Joost van den Vondel (1587-1679)

BATAVISCHE GEBROEDERS.

OF ONDERDRUKTE VRIJHEID

HET EERSTE BEDRIJF.

JULIUS, BURGERHART.

JULIUS.

Heer broeder Burgerhart, wy rijzen met den morgen.

BURGERHART.

Heer broeder Julius, genoot van mijne zorgen,
Een onverwacht geluck beslechte alle ongelijck,
Tot heil des Bataviers, gedruckt van ít Roomsche rijck,
In Neroos eeu. Waer zal de hulck des staets belanden?
Hier is [het leghtme al op de leÍn] een storm voorhanden.
Sta vast, en zet u schrap aen mijne rechte zy.
Het geldt nu een van beide, of teffens u en my.
Maer laet ons omzien, ík vrees oock ít ruisschen van de bladers.
Geen huis, geen zael is vry van HofspiÍn en verraders,
Die melden ít huisgeheim, ten zy men hen vernoeghí.
Uit schrick voor winck of woort, zoo ít iemant overdroegh.
Men magh veel dencken, maer moet ommeziende spreecken
Elck dient in dí aerde nu den vinger eerst te steecken
Te riecken in wat lant en lucht hy sta of niet.
Fonteius Capito bekleet hier ít hooftgebiet,
Als stedehouder, in Outleger. zijn Romainen
Verdrucken dagelijx de grooten en de kleinen.
ít Vijfjarigh wijs gebiet is overlang voorby
Gegleden. Heiligh noch onheiligh gaet niet vry.
Dat tuigen ons de brant van huizen, hoven, kercken,
Zoo veel gebouwen en doorluchte wonderwercken,
Te Rome in assche en puin begraven met eení slagh,
Waerin die stokebrant out Troje zincken zagh.
Dat tuight de moort des raets, van gade, zuster, broeder,
En zelf de moederslaght van Agrippijn, zijn moeder,
Die haeren zoon, in ít eerst zoo overwaert en lief.
Door manslaght en vergift in top van ít rijck verhief.
Het moorden duurt te Rome, en opent dí edelste ader
De deught vint heul noch troost, de wees ontbeert haerí vader,
De weduw haeren man. geen weeklaght krijght gehoor.
De Vierschaer zit verstomt en zonder tong en oor.
Men ziet ter kercke danck noch offerhande ontbreecken,
Zoo dick de hartaÍr van eení heer wort afgesteecken
Gelijck of ít Godendom op ít gansche rijck gestoort,
Niet waer te zoenen dan door bloet en vadermoort.
De bloetvrient magh zijn bloet beklagen noch beschreien.
Men hoeft den dwinglant in zijn boosheit noch te vleien.
Zoo valt de wolf door bloet in ít goet en wettigh erf.
Zoo dreight het hooftgebied der weerelt met bederf
Des volx op deze rots van dwinglandy te stranden.
Waertoe vervalt de staet der overheerde landen
Des Rijnstrooms, onderdruckt van Cezars krijghsbanier!
Het heldeneilant van den vryen Batavier,
Een volck, uit Batoos bloet, en Duitschen stam gesproten,
In Cezars eedt gekent voor vrienden, bontgenooten,
En medebroederen, wort jammerlijck verdruckt,
Geschoren, en geschat, getreÍn, geprest, gepluckt.
Ga heene, dien den vorst, een heele ry van jaren;
Zoo wort de deught beloont. schelt Rome ons noch barbaren,
Dat dus babarisch lacht in ís onderdruckten leet,
En onverzaet zich mest met ís vroomen bloet en zweet?
Romainen, snooder dan gedroght van rave en gieren,
Elckandere onderling met riemen vleesch en spieren
Afrucken, villen, en verslinden, zonder maet.
Zoo stapt de keizer voor, en naer dit ongelaet
Des meesters weet de knecht oock zijn gelaat te schicken,
Om, veiligh in zijn ampt, te schroomen noch te schricken.
Fonteius houdt voor aen het spoor van Tigellijn:
Wat geil en gierigh schent hy dí oevers langs den Rijn
Van wederzijde, een plaegh, voor ouden en voor jongen
Wat vrou zit ongeschent? wat knaep jongen. magh ongedwongen
Ten hove streven, als een slaghpen aen de wacht
Van Cezar of hy wort, als een Barbaer, misacht?
Men prest den ouden, lang aen ít afgaen en verwelcken,
Om glimpigh díuiers van den rijcken man te melcken,
En met de melck het bloet dien hoogen ouderdom
Te tappen van het hart. Batavie zit stom (*)
Voor ís lants geweldenaer, nu weder aen het pressen
Van out en jongk. zoo treÍn wy barevoets op messen.
ík Verwacht de jongkheit van ons eilant met den dagh
Hier langs gevoert, en al wat wapens voeren magh,
Of niet kan voeren, om zijne afgeleef de dagen,
Hier in Outleger met afgrijselijcke slagen
Getout, en voortgeprest, om meede tí scheep te gaen.
Wie durft dit stuiten, of met reden tegenstaen?
ít Is wijsheit op zijn tijt te spreecken, of te duicken
 Wij dienen, ziende blint en weerloos, ít oogh te luicken.
Ghy zult de vrouwe kunne eer lang zien op de been.
Ons zuster Heldewijn, vroegh op, komt herwaert treÍn,
Bekreten en bedruckt, om haeren zoon te bergen.
Helaes, het is te spade ons hulp en troost te vergen.
Wy kunnen zwijgende geene achterdocht ontgaen.
Dees bange dagh breeckt met een heiloos voorspoock aen.

