draghet
want hitte van binnen hi ueriaghet
hi doet oec dat sweit uerdroghen
ende sere goet es hi den hoghen
die sware houetswere doet hi genesen
jeghen ronghe mochte niet beter wesen
dat sware heuel gheneset hi mee
datmen heetet noli me tangere
mar hi ontfarwet al der mede
jeghen nijt ende boeshede
es hi nutte ende ieghen vaer
te paise ward es hi goet dats war
mar diere af wille hebben ere
hi moet hem ouden reine zere
men vindet safire al nu
tonser urouwen te hampu
mar vanden meneghen men seghet
datter clene virtut ane leghet
ende some vindemen ghedan wale
na safire orientale
entie sijn van dogheden bekent
somech safir van orient
es ghemanc metten rubijn
die segmen dat die beste sijn
Smaragdus es der mirauden name
van groenre varewen sere bequame
men vintse arde meneghertire
mar die fijn sijn ende diere
comen huten lande van citen
dar vogle gripe der omme uerbiten
lieden diese hem willen stelen
negheen volc cans bet ghetelen
dan lieden heten arismaspi
ende mar .i. hoghe sone hebben si
die hem voren int forouet staet
si uechter omme hoe soet gaet
ende nemense hem met crachte
mar vor gheualschede elc hem wachte
si sijn te conterfaitene goet
mar dieden goeden hebben moet
hi moetene hebben dore clar
so groone dat al openbar
die lucht die es besiden steene
mede grone sij ghemeene
so dat no weder sonne no scade
sire groeneden ne scade
warlike moetmenne draghen
so can hi tgroot euel veriaghen
ende hi maket doghen clar
sinen dragre maket hi lief dats war
ende hi merset dat ertsche goet
hoec es hi den ghenen spoet
die willen besoeken eimelichede
tempeeste verdriuet hi mede
luxurie coelt hi diene sal draghen
moet reine sijn horic ghewaghen
Sordanix es .i. steen al hart
root wit es hi ende swart
alse iofti van onisiuse
van onie ende van sardiuse
van desen .iij. ghesondert ware
nuttelic es hi openbare
die misselic es in sinen sin
want hi uersametse der in
hi doet stelpen menstrua
van indien van arabia
comet hi som sijn gegrauen
entie sijn meest wert van hauen
Sardus die es sonder waen
een steen na rode arde ghedan
bloet stelpet hi ende dar hi es mede
ne doet honix gheene felhede
sulke wanen dat desse steen
vanden corangelinen si een
Svrus alsic hore lien
es .i. steen comet ute surien
ysidorus spreket die niet was sot
dat hi al gehel int water vlot
ende hi sinket es hi te broken
dit sijn wonderlike sproken
Samis dats bekent
es diemen in samos vent
jn .i. eilant inde zud ze
na sijnre grooter weghet hi me
dan mach draghen sine ghewoud
met hem so polliermen goud
hi paisiert des menschen sin
mar ene quateide so heuet hi in
vrouwen diene hebben als wijt horen
ne latet hare urucht niet sijn gheboren
Succinus dats dammersteen
ysidorus seghet ouer een
dattet sap van pijnbome si
ende dat hute rennet ende bedi
so werdet teene steene
dit vindemen groot ende cleene
men makene met wriuene warem so
so heft hi vp caf ende stro
sine roke dat bekent
vliet bi naturen elc serpent
vrouwen die in pinen gaen
es goet die roke sonder wan
jnde ze in somegher stede
vindemense ende in andre watre mede
Selonites es houer een
en vtermaten diere steen
purperijn root groene ende wit
jn india wi vinden dit
so draghene die groote slecken
wonder horwire af uertrecken
dats dat hi leret te vorsiene
dinghen die sijn te gheschiene
die weten wille wat sal gheschien
pense dit ofte dat van dien
comet dan hiet in sinen moet
weder tes quaet of goet
het bliuet so vaste in sijn gedochte
dat niemen hute bringhen mochte
metter mane in elke maent
so wasset sine cracht ende waent
ter mane ontfanghe sonder ghile
gheduret sine cracht ene wile
ende jnt wassende sonder zaghe
ghedurt sine cracht tote middaghe
also waent moet die cracht vlien
jn viere ne mach hem niet messchien
tusschen viande maket hi vrede
tisike so gheneset hi mede
Topasius heuet groote ghewoud
ende es .i. steen ghedan na goud
hutermaten cout van naturen
so datmen seghet inder scrifturen
dat hi .i. vat datmen siet wallen
vercouden doet enten wal vallen
sere goet es hi ende vermart
hem die van spenen es ueruard
gramscepe ende onsuuerhede
verdriuet sine moghenthede
jn arabien alse wi lesen
hebmen dicken vonden desen
Hir hendic de wort vanden steen
hets war van someghen andren eenen
vindemen lichte in andren boeken
mar hir in minen ondersoeke
sone vandic ander bescheet
dat ic durste dichten ghereet
nu suldi horen vort bedieden
vanden ghenen dies uele lieden
wondert hoe mense maken mochte
ende wat wondere icker ane besochte
warso wat datmerre af seghet
jn rade niet dat merre an leghet
te vasten wan min no meere
mar alleene an onsen here
diet al nemet ende gheuet
entie ewelike leuet
sulc steen es die uan uerre comet
ende sulc steen es diemen nomet
quame .i. ander coepman
die inwart ware gegrauert dan
die hetemen gegrauerde steene
dit oudet tlatijn al int ghemeene
hort den wan van desen dinghen
alsoet ons quam van ouderinghen
Jn wat stene als ict vernam
staet gegrauert lyon ioft ram
jofte sagitarius dats bekent
dats emmer .i. steen van orient
dies goet ieghen den rede
ende doet den man ghemint sijn mede
hi gheneset diet water heuet jn
