Hendrik Laurensz. Spiegel
(1549-1612)

Numa

ofte Amptsweygheringe

Zinspel

Eerste poos, eerste uytcomen

[Samenvatting]

Pomponius

Waer faeltet off hoe comptet bij:
Is alle voorspoock maer versufte dromerij?
Off sijn wij achteloos, op ons eijgen doen niet gissende,
Off cleijn verstant in voorspoocs beduiding missende?
Oyt heb ick getwijfelt, en acht noch te deeser uer,
Datter eenige gemeenschap is in onse natuer
En 't beloop der dingen; nae de maenloops wandering'
Veroorsaect vuchtmenging in ons lijffhayt verandering'.
Heb oock somtijts dingen weeten gebueren,
Die ick docht dat ick gedroompt hadde te veuren;
Oock me na verschayden spoock wel veel dingen voorsien;
Diemen daer na noyt en sach geschien.
Dit maeckt mij doch nu niet sonder beswaeren,
Bijsonder om dat mij is wedervaeren
Dese naenacht een aendachtich beeldelijck gesicht,
Gheen ijdel droom, uyt wuftige sinnen licht,
Uyt swaer bloet, off overstallich voetsel voortcomende,
Maer reynbreynich, tusschen slaepen en waecken dromende,
Schoot mij dees inbeelding so crachtich in mijn sin,
En hangt int hart, recht off s'er gedruct waer in.
Dies benaerstich ick mijn soon Numa te vinden,
Om hem mijn wedervaeren en mening te ontbinden.
Alle wijchelaers hebben mij vrooch voorsayt, dat hij
Sal comen tot hoge en geluckige heerschappij;
Oock is hij juyst den selven dach ter werelt gecomen,
Datmen de grontsteen layde des stats van Romen.
Ick hadt veel soons; hij was de jongst van allen.
Nochtans is hem (tegen toeleg) te buert gevallen,
Als wij aen d'overleden Roomscen Coninck Tatius hijlick versochten,
Dat hij hem voor al d'andren gaff zijn dochter.
Doch sij is doot, ende hij socht noch soect geen ding min
Als hoochayt, maer stelt geheel sijn sin
Tot godtvruchtichayt en waerhayts naespuering van alle saecken,
Alleen dienende om sijn siel vroom en wijs te maecken.
Al swerelts glorij, hoochayt en rijcdoom acht hij niet geck,
Verachteloostet geensins, maer slat ten meesten oorbaet bringen.
Maer sorchledich sijnde soect hij voor alle dinghen
Eensame sielbesorging' oft geselschap der wijsen
Wat hartige vrientschap plach Pythagoras hem te bewijsen,
En hij dien selven: sij hadden één hart, één sin, één godt, één pot te samen.
Mij verwonderdden, dat een man, so out, soo versocht en van sulcker namen,
Mijnen sone, doe noch jonck sijnde, mocht sijn soo gemeensaem.
Nae diens overlijden is Numa meest eensaem,
Want oprechte eenhartige vrintschap acht hij duer;
Is oock elck lieftallich, oock sijn haters niet stuer,
En alle jongelingen, die duecht en waerhayt minnen,
Soeckt hij door goe lee te winnen.
Ons wijsgerige neeff Martius is veeltijd aan sijn sij.
Ick wil gaen pogen hun luij te comen bij.

Numa

De maech juect, ist niet schier maeltijt? Mijn dunct ja.

Martius

Ick mient mede.

Numa

Laet ons naedencken off wijt oock hebben verdient heden?
Niemant hoort soo onnut ter werlt te leven,
Hij verdient de cost. Laet horen, neve,
Hebdij beter gewrocht dan ick dit hooft-les?
Aen dachwerk lij geen dach voorbij,
Geen avont, sonder wicken:
Wat welgedaen, qualijck bestaen,
Off beter hadt mogen schicken.
Wat hebdij bedreven?

Martius

Mij wedervoer datter twee luyden keven;
Daer heb ick vree te maecken bestaen.