HELDEWIJN. BURGERHART.

HELDEWIJN.

Och allerliefste en waertste broeder,
     Ontferm u over dezen knaep,
Dit weeskint van een weeu, zijn moeder.
     Waer berge ick dit onnozel schaep?
Men loopt de deuren op de vloeren.
     Outleger wort dus vroegh verrast,
Om jonge knaepen wegh te voeren,
     Op ís Keizers naem, eení strengen last.
Wie kan de rijxtrouwanten keeren?
     Wort Vechter my met kracht ontruckt;
Geen moeder kan haer kint ontbeeren,
     Zoo sterf ick, droef en onderdruckt.
Een weduvrou hoopt troost tí ontmoeten
     In dí afkomste, als haer hooft bezwijckt,
En heensterft, en die scha te boeten
     Door ít kroost, dat vaders aert gelijckt.
Ghy beide zijt zijn waerdige oomen,
     Och redtme toch met raet en daet,
O wijck en toevlught aller vroomen,
     Nu ít water op de lippen staet.

BURGERHART.

Toen ick mijn gade zondt naer Kolen
     Met mijnen zoon ter goeder tijt,
Riet ick u stil en in ít verholen
     Hem me te bergen buiten strijt.
Nu schuilt mijne afkomst by bekenden,
     Uit Duitschen stamme, tí Agrippijn:
Maer ghy ontzeit dien knaep te zenden
     Den Rijnstroom op, in zulck eení schijn.
Ghy hiet dat reizen ommezwerven,
     En levend duicken in een graf.
Uwí zoon, als balling ís lants, te derven
     Riet al te blinde liefde u af.
Ghy weigerde het kint te dompelen
     In stilte, op een gestroit gerucht
Van pressen, en van overrompelen.
     Nu is het vruchtloos datghe zucht.
Nu baet het kermen, noch het krijten.
     Ontvoert men u dit pant met kracht,
Ghy moet die schade u zelve Wijten,
     Die tijdigh geenen nootraet acht.
Het is te spade raet te vraegen
     By my, die los en wanckel sta.
Elck heeft het oogh, op ons geslaegen.
     Men slaet al onzen wandel ga.
Wij staen in ít spits, en aengetekent
     Op Neroos bloetrol: zoo ít gewelt
Ons daghvaert, en misdaedigh rekent,
     Is ít vonnis met een glimp gevelt.

HELDEWIJN.

Heer broeder, och ghy waert voorheenen
     Doorgaens mijn troost en toeverlaet:
Laet ghy een weeu, uw zuster, weenen?
     Verlaetghe haer in dezen staet?
Helaes, de vyanden genaecken.
     Waer berge ick dit onnozel kint?
De traenen rollen langs zijn kaecken.
     Het stroit zijn klaghten in den wint.
Heer broeder, redt ons: wy bezwijcken,
     Geprest van noot tot ongedult.
Ick zal van uwen raet niet wijcken,
     Vergeeftme deze reis mijn schult.