ende hi uerscarpet des menschen sin
ende maketene gheraket van spraken
ende seker van sinen saken
Dje steen dieden steen in draghet
jofte capricornum oftie maket
dien segmen seere goet wesen
ghesakerert iofte belesen
Dar du .i. serpent in sies
ofte aquarise gheloef mi dies
hijs goet ieghen den virden rede
ghesakererd ende belesen mede
ende ieghen de iucht dies ghelike
ende ieghen de sware artitike
ende oec ieghen den derden rede
ghesakererd hetemense mede
vintstu ghegrauert .i. man
jnde rechtre hant .i. sekele dan
die gheuet groote moghenthede
alle daghe anewassende mede
Vintstu stande des ghelouet
enen man ende .i. rams houet
maket sinen draghere lief ghetal
met lieden met beisten ouer al
Vjntstu in enen steene dan
staende enen onghewapenden man
ofte ene maghet sonder waen
ende hare cleider wide ontaen
ende in de hant .i. rijs
hijs ghesakererd in alre wijs
hijs goet ieghen ongheual
jn wat steene men vinden sal
sonne ende mane gegrauert
die es die luxurie werd
vintstu gegrauert .i. man
ende ande voete gheulogelt dan
ene roede in die luchtre hant
ende .i. serpent om hem gherant
die maket sinen dragre ghesont
wlmaket ende wijs talre stont
Alsemen gegrauert siet .i. man
ene palme in sine hant nochtan
hi gheuet sinen dragre zeghe
ende lief met prensen alleweghe
Uintstu gegrauert oec tereger stonde
ghegrauerd iaghers ofte honde
hert iofte hase hi doet ghenesen
van frenesien als wijt lesen
darmen .i. serpent in vint
ende vp sinen rugghe oec kint
ene cruke ende .i. rauen
vp sinen start hi maket van hauen
sinen draghere rike ende vroet
ende quade coringhen hi tempren doet
War so .i. scip met zeile in staet
dats der coepmanne toe uerlaet
want hi gheuet hem gheual
war somen vindet houer al
met .i. zwerde .i. man
dats die zeghe gheuen can
war datmen in siet stan den haren
hi beoudet die ere te waren
darmen in vindet enen swane
hi uerdriuet de sware quartane
ende hem die de iucht versward
dar du in sies .i. gheulogelt part
hijs goet in wighe ende in tornoie
hi beoudet die parde van uernoie
ende hi gheuet dapperheit ende moet
sagestu steen dar wijf in stoet
die hadde de hande nederward
ende vort aldus ghescard
ene trianghele vp hare houet
sittende in setele des ghelouet
die gheuet troest ende ruste mede
na arebeit ende siechede
heuestu oec ghemaket ghesien
enen man knielende up die knien
slande .i. lioen fier
jofte enech ander wonderlic dier
gheuet in allen striden zeghe
ghewerd wilhi sijn alle weghe
vintstu in .i. steen twe harne
een serpent bi hem te waren
hi maket bequame diene hout
bequame den lieden starc ende stout
dus verre sagic int latijn staen
der ouder vroeder lieder waen
die ic algader niet versteke
no oec houer wareit spreke
want menne vindet der auctore niet
darment af bescreuen siet
Uort verstaet ende uernemet wel
dat .i. filosofe hetet tekel
een iode dat hier uolget naer
van talien screef al ouer war
ende seget oec al sonder spel
dat die kindre van israel
dit makeden ende van desen dinghen
doe si dor de wostine ghinghen
nochtan seget broeder albrecht
dat hi niet ne radet vor recht
datmen desen sal al gheloeuen
mar gode allene van hir bouen
alsemen in jaspise ghesien can
met enen scilde enen man
ende met enen scachte mede
onder sine uoete dar ter stede
een serpent die heuet macht
jeghen al datmen viande acht
dar du in sies enen vliegenden man
dies goet te coepmanscepen dan
Vindemen in enen crisout
een wijf die enen vogel hout
ende in dandre .i. visch draghet
hem es hi goet die bodescap jaghet
eist datmen tortelduue vint
met enen telghe hi werdet ghemint
vander werelt ghemene
die dragre es vandien steene
darmen in .i. steen bekent
sagittariuse iofte .i. serpent
alse ioften si onderlanghe streden
hi gheuet macht te vasten vrede
Ujndemen in .i. witten steen
ene marminne houer een
jn deene hant .i. spegel nv gome
jn dandre .i. telch van .i. bome
die wil stan in goude fijn
ende in die hant beloken sijn
sulke cracht segmen van dien
hine latet sinen dragre niet messchien
Alse in enen jaspre groene
een cruce staet hijs vanden doene
dat sijn dragre niet ne mach
verdrinken nacht no dach
machstu in enen steen bekinnen
enen basilicuse met ere merminnen
diene heuet troestem seker te sine
van allen beesten met venine
merke die noint in stene vant
nen man ende inde heene hant
van .i. dieuel die ghedane
ende vreselic na sinen stane
gehornet ende gheulogelt beede
jn dandre .i. serpent ghereede
onder sine voete .i. liebart
bouen desen figuren vpward
sullen stan sonne ende mane
dese begard in loede te stane
hi mede men duuele so uersaghet
dat si segghen datmen hem vraghet
Ujntstu in iaspise .i. man
vpten hals .i. ghebont gras dan
jn selure moet sijn sine stede
want hi leert kennen alrande siechede
ende stelpet bloet in elker stede
ende gheuet here ende wardechede
desen als ict bescreuen vant
droech galienus an sine hant
Uintstu in .i. swarten steene
enen man stande als ic meene
jn sine rechtre hant gedreghen
ene ceptre alse coninghe pleghen
vp die luchtre hant enen uoghel
wide ontaen elken uloghel
een cocodrillus onder die uoete
