DIE WAERACHTIGE ENDE EEN SEER WONDERLIJCKE HISTORIE VAN MARIKEN VAN NIEUMEGHEN DIE MEER DAN SEVEN JAREN METTEN DUVEL WOENDE ENDE VERKEERDE

DIE PROLOGHE

Inden tijde dat herthoghe Arent van Gheldre te Grave ghevanghen wert gheset van sijnen sone hertoghe Adolf ende sijnen medepleghers, so woende op dri milen na Nieumeghen een devoet priester gheheeten heer Ghijsbrecht ende met hem woende een schoon ionghe maecht gheheeten Mariken, zijnder suster dochter, wiens Moeder doot was. Dese voerscreven maecht regeerde haers ooms huys, hem zijn gherief wel eerlijck ende neerstelijck doende.

Hoe heer Ghijsbrecht Mariken zijnder nichten tot Nimmeghen ghesonden heeft.

Het ghebuerde dat dese heer Ghijsbrecht Mariken zijnder nichten seynden wilde in die stadt van Nieumeghen om daer te coopene tghene dat si behoefden, tot haer seggende aldus:
Mariken!
Mariken What ghelieft u, heer oom?
Die oom Hoort kint, slaet mijnder woorden goom:
Ghi moet nae Nimmeghen nemen u vertreck
Om ons proviande te halen; wi hebbens ghebreck,
Van keersen, van olie in die lampe te doene,
Van azine, van soute ende van enzoene
Ende van solferpriemen, soe ghi selve entcnoopt.
Daer zijn acht stuvers; gaet henen, coopt
Te Nimmeghen van dies wi hebben breke.
Tesser nu iuyst mertdach vander weke,
Te bat suldi vinden al dat u ghereyt.
Mariken Heer oom, tot uwer onderdanicheit
Kent mi bereet; ick wil gaen mynder strate
Die oom Om tavont weder thuys te sine werdet te late,
Want die daghen zijn seer cort nu ter willen,
Ende tes van hier te Nieumeghen twe groote milen,
Ende tes nu tien uren of daer toe bet.
Hoort kint, eest dat ghier so lange let,
Dat u dunct, dat ghi met sconen daghe
Niet thuys gheraken en sout tuwen behaghe,
Blijft daer vri te nacht, ick werts te gherustere.
Ende gaet slapen tot uwer moeyen, mijnder sustere;
Die en sal u om eenen nacht niet ontsegghen.
Ick heb liever dan dat ghi doer haeghen ende heggen
Thuys bij doncker sout comen alleene;
Want den wech en es van boeven niet alte reene,
Ende ghi sijt een schone, ionghe lustighe maecht;
Men soude u lichtelijck aenspreken.
Mariken Heer oom, soot u behaecht,
So sal ick alle dinghen doen, ende niet el.
Die oom Groet mi u moeye, mijn suster, ende vaert wel.
Coopt al dat ons ghebrect, bi mate ende bi gewichte.
Mariken Ick sal, heer oom. Adieu.
Die oom

Adieu Mariken nichte,
Gods gratie moet u eenpaer wesen.

Heer Godt, hoe mach mi therte so swaer wesen?
Eest dattet lant hier so tweedrachtich si?
Of eest om dat mijn nichte daer scheyt van mi?
Ontbeyt, hoe coem ic aldus swaer? Dits vreemt bediet,
Met dat Meysken daer van mi schiet
Wert mi te moede recht ick en weet niet hoe,
Ick duchte, haer oft mi sal wat comen toe.
Ick wilde dat icse thuys hadde ghehouwen;
Tes dwaesheit ionghe meyskens of vrouwen
Alleene te laten gaen achter lande,
Want die boeverie der werelt is menigherhande.

Hoe Mariken seer schandelijcken toeghesproken wert van haerder moeyen.

Aldus es Mariken van haer heer oom ghesceiden ende tot Nieumeghen gegaen, daer si cochte van als dat haren oom wesen mochte. Ende opten selven dach dat si te Nimmeghen comen was, so hadde haer moeye teghens vier ofte vijf vrouwen ghekeven om des hertoghen Adolf wille, die sijnen vader hadde doen vanghen, als dat si bat scheen dul oft een verwoede duyvelinne te sine dan een kersten mensche. Want si metten ionghen herthoge pertijde, ende vermoorde namaels haer selven doen si hoorde, dat dye oude hertoghe uuter ghevanckenissen verlost was bi toedone van den casteleyn vanden Grave, ghelijck ghi hier na horen sult. Mariken, siende dat biden avonde was als si haer dinghen al ghedaen hadde, daer si om comen was, seide tot haer selven aldus:

Nu heb ic van als dat ons ghebrack
Doen weghen ende meten naer mijn ghemack,
Ende daer na ghecocht ende wel betaelt,
Maer mi dunct, dat ic hier so langhe heb gedraelt,
Dat ghinder die nacht compt op gheresen.
Daer sie ick eenen wiser; wat macht wesen
Aenden dach? Tes alre tusschen vieren ende viven.
Nu moet ic tavont int stede bliven;
Ten es noch maer een ure dach
Ende in drie uren dat ict nauwelijck gaen en mach
Van hier tot mijns ooms. Neen, test beter ghebleven.
Mijn moeye die woent recht hier neven;
Ick wil haer gaen bidden, datse mi een bedde decke,
Ende morghen, also vroech als ick ontwecke,
Soe mach ic mi nae huys snel ten labuere slaen.
Ick sie mijn moeye voer haer dore staen;
Soot wel betaemt wil icse gaen groeten.

Moeye, Christus wil al u leet versoeten,
Ende alle die ghi lief hebt hoeden van gequelle.

Die moeye Ke, willecome duvel, hoe staget in die helle?
Wel ioncfrouwe, wat hebdi nu hier te doene?
Mariken Mijn oom sat mi omtrent der noene
Om keersen, om mostaert, om azijn, om veriuys,
Ende om al datter ghebreck was tonsent in huys,
Ende eer ick van deen totten anderen heb connen loopen,
Ende alle dinck heb connen vinden ende coopen,
So eest sus late worden, ende luttel grievet u,
Dat ghi mi te nacht een bedde decket, ghelievet u.
Ic soude immer toch thuys gaen, maer metter nacht
Wort somtijts een maechdeken bespiet ende gewacht,
Onteert, vercracht te haren verwite;
Ende daer voer sorghe ick.
Die moeye Wachermen, tijte!
Sorchdi nu so seere voor uwen machdom, godwouds!
Ke, lieve nichte, ghi weet doch van oudts
Hoe ghi ghewonnen waert, al ghelaeti u dus inge.
Ghi en hebt hier sint der noenen met uwen dinge
Niet besich gheweest, laet ic mi dincken.
Mariken Ick doe seker, moeye.
Die moeye Ja, oft sitten drincken
Iewers int heimelijke, nae uus herten willeken.
Ke, nichte, te lande waert Cleyken ende Gilleken
Connen alte wel dese meyskens int coren leyden,
Ende alse ten avontspele gaen onder hem beyden,
Hoe wort Lijse dan van Hannen ghetoeft!
Ke, nichte, ghi hebtet al wel gheproeft,
Want touwent woont so menich frisch gheselleken.
Mariken Twy segdi dat, moeye?
Die moeye Ey, dobbel velleken,
Al en doch die waerhaeyt niet gheseyt,
Ghy hebt menichen rey ghereyt,
Daer die pijper geen vijf groote en wan.
Ende al gaetmen langhe af ende an,
Tes al maecht tot dat den buyck op rijst.
Mariken Dat ghi mi dese scande bewijst
Sonder schult, es mi te hert om verdraghen.
Die moeye Ick hebbe lieden ghesproken, dye u lestent saghen
Met uwen eygenen oom ligghen so ontscamelijck,
Dat mi te segghen waer onbetamelijck.
Onteeren blamelijck doedi al ons geslachte.
Tfij moet u worden, onsalighe drachte;
Ick en mach u niet sien te mijne goede.
Mariken Here God, hoe wee wert mi te moede!
Hoe ontstelt van bloede werdt mijn gheheel lichaem soudeynich,
Die smedige woorden, dit vewijt vileynich
Te hoorene ende te verdragen sonder scult!
Nu moeye, segt oft ghi mi een bedde decken sult
Desen nacht ende niet langher!
Die moeye Ghi laecht mi liever in die Maze
Alsoe diepe als dit huys hooch is, tot eenen aze
Van alle die visschen dier inne vlieten.
Dus vertrect van hier, oft het sal u verdrieten!
Van thoorne sta ick als een loof en beve.
Mariken Moeye, ghi hebt groot onghelijck.
Die moeye Ontbeyt, dese verhide teve
En salmi niet laten onghequelt!
Moeten die tuyten wat zijn verstelt?
Ja, si beghint mi den worm int hoot te roerene.
Ick stae quaet ghenoch om den duvel te snoerene.
Oft om op een cussen te binden, al waer hi kintsch.
Ic stae wel soe spijtelijcken en winsch,
Ic en weet nauwe ofic op mijn hoot sta of mijn voeten.
Al die mi desen dach ontmoeten,
Die sal ick antwoerden, dwelck mi dit beroer doet,
Alleens ghelijck die duvel zijn moer doet.
Mariken O bedructe, nu is u lijden naest.
Ic blijve staende wel so beraest
Dat ic van miselven en weet hoe noch wat.
Met eenen dullen hoofde loop ic noch uuter stat,
Ontsiende boeven noch daer toe roovers.
Ic scatte ic mijn bedde make onder die loovers;
Ic en vrage na niemant die nu levende si,
Al quaem die baerlijcke duvel tot mi,
Ic ben nu als die nieghers nae en vraghe.
Nu gae ic sitten onder dese haghe,
Misselven bevelende inden handen
Van Gode of alle die helsche vianden.