BURGERHART.

  Hou op van jammeren en klaegen.
     Ghy brengt u zelve en ons in last.
Het is te spade raet te vraegen.
     De dagh genaeckt, het onheil wast.
De vyant raest en tiert verbolgen,
     En meest op ít koninklijck geslacht.
ít Is kunst te raÍn, en raet te volgen.
     De schiltwacht houdt een scherpe wacht.
Ghy moet uwí zoon terstont vermommen,
     Gelijck een melckmaeght. zendt hem heen,
Eer ít licht de kimmen heeft beklommen,
     Naer ít heiligh offerbosch alleen.
De kopere melckkan hang van achter
     Op zijnen rugh, voorzien ter noot,
Om wegh te schuilen voor den wachter,
     Met zuivel, en nootdruftigh broot.
  Omtrent den merckpael gaept in ít weste
     Een holle boom. hy berghí zich daer
Een etmael, tot dat ghy ten leste,
     Hem redt by nacht uit lijfsgevaer.
Zoo ras men rust van volck te pressen
     Dan hael hem heimlijck weder tíhuis.
Hy hoeft geen kruick noch waterflessen,
     Daer springt een bron, die met geruisch
De laeghte zoeckt, en hem kan laven.
     Ghy hoort ter noot mijn naeustení raet.
De hemel stierí hem in de haven
     Van heil. ít is tijt dat ick u laet.
Een nevel houdt de lucht betogen.
     Dees dagh zal leeren of mijn geest,
[Schep moedt, vrou zuster, wisch uwe oogen,]
     Voor ydel spoock en droomen vreest.
Verklee den jongling wy gaen binnen.
     ít Is tijt te spoÍn, en tijt te winnen.

HELDEWIJN.

Mijn zoon, nu schiet dit linnen aen.
     Dees melckkan om den hals gehangen,
En flux naer ít offerwoudt gegaen.
     De popelier zal u ontvangen.
Aenvaert dien stock. bedeck uw hooft
     Met dezen hoedt, van stroo gevlochten
Wanneer de schaduw ít nachthcht dooft,
     Of ghy van schrick wiert aengevochten,
Wil ick u troosten in het woudt,
     En niet verzuimen by te komen,
Daer ghy gescholen zit in ít hout
     Nu leer uw droefheit innetoomen.
Bedwing de traenen, en vergeet
    Uw out geslacht, zoo lang in eere.
Men overwinní door list dit leedt,
     Tot dat de tijt alle onheil keere.
Nu kus uw lieve moeder noch.
     Dat Herkles u in ít woudt behoede
En zegene dit nootbedrogh.
     O telgh van koningklijcken bloede,
Ga heene, eer iemant ons bespie.
     Hoe vreeze ick dat de wacht dit zie!

BURGERHART. JULIUS. REY VAN VROUWEN.

BURGERHART.
Ick hoore alree gekerm van vrouwen langs de straeten.
Het nadert meer en meer. ay luister. hofsoldaeten
Bezetten straet by straet, en rammen poort by poort.
Wie aengeteekent staet op ís pressers rol moet voort.
Het schreien mengt zich in afgrjsselijcke vloecken.
De vrouwen naderen, om heul aen ons te zoecken.
Ick vint geraeden hun tí ontwijcken in der yl,
Om niet Fonteius wrock en scherpe legerbijl
Te wetten: want hy is alreede aen ít wederkeeren
Van over Rijn, gezint van daegh te triomfeeren
Met bljschap, om de zege op Katmeers erf behaelt.
Wy zullen zien hoe hy met Duitsche standers praelt,
En zwilt van moedigheit en trotsheit om ít verdelgen
Des vyants. repte ick my, hy zou ít zich vreeslijck belgen.
JULIUS.
Wat raet? hoe slaenwe best ít gehuil der vrouwen af ?
BURGERHART.

Het voeght u beter dan het my voeght. antwoort straf
En streng. verzentze om troost by krjghsraet en kornellen.

JULIUS.

Zy komen om dees wijck in rep en roer te stellen.
Wie paeit een moeder, van haerí man en zoon  berooft?