dese draghet gherechte boete
jeghen des viants toeuerie
ende uerdriuet sine partie
dar si de lieden hebben beseten
alexander wilmen weten
droech desen sonder waen
ende hi wil in iser staen
Uintstu in enen swarten steen
een man sittende ouer een
vp .i. lupart oudende .i. riet
dese ne latet quade beesten niet
sinen draghere comen an
vintstu ghemaket .i. man
enen hase in sine rechtre hant
ene roede inde luchtre ets bekant
dat goudijn sal sijn sine stede
hi heuet macht te gheuene vrede
ende zeghe in ghedinghe
jegen beesten doch hi sonderlinghe
jngromasine houer een
plegen tebbene desen steen
alse men in steene gheuinden can
ende vp thouet ghecronden man
ende hi in de rechtre hant hout
enen ceptre na coninxs ghewout
jn de luchtre .i. palme rijs
onder sine voete stoel ofte lijs
jn goude salmen desen draghen
want hi grote ere doet beiaghen
negheene dinc ne doet hi mede
na gode no warachteghede
hine comets houer weter ouereen
Alsmen vindet in enen steen
ene boem ter rechter side dan
een wijf. enter luchter .i. man
die uersoent al sonder blijf
werringhe tusschen man ende wijf
alsemen .i. steen siet an
dat inde rechtre hant heuet .i. man
ene lampde ende inde luchtre hant
eens wiues houet alsict vant
soe es hi die vrede beiaghet
mar diene houer heme draghet
[alse hi slaept seghet tghedichte
menne canne niet ghewecken lichte
die in enen steen vint lesemen hier
enen ram ende enen stier
hijs goet tenen taleman
ende hem diet water laet nochtan
vindemen enen man alse men ghewaghet
die in de hant die sekle draghet]
hi beiaget gratie ende lieue
alsemen vindet seggen de brieue
.j. man inde hant .i. roede
dies heren goet van houermoede
alsmen vint als ende als
.j. man .i. horen an den hals
hijs goet ieghen verwoethede
ende quade fantasie mede
Alsmen oec gewinnen can
jn .i. steen alf osse alf man
die gheuet ghewin ende starc den sin
tallen dogheden int ghewin
vintstu in .i. steen als wijt horen
een hasekin met hangenden oren
dies goet ieghen der beesten doon
vindemen in .i. steen .i. lion
hijs goet ieghen idrope ouer een
als men vindet in .i. steen
enen capricornium ende .i. haren
dies goet ter coepmanscepen te waren
alsemen den dromadarise vint
ghesparser manen alst dade de wint
dat es hi die maken can
vrienscap tusschen wijf ende man
alse in enen steene steet
een wijf ende vp thouet .i. cleet
ende omtrent die hande mede
hijs goet ieghen den vierden rede
ende goet ieghen de moethede
siemen in .i. steene noch mee
ene tortelduue ende jonghe twe
dies goet om gratie ende om goet
ende nuttelic in storme zeeuloet
men vindet ghescreuen in hem zomen
enen uoghel met ere bloemen
jn sinen bec dies nuttelic sere
beede om gratie ende om ere
alsemen in enen steen siet dit
enen man die up .i. stoel sit
ghecroent ente hande ondaen
temele ward ende danne staen
hem .iiii. die sijn sitten draghen
nem datmen die sal ghewaghen
dats mastix ende terebint
ende lech onder de steene ghint
jn .i. seluerijn vingerlijn
ende dat also swar sal sijn
twelefwarf alse de steen
dec onder dijn houet al in een
die sal dromen de selue dinc
die die in dine herte ghinc
die du pensets ende wilts
alse du di slapende ilts
alse du gheminges sies ouer een
jnden iacint enen witten steen
ende inden witten dan .i. part
die steen es te gratien ward
ende geuet bliscap ende ere niet clene
alstu vindes in .i. steene
een scumende part ende dan
dar vp met ere ceptren .i. man
die es nuttelic gehact
ende hi heuet grote macht
Djts dat men van stenen vant
diemen vant in menech lant
van hare cracht van hare talie
ende wetet dat ic sonder falge
dat ware dichte sonder begheuen
na dien dat icket vant bescreuen
mar ghelijc alse inden hersten stonden
om ons vaders adams sonden
alle ertsche creaturen
onreinet worden bi naturen
also verloren die diere steene
hare cracht vele int ghemeene
ende ghelijc oec alse de man
biden doopsele versoent wart dan
omme te comene der mede
ten state der onnoeselede
also machmen steene ghenesen
met worden diemer toe can lesen
datsi vander heerster mesquame
die si namen van adame
ende vander smetten ende vander plage
die si nemen alle daghe
van onsen onreinen doene
comen ten heersten pardoene
ende hem de moghenteit comet an
die si hadden her sonde began
her hendic vanden steene de tale
nu hort vort vanden .vii. metalen
jn die aderen vander herden
es meneghe dinc van grooter werde
mar die metale der .vii. sijn
die sijn goet ende fijn
entie sijn nuttelixts van hem allen
also alse wi horen callen
des sullen wi tellen waren saken
entan dies boekes hende maken
Avrum heeten wi tgout
platearius seit sine gewoud
want alsment te puluere wriuet
ende dan in specie doet dart bliuet
also sulke als men bescriuet
dat dan dat lazerscap uerdriuet
ende het ronge doet ghenesen
wonde met goude als wijt lesen
die ne swellet nemmermee
ene masse met goude es twewarf mee
sware dan seluer iofte tin
negheen roest ne comter in
ghetempert eist wel ende diere
ende oec van clare maniere
soet rooder es in sine ghedane
so hem meer prijs leghet ane
des menschen siene maket claer
die uiere proeuent dats war
so bliuet alde valscheit dan