Hoe Mariken van haerde moeyen schiet ende uut Nieumeghen ghinck

Aldus es die ionghe maecht Mariken van haerder moeyen gescheyden ende al weenende seer mestroestich metten donckeren avont uuter stadt van Nieumeghen ghegaen, so langhe dat si quaem nevens een groote dicke haghe daer si met grooten drucke onder ghinck sitten weenen ende screyen, haer selven den viant seer dicwils overghevende met droever herten, tot haer selven segghende aldus:

Weemi! suchten, crijsschen ende hantghewricnk,
Misselven hetende vermalendijt,
Dats nu mijn solaes ende anders gheen dinck
Doer mijn moeyen scandich vewijt.
Eest onrecht, dattet mi spijt
Sonder cause sulcken woorden te lijden?
Neent vri. In mi groeit sulcken nijt,
Daer therte in wast nu talder nijt,
Dat ic quaet ghenoech sitte in dit berijt,
Om mi selven eewich te vermalendiden.

Hulpe, welcken temptacie comt mi bespringhen!
Wil ic mi selven verhanghen ofte craghen?
O ioncheyt, suldi u connen bedwinghen?
Oft en wildi nae gheen reden vraghen?
Wie soude oock alsulcken woorden verdraghen
Sonder scult? Hi en is niet levende, ic meens,
Diese sonder verdiente wel souden behaghen.
Dies segick in wanhopen, die mi comt belagen:
Comt nu tot mi ende helpt mi beclaghen,
God of die duvel, tes mi alleleens.

Die viant die altijt zijn stricken ende netten spreit, haeckende nae die verdoemenis der sielen, dese woorden hoorende, seyde tot hem selven aldus:
Dat woert werdt mi die siele weerdich!
Ick hebbe mi sleven toeghemaect rechtveerdich
Al waer ick een mensche, ende al bi Gods ghedooghe;
Ten al te passe, sonder mijn een oghe,
Die is of si mi uut waer ghesworen.
Wi gheesten en hebben dye macht niet, dats verloren;
Ons te volmakenne doer gheen bespreck,
Altoos es aen ons eenich ghebreck,
Tsi aen thoot, aen handen oft aen voeten.
Nu willic mijn voiseken wat gaen versoeten
Ende spreken so welvallende ende met beschede,
Dat ick mijnen boel niet en verleede;
Ten eersten salmen die vrouwen soetelijc overgaen.

Schoon kint, hoe sitti dus belaen?
Heeft u yemant mesdaen sonder redene ofte recht?
Dat sal ick wreken als een goet knecht.
Ghi dunct mi slecht, ende daer omme scick ick
Hier tuwen trooste.

Mariken Hulp God, hoe verscrick ick!
Wat mijns, ick en weet van mi selven nauwelijck,
Met dat ick dien mensche ben aenschouwelijck.
Hulpe, hoe flauwelijck vervalt mi therte!
Die duvel Schoon kint, en vreest grief noch smerte;
Ick en sal u hindere, grief noch quaet doen,
Maer ick ghelove u, wildi na mijnen raet doen
Ende sal met mi gaen, wilt dit onthouwen nauwe,
Ick make u eer lanc der vrouwen vrauwe
Mariken [...]
Vrient ick sitte nu rechts also ghesint,
So beroert ende soo ontstelt van engienen
Doer die schimpighe woerden, die ic sonder verdienen
Heb moeten lijden: hoere, schueke ende teve,
Dies ic mi alsoe lief den viant overgheve
Als Gode, want ick sitte half sonder sin.
Die duvel Bi Lucifer, tes noch al ghewin.
Si heeft de beroerte te deghe opghesopen;
Si sit noch even versteent in wanhopen.
Nu soudic hopen, te min so claech ic nu,
Dat ic niet missen en sal. Scoon kint, noch vraech ick u,
Oft ghi met mi versamen wilt in ionsten.
Mariken Wie sidi, vrient?
Die duvel Een meester vol consten,
Nieuwers af falende wes ic besta.
Mariken Tcomt mi alleleens met wien dat ick ga,
Also lief gae ic metten quaetsen als metten besten.
Die duvel Wildi u liefde te mi werts vesten,
Ick sal u consten leeren sonder ghelijcke,
Die seven vrie consten: rethorijcke, musijcke,
Logica, gramatica ende geometrie,
Arithmatica ende alkemie,
Dwelc al consten sijn seer curabel.
Noyt vrouwe en leefde op eerde so able
Als ic u maken sal.
Mariken So moetti wel zijn een constich man;
Wie sidi dan?
Die duvel Wat leyt u daeran?
Wie ick ben en soudi met rechten vraghen niet.
Ick en ben die beste van mijnen maghen niet,
Maer u dat ic emmermeer niet dan ionste en toge.
Mariken Hoe heeti, vrient?
Die duvel Moenen metter eender oghe,
Die wel bekent es met veel goede ghesellen.
Mariken Ghi sijt die viant vander hellen.
Die duvel Wie ick ben, ic ben emmer gheionstich tot u.
Mariken Ick en hebbe oeck van u ancxt, vrese noch gru;
Al quame Luycefer selve uuter helscher ghewelt,
Ick en souder niet af vervaert sijn, so ben ic gestelt;
Ic ben onghequelt van allen anxten.
Die duvel Ia schoen kint, dits tcorste ende dlancxte:
Wildi met my gaen ende mijnen raet doen sonder veysen,
Al dat ghi dincken moecht oft peysen,
Sal ick u leeren, soe ick u eerst vertelde.
Van goede, van iuwelen, noch van ghelde
En suldi ooc nemmermeer hebben ghebrec.
Mariken Tes wel gheseyt; maer nae deerste bespreck,
Eer ghi met mi sult versamen in ionsten,
Suldi mi leeren die seven vrie consten,
Want in alle dinghen te leeren verfray ick.
Ghi sullet mi al leeren, suldi?
Die duvel Wat trouwen, ia ick.
Ick sal u leeren al dat wel voechlijck is.
Mariken Nigremansie, dats een const, die ghenoechlijck is,
Mijn oom es daer af fraey ende cloeck;
Hij maect wonder somtijts: hij heefter af eenen boeck,
Ick wane hi hem in node noyt en faelde.
Hi soude door die ooghe van eender naelde
Den viant wel doen cruypen teghen sinen danck.
Die conste moetti mi oock leeren.
Die duvel O aenschijn blank,
Al wes ick can, u selven verfroyt,
Es al om u, maer ick en leerde noyt
Niegermansie, daer vele aencleeft.
Tes een conste, die veel moyten heeft,
Ende daer oock vele sorghe inne steeckt.
Als ghi nigermansie begint ende u ontbreeckt
Een woort oft een letter, schoon rode mondt,
Ende ghi den gheest die ghi roept, ter stont
Niet en cont bevelen of te passe spreken,
Hi soude u ter stont den necke breken.
Dus leit groot grief inne, scoon edel blomme.
Mariken Eest so, doe en gheef icker dan niet omme;
Ick en wil niet leeren, daer ick bi sou moghen sneven.
Die duvel Ha, ha, dat heb ick haer ontgheven.
Wat sou si nighermancie begheeren te leeren!
Cost si nighermancie, twaer om te verseerne,
Ende tot haren accoort te keerne die gheheel helle ende te brenghen in laste;
Ende tware om mi te bedwinghen, alst haer paste;
Oft mi yewers te legghen vaste, daer ic en soude moghen wech noch van.
Haer nighermancie te leeren, daer en come ic niet an.
So ick best can, sal ick haer dat houden uuten sinne.
Hoort, wat ic u noch leeren sal, mijn schoone minne,
Om dat ghi die nighermancie sout laten varen.
Mariken Wat suldi noch leeren?
Die duvel Dat sal ick u verclaren:
Alle talen der werelt sal ick u leeren.
So sal u alle die werelt verheffen ende eeren;
Want alle talen te connen, ghi en weet niet wat si.
Ende dan die seven vri consten daer bi!
Tes om van elcken verheven te sijn seer excellentijc.
Mariken Daenhoren versacht minen druck tormentelijck;
Gheheel obedientelijck stel ick mi touwen wille, ende ghijt so doet.
Die duvel Maer een bede sal ic aen u begheren beelde soet;
En ghi mi dit doet, het sal u wel baten.
Mariken Wat beden es datte?
Die duvel Dat ghi uwen naem soudt willen laten,
Ende geven u selven eenen anderen naem van nu aen voort.
Mariken es voer mi een ombequaem woort.
Bi eender Marien ic ende mijn geselscap sulc grief hebben,
Dat wi nemmermeer dien naem en sullen lief hebben.
Doet doch u selven Lijnken, Grietken of Lijsken noemen;
Ick belove u, eer dat iaer lijt, het sal u vromen
Meer dan ghi noyt hadt van vrienden oft magen.
Mariken Ey lacen, twi mach u dien naem meshagen?
Tes doch den edelsten en soetsen naeme
Van alle der werelt ende elcken bequame.
Mariken oft Maria, hoe moechdi dien naem veten?
Om al dat leeft en wille ic anders niet heten;
Mi dunct, men mach dien naem niet versoeten.
Die duvel Ey ey, nu es mijn werck weder al onder die voeten,
Can ick haer desen naem niet doen veranderen. -
Hoort lief, willen wi wandelen met malcanderen,
Soe moetti uwen naem veranderen, al deret us seer,
Oft wi moeten scheyden. Ende voort noch meer
Moette mi beloven. Peyst, belofte es schult.
Mariken Wat sal ick beloven?
Die duvel Dat ghi nemmermeer seghenen en sult.
Wat dat u toe compt oft pijnt te deerne,
Ghi en moecht u niet seghenen.
Mariken Dat belove ick u gheerne;
Aen seghenen en leyt mi niet veel an.
Maer minen naem ick qualic gheloechenen can,
Want Maria, daer ic naer hete, dat alle mijn troost,
Mijn hope; want alse mi yet grieft of noost,
Roep ic ter stont op haer om een bevredinghe,
Oeck dien icxse daghelicx met eender bedinghe,
Die ic van ioncx hebbe gheleert.
Maria die wert van mi gheert
Also lange als ic kennisse hebbe, des niet en fael ic,
Al sla ic int wilde of al regeer ic mi qualic.
Haer te loven en mach niet zijn vergheten.
Die duvel Nu om dat ghi so seer sijt vervleten
Op dien name, hoort: ic sal u noch begheren nettere,
Ick ben vreden dat ghi hout deerste lettere
Van uwen name, vrou ongheblaemt fijn,
Dat is de m; dus suldi Emmeken genaemt sijn;
In lant sijn doch veel maechden ende vrouwen,
Die Emmeken ghenaemt zijn.
Mariken Nu wel, Moenen, mach ic niet behouwen
Minen rechten name, lyever dan wi scheeden souwen,
So ben ic metter eerster letter te vreden;
Emmeken sal ic heeten tallen steden,
Nochtans en doe icx niet gheerne.
Die duvel Sijt, segt, ghepayt.
Ent niet al op uwen duym drayt
Eer een iaer, doeges mi verwijt.
Gae wi na Tshertoghen bossche sonder respijt,
Ende van daer en werd on gheen ruste,
Wi en comen tAntwerpen na onsen luste;
Daer wert een wonder van ons begonnen.
Eer wi daer comen, suldi alle die talen connen,
Die ghi begheert te leerene, soe ick u seyde,
Ende die zeven vrije consten tot uwen gereyde.
Bastaert, maleveseye wert uwen eertschen dranck.
Condi mijn vrientscap houden ende minen danck,
Tes wonder wat ghi noch sult bedrijven.
Maer ten eynde, hope ick, salder u siele bliven.
Nae dese woorden zijn Emmeken ende Moenen nae des Hertoghen bossche ghereyst, daer si sommighe dagen bleven, teerende seer rijckelijc, voer een yegelijcken betaelden die met hem lyeden quam eten oft drincken. Nu selle wy een lutten swighen van Emmeken ende Moenen ende bescriven van heer Ghijsbrecht, Emmekens oom.
Na dat Mariken, dyemen nu Emmeken noemt, sommighe daghen wech geweest hadde, soe was heer Ghijsbrecht haer oom seer verwondert van haer langhe bliven,
Die oom O murmeracie die mi al even stranghe creyt,
Hoe ontstelt ghi hert, sin ende verstant,
Om dat Mariken, mijn nichte, soe langhe beyt,
Die ick om proviande te Nimmeghen sant.
Ick seyde haer nochtan, quaem die nacht op hant,
Ofte datse haer vervaerde in eenigher wijs,
Dat si tot mijn susters soude gaen slapen, want
Als ick te Nimmeghen come, dats altoos mijn logijs.
Ick en hebbe hert, sin noch staet.
Mesquam haer iet doet eenich afgrijs,
Ick storve sonder hope of raet,
Want tmeysken is alle mijn toeverlaet,
Ende van ioncx heb icse op ghehouwen.
Dus soude icker aensien node eenich quaet.
Maer seer lichte vertwifeltmen ionge vrouwen.
Dit es nae Nimmeghen, sonder vercouwen,
Om van haer te hooren recht bescheet.
Sulck hoort somtijts, tes hem om hooren leet.
Nae desen woorden is heer Ghijsbrecht tot zijns susters huys gegaen, haer vragende na Mariken haerder beyder nichte; dye welcke seer straffelijck antwoerde dat si van haer niet en wiste. Waerom hi seer droeve was, tot haer seggende aldus:
Ey lazen, suster, ghi beguyt mi,
Dat ghi segt, dat gi van Maeyken niet en weet.
Die suster,
Marikens moeye
Ey, neen ick, seker, goey, Jan Duyt ghi.
Die oom Ey lazen, suster, ghi beguyt mi.
Die moeye Ick schat si yevers in een camer ghemuyt si,
Daermen sulken tijtkens om een grootken speet.
Die oom Ey lazen, suster, ghi beguyt mi,
Dat ghi segt, dat ghi van haer niet en weet.
Ghi ghelaet u verstoort ende seer tonvreet,
Om dat ic u come vraghen met woerden saechtlich,
Oft ghise niet ghesien hebt.
Die moeye Dats seker warachtich.
En ghelaet u al had icse te bewarene ghenomen.
Tes acht oft tien daghen leden dat si hier was comen,
Segghende: moeye, dect mi een bedde desen nacht;
Ic en derre niet thuys gaen, oft ic ware gewacht
Van boeven, dye maechdekens geerne mesverghen.
Doen seide ic haer, dat si sou gaen ter herberghen,
Daer si al den dach had sitten drincken ende scinken.
Die oom Hoe! hadse al den dach sitten drincken?
Die moeye Dat moechdi wel dincken,
Dat si gheweest hadde daert haer niet en verdroot.
Si quam hier met een kinnebacken also root
Als een eersgat met vuysten ghesleghen;
Ende om dat ic daer wat seyde teghen,
Tscheen datsi me gheten sou hebben metten mostaerde.
Al vloeckende ende al tierende lyepse haerder vaerde,
Ende noyt sint en heb ick mijn ioncfrouwe ghesien.
Die oom Ey lazen, wat sal mijns dan gheschien?
O Godheyt in drien, waer sal dmeysen ghevaren zijn!
Die moeye Ey goey! yewers inden droeven of claren wijn
Daer si vergarende zijn, die de goey ghesellen deersgat leenen.
Die oom Ey lasen, suster, ghi doet mi weenen,
Dat u alsulcke woerden ontvloten.
Die moeye Haddise in een cofferken ghesloten,
So hadde moghen dit grief beweeren.
Keren, lief man, wat salt haer deeren,
Al machse wat ghebruycken haers willen?
Ten sal haer een enckel mite niet schillen;
Si en sals oeck niet te nauwer zijn een stro.
Si en salder niet manck af gaen.
Die oom Och, ick hoore dit so no.
Dat mi therte dunct in vieren spliten.
Ick moet omme keeren ende minen oghen witen,
Want die tranen ontvallen mi lancx die caken.
O Moeder ons Heeren, die ick binnen Aken
Alle iaer besoecke met ionsten devotelijck,
Staet mi nu bi, het is mi notelijck!
Ende ghi, sinte Servaes, rustende binne Maestricht,
Die van mi tsiaers menich scoon licht
Uut devocien wert ghestelt,
Mi hoepic dat ghi niet beswijcken en selt.
Ter noot salmen troost aen vrienden soecken;
Ic wil gaen vernemen ende doen vernemen in alle hoeken
Ofter yemant al heeft ghehoort.
Al ben ic ghestoort,
Ten es gheen wondere, dat mi tderven grief gheeft:
Niemant en scheet gheerne van dat hi liefheeft.
Na desen is heer Ghijsbrecht van sijnder susteren ghescheyden met droeven moede, om dat hij geen tijdinghe van Mariken zijn nichte en verhoorde.