BURGERHART

Bedaertze niet, zoo klinck haer fors de deur voor  ít hooft,
Dan brengtghe my noch oock u zelven niet om  ít leven.
De tijt gebiet op ít hooghstí geene achterdocht te geven.
Daer komenze. ick vertreck. en ga naer binnen toe.

REY.

Getrouwe Julius, dat Herkles u behoÍ
Waer schuilt uw broeder nu, de vryburgh aller vroomen?
Is hy verdruckten oit in noot te hulp gekomen,
Zoo wort het tijt dat hy zich weder openbaerí:
Oprechte Batavier, een weerelooze schaer
Van vrouwen ziet bedruckt haer lieve zoons en mannen
Oppressen met gewelt. een aenwas van tyrannen
Verdruckt de vryheit, en ontziet noch eer, noch eedt
Te schenden, waren wy met dit beding besteet
Ten huwelijcke
, om zoons te baeren en te voeden
Tot dienstbíre slaven voor tyrannen, en verwoeden;
Veel nutter lagen wy den eersten nacht geworght,
Gesmoort in ís bruigoms arm, vergeefs vergeefs gezorght,
En negen maanden lang de vrucht aen ít hart gedraegen,
Gebaert met hartewee, gezooght met jammerklaegen,
Dan haer in ít endt te zien, geketent en bedruckt,
Met kracht vervoeren, en den Rijnstroom opgeruckt
Naer ís keizers hof niet, maer veroverde gewesten,
Ten roove en wellust van harpyen en rijxpesten,
En buiten alle hoop van immermeer een vreught
Aen haer te zien, in ít schoonst en bloeienst van de jeught:
En hier by rust het niet, hoe sterck wy tegenstreefden:
Men prest de neven, en met een oock afgeleefden,
Den grootvaÍr, hallef doot, en in den ouden dagh,
Die geenen arbeit noch geene onrust draegen magh,
En eenen stock behoeft ter noot om op te leunen,
Te zwacke zuilen voor het hof, om op te steunen.
Heer Julius, och roep uwí broeder, of misschien
Hy in den hoogen noot hier tegens moght voorzien.

JULIUS.

Bedroefde joffers rust: ghy klaeght uw leedt den dooven.
Geen maghtelooze kan u hulp en heil belooven.
Gaet klaeght den krijghsraet en kornellen wat u deert.

REY.
Geen klaegen geldt by hen: wy zitten overheert.
JULIUS.

Zoo is het meer dan tijt uw pack te leeren draegen.

REY.
Wy droeven quamen hier uit noot om raet te vraegen.
JULIUS.
Hier is noch raet noch hulp in dees verlegenheit.
REY.

Geen Batavier heeft oit verdruckten hulp ontzeit.

JULIUS.
Wy staen ten dienst van ít rijck, gereet in alle nooden.
REY.
Zoo redt ons.
JULIUS.

                        Als het wort van hooger hant geboden.

REY.
Ghy kunt ten hove dit verdadigen met recht.
JULIUS.
Hier heerscht Fonteius, die alle ongelijck beslecht.
REY.
Fonteius over Rijn voert krijgh in Duitsche Landen.
JULIUS.
Hy heeft dien krijgh beslecht en is alreÍ voorhanden.
REY.
En ondertusschen voert men onze zoons van kant.
JULIUS.
Door Stedehouders last. hier gelt geen tegenstant.
REY.
Een al te krancke troost voor weerelooze vrouwen.
JULIUS.

Geduldigh lijden zal u alderminst berouwen.

REY.
Dit lijden overweeght het moederlijck gedult.
JULIUS.
Natuur is krachtigh. ík geef het moeders hart geen schuit.
REY.
Beweegh den krijghsraet, of men hulp en troost kon scheppen.
JULIUS.
ík Zou by den krijghsraet van uw zaeck niet durven reppen.
REY.

Zoo klaegen wy vergeefs onze oogen dit verdriet.

JULIUS.

Vergeefs by ons gekermt. dit kermen vordert niet.

REY.
Geen moeder kan den zoon, geen vrou den man verlaeten.
JULIUS.

De zoon en vader zijn nu Cezars onderzaten.

REY.

Gedwongen, niet van zelf, noch met hunní vryen wil.

JULIUS.