jnden viere die hem leget an
adren die vte berghe springhen
vindemen die ons gout uort bringen
dats in menech lant uerre ende bi
mar int lantscap van endi
vintmen tbeste sonder waen
aldus doet ons moyses uerstan
Argentum dats seluer in onse tale
ghetempert cout dat weetmen wale
alse ons platearius seghet
dar dese virtut ane leghet
jeghen fleume wec ende nat
salmen ghepuluert nemen dat
ende in latewarie minghen
want ets goet te sulken dinghen
wel ludende eist ende geuet clanc
vp dat met copre es ghemanc
dit so vindemen in meneghen lande
meneghen te scaden ente scanden
want ets te wert ente diere
ende men purgeret metten viere
ende sine roke es sere quaet
jc ne weet hem te gheuene raet
hen si met roken dat hetet wirooc
jofte met sulker specien oec
ende men vindet quicseluer mede
onder derde in meneger stede
mar men winnet met grooter pine
ets goet te menegher medicine
mar seere cout est van naturen
vor sine roke est quat gheduren
ets den zenewen grote vrucht
want dar af comet hem de jucht
Electrum dat weetmen wale
es ene specie van metale
datmen vindet onder derde
jnt lant van cipers van groter werde
ende ets roder dan zeluer si
ende bleiker danne goud der bi
men maghet maken bider art
mar dat nes niet also wart
alse dat de nature bringhet
deghene diet maken can hi minghet
seluer met goude ende elc sum
ende dit heetmen electrum
mar dat nes dat vraie niet
nu hort wat vrai electrum pliet
eist datmer af make .i. vat
ende men venijn doe in dat
het werdet bleic ende verlieset mede
sine varwe vp de stede
so datment purgiren moet met viere
al dusghendan es sine maniere
Es dats coper ouer war
nature gheuet hem luud claer
vp dat met hem met ghewoud
si gheminghet seluer iof goud
alleene es sijn luud te zwar
[dattet doren quetst dats waer]
niewer vintment verre no nar
danne int lant van germania
dat wi sassen heten nu
want copper hetemen dat seggic iv
met groter pine ende met viere
een metal van hare maniere
dat auricolas hetet in latijn
dat wanic dat laton mach sijn
vor war wanen boeke som
dat dit es electrum
Stannum heten wi dat ten
dat ne vindemen niet verre hent
jn cornuwalge in inglant
want wilen ment elniewer vant
mar nu hebment in corten tiden
jn germania vonden siden
dats van naturen clar ende wit
mar lichtelike het hem besmit
met copre wel te rechte ghemanc
gheuet arde soete gheclanc
Plumbum heten wi dat bli
loet hiet ons segghen wi
van sire naturen eist seere swar
ende men seghet ouer war
dat min argert ende slijt
dan ander metal in langher tijt
doef eist selue alte male
ende doef so maketet alle metale
so wat datment der toe doet
sine scumen es dicken goet
metten loede ende metten viere
bescheedement van alre maniere
ende dat seluer maketet wit
men wlquams niet het ne dade dit
Ferrum dats iser in onse tale
cout van naturen art also wale
dat alle andre metale verwinnet
nochtan vindemen ende kinnet
an hem die cranchet van naturen
dathet niet ne can gheduren
ghemanc in arden ende in steene
dart nature oudet alleene
sijn roest wasset hem al dar
ende nemmermeer ne scurment so clar
none vilet noch ne slipet
hetne ontfat ende begripet
lichtelike ene roest smette
dar hem af comet grote lette
der maghe eist goet alsmen vint
want etse vercoelt ende ombint
Stael machmen van isere maken
met groter pinen met swaren saken
met vele slane met groten viere
ende dit werdet van arder maniere
Oec vindemen in somech lant
erande iser als ict vant
datmen andein hetet openbare
men maghet smelten alst copper ware
mar hens te smedene niet goet
hensi datmer conste toe doet
Hjer henden de metale seuene
dit es tbelof van minen gheuene
dat ic belouede minen here
sijn es te rechte al die ere
esser iet goets in gheseit
want ic ne hadde den arebeit
niet bestan lude no stille
hetne ware dor sinen wille
Dje eneghe doghet in desen boeke
mach gheuinden ofte ghesoeken
die werden gegheuen te sire bede
die dit selue dichten dede
dat got alre zielen verlichtre
ende oec mede vorden dichtre
hem si ghenadech ende uerleene
dat lijf dar doot an es negheene
amen.
wie so linghins voghels bloet
an sinen slaep strijct ende doet
als hi te bedde wille gaen
nachts als hem die slaep sal bestaen
so sal hem dromen eer die morghen
dattene die duvel wille verworghen
touerars die doen besonder
met sire herten harde groot wonder
mare hoe ende in welker manieren
ne willen die meesters niet visieren
ultur wanic dat es die ghier
.i. starec voghel ende een fier
maer in sijn vlieghen es hi suaer
drie spronge iof meer dats waer
so doet hi in sire wise
eer hi mach vander aerden risen
plinius sprect hets sine maniere
dat sine plumen inden viere
metter roke tserpent veriaghen
ende die sine herte methem draghen
sijn versekert van allen dieren
vier riect hi na sire maniere
ende ne gheen dier also claer
onder die mane dat es waer
daer orloghe es ende strijt
daer waert tijt si talre tijt
als die hem wille versaden
jn stride metter lieder scaden
als die ionghe ghier es groot
so slaet hi sine oude moeder doot
als soe hare niet mach gheneren
plinius sprect sonder sceren
dat nie man ne vant hare nest.
