|
T'lof van rethorica |
| Die in een cleyn dingh te prysen eenichsins aerdich,, is,
|
| Prijst wel ghenoech dat cleyne prijs waerdich,,is,
|
| Daerom ist haest goet, hoe dat hijt gaet vercieren:
|
| Maer elck sal segghen dat ick ben uyt mijn sinne,
|
| 5 | Dat ick sulck een dingh te prysen beginne,
|
| Datmen volprysen mach in gheender manieren.
|
|
|
| Dan evenwel sal ick voort nayen desen naet,
|
| En spinnen van fijn vlas eenen groven draet,
|
| Om dat ick mijn jonsticheyt sou brenghen te werck,
|
| 10 | Teghen haer, die mijn kindsheyt heeft ghevoedt met rust,
|
| Mijn jeuchdelijckheyt door ghejaecht met lust:
|
| Denckende noyt Meester so goet, hy was eerst Clerck.
|
|
|
| Nu haren rechten naem en weet ick niet/
|
| D'een seyt datse Rethorica/ d'ander Poesis hiet
|
| 15 | Maer hierom willen wy ons soo seer niet quellen:
|
| Sout ghy de Liefste die met jonst op u siet,
|
| Laten varen om de naem van Nel ofte Tiet?
|
| Beantwoort dit eerst, ghy goede ghesellen.
|
|
|
| Ick peyns wel neen ghy/ en soo soud ick mede/
|
| 20 | Daerom wil ick sluyten een eeuwighe vrede/
|
| En onverbreeckelijck houden dat elck sy blijckelijck/
|
| En achten al die voor vernuftighe Sophisten/
|
| Die om een naem/ woort/ of tittelken twisten/
|
| En loven Rethorica Rethorijckelijck.
|
|
|
| 25 | Sy is de ghene die my verselschapt altijd,
|
| In blijschap, in droeffenis, in vrede, in strijt,
|
| Over Zee, over Zant, in rotsen, in ryen,
|
| By de Jonghers en Maechden isse my een eere,
|
| Int by zijn der ouden noch immer soo seere:
|
| 30 | In eenicheyt verdrijftse quellende fantasien.
|
|
|
| Comt nu Mnemosine met u Dochteren al,
|
| Vanden Berch Parnasso in dit soete dal,
|
| Bespoeyt my uyt de Fonteyn van Pegaso ghetreden,
|
| Stuwt onder mijn penne woordekens soet,
|
| 35 | Wt druckende merckelijck der sinnen gloet,
|
| Om Rethorices lof lofwaerdich te verbreden.
|
|
|
| Rethorica dan gheseyt op het ronste,
|
| Is alleen onder allen de eenighe conste,
|
| Daermen alle anderen door recht leert ghebruycken:
|
| 40 | Want in gheen consten mach men worden ervaren,
|
| Of men moet ghehoort hebben 't gheluyt van haer snaren:
|
| Ist niet recht datse dan alle hier onder duycken?
|
|
|
| Alle andere consten hoe verheven en gheeert,
|
| Worden uyt Boecken of in Scholen gheleert,
|
| 45 | Doort onthouwen van langhwylich lesen en hooren:
|
| Maer dese voncke, of lichtende claerheyt,
|
| Een strale van Godes eeuwighe waerheyt,
|
| Wort alle Rethorijckers van jonghs aengheboren.
|
|
|
| T' lof deses voncks mach dan niet blyven verburghen,
|
| 50 | In mijn plompe verstant of t' sou my verwurghen,
|
| En voort begraven opt Kerck-hof van verghetelheyt:
|
| T is, segh ick, een voncke vande recht yvere colen,
|
| Gheen vier des vernufts uyt den Hemel ghestolen,
|
| Door des ouden Promethei verwaende vermetelheyt.
|
|
|
| 55 | Lof loflijcke voncke boven alle prysens waert:
|
| Lof Rethorica, ghebroet van Goddelijcker aert:
|
| Gevende vreucht voor en nae, onvermengt met smert,
|
| Onghelijck ander Consten, die door 't leeren ontrusten,
|
| Voort ghebruyckt worden met moeyten en onlusten,
|
| 60 | Als de Arent beknaghende 't onverteerlijck hert.
|
|
|
| Grammatica leert slechs schryven en spellen:
|
| Arithmetica is om den Coopman te quellen:
|
| Astrologia maeckt van loghens een neeringhe:
|
| Dialectica spreeckt van twisten en grauwen:
|
| 65 | Musica can niet dan stameren en bauwen:
|
| Dan Rethorica is vol Goddelijcke leeringhe.