Ghy spreeckt uit ongedult, en zweeght veel nutter stil.

REY.
Het hart most bersten, zou ít zijn hartewee niet uiten.
JULIUS.

Bedwingt uwí moedt een poos, geen reden kan dit stuiten.

REY.
Rampzaligh draegen wy een onverdraeghzaem juck.
JULIUS.
Verwacht een beter tijt en uitkomste in den druck.
REY.

Onze afkomst sterft terwijl in bittre slavernye.

JULIUS.
Gehoorzaemt, en genoeght aen Cezars heerschappye.
REY.

De dienaers overtreÍn huní meesters Cezars last.

JULIUS.

Laet dit bestraffen wien het straffen wettigh past

REY.
Wien past het meer dan u, uit Konings stam gesproten?
JULIUS.

Nu dienstbaer onder Rome, en van gezagh verstooten

REY.
Ontaertghe van uwí stam, helt Bato, rijck van lof?
JULIUS.
Die scheide, uit lust tot vrede, uit grootvaÍr Katmeers hof.
REY.
Uit lust tot vryheit trock hy over Rijn in ít eilant.
JULIUS.
En streckte in zijnen tijt der Batavieren heilant.
REY.

Maer luttel docht hy dat zijne afkomst slaven zou.

JULIUS.

Een stercker stelt de wet, dies matight uwen rou.

REY.
Heer Julius, wat raet? hoor Fronto herwaert komen,
Met ons gepreste zoons, en mannen. Wijck der vroomen,
Beschutze voor gewelt, de scheepsklaroen o we,
Verdaeghtze naer den stroom, men stuwtze als loeiend vee
Geketent hals aen hals, och keer die dwingelandyen.
Geen Batavieren staet dien overlast te lyen.
JULIUS.
Bedroefde vrouwen, ghy bezwaert met uwe klaght
En bijster straetgeschal al ít Bataviers geslacht
Vertreckt: zoeckt elders heul. vertreckt terstont: staet buiten,
Het is geraeden u de deur voor ít hooft te sluiten.

FRONTO. REY.

FRONTO.

Voort, voort: het toghtschip uit out Rijnlant is alree
Van ít huis te Britten, dat de schiltwaeht houdt aen zee,
Den Rijnstroom opgevoert, vol dienstbre jongelingen,
Gesloten hals aen hals met halsbanden en ringen.
Het schip wacht aen de wal, by dí oude waterpoort,
Om díopgepresten in te neemen, haest u: voort.
Hier gelt geen wederstant. voort voort, of  ít wil u rouwen.
Maer wat wil dit misbaer van ongebonde vrouwen
Te kennen geven? wat bediet dit ongeluit?
Dit schijnt een oproer. heeft haer iemant opgeruit?
Durf iemant Cezars last met buldren tegenspreecken,
En kraeiende den kam by lichten dage opsteecken?
Dat schijnt geen vrouwenwerck, maer eer een mans bedrijf.
De man staet achter, en vermomt zich met zijn wijf.
Hy speelt de muitrol, in een vrouwepersonaedje,
Op mercktvelt, en op straet, gebruickt voor een stellaedje.
Ick ken dit huichelen, dees mommery, te wel,
En wil zoo roeien en zoo speelen onder ít spel,
Dat dí uitgangk zonder bloet de rol niet zal besluiten.
Ten spiegel van den aert, die listigh onder ít muiten
Augustus Nero en zijn hoogheit komt te na.