want uppe rochen hebben sijt ghevest
daer si van volke sijn behoed
die ghier sine ionghe voed
totien dat coemt die wintertijt
ende danne so wast tusschen hem die nijt
so jaghet hise van hem dan
want die proie so nauwet hem vord an
want .i. paer ghiere dat verteert
vele want het hem wide geneert
die beesten pleghen si niet te vane
maer si proien verre dane
ende dit leert hem dat bekinnet
nature die den vroeden minnet
te houdene onder die ghebure
ambrosius sprect hets sujlx nature
die sonder noten seghet sijn waen
jonghe draghen ende ontfaen
entie ghiere comen danne
al sonder ghenoet van manne
si leven seghet hi te waren
ghemeenlike tote .c. iaren
oec seit ambrosius albloet
dat si vortekenen der lieder doot
met ere sonderlinghe lere
die hem coemt van onsen here
want als twe lants heren hem ghereden
wijch te vechtene onder hem beden
eist dat vele ghiere te ware
danne vlieghen haren ende tare
so maghet wel over waer bedieden
dat van paerden ende van lieden
ene grote menichte vpt velt
metten suaerde wort ghevelt
plinius sprect oec van den ghiere
dat hi proiet na sire maniere
van den middaghe toter nacht
ende hies hem vor den middach wacht
sijn bec crommet hem in sire ouden
so dat hi ghene proie mach houden
danne so moet hi dur die noot
also van honghere bliuen doot
hie ne can niet anden steen te waren
sinen bec corten als die aren
dies so heuet hi groot verdriet
vp daerde hi ghene beide ne siet
dat doet hem een deel die noet
want hi suaer es ende groot
experimentator die seghet
dat die voghel traech te sine pleget
die met vleesce es verladen
die ghier doet grote onghenaden
sine ionghen heuet hi verstaen
dat si vethede ontfaen
hi bitse ende slaetse om die saken
dat hise mager wille maken
siet hi ene croenge vliegende mede
hie beet thehant neder ter stede
waer soet es ende hoe soet gaet
dits daermen dicken omme vaet
met streken in meniger tijt
tusschen hem es dicken strijt
enten gherwalke dat weet men wel
maer die ghervalke es hem te snel
ende verdrinctene so met platten
al es hi staerc hi canne wel matten
dat hi te male niene vertert
daer mede vecht hi ende gheneert
sine ionghe in sinen neste
hier es van der .v. dat leste
[z]elentides sprect plinius
some voghele heten aldus
het wonen erande gediet
als ons plinius bediet
bi enen berghe die cadym heet
dien die crekele doen soe groot leet
want si hare coren woesten sere
so roept dat volc an onsen here
ende het beiaghet met beden des
dat hi hem sent zelentides
ende als men waent biden ghebode
allene van onsen here gode
noch wane si comen iofte varen
dat ne weet niemen te waren
sonder datse die lieden allene
bidden an gode met wene
si verteren die crekelen dan
datter gheen ontganghen ne can
hier ent der voghelen bouc in .z.
vondix meer ic dichtes me
hier sire hondert ende tiene ende drie
jn dietsch also ghedicht van mie
so ict vraist vant in latijn
daer bispele ontbonden sijn
some ende niet thonderste deel
vp elc te dichtene gheheel
waert te lanc ende te suaer
[jc] dichte corte dinc ende waer
[want ic] ne beghere niet
dats den lesere iet verdriet
hier suldi horen vorwaert me
wat wondre men vint in die ze
ende int twater ende in rivieren
also als die mesters visieren
die dat ware bringhen vort
so scrifict .v. in dietsche wort
maer hort een deel int ghemene
eer jc segghe van elken allene
monstrum seghet dat latijn
dat mach in diets .i. wonder sijn
om dat men toghet ende siet vor wonder
ende dat selsiene es al besonder
wonder vintmen in die ze
een groet deel ende vele me
dan die warelt can gheuisieren
wonder vintmen in rivieren
ende in varsschen watre mede
bouen alre ghelouichede
some wondre sijn bescreuen
ende dats mi es in bouken bleuen
willic bringhen in dietsche wort
ende omme te cortene die wort
ne segic vp elc ne gheen bispel
want inne caemts niet ten ende wel
die redene soude sijn te lanc
nv beghinnic minen ganc
an die .a. ende vord waerd me
volghic na dat .a.b.c.
