Veelgestelde Vragen

Over het Project Laurens Jansz. Coster

Marc van Oostendorp
versie 1.3
augustus 1999


Wat is dit voor een project?
Waarom heet het project Laurens Jz. Coster?
Wanneer zijn jullie begonnen?
Hoeveel mensen werken mee?
Waarom zitten jullie in de Digitale Stad?
Hoeveel bezoekers hebben jullie?
Waar komen al die teksten vandaan? Tikken jullie zelf alles in?
Waarom springen jullie zo onnauwkeurig om met edities?
Waarom kan ik tekst X/auteur Y niet vinden?
Waarom hebben jullie geen zoekdienst?
Bestaan er vergelijkbare projecten voor andere talen?
Hoe zit het met de auteursrechten?
Ik wil rijk worden met Laurens Jz. Coster. Hoe doe ik dat?
Wat staat er op jullie verlanglijstje?
Hoe kan ik meedoen?

Meer vragen? Schrijf aan coster@dds.nl.
Naar de welkomstpagina.

Wat is dit voor een project?

Laurens Jz. Coster heeft twee bedoelingen. De eerste is om zoveel mogelijk rechtenvrije Nederlandstalige literaire teksten in een elektronische versie uit te brengen en deze gratis te verspreiden over de Internet-gemeenschap. Gebruikers kunnen deze teksten binnenhalen en er vervolgens mee doen wat ze willlen -- ze lezen, ze onderwerpen aan wetenschappelijk onderzoek met behulp van allerlei soorten zoeksoftware, enzovoort.

De tweede bedoeling is om te experimenteren met het gebruik van hypertekst, HTML en Internet voor de presentatie van literaire teksten. In de editie van sommige teksten (bijvoorbeeld Vanden Vos Reinaerde) hebben we woordverklaringen achter hypertekst-koppelingen verborgen. De verklaringen worden bovendien in moderne bladerprogramma's getoond in een apart deelvenster. Met diezelfde techniek kunnen op de psalmenpagina verschillende berijmingen van een en dezelfde psalm worden nageslagen. Iets soortgelijks wordt gedaan met samenvatting en tekst in sommige andere teksten, zoals Het Wederzijds Huwelijksbedrog van Pieter Langendyk. Ambitieuzer nog is het gebruik van hypertekst in de editie van Multatuli's Ideeën en Max Havelaar; deze schrijver verwees zo vaak naar zichzelf dat zijn werk volgens ons in sommige opzichten gemakkelijker te lezen is als hypertekst dan lineair. Een laatste soort toepassing van de mogelijkheden van dit nieuwe medium wordt gedemonstreerd op de pagina die gewijd is aan Paul van Ostaijen, van wie we bijvoorbeeld een gedicht hebben geanimeerd. Momenteel zijn we -- nog niet on-line -- aan het experimenteren met de mogelijkheden van Java en andere moderne snufjes.

Het Internet vertengewoordigt behalve een potentiële goudmijn voor sommige bedrijven ook een ideaal: vrije informatiestromen voor iedereen. Wij willen onze bijdrage leveren aan dat ideaal, middels de verbreiding van Nederlandstalige literaire teksten. We willen zoveel mogelijk teksten beschikbaar maken (ons eerste doel) en ze met behulp van nieuwe technieken zo aantrekkelijk mogelijk maken (ons tweede doel).

[Terug naar het begin]


Waarom heet het project Laurens Jz. Coster?

Bekende Engelstalige en de Duitstalige tegenhangers van dit project heten allebei Gutenberg en zijn genoemd naar de vermoedelijke uitvinder van de boekdrukkunst (in een wereld waarin we net doen alsof China niet bestaat). Tot en met de negentiende eeuw zijn er al dan niet nationalistische Nederlandse geleerden geweest die hebben beweerd dat 'de Haarlemmer Laurens Jz. Coster' de werkelijke uitvinder van de boekdrukkunst was en dat Gutenberg het idee van hem gestolen had. Voor zover wij weten gelooft heden ten dage niemand meer in deze theorie; er wordt zelfs aan getwijfeld of er ooit wel een Laurens Jz. Coster in Haarlem gewoond heeft. Niettemin leek deze naam ons goed en juist voor het doel dat wij nastreven. Overigens hebben we een bescheiden pagina ingericht met informatie over de personen Coster en Gutenberg.