Numa

Geluctent? Hebdij u even naesten nut gedaen?

Martius

Ja.

Numa

Dit verhuecht u.

Martius

Doch heb icker mij selff ontgaen.

Numa

Hoe soo?

Martius

Int straff bestraffen des geens die onrecht dede.

Numa

Wats dan?

Martius

Die haet mij nu; hadt ick niet beter met zachte reden
Oock gepoocht t'hinderlijck misverstant uyt sijn hart te delven?

Numa

So hadt ghij hem meer nut geweest, oock u selven.

Martius

Nu laet hooren, wats u daer?

Numa

Ick heb onderschayt gemaect tusschen twederley haet:
De natuerlijcke goede, en die uyt misverstant, verderfelijck en quaet.

Martius

Hoe dat?

Numa

De quaethayt, vinde ick, is een siecte onser sielen,
Die even als een lijffquael soect de siel te vernielen;
Dese quaethayt (als sielsiect) is behoorlijck te haeten,
Meest in ons selfs, oock in ons naesten t'sijnder baeten,
En om de quael uyt hem te doen wijcken nae wensch.
Maer keert yemant sijn hert van 't quaet op de mensch,
En haet sijn wreeclust de man daer quaethayt in is,
Even als een Arst die de siecte soud' uytrooden,
En in plaetse van de quael de man soect te dooden.
Maer d'eerste haet op het quaet,
Als een sielartsenij, is natuerlijck, godlijck en goedt;
Daer hebdy t'mijn. Maer wie compt ginder?

1ste poos, 3e uytcomen

Numa

Waerste vader, weest gegroet.

Martius

Van mij oock mede.

Pomponius

Hebt danck,
Soon en neeff, wel, wat was u sangck?

Martius

Wij waeren besich om ons dachwerck t'overleggen.

Pomponius

Dats recht, en t'compt oock heel wel gelegen;
Ghy moocht een tweede dachwerck aen mij beginnen.

Martius

Hoe soo, oom?

Pomponius

My layt dwers in de sinnen
Een inval, voorbeelding, droom off openbaering,
Mij vromorgen ghebuert, daer ickverclaring
Op soeck, oft immers bevroeding in mijn verstant.

Martius

Wats de droom?

Pomponius

Mij docht, dat ick hadt geplant
Nevens een doncker onvruchtbaer bos, daer wilde dieren
Onrustich woelen, vechten en tieren,
Vier tamme bomen, welich staende in volle bloem en loff,
Soo opent sich den hemel schielyck, en daer compt off
In een stralich licht een glinsterende croon,
Omschinende en daelende op de cleenste boom,
Die, so haest dees croon en licht daer op was gedaelt,
Sulcke claer-schinende radien van sich straelt,
Dat de ganse wildernis verlicht scheen van deze vlam;
De boomen werden vruchtbaer, en al die wilde beesten tam.
't Verdween, ick ontwaeckte; doch 't hangt so in mijn sin al,
Dat ick geensins kan cleyn achten desen inval.

Martius

Dat gelt u, Numa.

Numa

Doetet?

Martius

Jaet, ick sal u mede verclaeren,
Wat mij oock desen nochtent is wedervaren.
Mij docht, ick quam leechbaer met u over 't velt.
Soo compt daer een Arent met een croon in de beck, dit hi stelt
Op u hooft; ghij weygert; hij heeft u voort bij de cleeren gevat
En ghij mij; hij brengt ons te Romen in de stadt.
Als ghij nu, dus gecroont, een langen tijt hadt gestaen,
En 't volck gesegent, soo greep u den Arent, en voert u van daen.
De croon viel, ick tast daer nae, maer sij wert mij onthort,
So dat ick in onmacht over rugge stort.
Dit deet mij ontwaecken, ick hielt voor droom, en hebt geswegen tot noch toe.