Hoe Mariken moeye haer selven dye kele afstack.

Binnen desen middelen tijde heeft die casteleyn vanden Grave den ouden hertoghe Arent uuten ghevanckenisse ghelaten, hem leedende in die stadt ban Shertogen bossche, daer hi seer feestelijc ontfanghen was vanden heeren vander selver stadt. Dwelcke dese Mariken moeye horende, wert daer om so toornich in haer fenijnich herdt dat si naelicx gheborsten hadde van quaetheden seggende:
Emmekens moeye  Hulpe leveren, iongeren ende milten,
                Tanden, hoofden, wat ic al leets ghewinne!
                Den spijt sal mi doen bersten of smilten,
                Want ic swelle van quaetheyt als een spinne.
                Verwoet, dul werdt ic ende buyten sinne.
                Doer die nieumere, die ic daer hebbe berstaen.
                Doede dief, die te Grave opt slot lach in die rinne,
                Die is verlost ende laten gaen.
                Och, nu es alle mijnen troost ghedaen,
                Want ons ionghe herthoghe, bi wien ic blive
                Sal nu, ducht ick, zijn hant op bloote slaen.
                Ick bender so inne beroert dat ic mi saen
                Over gheven soude, met siele, met live,
                Ende roepen alle duvels te mijnen vertive.

Die duvel       Ha, ha, van dien bedrive soudic profijt hebben!
                Die siele es mijn, mach ic den tijt hebben
                Van een half ure omtrent haer te sine.

Emmekens moeye  Eest oock niet spijtich?

Die duvel                         Jaet, ende grote pijne
                Voer den gene, die den iongen hertoge hout zijn.

Emmekens moeye  Om waer segghen, wie sout zijn,
                Hi en soude ghenoechte in sulcken gheselle maken?
                Al soude icker eewelijc om in die helle blaken,
                So sal ick mi sleven die keele afsteken uut spijte,
                So werdic van deser ongenoechten quijte.
                Och, adieu, orlof ionghelinck ghepresen!
                Moechdi hier na noch hertoghe wesen,
                Ic en achts niet dat ic mi dleven corte.
                Daermet steeck ic dien opsteker in mijn storte.
                Met dien horte dat ick mi verniele.
                Paertiscap verdoempt menighe siele.

Die duvel       Ten helschen ghecriele, in een eewich verseeren
                Wil ic die siele onder Luycifer broen.
                Wat dwasen menschen, dat si om princen oft heeren
                Oft uut partiscap hem selven verdoen!
                Al onse, al onse, die in dit openioen
                Hem selven houden so versteent.
                Partie ende nidicheyt baet der hellen menich millioen
                Van zielen, eert iaer lijt, wie dat beweent.

Hoe Emmeken ende Moenen na Antwerpen reisden, daer veel quaets doer hemlieden ghebuerde

Doen Emmeken ende Moenen sommighe dagen tSherthogen bossche gheweest hadden, so reysden si nae Antwerpen, daer si corts quamen. Ende Moenen seyde tot Emmeken aldus:
                 Nu zijn wi tAntwerpen na u begheeren.
                 Nu willen wi triumpheren ende costelijc teeren!
                 Gaen wi inden Boom om een pintken romenye.

Emmeken          Inden Boom segdi?