[Terug naar het begin]


Wanneer zijn jullie begonnen?

De Web-pagina's van het project Laurens Jz. Coster waren voor het eerst te zien op 14 juni 1995, de dag dat versie 3.0 van de Digitale Stad (DDS) operatief werd; dit was de eerste echte Web-versie van DDS. We hadden toen een pagina voor Vondel met wat korte gedichten en deGijsbrecht van Aemstel, een pagina voor Multatuli met een gedeelte uit Max Havelaar en een bloemlezing met ongeveer twinrig gedichten.

Voorafgaand aan de Web-periode bestond Coster eerst korte tijd als een project in de nieuwsgroepen soc.culture.netherlands en nl.taal.: in april 1995 werd een maandlang bijna dagelijks een kort gedicht van Vondel geplaatst met een oproep om meer materiaal in te sturen. Daarna heeft een rondzendlijst per e-mail nog een kort leven gehad. Begin 1998 is de rondzendlijst een nieuw leven ingeblazen; abonnees krijgen elke dag gratis een gedicht in hun brievenbus. De lijst staat onder redactie van Raymond Noë. De lijst heeft enkele duizenden abonnees en is daarmee een van de succesvolste afdelingen van het project.

[Terug naar het begin]


Hoeveel mensen werken mee?

Dat is moeilijk te zeggen. Op dit moment hebben naar schatting zo'n honderd mensen concreet teksten bijgedragen. Voor sommige mensen betekende dat de tekst van één gedicht, maar anderen hebben al meerdere complete boeken overgegeven aan het project. Er zijn drie mensen die de sleutel hebben tot het Coster-huis; dat wil zeggen dat ze alle vereiste gebruikersnamen en wachtwoorden kennen om werk fysiek op de server van DDS te plaatsen. Deze drie personen (Marc van Oostendorp, Joachim Verhagen en Rudy van Wijk) hebben samen bovendien waarschijnlijk tachtig tot vijfentachtig procent van alle werkzaamheden tot nu toe onder elkaar verdeeld.

Alle medewerkers zijn vrijwilligers; sommige zijn professionele neerlandici, anderen werken bijvoorbeeld bij computersoftwarebedrijven of bij een faculteit Wis- en Natuurkunde. Niemand verdient ooit een rooie cent aan medewerking; iedereen wordt dus gedreven door andere motivaties, zoals liefde voor het Nederlandse literaire erfgoed.

[Terug naar het begin]


Waarom zitten jullie in de Digitale Stad?

Hier hebben we vele, vele redenen voor. In de eerste plaats delen we veel idealen met DDS, die immers als een belangrijke doelstelling heeft om zoveel mogelijk (Nederlandse) burgers kennis te laten maken met de mogelijkheden van het Internet. We staan bij voorkeur niet op de server van een puur commerciële site; we hebben niets tegen ondernemingen op het Internet, maar we geloven dat er ook een echte openbare ruimte moet zijn waar mensen gratis zo betrouwbaar mogelijke informatie kunnen krijgen. DDS is dan zo'n ruimte.

Daar komt bij dat we erg gesteld zijn op de interface van DDS. Het idee van pleinen, huizenwijken, digitale gemeenschappen, spreekt ons nog steeds erg aan. We hadden en hebben met sommige van onze buren op het boekenplein regelmatig contact. We hopen dat we door onze plaats op dat plein zo af en toe surfers kunnen trekken die ons op deze manier veel makkelijker ontdekken dan wanneer we bijvoorbeeld ergens op een universitaire server zouden staan.

Er is nog een reden: DDS geeft ons gratis Web-ruimte, een e-mailadres en dagelijkse bezoekersstatistieken.

We voelen ons erg thuis in de Digitale Stad.

[Terug naar het begin]


Hoeveel bezoekers hebben jullie?

Op dit moment (sept. '99) worden elke dag gemiddeld 5000 bestanden opgevraagd door ongeveer 500 bezoekers. Deze aantallen verdubbelen tot nu toe ongeveer één keer in het half jaar. De uitgebreide statistieken van een dag in juli 1996 zijn door Marc van Oostendorp gepubliceerd als bijlage bij een column in de elektronische nieuwsbrief voor neerlandistiek Neder-L.