hier ent die tale int ghemene
hort vord van elken allene
abides doet ons verstaen
aristotiles sonder waen
dat es .i. water .i. wonder
want het tersten al besonder
sijn wasdoem nemt ende houd
jn dat water dat es soud
daerna verkert het sine ghedane
ende sine nature der ane
so dat vp daerde al buten is
ende danne hetet astojs
als si gram sijn dan valen si neder
als hem die moet sittet weder
erande luut hebsi ghewent
recht ioft ware .i. mensce die steent
si ghap allene met gaten
ende rieken sere nauwen vter maten
vpt twater slapen hebben si vercoren
also alse wi die wareit horen
.c. ende xl. iaer eist bescreven
dat gheprouet es dat si leuen
si horen gaerne blasen ende sanc
ende volger na met scaren lanc
so dat wilen een harpere was
die arioen hiet als ict las
ende die was in een scip met lieden
diene te dodene verrieden
doe beiaghedi sulke vorste
dat hi een deel harpen dorste
als hi dit dede een wilekin
so cam daer menich groot delfijn
ende men waerpene in die ze
een groot ontfinkene sonder we
ende voerdene vp tlant al onghescaet
dits ene wonderlike daet
delfijn ne heuet ghene galle
die clene ionghen delfine alle
sijn vele te gadere in groten scaren
twe grote bi hem diene bewaren
stervet een delfijn dandre comen
ende hebben vp haren ric ghenomen
ende draghene totien dat risen die wagen
ende die storme te lande draghen
haren doden ne willen si niet vergeten
sine laten ghenen vissche eten
want elc heuet andren vele lief
dies scriuet plinius in sinen brief
dat een coninc hadde ghevaen
een delfijn ende deet binden saen
jn ene hauene met ere line
mettien camen vele delfine
die suchten sere ende mesbaerden
als iof si ghenaden begaerden
so dats den coninc of dochte
ende hiet dat men dat dier ontknochte
experimentator die seghet
die delfine tetene pleghet
coemt hi int water eist wijf of man
si scurne ende etene dan
ende eist dat hire noit of at
si riekent bi naturen dat
ende draghene vp hare snavelen dan
te lande esset wijf of man
ende si ne laten visch oec eten
hoe siene rieken men caent gheweten
hen si iof si hebben die sede
bider naturen heimelijchede
jn des keisers augustus daghen
was .i. kint horen wi ghewaghen
jn tlant van caeps dat een delfijn
gheweint hadde ten handen sijn
met brodekine dat hi hem gaf
dat kint des niet ne begaf
daerna doe die knecht wort groot
vercoende hi hem ende ghinc albloet
dat dier vp den ric riden in die ze
dies wonderde teersten lieden me
dies sident worden al ghewone
ende sident so verdaerf die gone
ende dat delfijn cam ten hoouere dicken
als ioft om den knecht dochte micken
ende als het kint niet conde ghescouwen
so bleef dat dier daer doot van rouwen
mecenacus ende fabiaen
ende solijn doet ons verstaen
tote yponen in affrike
so was .i. delfijn dies ghelike
dat die lieden hadden vp ghehouden
het liet hem tasten als si wouden
der perciene storie heuet in
dat .i. delfijn sinen sin
bi babilonien als men vint
gheset hadde an een kint
ende plager dicken spelens ieghen
eens ne wilts dat kint niet pleghen
ende delfijn volghede hem up tlant
ende bleef daer doot also te hant
oec was daer een kint als men weet
dat dat delfin dicken reet
so dat of stac een storem groot
ende dat kint bleef aldus doot
dat delfijn brochte tkint vp tlant
ende dodde hem seluen alte hant
van delfine ene maniere
es in nilus die riuiere
die hebben scarpe vinnen bouen
daer si mede scuren ende clouen
hare buke die cocodrillen
jnt water als si suemmen willen
hier gaet vte namen in .d.
hort die namen vort in .e.
[e]quus marinus dats min noch me
jn diets .i. paert van der ze
dit wonder es staerc ende groot
ende bijt menighen visch te doot
aristotiles die doet ghewach
dat buten watre hem niet vermach
maer teerst dat coemt vpt tlant
so bliuet dood alte hant
een deel gheliket den paerde voren
maer hachterwaerd als wijt horen
es het na den visch ghestaert
ende ghene voete hachter waert
vissche verteren dats sijn recht
vreselijc es het int ghevecht
jeghen den man strijt gerne niet
want hettene alte sere onsiet
[e]quonilus scriuet michael
es .i. wonder staerc ende fel
ghebeent gheuoet gheclawet mede
so vreselijc es het. dats wonderlijchede
hen soect niet vor des menschen bloet
coemt hem een int ghemoet
het scoert .i. scip met sinen voeten
so dat si alle verdrinken moeten
jof het worpt omme te sinen spele
des pleghen si gaerne vele
menne caent no vaen no letten
danne met yserinen netten
van vasten ketenen gheweven
te damassche maect mense hets bescreuen
men caent elniet alst es gheuaen
danne met hameren verslaen
ene halve elne segghen si wel
dat men dicke vint sijn vel
equus fluminus es ene maniere
van water paerden vter riviere
ende seghet aristotiles
dat in endi dit wonder es
even wel caent hem bewant
jn dat water ende vppe tlant
splet voete eist. ende als .i. paerd
so es het als .i. paert ghehaerd
het niet lude ende openbare
gheliker wijs alst .i. paerd ware
ghestaert esset als .i. zuijn
ende vander grote dat esele sijn
eposita dats een wonder
sonderlanghe sere besonder
hier of vintmen somige paertien
jn dat mere van suriem
jeghen iaef die vaste port
plinius scriuet dese wort
dat scurus die vele wonders sochte
dit wonder wilen te rome brochte
het was .v. elnen dicke ghespect
sine tanden waren als hi sprect
langer ende meerre mede
danne ghedraghet gheloujchede
dit saghen te wondre an
die rike vrecke roemsche man
eleus als ict bescreuen sach
es dat men ze calf heten mach
ghesnauelt sijn si als .i. zujn
hare staert es .xxx. voete lanc
dese die sijn so dure stranc
dat si verbiten delpen diere
als si gaen drinken ter rivieren
polipus als plinius seget
es .i. visch die te wesene pleghet
bi veneghen in dat mere
sijn houet dat es hard ter were
ende sijn staert es in tween ghespeten
twe aerme heuet hi als wijt weten
daer hi mede met sire cracht
enen man die hem niet ne wacht
mede haelt vter bord
dien et hi dan ende versmord
want hi vleesch vercoren heuet
so vaste hi an die roche cleuet
menne canne of ghetrecken niet
vpt lant gaet hi als hi ghebiet
diene vander rochen wille bringhen
doe hem iet an van stinkende dingen
so vallet hi of want hi hatet stanc
als hi noet so es sijn ganc
dat endenlanghe elc andren ghemoet
sittende hi sijn eier broet
bouen twe iaren ne leuettre negheen
dat segghen die mesters ouer een
hier gaen vte die namen in .p.