REY.
Och presheer van de jeught, verstoor u niet. och sta
Een luttel, tot dat wy, magh ít zijn, ons hart uitklaegen.
Wy vrouwen, moeders, lang gemat van kinderdraegen,
Gebroken onder ít pack, de teÍrste kunne stuur
Geschoven op den hals, by lot van vrou natuur,
Genaecken u met schroomte om door ootmoedigh smeecken
Het onweÍr, dat ons dreight, te stillen, en te breecken.
De grootste stadt, die woeste en wilde volcken temt,
Is van genade noch zoo byster niet vervremt,
Dat zy genade ontzeght de smeeckende onderzaeten,
Die aengevochten zich op haer gena verlaeten,
En minst het vrouvolck, niet gestelt om overlast
Te lijden, daer het zwackste op ít felst wort aengetast.
De liefde tot ons vrucht verwon de zwaerigheden
Van draght, en baerens noot, te bitter doorgestreden,
En ít lastigh opvoÍn, op een hachelijcke hoop
Van eenmael endelijck, na et ongewis verloop
Der jaeren, hen te zien tot mannen opgetogen,
Ten troost der oudren; maer wy vinden ons bedrogen,
En los van deze hoop versteecken op het lest;
Naerdienze, als slaven, weghgevoert, en voortgeprest
Uit moeders oogen, gaen, ten dienst van vreemde heeren,
In ballingschap (hoe kan ít een moeders hart verteeren?)
Omzwerven, slaven, en oppassen, onverpoost
In hunnen arbeit. och is dit der oudren troost?
En moeten wy nu zien ons mannen en getrouwen,
In hunnen ouderdom, uitheemsche landen bouwen,
Versteecken van hun ga, voor eeuwigh en altoos
Eene onbestorve weeu, bedruckt en troosteloos?
Heer Fronto, ay gedenck, hoe in haer jonge daegen
Uw lieve moeder u met smarte heeft gedraegen,
Gebaert met weedom, en zorghvuldigh opgevoedt.
Geen boschbeerin heeft u geworpen en gebroet,
Gezooght met haere speene, in Noortsche wildernissen.
Gedenck hoe ít smarten zou, quaem zy haer vrucht te missen:
En om uw moeders wil, verschoon toch uit gena
Den zoon en vader, een verzwackte wederga,
Van dezen optoght. denck hoe Herkules door stryen
Heel Duitschlant vaeghde van de plaegh der dwinglandyen.
De vryheit was van outs der Duitschen eigen erf
En allerwaertsche schat, zoo plaegh geen lantbederf
Den bodem van het rijck. zoo moeten alle uw wenschen
U wel gelucken, en de goden en de menschen
U minnen, wijder dan de zon haer paerden ment.
FRONTO.

Rampzaligen, die noch uw eigen heil niet kent,
Kan iemant grooter eer gebeuren dan met orden
In Cezars rijxdienst treÍn, en begenadight worden
Met dezen titel van een lijfschut in het hof
Te heeten? dwaeltghe noch dus overdwaelsch en grof,
Dat ghy een dierbaer lot, daer velen naer verlangen;
Ondanckbaer opneemt, en het hooft bedroeft laet hangen?
Wien dí eer gebeurt te staen voor ís keizers aengezicht,
Kan, zoo het hof hem vint getrou in zijnen plicht,
Van dí allerlaeghste tot de hooghste trappen steigeren.
Fortuin begunstightze, die graetigh geensins weigeren
Den schoot tí ontvouwen, daer zy milt haer gaven stroit.
Wie tíhuis blijft suffen, sterft vergeeten en beroit:
Dies toomt u in, en geeft den moedt niet licht verloren.
Ghy weet niet welck een staet uwe afkomst is beschoren.

REY.
Wat hier aen vast is, het zy voorspoet of verdriet,
Woudtghe ons verschoonen, wy misgunnen ít niemant niet.
Laet andren ampt en staet te Rome vry bekleeden,
En, steigerende in eere, uitlachen wat beneden
Misdeelt zit van ít geluck, de rust wort best bewaert
In vryheit, ongemoeit, by zijnen eigen haert,
Van amptenaeren zich gerust te laeten stieren.
FRONTO.
Zoo spreecken vrouwen: maer rechtschaepe Batavieren
Aenbaden Julius, uit ouden Troischen stam
Gesproten, toen hy aen den Rijnstroom trecken quam,
Die zijne legerbrugh vrywilligh leerde draegen.
REY.
Zoo mogen wy dien dagh met traenen wel beklaegen,
Naerdien zijn nazaet, tot wiens dwangk wy heden staen,
Onze afkomst vangt en spant en, zonder iemant aen
Te zien
, te water sleept naer vreemde wingewesten.
Wy bidden, kan ít geschiÍn, ontschuldigh díopgepresten,
FRONTO.