Numa

Doet noch so voort aen, laet ons niet bewegen
Aen dromen, die nae verscheyden oorsaecken iet off niet betekenen.
Dewijl ons begrip niet en kan alt natuerlijck nae rekenen,
So ist rust best int onvruchtbaer ondersoecken betrachten.
Wij hebben genoech op de rust onser sielen te achten.
Laet ons hier nauw wachten, en t' onnodige vergeeten.
Doch nu na huys jachten om wat te eeten.

Pomponius

Ja, t' is al maeltijt; gaen wij, dunctet u lieden goedt.
Ick sal noch vaeck peynsen wat dit bedieden moet.
Bijsonder, Martius, u misgrijpen en nedervallen
Beswaert mij noch meest van allen.

Jaanke

Ick sal tavont rijstebrij eten met perduic daer in,
Kan ick dese werelt cruyen datse layt nae mijn sin,
En leggen blijft, sayde mijn heer; en noch vraechde hij meer;
Hoe ick wilde datse lach; ick sayde: met het cruys op en neer.
Was dat niet recht? En hoe icse vast set, hij wil so niet leggen.
Siet, nu staetse, daer leytse nu weer, weer valtse, wat sal ick seggen?
Nu staet, al sacht; daer roltse heen; nu leytse stil.
Weer aen, wat raet? De werlt mach rollen sose wil;
Ick wil oock hebben dat se so leyt.
Is de brij niet verdient, Numa, als ick u sulck bescheyt
Geeff? Dats immer wel bedocht bequaem.

Mieus

Hoe, Jaanke?

Jaanke

Wie meendy? Janus is mijn naem.

Mieus

Waarom niet Jannes manbres maet?

Jaanke

Soo moochdy Janneman heten, go, watten praet!

Mieus

Wel Janus, dat ghijt wel verstaet,
Wij behoeven u nu wel met een statige naem te noemen,
Want onse heer is Coninck; ghij sult me nae Roemen.

Jaanke

Hoe, Coninck? Wats dit? Behoef ick het te weten?
Wacht, wacht, ick moet thuys; ick heb groote lust om brij te eten.

Mieus

En siet, dese loer heeft geen lust om tijng te weten,
En ick, al ben ick een boer, souder mijn eten wel me vergeten;
T' geeft mij trouwen dicwijls cleyn gewin,
Maar wat noot is? tIs al mijn hart en sin.
Ick moet wat nieus hebben, al sou ict self versieren;
Maer ging dese tijding voort, so sout wel tieren:
K' word wel me van dees groote dieren, hartogen off graven.
Ist ock gesayt dat ick dus altoos sal slaven,
Ick souwer mijn aensicht dus wel nae setten int fa sol;
Maer hoe liep de geck ock mette werlt over hol over bol?
Dees gecxmaer beduyt al wat, al schijnt dattet spot is:
Al wat onse heer voorstelt is stichtelijck, oftschoon in t' sot is.
Hij geeft de sot ock dachwerck, dit gaff hij hem huyden.
Maer hola, als ick mij bedenck, ist oock voorspoock; sout wel beduyden
Dat hem selff het werlt cruyen sal werden opgelayt,
En dat het Rooms gerucht waer is? Ick moet gaen horen wat men sayt.
Dit werlt cruyen sal seecker spoock sijn van onse sot;
Ist waer, ick raec warachtich mette lepel in de pot;
Maer sout met mijn al beter sijn, als nu in dese goetronthayt?
Villicht bleeff ick best, die ick ben; 'k heb nodruft en gesonthayt;
Wat mach een graeff ock meer begeeren?
Niet, ist so als onse heer ons dagelycx gaet leeren.
Doch ick twijfel; ick sout wel weten, hadt ict besocht.
Maer ick voel honger, k' wil tuys; doch dienter iet bedocht:
K' heb al den dach lanterfantich nae tijng vernomen.
Als onse heer nu dachwerck eyscht; sus, daer leggen drie boomen,
Slim gewayt in den hoff; die heb ick gerecht.
Tis wel, al ist logen; t' wert hem niet al gesecht.
Ock nict hij niet nau met een goet knecht.