|
|
|
| Moyses siende zijn volck ghepasseert,
|
| Doort roode Meyr, heeft ghedanckt en gheeert,
|
| Godt den Heer met vaersen vant Rethorijcke:
|
| 70 | T' Boeck Deuteronomij is met vaersen beschreven:
|
| Salomon heeft in ghedicht zijn stem verheven:
|
| Esaias en Job deden oock desghelijcke.
|
|
|
| Maer boven al David, die op zijn Herps geclanck,
|
| Rethorijckelijck Godts lof met vaerssen sanck,
|
| 75 | Met hondert vijftich Psalmen, die lieflijck en soet,, zijn,
|
| Wort ghepresen van die dees const willen bedelven:
|
| Maer onverstant strijt altijt teghen hem selven,
|
| Dat eens goet is, soude dat altijt niet goet,, zijn?
|
|
|
| Meest alle Propheten/ daermen of leest of hoort/
|
| 80 | Brachten onder desen schijn de kern van Gods Woort/
|
| Deur een sonderlinghen in-val van den rasenden Gheest:
|
| Sulcx deden de Poeten/ en de Rethorijckers doent noch,
|
| Daer in ist eensdeels een volcxken doch,
|
| Die daer zijn, sullen comen, en hebben gheweest.
|
|
|
| 85 | Dattet de Romeynen soo hebben verstaen als ick,
|
| Bewysen haer schou-plaetsen van mueren dick,
|
| Ghebout nae eysch, tot des consts ghelegenheyt:
|
| Die Veronensers ginghen op desen baen:
|
| Die van Nimis hebben oock niet stil ghestaen,
|
| 90 | Om te betoonen haer goede gheneghenheyt.
|
|
|
| Geen van alle andere consten machmen vry nomen,
|
| Dan dese alleen, die altijt sonder schroomen,
|
| Vryelijck uytroept voor alle straten en steghen,
|
| Teghen al der Tyrannen straffe ghesetten,
|
| 95 | Steecken het deur-dringhen't gheluydt der Trompetten,
|
| Des waerheyts, daer sy is toe gheneghen.
|
|
|
| Woude Rethorica en t' kindeken swyghen,
|
| Hoe haest sou menich jonghman vercryghen,
|
| Daer hy nae jaecht met nechtich begeeren:
|
| 100 | Hoe souden de Wyven haer Mannen smyten:
|
| Hoe souden de Cramers het volck beschyten:
|
| Hoe souden de Apen de Schapen scheeren.
|
|
|
| Momus heeft ghenoech inden Hemel te beslechten,
|
| Om der schijn Goden pleyten te berechten,
|
| 105 | Dat hy niet bedillen mach dese cluchten:
|
| Maer heeft Rethorica hier opter aerden,
|
| Ghestelt als zijn Stadthoustere van waerden,
|
| Hier uyt spruyt dat schijns-volck haer niet moghen luchten.
|
|
|
| Tyrannen regeerende teghen recht en reden,
|
| 110 | En die om eyghen baet prysen Oorloch voor Vrede:
|
| Rechters die door gonst de Justici buyghen:
|
| Preeckers die haer kettery als Schriftuere dryven:
|
| Rentemeesters die primum mihi schryven:
|
| Omghecochte Taelmans en valsche ghetuyghen.
|
|
|
| 115 | Crijchsluy die de vrienden meer dan de vyanden quellen:
|
| Woeckeraers die op eenendertich ten honderden tellen:
|
| Coopluy die voor goet vercoopen bedurven waren:
|
| Coppelaers die met loghens een huwelijck knoopen:
|
| Jordens die om ghelt haer Vrouwen vercoopen:
|
| 120 | Voort die haer troude Wyven met andere besparen.
|
|
|
| Die banckeroet gespeelt en overvloedich ghelt,, hebben,
|
| En die Broeders die Sint Jobs trappen ghetelt,, hebben,
|
| Sijn de gheen daer dees const af wort ghewraeckt,
|
| Niet om datse eenichsins is bevleckt:
|
| 125 | Maer om datse te met haer ghebreecken ondeckt:
|
| Dan ist niet pryselijck, dat van dese wort ghelaeckt?
|
|
|
| Cicero is daer door seer hooch vermaert,
|
| Dat hy van Catilina vyant was verclaert,
|
| Leet zijn smaet en list met groote standachticheyt.
|
| 130 | Als Octavius van boeven worde verheven,
|
| Vraechde wat quaets heb ick onwetent bedreven,
|
| Dat dese my prysen met sulcke aendachticheyt?