Maer wie verstout u, met dit vreeslijck straetgeschrey,
Te stooren díamptenaers, gewettight om ít geley
Te geven aen uw jeught, en opgeschreve mannen?
Wat hoofden leeren u weÍrspannigh tízaemen spannen?
Dit tegenspartelen komt uit uwí koker niet.
Het rieckt naer oproer, en gewelt, dat hooger ziet.
Ontbeit, men zal dit stuck noch dieper onderzoecken.
Door wijven wil men nu staetkundigen verkloecken

REY.
Och, ít is natuurdrift diep in ít moeders hart geprent.
FRONTO.
Houdt op van kermen: zwijght: dit huilen neemt geen endt:
En wacht u Cezars last en woort te wederstreven.
De weerelt is verplicht den keizer tol te geven,
Het goet en oock het bloet. dit lijdt geen wederspraeck.
Wy zijn uitvoerders van zijní wil: verweert uw zaeck
Te Rome, dunckt u dat wy ít recht verongelijcken.
Treckt heen naer Tigellijn: of laet het vonnis strijcken
Ten hoof van Nero zelf, den vorst, wien alle liÍn
Gehoorzaemen, en, als eení Godt, naer díoogen zien,
Met eenen naer den mont. zijne uitspraeck is de reden,
De wet, die ít al regeert. eene andre wet te smeden,
Waer Cezar met gewelt gestooten uit den troon.
REY.
Een amptenaer kan streng of zachter ís rijx geboŰn
Hanthaven, en met een de gunst van ít hof behouden.
Verschoon ten minste een deel van jongen en van ouden.
Gedoogh dat zy de gunst of ongunst van het lot
Verwachten
. maetigh dus het keizerlijck gebodt.
FRONTO.
Hier valt geen loten, noch vertreck, noch langer beiden.
REY.
Ten minste gun ons dat wy, voor dit bitter scheiden
Noch oorlof nemen met een weeklaght, en den rou
VerzaÍn, dat Cezar zelf geen moeder weigren zou
FRONTO.
Zoo haest u: want de tijt gehengt niet lang te toeven,
Dit jammeren kan slechts toghtvaerdigen bedroeven.
REY.
Och mans, och zoons, in slaverny
Te voeren, och, wien zullen wy
Van beide lest of eerst betreuren?
Genaede magh u niet gebeuren
Op onze voorbede. alle troost
Heeft uit. men zal u west en oost
Van een zien scheuren. arme slaven,
Ghy zult in diepe mijnen graven
En spitten, of de jongkheit zal,
Eení snooden heere ten geval,
Zich laeten schuppen en braveeren.
Och is dit jammer niet te keeren?
En moet de huisvrou haeren man,
Die, out en stram, niet waecken kan,
Verlaeten, of, uit schrick voor boeien,
Door dwangk zijn middelen besnoeien?
De have en ít erf, met zweet vergaert,
De vrucht des arbeits, lang gespaert
Zoo zuinigh tegen dí oude dagen,
Wort nu, als losgelt, aengeslaegen
Van eenen gierigen griffioen,
Om zijne dertelheit te voÍn.
Zoo vut, zoo knevelt men de vryen.
O rampen, o bedroefde tyen!
Heer Fronto, ít is uit ongedult
Dat wy dus klaegen. wijt dees schult
Geení onderdruckten en gevangen.
FRONTO.

Trouwanten, keert u aen geen kermen. gaet uw gangen.
De tijt eischt spoet. voort voort al dien wulpschen sleep.
Voort voort met out en jongk. gebruickt de taeie zweep
En bulpees vry. men moet hun huit met slagen touwen.
Ontziet geen lasteren noch straetgeschrey van vrouwen.
Ruckt voort, ruckt haestigh voort naer dí oude Rijnpoort toe
Wy zijn dit jammeren, dit byster jancken moe

REY VAN BATAVISCHE VROUWEN.
I. ZANG.

O Herkules, in offerwouden
     Zoo lang gedient om uwe deught,
Waerin zich Duitschlant vont gehouden,
     Beschut den ouderdom en jeught
Der Batavieren, onze mannen,
     En lieve zoonen, in bedwangk
Van menschevlegels en tyrannen.
     Zie neder. hoor den ketenklanck
Der vrygeboornen, nu te scheepen
     Te water op, en voortgestuwt.
Als vee, met bulpees, stock en zweepen,
     Gevloeckt zoo vreeslijck, dat elck gruwt,
En ít haer uit schrick rijst overende.
Ontferm u over onze elende.