hort van .s. nv vordwaerd me
serra als ysidorus seghet
es .i. wonder dat in die ze leghet
groot ende heuet als wi kinnen
grote vlogle ende staerke vinnen
dit dier alst .i. scip zeilen siet
sine vloghele het vp te heffene pliet
ende wille zeilen na des sceps maniere
alst ghedaen heft vif milen of viere
ende hem niet diet sijn poghen
sone caent die pine niet ghedoghen
ende vallen sine vloghele neder
danne so moet het keren weder
ende sinken te gronde waerd
daer sine nature es ende sijn aerd
serra dit wonder bediet wel
meneghen ries die feeste ende spel
ende suare coste wille antieren
ende volgen hoger lieder maniere
bede in ridinghen ende in cleden
ende eer hijt alf can wlleden
so word hi der feesten moede
want het faelgiert hem an die goede
so moet hi vallen in den pat
daer sijn ouder vader sat
een ander wonder men oec weet
dat oec mede serra heet
als plinius ende ysidorus ghewaghen
sijn rijc es scaerp ghelijc der saghen
dit dier pleghet int water te slupene
ende onder die scepe te crupene
ende snijtse ontwe ende verdrincse dan
jn den scepe alle die man
dat doet allene omme dat
dat het mans vleesch wille wesen sat
syrena dats die mareminne
philiologus die heuet inne
dat si draghen wijf ghelike
toter nauele sekerlike
groot sijn si ende yselijc ghedaen
met langhen hare al sonder waen
ende dat lecht ende groef mede
met haren kinde es hare sede
die si in haren aerme draghen
heuet mense ghesien in somen daghen
want si soghense als vrouwen plien
sciplieden als sise sien
werpen hare een ydel vat
ende die wile dat si handelen dat
omme die mareminne
[ade]linus bouc doet ons bekinnen
[dat] si gheclawet sijn als aerne mede
[ende] oec na ander wissche sede
[sij]n si ghescepen ende ghestaerd
[da]er si hem mede stieren ter vaerd
[ene]n luud hebben si so dur soete
[als] die scipmans met goeder moete
[gen]t horen so nesser gheen man
[die] des slapens ontwisschen can
[so] verdrincsise ende scuren
[men] vintse te somiger huren
[jn ze]wen ende somwile in rivieren
[so]me die kennen hare manieren
[alsi] vor bi hem sullen liden
[s]topsi hare oren in dien tiden
[so] dat si haren sanc niet ne horen
[ende] some ne connen sise niet verdoren
[uli]xes wanic ende die menighe mede
[dat] eerst vant dese behendichede
[s]illa dats .i. wonder mede
datmen vint tere stede
dat seghet ons waerlike adelijn
[da]er twe lande versceden sijn
[tla]nt van ytalien ende sisile
[jn di]e ze vintmense sonder ghile
[vp] alle lieden sijn si verwoet
[wa]nt si vleesch minnen ende bloet
[bor]st ghescepen ende houet
[na] die maerminne dies ghelouet
[mar]e die mont groot ende wijt
[ta]nde vreselijc talre tijt
[gh]elijc als andre diere sijn
[ende] ghestaerd alse dat delfijn
[st]aerc in watre cranc vpt lant
[oe]c sijn si soete als ict vant
[si]nacus sprect ende ysidorus
[da]t es in die riviere nilus
[da]ts in egypten sonder waen
[ende] es na coccodrillus ghedaen
[mae]r minder vele ende niet so lanc
[sijn] vleesch gheminghet in enen dranc
die doet vergaen dat venijn
men leset dat si so vroet sijn
dat si die storme vorsien
ende in hare hole dan vlien
ende stoppen tgat te winde waert
ende maken anders hare vutvaert
van .s. ne hebbic nemme
hier comen vort namen in .t.