[Terug naar het begin]


Waar komen al die teksten vandaan? Tikken jullie zelf alles in?

Er zijn verschillende manieren om een tekst elektronisch te krijgen. De twee belangrijkste zijn: scannen en overtikken. De eerste methode wordt voor zover na te gaan door de vrijwilligers van het project slechts zelden gebruikt: de apparatuur is waarschijnlijk te kostbaar en bovendien vereist de meeste OCR-software nog zeer veel correctiewerk. Mischien worden scanners ooit goedkoper en betrouwbaarder; het Coster-project zal dan misschien exploderen door de hoeveelheid nieuw materiaal. Zeker tachtig procent van het gepresenteerde werk is op dit moment echter overgetikt. Voor de liefhebber is overtikken trouwens geen straf: een goed literair werk leer je pas echt goed kennen door het letter-voor-letter over te tikken.

[Terug naar het begin]


Waarom springen jullie zo onnauwkeurig om met edities?

Hiervoor hebben we twee onderling samenhangende redenen. Op de eerste plaats willen we in dit stadium kwantiteit prioriteit geven over kwaliteit. Het is belangrijk dat er eerst een project met een zekere omvang ontstaat. Als we ons alleen op kwaliteit hadden gericht konden we u op dit moment misschien één bedrijf uit Gijsbrecht van Aemstel aanbieden, en verder een paar gedichten. Een project was er dan nog niet geweest. Bovendien kan een goede onderzoeker in ieder geval ons digitaliseerwerk gebruiken om op basis daarvan ooit een echt goede editie te maken. Werk dat elektronisch gedaan wordt is nooit vergeefs, omdat het zo gemakkelijk verbeterd kan worden.

De andere reden is dat op wetenschappelijke edities ook auteursrechten rusten. Dat wil zeggen dat we niet zomaar andermans editie kunnen publiceren. We hebben toestemming nodig en de meeste neerlandici zijn helaas niet geneigd die te geven aan een project op het Internet. Zelf een goede editie maken is helaas erg arbeidsintensief en groeit de meeste van onze medewerkers waarschijnlijk boven het hoofd.

De meeste van onze edities zijn daarom op een tamelijk willekeurige manier samengesteld en gebaseerd op allerlei gedrukte bronnen. Wat er maar toevallig voorhanden is, wordt gebruikt.

[Terug naar het begin]


Waarom kan ik tekst X/auteur Y niet vinden?

Regelmatig krijgen we dit soort vragen. Het enige zinnige antwoord dat we kunnen geven is: omdat u er niks aan gedaan heeft. We groeien in een tamelijk willekeurige richting: wat er gedigitaliseerd wordt is afhankelijk van de smaak van de inzenders. Als iemand het leuk vindt om de Mei van Gorter over te tikken, wordt deze gepubliceerd. Zolang niemand het de moeite waard vindt om hetzelfde te doen voor de Kleine Johannes van Frederik van Eeden, verschijnt dat boek niet bij Coster. Als u dat laatste boek graag op het Internet wilt hebben, moet u zelf actie ondernemen. Neemt u dan overigens van te voren even kontakt op met coster@dds.nl; wij kunnen u dan vertellen of er niet iemand anders net bezig is met hetzelfde werk.

[Terug naar het begin]


Waarom hebben jullie geen zoekdienst?

Kijkt u nog eens goed.

[Terug naar het begin]


Bestaan er vergelijkbare projecten voor andere talen?

Jazeker. Hieronder vindt u een lijstje. Een goed overzicht van literaire Web-pagina's in allerlei talen wordt overigens gegeven in de lijst Literary Resources on the Net. Ook Piet Wesselman's Literature from Many Countries geeft een waardevol overzicht.

[Terug naar het begin]


Hoe zit het met de auteursrechten?

We publiceren alleen werken waarvan alle auteursrechten vervallen zijn. Dat wil onder de huidige (Nederlandse) auteurswet zeggen dat de auteur minstens 70 jaar geleden overleden moet zijn, al smokkelen we soms een paar jaar wanneer ons dit verantwoord lijkt. Ook al onze afbeeldingen zijn voor zover ons bekend auteursrechtenvrij. Mocht ooit iemand op onze site iets ontdekken waarover hij of zij meent de rechten te bezitten, vragen wij die persoon zo snel mogelijk kontakt met ons op te nemen op het adres coster@dds.nl.