I. TEGENZANG.

Kon iemant lucht uit klaegen scheppen,
     Die stil zat, en de handen wrong,
Of most een helt de handen reppen,
     En rustigh waegen sprong op sprong?
Verloste Herkules de luiden
     En landen oit op zijn gemack?
Of bezighde hy leeuwenhuiden,
     En knodts, en boogh, en schoot, en sta
En kneusde wreede lantgedroghten,
     En reuzen, root van menschenbloet
Tot datze lagen afgevochten,
     En plat getrapt met zijnen voet?
Het is verloren luid gekreten:
     Het kermen breeckt noch boey noch keten.

II. ZANG.

Noch kunnen klaghten ít hart verlichten,
     Dat van benaeutheit is beklemt;
Terwijlwe deerlijck moeten zwichten.
     Van woeste uitheemschen overstemt.
Zy stoffen stout op oude wetten:
     Maer by ons Duitschen gelden meer
De goede zeden, vry van smetten,
     En dí erfgewoonte, wijt en veer,
Gelijck een zaet van tucht, geworpen,
     Waer ís volx verlosser heenetoogh,
In ope vlecken, buurte en dorpen,
     Die hem verhieven hemelhoogh:
Als waerdigh op ís volx tong te leven.
Dus helpt dien Godt zijn eere geven.

II. TEGENZANG.

Helt Herkles wort by dí oude Katten,
     In ít groote Hartebosch, geviert.
Toen Katmeers zoon quam herwaert spatten,
     Als balling ís lants, en ít volck bestiert
In ít eilant, eerde hy godtvruchtigh
     Het hof, van Herkules gebout
Omtrent den Waelkant, hoogh en luchtigh,
     Waer van die streeck haerí naem behoudt.
Die Godt was waert in top te zetten
     Van eere met een woutaltaer.
Gezangen, offerboschbancketten,
     En popelkrans, schalmeie en snaer.
Verscheen hy nu oit offerbossen,
Zijn maght kon onze zoons verlossen.

III. ZANG.

Stelt Rome in nedrige onderdaenen
     Zijne spaeren, trotze op ít hart te treÍn,
Zijne eer, en laet men ons in traenen
     Weghsmilten? brengt dit overeen.
Het is de roe noch niet ontwassen
     Baethouwer, Kennemaer en Vries,
Opborrelende uit hun moerassen,
     Met springstock, hoyvorck, kloet en spies,
De keurebenden, die hen knellen,
     Min zouden schroomen dan Armijn
Dien Varus schroomde neÍr te vellen,
     Te treÍn en stroopen langs den Rijn.
Al stoffenze op hunne arentstanders,
Een hooft ontbreeckt ons, en niet anders.

III. TEGENZANG.

De Batavieren lang ten hove,
     Als ís keizers lijfwacht, trou van aert
Voorheen geschat, en in ít gelove,
     By Nero, met hun wacht bewaert,
Te vreezen staen, zoo zy zich wenden
     En Duitschen snoeren aen hun lijn.
Vijf burgermeesters keurebenden,
     Waer van de standers tuigen zijn, (*)
Gevoelden Duitschlants krijghsvermogen,
     En onder ít strijtbaer Duitsch geslacht
Staen Bataviers in top getogen,
     Wier ruiters door de Wael, met kracht
Gewapent, kunnen overzwemmen.
Dat volck zou ít Kapitool wel temmen.

TOEZANG.

     Wat baet dit wrocken binnen ís monts?
Wat baeten deze mompelingen?
     Wy wreecken ons met luttel gronts,
En ydele bekommeringen.
     Men hoede dat het niemant hoorí,
Die van ter zijde dit beluistert.
     Men schuwe een loos verraeders oor.
Wie vroet is zijne hoop verduistert,
     Die niet dan onheil baeren kan.
     Men reppe van geen eedtgespan,
Dat eens dit groot gewelt magh stuiten.
Laet ons, ter Rijnpoorte uit, naer buiten
     Noch afscheit neemen, root beschreit,
     Van ís lants gevangens, tíscheep geleit,
En kussenze eens voor ít allerleste.
Geen troost is meer voor ons ten beste.


Ingezonden door J.R. van Wijk op: 19 July 2001