Moenen                              Ja, troost, daer suldi sien
                 Alle die quistgoeykens, die hem qualijc regieren
                 Alle die vrouwen vanden leven, alle die putyeren,
                 Diet van tienen, van vieren stellen int wilde,
                 Boven sitten die borghers, beneden die ghilde,
                 Diet liever nemen dan gheven soude.

Emmeken          Daer verhuech ic mi inne, als ick sulc leven scouwe,
                 Gheen dinck en es mi bequamere.

Moenen           Wi moeten daer noch drincken op die gulden camere,
                 Eer dat wi scheyden, en ghijt begheert.
                 Sit neder, troost. Ia, en eerst, heer weert!
                 Twer iammer versuerdet binnen den vate.

Die cnape        Wat wijn belieft u, goet man?

Moenen                            Een pintken garnaten,
                 Ende een pintken ypocras om mijn wijf,
                 Ende een pintken romenien, die verwermet dlijf,
                 Courage gheeft hi, al war men flou.

Die cnape        Dats emmer waer. Een eerst! ou! een eerst! ou!
                 Vanden besten! vanden besten! met vollen kitten!

Een bancgheselle Siet Heinsone, wat schoonder wijf comt ginder sitten!

Dander gheselle  Dats waer, ende wat leckerder druyt van eenen manne!

Deen gheselle    Willen wier ons bi scicken met onser canne?
                 Ende hooren wi, dat maer zijn meysen en es,
                 Wi sullense hem nemen.

Dander gheselle                    Hi mont tavont aent mes,
                 Wat tes eenen leeliken loeten,
                 Ende tvrouken en es niet om versoeten.
                 Die es tavont min, eest maer sijn meysen
                 Suldier niet toe helpen?

Deen gheselle          Biden storten, ia ick, dat moechde wel peysen,
                 Ende daer af minen voet biden uwen stellen.
                 God segene u, brasser!

Moenen                             Comt drincken, ghesellen.

Dander gheselle  Neen brasser, wi hebben vanden selven,
                 Maer mogen wi heir bij u sitten?

Moenen                             Ja ghi, al waert totten elven;
                 Goet gheselscap en mach mi niet verleeden.

Deen gheselle    Bi oerlove, waen sidi onder u beeden?

Moenen           Vanden Bossche of uuter Meyerie.

Emmeken          Moenen lief, en waert niet geometrie,
                 Dat ic ons wiste te seggene int clare,
                 Hoe vele dropelen wijns dat in een canne ware?

Moenen           Laet lief, hebdi die conste noch wel onthouwen?
                 Die conste leerde ick u ghisteren.

Emmeken                            Dats waer, en trouwen.
                 Logicam leerde ghi mi oeck daer naer,
                 Die hebbe ic ooc vaste.

Een gheselle vraecde Moene         Brasser, wat seyt u vrouwe daer?
                 Sousi wel weten te sommeren gheringhe,
                 Hoe veel dropelen wijns in dien pot ghinghe?
                 Van vreemder dinghen en hoordic noyt scriven.

Moenen           Si soude noch al meer wonders bedriven!
                 Haers ghelijcke en saechde nie binnen uwen levene;
                 Die vrije consten can si alle sevene:
                 Astronomie ende geometrica
                 Arismetica, logica ende gramatica,
                 Musijcke ende rethorijke, dalder houtste.
                 Si soude derren staen teghen den alder stoutste
                 Clerck die in Parijs oft in Loevene studeert.

Dander gheselle  Goey brasser, ic bid u, dat ghi haer consenteert
                 Dat wi van haer wat sien moghen oft hooren.

Deen gheselle    Ja doch, ic meet een paer winen te voren,
                 Ende biden rebben, wilt u yemant hinderen oft vercorten,
                 Wi willen ons bloet voer u storten,
                 Ende ghi yewers aen ongenoechte gheraectet.

Moenen           Dat refereynken, dat ghi ghisteren maectet,
                 Doen wi ons noenmaal deden te Hochstraten,
                 Segt hem lieden datte.

Emmeken                           Willes mi doch verlaten:
                 In rethorijcken  slacht ic al den slechten scolieren,
                 Al soudic gheeme gheerne rethorijcke hantieren
                 Om die seven vri consten daer met te vermeerene.
                 Rethorijcke en is met crachte niet te leerene,
                 Tes een conste die van selfs comen moet.
                 Alle dander consten, alsmen daer neersticheit toe doet,
                 Die zijn te leerene met sien, met wisene,
                 Maer rethorijcke es boven al te prisene;
                 Tes een gaven vanden heylighen gheeste.
                 Al vijndtmen menighe onbekende beeste
                 Diese versteken, tes grote smerte
                 Voer diese beminnen.

Dander gheselle                  Ey, goey herte,
                 Moet u soe seer zijn ghebeden?

Deen gheselle    Seht ons doch yet. Wi zijn te vreden
                 Met dat ghi cont; ey, om gheselscaps wille,
                 Ick sal oeck wat segghen.

Emmeken                          Nu, swijcht dan stille!
                 Na mijn beste sal u een duenken ghedaen zijn:
                 Want rhetorijcke wilt ghehoort ende verstaen zijn.
                 Dus en laet van couten gheen vermaen zijn.

                 O rethorijcke, auctentijcke conste leiflijcke,
                 Ic claghe, met wanhaghe, dat men di haet.
                 Den sinnen, die u minnen, vallet seer grieflijcke,
                 Hem tfi, die die geen gade en slaet,
                 Ende denghene, die di eerst maecte, versmaet.
                 Ick puer versmade als dongheraecte selcke doren,
                 Maer al eest scade van selcker daet,
                 Ende leet hem alleene, die dit aenhoren:
                 Doer donconstighe gaet die conste verleoren.

                 Conste maect ionste, steltmen in een parabele;
                 Voer fabele houdic dat woert ende niet waer.
                 Laet daer een constenaer comen notable,
                 Donable, van consten niet wetende een haer,
                 Sal claer ghehoort zijn hier ende over al daer;
                 Welnaer zal dye constighe van armoeden versmoren,
                 Vercoren es die loefutere allet iaer.
                 Maer emmer, al hebbens die selcke thoren:
                 Doer donconstighe gaet die conste verloren.
                 Tfy, alle botte, plompe, slechte sinnen,
                 Die conste sout stellen in u verstant! Want
                 Reyn conste sal elck met rechte minnen,
                 Conste eerst ghemaect aen elck met rechte minnen,
                 Conste hout in weelden menich playsant lant.
                 Eere gheschie hem allen, die consten orboren!
                 Tfy donconstighe die de const vander hant plant!
                 Te dier causen stel ic den reghel van voren:
                 Doer donconstighe gaet die conste verloren.

                 Princelijc wil ick tot consten keeren
                 Ende nae mijn macht altoons consten leeren,
                 Want niemant en es metter consten gheboren.
                 Maer tes alle constenaers een verseeren,
                 Dat donconstighe die consten so luttel eeren.
Om die refereyn te horene vergaederde veel lieden, dwelck Moen siende, toonde sijnen aert ende stichte daer selken roere datter een vanden gheselscape doot ghesteken wert ende diet dede den hals af geslaghen. Aldus woenden Emmeken ende Moenen 'Antwerpen inden Guldenen Boom op die merct, daer daghelix bi zijn toedoen veel moorden ende dootslaghen met meer ander quaets ghesciede. Waer in hi hem zeer verblide seggende tot hem selven aldus:
                 Wat wonder con ic bedriven,
                 Die helle sals, hope ick, becliven
                 Wat profijts.
                 Regneeric hier noch een luttel tijts.
                 Daer salder noch meer haren mont in schieten.
                 Twaer quaet dat wi dese herberge lieten,
                 Want al dat int wilde leyt sinen tijt,
                 Ende bi ongestadlicheden soeckt sijn profijt,
                 Tuysschers, vechters, onghetijdighe puytieren,
                 Coppelersen, camercatten of sulke dieren,
                 Vandien vint men hier altoos planteyt,
                 Ende dats al volcxken, daer mijn profijt aen leyt.
                 Dus moet ick mi hier in dit huys ontdraghen.
                 Ick wil den weert terstont gaen vragen,
                 Wat hi hebben wil van onser beyer cost.
                 Lig icker thuys, soe mach ick na minen lost
                 Altoos hier omtrent te mijnen ghere sijn;
                 Ende alser wat schuylt, in die weere sijn,
                 Om int verwaerde te stellen hier ende daer.
                 Ick doer noch hondert dootsteken int iaer,
                 Soe crijcht Lucifer tsine int helsche estere.
                 Ick sal mi ghelaten als een bequaem meestere,
                 Als een kijcpisse, dies staet mie elck te prijsene.
                 Ick sal oock verloren schat weten te wisene;
                 Dies sal mi groote eere ghedaen sijn.
                 Voort alle die saken die den mensce over gegaen sijn,
                 Die sal ick oock weten te seggen iuyst,
                 Mi sal volcxk nae loopen meer dan duyst,
                 Eer een maent, doer mijn practijke;
                 Oock sal ick scats winnen sonder ghelijcke.
                 Mijn lief Emmeken en sal mi maer beminnen te bet.
                 Ent mi die Oppersten niet en belet,
                 Ick sal, eer een iaer, meer dan duysent sielen verlacken,
                 Maer alst hem belieft, so heb ick uutghebacken.