We houden ons ook anderszins aan de vuistregel 'geen auteurs die minder dan zeventig jaar geleden overleden zijn.' Dat betekent dat we vooralsnog zeker geen nog levende auteurs opnemen, zelfs niet als die schrijvers bereid zijn afstand te doen van hun auteursrechten. Op deze manier vermijden we pijnlijke discussies over de waarde van iemands werk, al betekent dat anderzijds dat we al een enkele keer waardevolle werken hebben moeten verwijzen naar elders. Dat 'elders' is gelukkig makkelijk te vinden: voor een paar tientjes kan iedereen immers zijn eigen homepage inrichten. Een berichtje aan Piet Wesselman (pwessel@xs4all.nl) van De Nederlandse Letteren is vervolgens voldoende om u op te nemen op de Olympus van het Nederlandstalige literaire Web.

[Terug naar het begin]


Ik wil rijk worden met Laurens Jz. Coster. Hoe doe ik dat?

We hebben geen idee. Als we het antwoord op die vraag eens wisten... In ieder geval: mocht iemand ooit op het idee komen ons materiaal te gebruiken voor een CD-ROM, een diskette, of als basis voor een gedrukte uitgave, dan kan hij of zij dat in de meeste gevallen in principe vrijelijk doen, omdat op de teksten immers geen auteursrechten rust (voor de toegevoegde HTML-codes, de verklarende teksten en woordenlijsten, en de hypertekst-koppelingen geldt overigens een ander verhaal -- die zijn van ons). Toch stellen we het op prijs wanneer zo iemand kontakt met ons zoekt. Zelf hoeven we niet rijk te worden van dit werk, maar het zou mooi zijn als Coster ook op een bescheiden wijze kan profiteren van uw activiteiten.

[Terug naar het begin]


Wat staat er op jullie verlanglijstje?

Allereerst zijn er natuurlijk nog honderden teksten die we zouden willen hebben. Veel belangrijke auteurs hebben nog helemaal geen eigen thuispagina (Tessel Roemers Visser, Coornhert, enz., enz.) en van de meeste anderen hebben we pas één groter werk. Er is een zeer groot gemis aan werk van vrouwelijke auteurs. Daarnaast zouden we ook juist veel meer relatief onbekende schrijvers willen uitgeven. Wat dit betreft is ons verlanglijstje dus welhaast eindeloos groot.

Daarnaast hebben we nog een lijst met andere zaken die we zouden willen beginnen. We noemen er een paar:

Wanneer deze idealen verwerkelijkt zullen worden, weten we niet. We werken aan allemaal en we kunnen voor allemaal wel wat hulp gebruiken. Er zijn overigens plannen om aan de Leidse universiteit eenw etenschappelijk broertje van Coster op te zetten. Wij ondersteunen deze plannen van harte.

[Terug naar het begin]


Hoe kan ik meedoen?

Hoe meer vrijwilligers, hoe beter. U kunt meedoen wanneer u een computer hebt, een tekstverwerker en een e-mailprogramma. U hoeft niets te weten over de manier om een Web-pagina op te maken, dat kunnen wij voor u doen wanneer u uw favoriete gedicht, toneelstuk of boek in uw favoriete tekstverwerker hebt overgetikt (al prefereren we bijdragen in HTML of ASCII). Anderzijds: wanneer uw handen jeuken om bij te dragen aan de vormgeving van Coster bent u ook van harte welkom. En hetzelfde geldt als u het wetenschappelijk gehalte wilt verhogen. Of biografieën van schrijvers wilt samenstellen. Of een elektronische rondzendlijst met een dagelijks gedicht voor ons wilt opzetten. Of een goed idee hebt om ons nog meer naamsbekendheid te geven. Of samenvattingen hebt van de door ons gepresenteerde werken. Iedereen is welkom. Hoe meer mensen meewerken, hoe mooier en hoe groter Coster wordt.

[Terug naar het begin]


Meer vragen?

Meer vragen? Schrijf aan coster@dds.nl.

Naar de welkomstpagina.