testudo dats die slecke in latijn
die in india so groot sijn
als plinius ende andre tellen
dat die lieden wonen in hare scellen
ende si van eilande te eilande varen
jn die rode ze daer mede te waren
wonderlike vaet mense dese
somwile aldus als ict lese
die slecken vloten vp die vloet
ende als die lucht es scone ende goet
ende warem es dat sonne scijn
so dinct hem dat so soete sijn
dat si vter scelle al crupen
ende eer si moghen in gheslupen
so wordsi droghe vander sonnen
dat si weder niet in comen connen
ende commen niet onder twater comen
aldus word si vp ghenomen
oec vaetmense anders als wi verstaen
nachts als si ter weide gaen
ende si sat ter ze waerd comen
so word sulcke slapende van hem somen
so werpmense omme dat vp dat neder
sone connen si niet vp comen weder
so sciet si vte ende ne connen gheleren
hem seluen niet omme keren
so dat mense meter linen strect
ende te lande waert dan trect
met vele lieden diese slepen
dus wordsi somwile begreben
ghene tande ne heuet soe in den mont
doch es hi hard ende sluttene ront
als een lons no min no me
maer als men vint bet of
daer heuet hi der meren lof
vp den gront nemt hi sijn aes
hi wert vet es die wint zuut waert
borboca es den lompen name
een visch van wormen onbequame
ghehuut ende glat als die paeldinc
tetene eist ene soete dinc
maer die leuere soets al te voren
bouen allen visscen vte vercoren
sijn houet es groot ende sijn mont wijt
leuet hi van .xij. iaren die tijt
so wort hi groot ende onbequame
ende dan es solaris sine name
daermen hier na of vint me
rivieren mint hi ende ze
baerbilonitj pissis sijn besondre
van varsscen visscen erande wonder
theofractus die meester goet
es die te verstane doet
dat int woeste babilonien staen
sisternen groot bouen allen waen
die wilen maecten die gyganten
die wonderlike grote serianten
als die affrate wassen begonnet
die dur die grote stede ronnet
so dat soe in cisternen coemt
so comer vte vissche al ongenoemt
some crupende some gaende
so suemmende some st[ae]nde
some gehornet some me[n]igher tiere
hie ne leuet diese alle geuisiere
so groot so vreselijc na der gesten
het scinet bet duvele danne beesten
.b. gaet vte ende .c. coemt in
jnne vants no me no min
cete es alre vissce meest
dats die walvisch hebbic verheest
ysidorus die seget al bloet
dat menne vint vier buenren groot
sijn mont es wijt sijn gesuelch nauwe
al eist dat hi iet groets gelauwe
henne mach geliden niet der kele
want daer sijn clene gate in vele
bi clenen vissce moet hi leuen
van desen vissce es bescreuen
datter die profete ionas
drie dage ende drie nachte in was
bi miraclen niet bi naturen
anders ne mochti niet geduren
die ionghe hebben die tande suart
ende die oude wit ende hart
si nemen water in haren mont
ende spoeiet vte in somige stont
so groef dat sire mede versmoren
die scepe comen si hem te voren
als die calue volgen der moeder
ende omme dat sie sijn onvroeder
danne verebben si vp een zant
so nemet die moeder alte hant
waters wl haren widen mont
ende giet vp hare kint tier stont
so dat soet van den sande doet vloten
oec so vindemen som wilen so groten
dat hi leget vppenbare
jn die ze alst .i. berech ware
ons scriuet sinte ysidorus
ende die grote basilius
dat mense vint ende vant
vp haren rigghe aerde ende sant
ende dan scepe daer an camen
so eldsijt ouer lant alle te samen
ende worpen ankere ende sloegen vier
teersten dat gevoelde dat dier
so sanc het te gronte neder
some quamen die scepe weder
ende some die verd
die metten vissce neder sonken
ambrosius sprect dat si in die lantsce ze
scinen berge no min no me
alse die toten sterren slae[n]
te haren drien [iaren sonder waen]
noten si ende hem brect die scacht
so vlien si met groter cracht
ter dieper ze. ende wassen sere
men caense gevaen nemmermere
eer si drie iaer ouer gaen
salmense ebben men moetse vaen
hetne ware iof si beebbet waren
jn tondiepe ende so beuaren
canser dats keruitsche in walsch
jn dietsch hetet die creuet als ende als
gheclauvet sijn si ende scarpen scaren
hebben si voren staende te waren
hachterwaert es hare ganc
liber rerum doet ons verstan
dat adelinus dies gelouet
dat men vint in der moeder houet
twe stene wit met roden gemanc
men seget diese nut in dranc
dat se den hert vanc genesen
ende dit mach wel die wareit wesen
musselen hoestren ende hare gelike
can hi bedriegen scalkelike
want hi hem ie werpt enen steen
datter hiken mach negeen
ende danne gaet hise saen eten
aristotiles doet ons weten
dat erande credeuitsche also wel
jn surien harde es fel
entie binnen niet heuet
want hi sonder noten leuet
jn die weest ze seget solijn
dat creuitsche so vreselijc sijn
dat si die lieden met haren scaren
jnt twater verdrinken te waren
die winter es den creuetschen suaer
jn lentijn ende in herfst dats waer
warden si best van alre stont
ende mest als die mane es ront
si leuen lange ouer een
[die hien ken]ne met tween been
[die hi onder den buke] heuet
[daer die soe al sonder leuet]
dien beenkine sijn als twe dorne
die eyer dragen na onsen horne
die sijn ieghen serpens beten goet
als si noten elc ligghen moet
sonder water si lange leuen
vp dat men hem melc wille geuen
congrus es .i. visch van der ze
ghescepen welna min no me
doch es hi meerre harde vele
plinius sprect in sinen bispele
dat hi ghenochgelijc es ter spise
maer niet gesont in alre wise
want hi heuet suaren durganc
die sause ne si staerc ende die dranc
jn groten storme in hogher vloet
so wort hi vet ende goet
carpeta es .i. visch van manieren
bede in marassche ende in rivieren
wel gescellet ende talre stont
nemt hi sine aerdinge vp den gront
alse die zoe soect hare gegade
dat doet hare toeverlast van sade
ende daer an anderen hem vriuet elc
dan gheuet die hie ter navelen melc
dat ontfaet soe in den mont
ende daerna in corter stont
sciet soe hare saet daer si of dien
die andre van haren partien
aldus ende in deser mani[er]e
also als ict hier visiere
die een dus van den andren coem
bouen allen visschen die men noem
wast carpers hersenen meest ende waent
metter mane in elker maent
hets .i. visch niet goet te vane
vele lusten weet hi mede tongane
hi weet der toere vier of viue
mede tontgane metten liue
een suaer visch [e]s[t em]mer vele lieden