Hoe Emmeken haer sondich leven een luttel beclaecht

Emmeken, aldus 'Antwerpen wonende ende merkende dat si een seer quaet sondich leven leyde, wat om haren wille bi toedoen van Moenen wonderlijke veel quaets daghelicx gheschiede, seid tot haer selven aldus:
                 O memorie, verstandenisse, waerdii dinckende
                 Op dleven, daer ick mi nu int ontdraghe,
                 Het soude u duncken sondlich ende stinckende,
                 Ghi laet die claerheyt der hemelen blinckende,
                 Ende gaet den wech der hellen, vol meshage.
                 Ick sie ende mercke, meest alle daghe
                 Es hier yemant om mi ghequetst of doot.
                 Ende ick weet wel: desen Moenen, dat es de plaghe,
                 En es vanden besten niet; dit es den noot.
                 Ic ghevoelt wel, al en seyt niet al bloot,
                 Dat een viant moet wesen of niet veel betere.
                 O moeye, moeye, u fel verwiten groot
                 Sal mi maken een verdoemt sletere,
                 Eewelijc uuter gracien vanden hoochsten wetere
                 Ey lasen, al eest voor mi wat claghelijcx,
                 Ick ben te verre, al woudick mi te keeren pooghen.
                 Ick plach ooc Maria te dienen daghelijcx,
                 Met bedinghen oft anders iet behagelijcx,
                 Ende die devocie es oec al vervloghen,
                 Ende oec en wil hi se mi niet ghedoghen;
                 Ende dat ic mi seghene soude en gedoecht hi ooc niet.
                 Daer bi soumen oec ghevoelen moghen,
                 Dat hi quaet es: om dat hi tseghenen vliet.
                 Wat wil ic ooc achterdencken? Besiet doch, siet,
                 Tes nu te verre comen om achterdincken.
                 Hola, ic hebber ghinder twee bespiet
                 Die ic ghisteren dach stelde om scincken ende drincken.
                 Daer wil ic mijn keelken laten clincken.
Na desen esse weder gaen sitten drincken metten ghesellen, daer Moenen soe wracht als datter weder een doot bleef. Ende diet dede wert van Moenen geleit buyten der stadt, daer hi noch een vermoerde bij rade van Moenen, die hem wijs ghemaect hadde dat die ghene die daer vermoort wert, veel ghelts had, om dat hien vermoorden soude. Waer om Moenen seer verblide seggende:
                 Hulpe, Lucifers kaegie ende helscap clove
                 Hoe ic hier tvolc daghelijcx verdove!
                 Men gheeft mi ghelove voor een groot cadet.
                 Ick weet al te segghen, wat die lieden let,
                 Ende daer omme te bet volchtmen mi naer.
                 Ic weet raet te gheven net ende claer,
                 So ic desen vrouwen wijs maec met minen blasene,
                 Om die mans na hem lieden te doen rasene;
                 Ic doe hemlieden den mans sulcken brocken gheven
                 Datser gheen acht daghen naer en leven.
                 Ic hebbe dat hier bedreven meer dan eens
                 Ende dan beghin ic mi ooc tonderwindene
                 Om tvolc verborghen schat te doen vindene;
                 Dat heeft alree ghisteren eenen dlijf ghecost.
                 Ic wees hem daer eenen schat, lach quansuys vermost
                 In eenen peertstal al onder eenen post, daer den peertstal al
                 geheele op stront.
                 Ic seyde, hi moeste delven tot in den gront,
                 Hi sou daer menich pont vinden van verborghen scatte.
                 Ter stont ghinc hi delven datte,
                 Maer also saen als hi so verre quam
                 Dat hi den pilare sijn fondament benam
                 Ende sinen stant daer hi op stont,
                 Den pilaer sanck tot inden grond.
                 Ende daer versmoorde mijn oomken ondre.
                 Ick sal voort stellen dmeeste wondere,
                 Comet gheen belet van boven.
                 Men sal noch als een god aen mi ghelooven;
                 So voer ickse met een hoopen ten helschen suchte.
Nadat Emmeken ende Moenen omtrent .VI. jaren tHantwerpen ghewoent hadden inden Gulden Boom, daer uutermaten veel quaets doer hem luden ghebuerde, soe wert Emmeken verlangende om haeren oom ende haer vriendekens in den lande van Ghelre te besoeken, Moenen biddende dat hi haer consenteren ende met haer reysen wilde. Waer op hi syede aldus:
                 Emmeken, u bede ontsegge ick u no,
                 Wildi, segdi, eens tot uwen vrienden varen?

Emmeken          Ick soudt u bidden, waert u believen alsoe.

Moenen           U bede, lief, ontseg ick u no.

Emmeken          Mijn moeye te Nyeumeghen, mijn oom te Venlo
                 En sach ic niet en ses och in seven iaren.

Moenen           Daer omme ontsegghe ick u die bede no;
                 Ick belove u, wi sullen tuwen vrienden varen.

Emmeken          Si en weten niet, alle die mi bestaende waren,
                 Waer ic ben ghevaren, niet te meer dan oft ic waer
                 ghesoncken in deerde.
                 Ende mijn oom hadde mi in so grooter weerde!
                 Ic weet wel dat hi menighen traen om mi geweent heeft.

Moenen           Des plackaerts bedinghe dat mi verbeent heeft
                 Dicwils als ick haer die leden waende vercroken!
                 Ick hadse langhe den hals ghebroken,
                 Maer zijn bede totten wive metten witten
                 Die doetse mi altoos ontsitten; ick en can niet ghenitten,
                 Dat ic eens pas hadde nae mijn gherief.

Emmeken          Wat segdi, Moenen?

Emmeken                          Niet, Emmeken lief.
                 Ick gheve u oerlof, ghelijck, dat ghi begheert,
                 U vrienden tsiene, ende dat u deert.
                 So gaet, rekent teghen den weert, daer wi ghelegen hebben
                 inden Boom,

                 Ende morghens willen wi naer uwen oom
                 Oft naer u ander vrienden, daer ghi mi leet.
                 Ick ben bereet.

Emmeken                         Ick gae halen bescheet,
                 Weten watter noch achter staet int briefken,
                 Ende al betalen.

Moenen                          So doet, mijn liefken.
                 Betaelt vri openlijc en siet op een oneffene mite niet.
                 Vri, ten wert te mijnen onprofite niet,
                 Dat wi reisen tot haren oom, den pape.
                 Mach icken eens op zijn blote betrape,
                 Ende ick minen wille mach ghebruycken,
                 Ick sal dien pleccart den hals verstuyken!
                 Waer hi wech, dmeysen waer mijne, sonder foute;
                 Maer dat ic veel scicke oft coute,
                 Tes al niet, en mi die Opperst warachtlich
                 Gheen volle consent en gheeft eendrachtich:
                 Boven hem en ben ic niet een haer te verwerven machtich.

Hoe Emmeken ende Moenen na Nieumegen reysden.

Aldus zijn Emmeken ende Moenen na Niemeghen ghereyst, daer si quamen op den ommeganckdach, des Emmekens seer blide was ende Moenen seide tot haer aldus:
                 Nu Emmeken, naer u bede aen mi versocht
                 So zijn wi emmer hier gherocht
                 Te Nieumeghen. Oec eester heden ommegancdach.
                 Ghi segt, dat u moeye hier te wonen plach,
                 Whilse niet gaen besien?

Emmeken                           Ick mach gaen tot daer.
                 Maer als om te begeeren aen haer
                 Herberghe of eenich eten of drincken,
                 Dat en sal ic niet dincken; si mochte mi schincken
                 Scandelike woorden, wreet onbetamelijck,
                 Also si eens dede ontscamelijc.
                 Brochten mi eerst in dleven scandelijck,
                 Daer ic mi in ondraghe eylaes!

Moenen           Ick soude gheloven, mijnlief, mijn solaes,
                 Als daer te gane, dats u ghenen noot es.
                 Weet dat u moeye wel dire iaer doot es.

Emmeken          Watdinghe, doot?

Moenen                         Ia, liefste greyn.

Emmeken          Hoe weeti dat, Moenen?

Moenen                         Ic weet serteyn.

Emmeken          Dats mi groot hindere.

Moenen           Tes nochtans so.

Emmeken                        Ontbeit, wat sie ic ghindere?
                 Laet ons dat vernemen, eer wi van hier scheen.
                 Siet, siet, daer vergadert veel volcx over een.
                 Scuylter wat? Wilt yemant vraghen snel.

Moenen           Neen troost, men salder gaen spelen een waghenspel.

Emmeken          Dats alle iaer op desen dach te doene;
                 Als icker om peyse, tes tspel van Masscheroene.
                 Die weerdicheit van dien spele en es niet te sommen;
                 Mijn oom pleecher om hier te commen.
                 Ke, Moenen laet ons gaen hooren.

Moenen                         Tes een soete snabbelinghe.
                 Lust u te hoorene sulcken brabbelinghe?
                 Ke, ga wi biden rooste ende biden wine.

Emmeken          Ey Moenen, het pleech so goet te sine.
                 Ic heb mijnen oom hooren seggen, op ander saisoenen,
                 Dat dit spel beter is dan sommige sermoenen.
                 Daer zijn goede exempelen somtijts in selcke spelen;
                 Dus troost, en liettijts u niet vervelen,
                 Ick sout wel willen sien.

Moenen                         Ic en consenteers niet gheerne.
                 Ic heb al vreese, bi Lucifers achterqueeren,
                 Oft si int spel iet hoorde van deghe,
                 Daer si berou oft achterdencken bi ghecreghe.
                 Bij Lucifer, so waer mijn hoghe vermet niet.

Emmeken          Ey Moenen, laet mi hooren.

Moenen                         Nu wel, maer en let niet
                 Langher dan ic u en roepe, oft ic vererre.
Emmeken quelde Moenen so langhe om dit spel te hooren dat hijt haer te lesten consenteerde. Maer hi deet seer node ghelijck ghi ghehoort hebt. Ende dat spel begonst aldus:
 Masscheroen     Bre! Hier ick Masscheroen, advocaet van Luciferre,
                 Wilgaen appelleren mijn ghedinghe
                 Tegen den oppersten iuge gheringhe:
                 Waer om dat hi dmenschelijke geslachte midadich
                 Meer ontfermt ende es ghenadich
                 Dan ons arme gheesten, eewich versmaet.
                 Al hadde een mensche alle die mesdaet
                 Alleen ghedaen, die men in die werelt doet,
                 Heeft hi eens hertelijck berou goet
                 Met goeder meyninghen, hi comter ghenaden;
                 Ende wi, arme gheesten, die noyt niet en mesdaden,
                 Dan met eenen ghepeyse cort,
                 Sijn daer ommen inden afgront ghehort,
                 Sonder hope, in eewighe pijne stuer.
                 Ick, Mascheroen, Lucifers procuruer,
                 Vraech u noch eens, God der ontfermherticheyt,
                 Waer om dan ons meer ghenade es onteyt
                 Dan den mensche, die dagelicx sondicht onsprekelijck.

