Joost van den Vondel (1587-1679)

De Druckkunst

Aen

Balthasar Moerentorf

Aº. 1625

  Doorluchte en wijze Balthasar
  Die, als een blijde Morgenstar,
  De werelt toelicht door den Druck,
  En haer geheughnis met een kruck
Van zwarten stut, op witte bladen,
En vrolijck zit met Druck beladen;
  Ick zing den Druckzangk, op uw’ naem,
  Zoo wijt gezongen, als de Faem
  Uw’ uytgebreiden lof trompet;
  Daer ’t licht, uit zijn welriekend bedt,
Bestraelt den kruit-oeghst der Chinezen,
Die uw geleerde boeken lezen.
  Zoo nutte en onvergeltbre een Kunst
  Verdient met recht der volcken gunst;
  Al is het geen twee eeuwen out,
  Dat Haerlem, in zijn geestgroen Hout,
Gelagh van zulck een uitverkoren,
Uit zijne beukschors geboren:
  Dat LAURENS KOSTER (dien ik hier
  Nu niet met Delfisch lauwerier
  Maer met zijn eigen beuckloof krans)
  In Hollant oploock met dien glans,
En d’eerste bopeckstaef sneet uit boomen,
Die voor geen heilige eicken schroomen.
  Al roemt zich Mentz van zulck een vont;
  De Keurstadt kloppe op haren mont,
  Als Haerlem spreeckt: de fiere Rijn
  Geef d’eere aen ’t Sparen, met dien schijn
Van Recht, en zwijgh van Vuist, den zetter,
En Gutenberghs geroofde letter.
  Hier gelt bescheit, van hant tot hant,
  Van stam tot stam, ons ingeplant:
  Wy stutten hier den Druckroem meê,
  Ten roem der wijtberoemde steê,
En haer vernuft, wel waert te wyen
Ten Heiligh aller druckeryen.
  O Kunst! ick draef hier hoogh, en ren
  Op uw gerief. De moede pen
  Bedanckte u, toen ghy quaemt in ’t licht,
  Die den Parnas zoo dier verplicht.
O moeder van ontelbre kindren!
Wie kan uw vruchtbaerheit behindren?
  Wie treckt dees Kunst haer slaghveêr uit,
  Van plaets noch tijt noch nijt gestuit?
  Wie keert haer snelheit, in de vlught,
  Op zee, en stroom, en door de lucht?
Wat lettervyant schut dat zwieren
Der alomzwevende papieren?
  Dit yzer koper, tin en loot
  Der lettertonge is voor geen doot
  Noch eenig element vervaert;
  De boeckspraeck zelf geen’afgront spaert,
Waerze onbewimpelt looft, of lastert,
De deught, en wat van deught verbastert.
  ’k Verworp al wat naer boosheit ruick,
  Doch niet de Kunst, om snoot misbruick,
  Haer andre zustren oock gemeen.
  Men moetze Godt ten dienst besteên,
Den mensch tot nut, tot niemants hinder:
Dit was het ooghmerck van haer Vinder.
  Aldus hanteert haer MOERENTORF,
  Op wien zijn vaders erfdeught storf.
  Hy groeit (terwyl een ander treurt)
  In Druck, daer hy ten hemel beurt
Zijn hooft, zoo druckrijck als zijn vaders,
En zoo vermaert, gelijck hun bladers.
  Hem volcht Araber, en Chaldeeu,
  En Syrisch ridder, en Hebreeu,
  En Grieksche voetknecht, en Latijn,
  En die nu lang verbastert zijn,
Oock heel Germanje, en wat rechtschapen
Bekent wort door zijn eigen wapen.
  Hy stelt, in ’t velt der druckery,
  Zijn druckheir blanck, van ry tot ry.
  Hy treet, gelijck een veltheer, daer
  In ’t midden van zijn letterschaer,
Bereit ten slage, in haer vierkanten,
En weet zijn legers net te planten.
  Hy monstert zijn verminckten uit,
  En trage krijgsliên, moe van buit
  Te halen, met hun stomp geweer;
  En vult de lege vaendels weêr
Met jongen, kloeck op hunne stucken,
En ficks om lustigh los te drucken.
  Men treckt’er toe, al even versch
  Van moedt, op ’t kraecken van de pers.
  Men schrickt’er voor geen druckgeschal,
  Noch voor ’t opgeven van den bal;
En ’t harsverspreidende gedommel
Van ’t bal op bal verstreckt een trommel.
  Al sneuvelt zomtijts vaen by vaen,
  Het komt’er op geen duizent aen:
  De lettermoeders baeren vast,
  En stijven ’t leger, zonder last.
Zoo stuit Geleertheit, met dees scharen,
De woeste rotten der Barbaren.

I. V. VONDEL.

t’AMSTERDAM, voor ABRAHAM DE WEES, Boeckverkooper op den Middeldam, in ’t Nieuwe Testament. 1645.


Over L. Jz. Coster en Gutenberg
Kleine gedichten van Vondel.