|
|
|
| Orphei snaren die t' woeste volck bekoorden,
|
| Waren Rethorices soet luydende woorden,
|
| 135 | Onderwysende waer in des levens prijs leyt:
|
| Eerst het huysghesin te regheren redelijck,
|
| Met vreemden en ghebueren te leven vredelijck,
|
| En alle dingh oordeelen met verstant en wijsheyt.
|
|
|
| Dit is vanden rechten Dedalo, de ghesponnen draet,
|
| 140 | Daermen mede uyt en inden doolhof gaet,
|
| Om de Minotaurissche ypocrisy te verschoren,
|
| Meer te werck brenghende door boertelijck schryven,
|
| Dan door disputerend hertneckich kyven,
|
| Als dese verstandighe Werelt wyse Doctoren.
|
|
|
| 145 | Dan dese groote belantaernde kaersen,
|
| Seggen, de Rethorijckers mengen onder haer vaersen,
|
| Poetelijcke droomen, cluchten en fabulen:
|
| Wie soude haer straffen? Datse segghen is waer:
|
| Hiet in volghen sy t' exempel van haer Meester naer,
|
| 150 | Die t' Euangelij vercondichde, jae by parabulen.
|
|
|
| Maer op datse niet valsch en souden stichten,
|
| Proeven sy haer vleughels op d' Amoureuse gedichten,
|
| Soo voort in Philosophij, en Wet der natueren:
|
| Als dit draf dan haer hongher niet mach versaden,
|
| 155 | Comt Rethorica en leytse op de rechte paden,
|
| Om te smaken den kern, en broot der Schriftueren.
|
|
|
| Ghelijck als d' eenighe Soon van d' eeuwige Vader,
|
| De doot ghesturven is voor ons alle gader,
|
| Om dat wy van d' eeuwighe doot vry souden raecken,
|
| 160 | Soo draecht sy gheduldich der Menschen spot,
|
| Treckt de cap aen, en wort ghewillich sot,
|
| Om al de Werelt wijs te maken.
|
|
|
| Wat gheeft Rethorica? sal de gierighe vraghen,
|
| Veel meer dan u Afgoden t' eenighen daghen,
|
| 165 | U sullen verleenen met sorghen en suchten,
|
| Ghy hebt veel, zijt arm, door begeerende lust,
|
| Hy weynich, is rijck door ghenoeghende rust:
|
| Want alle Jaers wassen doch nieuwe vruchten.
|
|
|
| Dan sy gheeft haer Dienaers een goet oordeel,
|
| 170 | Den welbespraeckten seer groot voordeel,
|
| Om met spreucken te vercieren haers redens glans,
|
| Alle dingh met woorden levendich afmalen,
|
| En daer toe eenen rijcken schat der talen,
|
| Noch hier en boven een Lauren crans.
|
|
|
| 175 | Swaer zijn der vraten gulsighe buycken,
|
| Swaer zijn der gierighen gulden fuycken,
|
| Swaer is de sonde dalende ter Hellen:
|
| Licht is de const die niemant verlast,
|
| Licht is de deucht des waerheyts gast:
|
| 180 | Rethorica vliecht ten Hemel, met haer lichte ghesellen.
|
|
|
| Sy is een clare spieghel voor de leecken,
|
| Een berispende stemme van alle ghebreken,
|
| Een scherp ghebidt om de Ketters te mennen,
|
| Een preecken daer de Ghemeente veel af onthout,
|
| 185 | Een bril daer een Vorst zijn ghebreken doorschout,
|
| Een spore die nae deucht en eere doet rennen.
|
|
|
| Sy is den kinderen een groote vermakelijckheyt,
|
| Den jonghers gheeftse een vrolijcke sprakelijckheyt,
|
| Een solacelijck overdencken voor d' oude bedaechden,
|
| 190 | Sy is soo eerlijcken cortwijl alsmen mach noemen,
|
| Sy is de Studenten een bogaert vol bloemen,
|
| Een reghel van alle eerbaer Vrouwen en Maechden.
|
|
|
| Trouwe is doot over langhe Jaren:
|
| Eere is al langh voor Mey vervaren:
|
| 195 | Justiti is ghevloden voor cracht en ghewelt:
|
| Gheloof is van Ypocrisy ghevanghen:
|
| Liefde slaept op beyde haer wanghen:
|
| Dan Rethorica alleen behout noch het velt.
|
|
|
| Hola mijn penne het wort seer laet,
|
| 200 | Ghy zijt moede (weet ick) maer onversaet,
|
| Om vande const prijs en eer te segghen.
|
| Rust, segh ick, rust u ghespleten lip,
|
| Scheyter uyt als de Schipper uyt zijn Schip,
|
| Die latet midden int water legghen.
|
|
|