God              Mijn ontfermherticheyt en es niemant gebrekelijc,
                 Die berou heeft eer dat leven is gheyn,
                 Die in tijts met berouwe bekint,
                 Dat ic een God ben ontfermhertich ende rechtveerdich.
                 Maer die so versteent bliven in ercheden onweerdich,
                 Dat si nemmermeer end hebben achterdincken,
                 Die moeten met Luycifer inden afgront sincken,
                 Daer niet en is den handen wringhen.

Masscheroen      U ghrechtigheyt faelt in veel dinghen,
                 Al heetmen u rechtveerdich God in allen siden.
                 In Abrahams, in Moyses, in Davids tijden,
                 Doen mochtmen u rechtveerdich naemen;
                 Doen sachmen u den menschen blamen ende beschamen,
                 Ende puneren om een onreyn gedachte.
                 Nu, al waert dattet kint die moeder vercrachte,
                 Oft dattet den vader torte oft smeete
                 Oft dat deen broeder dander verweete
                 Alle quaet dat ye was ghebrouwen,
                 Heeft hi eens hertelijc berouwen,
                 Ter stont er uwe ontfermherticheit verworven.

God              Waer om ben ic die doet ghestorven,
                 Soo schandelijck, so smadelijc, aen tscrucen hout,
                 Dan om dat elc mensche, ionc ende oudt,
                 Ter ghenaden soude staen van mijnen vadre?

Masscheroen      Dies hoordi te wesen te stranger ende te quadre
                 Dan te voren, aengesien dat ghi naect hebt,
                 Sulcken scandelijcken doot ghesmaect hebt
                 Om dat ghi die mensche daer met sout reenen.
                 Ende meer dat te voren dat si versteenen
                 In onbetamelike sonden horribile,
                 Te becondighen oft te verhalen waer impossibele;
                 Die redelike hem int overdincken vereysen.
                 Dat men in doude wet niet en dorste peysen,
                 Dat derren die menschen nu wel stoutelijken doen.

God              Daer en liegdiniet an, Masscheroen;
                 Het volck es nu in quaetdoen so verhert,
                 Eest datter gheen beteringhe af en wert,
                 Ick sal mijn stranghe sweert van iusticien
                 Moeten doen sniden met punicien
                 Ende mijn plaghen senden, quaet om verdraghen.

Ons Lieve Vrouwe O kint, wijsdi den menschen plaghen,
                 Dat moet mi wanhagen. Mach u verbeden wesen,
                 Laet den menschen doch noch wat met vreden wesen;
                 Sent hem lieden eerst teekenen oft voerboden
                 Alsoe ghi plecht in sulcken noode,
                 Eertbevinghe, dobbel sonne, oft sterren met steerten,
                 Dat si bevroeden moghen, met sulcke gheveerten,
                 Dat ghi ghestoort sijt uutermaten;
                 Si selen dan bi aventueren die sonden laten,
                 Uut vreesen van meer gheplaecht te sijen.

God              Neen, moeder, dats al verloren pijne,
                 Ick heb dicwijls soe veel teekenen ghebaert,
                 Daer si af behoorden te sijn vervaert:
                 Pestelencien, orloghen, dier tijden,
                 Daermen met rechte voer soude vermiden
                 Die sonden, die mijn godheit verleden.
                 Met hoe si meer geplaecht sijn, hie si meer wreden,
                 Niet denckende op deewighe doot vol ghweens.
                 Tes al: waer voor sorge ick? versucht ic ten lesten eens,
                 Dontfermhertighe God wert mijns ontfermende.
Emmeken dit spel horende wert haer sondich leven bedinckende met bedructer herten, in haer selven seggende:
Emmeken          Here God, hoe wert mijn bloet verwermende
                 Int hooren van desen vagenspele!
                 Ick hoor dier redenen ende argumenten soe vele,
                 Dat ick puer achterdincken crighe ende berou.

Moenen           Wel sullen wi hier bliven staende? Ou seg, ou!
                 Wat wildi aen dese brabbelinge hooren?
                 Gaen wi doch, minne.

Emmeken                        Neen, tes verloren
                 Gheroepen, ghetrocken oft ghesleurt!
                 Also langhe als dit spel duert,
                 En crijchdi mi van hier niet, gaen die willen!
                 Tes beter dan een sermoen.

Moenen                         Hulpe, Lucifer billen!
                 Dat si hier blijft staende, des versuchte ick;
                 Si sal hier achterdencken crighen, duckhte ick,
                 Doer die prasinghe die si daer staet en hoort.
                 Ick sal noch wat beyden, maer comse dan niet voort,
                 Ick salse wel met vuysten van hier doen trenten.
Aldus hadde Moenen gheerne dat spel belet te horen. Maer si bleeft hoorende oft hy wilde oft en wilde. Dwelck aldus voort luyde:
Masscheroen      O beleeder der hemelen ende der elementen,
                 God, inder rechtveerdichheyt, in die hochste seghe,
                 Soudi Lucifer ende die helsche collegie
                 Gheen consent willen gheven ende gehinghen,
                 Dat wi die mensche wat castien ghingen,
                 Van haren mesdaden ende van haerder quaetheyt?
                 Anders en crijchdijs nemmermeer verlaetheit
                 Vander vervaertheit, die si plien.
                 U hant van iusticien moetse castien,
                 Suldi nu onder menschen die bekinde wesen.

God              Masscheroen, het sal moeten int inde wesen,
                 Dat ic conset sal gheven tvolck te plaghen,
                 Want met gheenen dinghen en sijn si te versagen,
                 Voer si den slach hebben op den hals.

Ons Lieve Vrouwe O sone, die mensche sullen hem beteren van als;
                 En wilt niet te haeste u punicie toogen.
                 Denckt om die borstkens die ghi hebt ghesoghen;
                 Denckt om dat buixken daer ghi inne gelegen hebt;
                 Dinckt om die passie, die ghi geleden hebt,
                 Dinckt op alle dbloet, dat ghi stortet in ghescille.
                 Waet niet al om smenschen wille
                 Om dat si thuus vaders genaden souden geraken?
                 Ghi hebt selve ghesproken, wat wildi maken,
                 Al hadde een mensche alle die sonden alleene
                 Ghedaen van alle die werelt ghemeene,
                 Riep hi eens hertelijck op u ontfermen,
                 Hi soude ontfanghen sijn met openen armen.
                 Dits u woort, menich mensche es vroedere.

God              Ick sprac ende ten es mi niet leet, vrou moedere,
                 Ende noch seg ic: al hadde een mensche alle die sonden
                 Ghedaen, diemen soude connen gronden,
                 Kent hi mi met berou, hi sal vercoren sijn;
                 Ick soude noch eer alle die pijne dobbel lijden,
                 Die mi die Ioden deden in voerleden tijden.
                 O mensche, hier om behoordi te dinckene.
Hoe Emmeken dit spel langher hoorde, so si haer sonden meer overdenckende wert, seggende aldus:
                 Nu eerst beghinnen mi die tranen tontsinckene
                 Even ghedichte over mijn wanghen claer.
                 Och, welcke wroeghen heb ic ontfanghen daer
                 Int hooren dier woerden. O Heere der heeren!
                 Waert ooc moghelijc, woudic mi bekeeren,
                 Dat ic ter genaden soude comen van u?
                 Noyt en had ic achterdencken dan nu.
                 Waert ooc moghelijck? Ick duchte, neent.
                 Ick hebbe mijn consente te verre verleent,
                 Sonder redene mijn voernemen ghebruyckende.
                 Och eerde, ontdoet u ende zijt mi beluyckende.
                 Want ic en ben niet weerdich dat ic u beterde.

Moenen           Hulpe Modicack, hoe ick blaecooghende werde;
                 Dit meysen crijght berou den balch al vul.
                  .... Vers ontbreekt ... 
                 Ga wi yewers int scoonste vander steden
                 Een kanne wijns meten.

Emmeken                        Laet mi met vreden.
                 Ende vliet van mi, fel viant boos!
                 Weemi, dat ic u oyt verkoos
                 Ende aenriep u, verghetende die Godheit ontfermhertelic.
                 Och, och, ick crighe sulcken berouwen hertelijc,
                 Dat mi therte sal besluyten, och ick beswilte,
                 Mijn cracht faelgeert mi.

Moenen                         Hulpe, Lucifers leveren, longheren ende milte!
                 Nu mach ic wel borlen, blaecooghen ende huylen;
                 Mijn meeninghe wil hier al vuylen,
                 Onder die helsche guylen wert nu mijn daet van cleender vramen.
                 Rijst in alder duvel namen,
                 Oft ic draech u ghecoust, ghscoeyt in Cacabo.

Emmeken          O Heere, ontfermt u mijns!

Moenen                         Ja, eest also?
                 Nu hoor ic wel dat achterdencken in haer gaet cnaghen;
                 Tot in tswerck der wolcken wil icse draghen,
                 Toornen hooghe, ende worpense van boven neder;
                 Coemtse den te haer selven weder,
                 So heeftse gheluck, die leelijcke vrucht.
                 Her, her! ghi moet mede in die lucht.
Nae dese woorden heeft Moenen die duvel Emmeken hoogher dan eenich huys ofte kerke in die locht ghedraghen, dat haer oom ende alle die lyeden saghen, dwelck hem allen seer verwonderde, niet wetende wat dat bedieden mochte.

Hoe Moenen Emmeken van boven neder wierp ende hoese haer oom wert kennende

Als Moenen die duvel Emmeken boven alle huisen hooghe ghedraghen hadde, werp hijse van boven neder opter straten, haer also meenende den hals te breken, waer af die lieden seer verscrickten.

Ende heer Ghijsbrecht haer oom, die dat selfspel oec horende was, verwonderde wat dat bediede ende wye dat wesen mochte dye van so hoghe viel, seggende ende vraghende eenen die neven hem stont aldus:

                 Heeftse dan hals niet ontwee, so heeftse gheluc vry;
                 Mijn herte crijchter onsprekelijcken druc bi,
                 Dat ic liden aen eenich mensche schouwe.
                 Kendise niet? Wie es die vrouwe?

Een borgher      Ick sout gheerne sien, oft icse kende;
                 Maer tvolc staet hier so en dringt over ende,
                 Datmer niet en can bi gheraken.
                 Coemt achter mi, heer, ic sal ons een gat maken.
                 Dwaes es hi, die mi int dringhen slom acht.
                 Siet heere, tvrouken leet in onmacht,
                 Si leyt al van haer selven.

Die oom                        Dat en es gheen wondre.
                 Helpt, al dbloet mijns lichaems van boven tot ondre
                 Verscruypt mi, ic soudt wel betoghen.
                 Die tranen schieten mi uuten oghen,
                 Mijn aderen versterven, mijn coluer wert bleec,
                 Noyt en ghevoelde ic mi so weeck!
                 Och vrient, slaet mijns gade, ic bids u seere.

Die borgher      Ontbeyt, wat let u heere?
                 Ghi verandert, al waerdi puer een doot mensche.

Die oom          Om sterven dat ic in deser noot wensche!
                 Och Antropos, coem en doerschiet mi lichte!

Die borghere     Hoe meslaet die aldus?

Die oom                        Och, het is mijn nichte,
                 Dies ic therte vol leets ghenocht hebbe;
                 Dit esse, die ic wel seven jaer ghesocht hebbe.
                 Ey lasen, nu leyt si hier den hals verstuyct.
                 Och eerde, ontdoet u, ende mi beluyct;
                 Ick en wille niet langher ruste ghewinnen.

Die borgher      Weetti wel, dat sijt es?

Die oom                        En soudicse niet kinnen?
                 Oft meendi, dat ic mijn sinnen misse?

Moenen           Hulpe, melcflesse van corte blisse!
                 Minen steert ic bepisse van quaetheden.
                 Nu en weet icker gheenen raet teghen.
                 Dit is haer oom; hoe sal ict nu coken?
                 Ick hadde haer langhe den hals gebroken,
                 Maer die bede van desen pape heylich
                 Maect mi den wech onveylich,
                 Had icker macht aen, ik souden ter stont ter hellen voeren.

Die borghere     Siet heere, ic siese noch roeren.

Die oom          Verroeren! dat waer boete voer vele ghepijns.
                 Tes waer, si roert sekere.

Emmeken                        Ay mi, wats mijns?
                 Waer heb ick gheweest, of waer ben ic nu?
                 O Heere, sta ic ooc noch in die gracie van u,
                 Dat ic ter ghenaden soude moghen comen?
                 Ja ick, want haddi mi hier niet ghenomen
                 In uwer bewaernisse, alles machtich,
                 Ick ware in deewighe pine unsachtich,
                 Met siele, met live, eewich versteken
                 Uut tsheeren rijcke.

Emmekens oom                   Condi noch spreken,
                 Mariken nichte, so spreect teghen mi,
                 Die so mencih suchten om di
                 Ghesucht heeft, ende so menich claghen gheclaecht,
                 Ende tallen canten so menich vraghen ghevraecht,
                 Ende nu vinic u hier onder dit ghedroom
                 In desen soberen puente.

Emmeken                        Och, sidi dit, heer oom!
                 Och ghehinde God, dat ic op dit pas
                 Ware inden selven puncte, dat ic was,
                 Doen ic u leste sach, sonder dese reyse!
                 Och, als ic mi selver overpeyse,
                 Ic ducht, dat ic eewich verdoempt ben.

Die oom                        Nichte, ghi sneeft
                 Ten es niemant verloren dan die hem verloren gheeft.
                 Hoe soudi so verdoempt sijn? dat waer te deerne!
                 Maer hoe coemdi hier? dat wistic gheerne.
                 En ghi waert vlues in die lucht so hooghe,
                 Segghet mi doch, bi uwen ghedoghe;
                 Ick en sach noyt mensche so hoghe dat ic weet.

Emmeken          Heer oom, het waer mi onghereet
                 Dat ic u alle mijn aventuere soude verhaelen bescheelijc.
                 Ic hebbe mi den viant eens over gegheven geheelijck
                 Ende nae dien omtrent seven jaren met hem gegaen.
                 Ic en cans u niet al doen vermaen, ic wilt metten cortsten
                 Binnen dien seven jaren mijn regiment ende ons bedriven;
                 Men souder wel boecken af scriven;
                 Gheen quaet en mach tegent mijen clicken.
                 Ten eynde van alle vreemde sticken
                 Quam ic hier int lant om mijn vrienden te visiterene;
                 Ende met dat wi hier doen meenden te passerene
                 Ende ter merct quamen, so saghic staen spelen daer
                 Tspel van Masscheroen. Ic hoorder naer.
                 Emmer in die woorden, die ic hoorde,
                 Creech ic sulcken achterdincken, dats hem stoorde,
                 Hi, die bi mi was, ende droech mi, daert volck sach,
                 Hooghe in die locht.

Die oom                        Ey lacen, owach!
                 Hoe nichte, was die viant bi u?

Emmeken          Iay, heer oom, ende es omtrent seven jaer nu,
                 Dat ick mi voechde onder sijn ghebot
                 Ende met hem ghewandelt hebbe.

Die oom                        Hulpe, almoghende God!
                 Daenhoren doet mi dlijf vergruwen.
                 Dien gast moeten wi van u stuwen,
                 Soudi ghewinnen Gods rijcke hueghelijck.

Moenen           Ey pleckaert, dat en es niet mueghelijc,
                 Dat ghi mi van haer sout vervremen.
                 Alst mi past, ic salse met huye met haer nemen
                 Ende draeghense, daermen selden solfer of pec spaert.

Die oom                        Soudi, fel gheest?

Moenen           Ja ick, hoeresoen pleckaert;
                 Si es mine, si heeft haer selven over ghegheven,
                 Den Oppersten af ghegaen ende mi bi ghebleven,
                 Daer om moetsi ten helschen gloede blaken.
                 Ende, soudise mi meinen tongoede maken?
                 Ick soude u hals ende beenen verpletten.

Die oom          Fel gheest, dat sal ic u wel beletten.
                 Ic hebbe hier, meen ick, in minen brevier
                 Acht oft tien regulen in een papier;
                 Si selen u vlues doen anders wrimpen.

Moenen           Och, och mijn borstelen risen, mijn haren crimpen
                 Mits dat hi daer leest; wat sal ick verkiesen?
                 Bi Modicaeck, moete ic dese verliesen.
                 Hoe sal ick doergoyt zijn met gloeyende wappers!
                 Van quaetheyden so bijt ci op mijn knappers;
                 Uut ooren, uut bachuse blasick helsche spercken.
                 Hier aen mi machmen nu mercken,
                 Al ons opset den oppersten Here verdriet,
                 So es on min dan niet.
                 Ick ducht, ic van deser sielen sal moeten scheeden.

Die oom          Ga wi, Mariken nichte, ic sal u gaen leeden
                 Hier totten deken, een vier doen stoken.
                 Ic dencke wel, u leden zijn u al ghebroken,
                 Mits dat hi u so vuerde ende weder liet vallen:
                 Ghi moet seer gequetst zijn.

Emmeken                        Ick en achs niet medallen
                 Dit liden, heer oom; dies gheen verhael.
                 Ick ben willich te liden tien dusent mael
                 Meer dan pennen souden connen ghescriven,
                 Mach Gods ontfermen aen mi becliven.
                 Mi en ruect wat ic doe, mach ic eens troost
                 Verwerven ende gracie.

Die oom                        Blijft in dat propoost,
                 Ick verseker u Gods rijcke, tuwer kueren.
                 Wi lesent deghelijcx in die Schriftuere:
                 Om te verwerven Gods glorie puere,
                 Niet voer een heerlijc berou ter letster huere.
Na desen es heer Ghijsbrecht met zijnder nichte gegaen tot alle den gheleersten priester vander stat van Nimmeghen; maer gheen priester hoe hoge gheleert, hoe expert, hoe heilich oft hoe devoet, alsi tstuc verstonden, en dorsten hem gheensins onderwinden haer te absolveren oft eeniche penitencie te setten van haren sonden die seer anxtelijck ende onmenschelijc waren: waer om dat si alle bedruct waren.

Hoe heer Ghijsbrecht na Colen reysde met zijnder nichten

Des ander daechs smorgens wel vroech bereede hem heer Ghijsbrecht alleens oft hi hadde misse willen celebreren, nemende dat weerde gebededide heylich sacrament in zijn hant ende heeft hem also met Emmeken zijnder nichte op die reise gestelt na Cuelen.

Ende Moen die duvel es hen lieden van vers ghevolcht, maer hi en dorste hen lieden niet bi comen noch Emmeken eenichsins genaecken doer dye crachten des heilighen sacraments. Nochtans werp hi som tijt half eyken ende ander boomen van boven na hen lieden om hem beyden den hals te brekene. Mer Ons Lieve Heere en wildes niet ghehinghen, wat si dachlijcx een ghebeken plach te lesen ter eeren van Onser Liever Vrouwen. Aldus hebben si soe langhe ende veel ghereyst dat si tot Cuelen quamen, daer si haer tegen den bisschop biechte. Maer si en wisten haers gheenen raet, want die sonde so onmenschelijck ende groot was, dat hi gheen macht en hadde daer af te absolverene.

Hoe Emmeken ende haer oom na Rome reisden ende hoe Emmeken haer biechte teghen den paus.

Na desen zijn Emmeken ende haer oom vanden bisschop ghescheiden ende uut Colen ghegaen na Rome, daer si nae veel reysens met grooten arbeide quamen. Ende Emmeken heeft haer biechte ghesproken teghen den paus, met weenende ooghen segghende:
                 O Stadthouder van Gode, ia God op deerde, somen ons gewaecht,
                 Gheen sondigher dan mi deerde en draecht,
                 Eewich ghesloten, duchtic, uuter hemelscher balie.

Die paus         Waer om dat, kin?

Emmeken                        Ic ben sduvels amie
                 Ende gheweest hebbe bat dan seven iaren,
                 Met hem gewandelt, ghegaen, ghevaren,
                 Daert ons beliefde, zijt dit bedrijf vroet,
                 Met hem ghedaen so man ende wijf doet.
                 Maghic mi dan niet wel ontstellen?

Die paus         Wat dinghe, kint? met den viant vander hellen?

Emmeken          Ia, vader lofsaem.

Die paus         Ende wistet ghi wel, als hi bi u quam,
                 Dat die viant was?

Emmeken                        Och ja ick, dat doet mi claghen!

Die paus         Hoe condi ghi u metten viant ontdraghen,
                 Als ghi wist dat hijt was?

Emmeken                        Vader, die goede daghen,
                 Tgrote ghelt, ende tgrote goet,
                 Dat hi mi dede hebben, zijt des wel vroet,
                 Dat deet mi doen, al doet mi nu vereysen;
                 Ic en conde ghedincken noch ghepeysen,
                 Hi en deet mi hebben te mijne behoeve.
                 Ende noch dat alder meeste, daer ic mi om bedroeve,
                 Ende dat mi int herte den meesten toren gheeft,
                 Dats, dat so menich mensche dlijf verloren heeft
                 Ter plaetsen, daer wi hebben verkeert.
                 Over die twe hondert, vadre gheert,
                 Sijnder om minen wille vermoort ende doot bleven
                 Als voer ende naer.

Die paus                       Hulpe, Godheyt verheven!
                 Doer sulcke stucken moechdi wel leven onhuegelic.

Emmeken          O vader, soect mi raet, eest moghelijc,
                 Ende stelt mi penitencie eer wi verporren.
                 Mi en ruect, hoe stranghe si es.

Die paus                       Ick en sal nau dorren
                 So diep tasten in die ontfermherticheit ons Heeren.
                 Wat! soudi biden viant verkeeren!
                 Sulcken sonden en quam mi noyt voren in biechten.
                 Ende dan noch voort, doer dijn bedriechten

                 So menighen doen dlijf verliesen!
                 Ic en weet wat penitencie kiesen
                 Stranghe ghenoech teghen sulcken wercken sondelijc:
                 Bi den viant te sine, tes te hondelijc!
                 O Godheyt ongrondelijc, vol ghenaden.
                 Wilt mi doch in dit stuc beraden!
                 Ic ben puer beladen in minen sin.
                 O rechter inder rechtveerdicheit, sent mi doch in
                 U inspiracie uut uwer hoochster glorie!
                 Hola, mi compt daer in mijn memorie ...
                 Mi waer leet, waerdi verdoemt.
                 Roept den priester, die met u comt,
                 Dan suldi u penitencie hooren.

Emmeken          Waer sidi, heer oom?

Die oom          Ic stae hier voren.

                 Vol drucx, vol ancxten, tot dat ic weet,
                 Hoe dat vergaen sal.

Die paus         Nu hoot naer dbescheet:
                 Mi waer leet, ende twaer ooc wel om deeren,
                 Dat yemant verloren ware, constment ontberen,
                 Ende God en soudts oock niet gheerne ghehingen.
                 Siet daer sijn drie yseren ringhe;
                 Den meesten suldi haer sluiten aenden hals,
                 Dander, sonder veel ghescals,
                 Sluyt die aen haer armen, wel vast ende stranghe,
                 Ende die ringhen moet si draghen also langhe
                 Tot datse versleten sijn, of datse van selfs af vallen.
                 Dan werden haer sonden vergheven sijn.

Die oom          Dat sal, duchtic, noch eenen langhen tijt zijn.
                 Eer si van selfs sullen sitten of,
                 Want si sijn so ruide, swaer ende grof;
                 In hondert iaren en souden si so vele niet sliten
                 Als tvierendeel vander dicten.

Die paus                       Si mach haer so quiten
                 In hertelike penitencie volstaende,
                 Dat si van selfs wel selen sijn afgaende
                 Vanden armen en vanden halse.
                 Maer doetser vast aensluyten.

Die oom                        Wel vadre, ic salse
                 So vast daer aen doen sluiten ende so sterck,
                 Dat si nemmermeer en ontgaen, ten waer Gods werck.
                 O priester ende clerck boven alle staten,
                 Bi uwer ghenaden willen wi u laten
                 Ende reysen weder onser straten tonsen lande nedere,
                 Van daer wi quamen.

Die paus                       Die hoochste bevredere
                 Die wille dijn liden maken so lancx so sochtere.

Emmeken                        Adieu, heilighe vader!

Die paus                       Gaet in Gods hoeden, dochtere,
                 Ende blijft volstandich in u penitencie.
                 Want hier boven in die hoochste excelencie
                 Es volstandighe penitencie seer ghepresen:
                 Boven alle dinghe, daer wi aflesen
                 Mach penitencie veel griefs ghenesen.
Aldus heeft Emmeken haer penitencie ontfaen vanden paus. Ende haer oom dede die ringen ter stont so vaste aen haren hals ende aen haer ermen maecken, datse haer leefdaghe niet af en mochten, tenware bi ghehinghenisse ende mirakele van Onsen Lieven Here.

Hoe Emmeken uut Romen reysde. En hoe si nonne wert inder bekeerder sondersen clooster te Tricht.

Na dat Emmeken die ringhen aen hadde ghelijc ghi ghehoort hebt, so es si met haren oom uuter stadt van Rome gegaen, die welcke so langhe reysden dat si te Maestricht quamen, daer Emmeken inder bekeerder sonderssen cloostere nonne wert, tot welcken haer oom behulpich was. Ende na dat hise daer in geholpen hadde, nam hi oerlof aen haer ende reysde tot sinen lande daer hi noch .XXIIII. iaer leefde, na datti zijner nichten int clooster geholpen hadde, dye hi alle iare eens besochte also langhe als hi leefde.

Hoe die enghel Gods Emmeken ringhen af dede van haren halse ende handen

Emmeken in dit voerscreven clooster wonende leefde so heylichlijck ende dede so strangen penitencie, dat haer die ontfermhertighe Christus al haer sonden verghaf, sinen inghel tot haer seindende daer si lach en sliep, die welcke haer die ringhen af dede. Waer af Emmeken seer blide was, segghende:
                 Langhe nachten zijn selden den ghenen lief,
                 Die druck int herte hebben oft swaermoedicheit.
                 Sijn slapen es grote onruste of meerder grief,
                 Swaer droomen verscrickende of sulcken meskief.
                 Mi ghebuert vele alsulcken onspoedicheyt.
                 Wi sal mi segghen die rechte bevroedicheyt
                 Van minen droome, daar ick in heb ghelegen?
                 Mi dochte, ic was genomen uuter helscer gloedicheyt
                 Ende van daer boven inden hemel ghedreghen.
                 Daer quamen mi vele witter duyven teghen,
                 Die sloeghen mijn banden af met haren vlercken.
                 Ontbeyt, wat sie ic? O Godheyt vol seghen,
                 Heb ic u hoghe ghenade vercreghen?
                 Och, ia ic, mijn banden zijn af, somen mach mercken,
                 Si ligghen hier neven mi. O godlike wercken,
                 Wat crachtiger schermschilt sidi tegen tvercrancken!
                 Dies en can men u nemmermeer voldancken
                 The gheenen stonden.
                 O mensche vol ghebreken ende vol sonden,
                 Den almoghende God eewighen lof vermonden
                 Naer u arm macht seer sempele.
                 Weldaet dient wel ghedaen in Gods tempele.


                 In dese manieren, Gods vrienden vercoren,
                 So es dit ghebuert hier te voren,
                 Sonder faute, al eest dat den menigen luegelijc dinct.
                 Ende ghi noch te Maestricht in stede ghinct
                 Ten bekeerden sonderssen, daer soudi sien
                 Emmekens graf, ende boven dien
                 Die drie ringhen boven haren grave,
                 Ende onder dir ringhen ghescreven met letteren gave,
                 Haer regnacie ende penitencie, die si besuerde,
                 Hoe ende wanneer dit ghebuerde.
                 Doer die teekenen houdic dit te bat voerwaer.
                 Si leefde noch omtrent twee iaer,
                 Na dat haer banden af spronghen, was mi geseyt,
                 Altoos penitencie doende ende neersticheyt
                 Om den oppersten coninck te behaghene.
                 Neemt alle danckelick, sonder claghene
                 Dit slecht bewijs; ionste deet bestaen,
                 Op dat wi die hemelsce glorie moghen ontfaen. Amen.

Over de auteur en datum

De schrijver van "Mariken van Nieumeghen" is onbekend. Op grond van het Brabantse taalgebruik met Vlaamsche accenten en de kennelijke vertrouwdheid met Antwerpen, is het waarschijnlijk geschreven door een Antwerpse rederijker.

De oudste bekende uitgave stamt uit ongeveer 1515. Het werk is dus op zijn laatst in 1515 geschreven. Het verhaal vermeld de bevrijding van hertog Arnold (Arent in "Mariken") in 1471. Mariken leefde 7 jaar bij Moenen, Daarna leefde haar oom nog 23 jaar. Wanneer Mariken sterft is niet duidelijk, maar ze overleeft in ieder geval haar oom. Het toneelstuk vermeld dat haar graf te zien is. Het moet dus geschreven zijn na 1501 (=1471+7+23).


Bezorgd door Joachim Verhagen (J.C.D.Verhagen@fys.ruu.nl)
Opmerkingen aan: coster@dds.nl