Joost van den Vondel (1587-1679)

BATAVISCHE GEBROEDERS.

OF ONDERDRUKTE VRIJHEID

HET DERDE BEDRIJF.

FONTEIUS, FRONTO.

FONTEIUS.

Wy kunnen ít rijxgevaer uit geene donckre tekenen,
Gelijck uit letteren, voorspellen en berekenen,
Maer zonder klaerheit, op waerschijnelijck vermoÍn,
Door scherpe middelen ít gevreesde schaers verhoÍn:
Want zoo ít misluckte ít zou gansch Duitschlant over klincken.
Een arts zal reuckeloos het lichaem niet vermincken
Van een gedienstigh lidt, maer wachten zijn gety,
Die evel openbaert, eer hy besluite, en sny
En afzette, om uit noot inkanckrend quaet te keeren.

FRONTO.

Wie sammelt moet by wijl met schande en schade leeren.

FONTEIUS.
ít Is kunst de tijt en maet te treffen fix en net.
FRONTO.
Het heil van vorst en volck is dí allerhoogste wet.
FONTEIUS.
In trouwe dienaers is oock ís vorsten heil gelegen.
FRONTO.

Hun trou is als de punt en sne van ís vorsten degen.

FONTEIUS.
Zy dient dan niet verst ompt, maer scherp en gladt gewet.
FRONTO.
Oprechte trou is schuw van opspraeck en van smet.
FONTEIUS.
Zy wort by wijlen oock uit onverstant gelastert.
FRONTO.
By wijlen oock met recht, wanneerze allengs verbastert.
FONTEIUS.
Dan geeft de tijt hier blijck en klaere proeven af.
FRONTO.
Niet altijt klaer, uit angst voor een gewisse straf.
De kloecken weeten hunne aenslagen loos ít ontveinzen.
FONTEIUS.
Maer een, noch kloecken, ziet den gront van hun gepeinzen.
FRONTO.
Gebruick dan, het is tijt, uwe oogen en gezicht.
FONTEIUS.

ít Verraet van Piso wert gestraft als ít quam in ít licht.
Men strafte ít op bewijs, en uitgeborste blijcken.

FRONTO.

En Cezar raeckte om hals, eer ít schelmstuck uit quam kijcken.

FONTEIUS.

Die laegen raeckten bey de vorsten in persoon.

FRONTO.

Nu raeckt het ís vorsten staet, een wacht, u streng geboŰn

FONTEIUS.

ík Beken wy draegen oock den naam van staetbehoeders.

FRONTO.
Zoo let voorzichtiger op dees doortrapte broeders.
FONTEIUS.

Zy sproten alle beide uit koningklijcken stam.

FRONTO.

Gestooten uit het rijck, dat lang een ende nam.

FONTEIUS.
De Batavier ontzietze, en eertze, als d eerste vorsten.
FRONTO.

Die heugen Julius het hooft niet bieden dorsten.

FONTEIUS
Zy traden in verbont door eerelijck verdragh.
FRONTO
Maer staen verplicht aen ít rijck, en keizerlijck gezagh.
FONTEIUS
Als medebroeders, en getrouwe bontgenooten.
FRONTO
Ghy moetze intoomen in hun hoofden, niet verstooten.
FONTEIUS

Ten minste met eení schijn, verschoonbaer by ít gemeen.

FRONTO
Zy treden u, ontziet ghy hen op ít hart te treÍn.
FONTEIUS

Op welck een wijze zou dit volck zoo verre komen,
Een stuck bestaen, te stout om slechts te dorven droomen?

FRONTO.
Gebruick uw zinnen. ík geef uw wijsheit dit te raen.
FONTEIUS

Het lustme uit uwen mont te hooren en verstaen
Op welcke middelen de Batavier zijn zinnen
Zou spitzen; hoe en waer het schellemstuck beginnen.

FRONTO.
Waer ick verdruckt, als zy, en vyant van het rijck,
En hun in adeldom en stam en staet gelijck,
ík Wou glimpigh, onder schijn van ít offren aen de goden,
ís Lants grooten en de braefste op dí offermaeltijt nooden,
In ít Godtgewijde bosch, en [als by maneschijn
De midnacht opquam, na het brassen, en de wijn,
In ít brein gesteigert, moedt en rustigheit verweckte,
Eer iemant slaeperigh de leden nederstreckte.]
De deught ophaelen van ít Batavische geslacht,
En dí oude vryheit, door ít Romainsch gewelt verkracht
Hoe adeldom en volck, berooft en uitgezopen,
Nu slavende onder ít juck, geení aÍmtoght durven hoopen:
Hoe jeught en ouderdom geketent wort vervoert.
ík Wou hier op klampen hoe de twist al ít rijck beroert,
De keurebenden, aen ít verloopen, velt verliezen,
En, wrockende onderling, uit wraeckzucht zijde kiezen,
Verlangende elck met smart naer een doorluchtigh hooft,
Dat haer bezolding van alle achterstel belooft.
Hoe zou de Batavier, geneight zijní smaet te wreecken,
Toeluistren, en, verhit van wraeck, het hooft opsteecken,
En roepen: het is tijt den hals tí ontslaen van dwangk.
Het bosch zou galmen, op den vloeck en wapenklangk
Der gasten, die aldus hun vloeckverwantschap slooten.
Dan Kennemaer, Westvries, en Waterlants genooten,
Dan Tonger, Triersman, Gal en Britten, over zee,
Gemaent het luie zwaert te rucken uit de schee.
Den Duitschen hoefde men geen hart in ít lijf te spreecken.
Het zoume aen toeval van hulptroepen niet ontbreecken:
En zoo men ít Roomsch gewelt op onze zijde kreegh;
ík Wou Maes en Wael en Rijn afloopen met een veegh,
En overweldigen uw burghten en kasteelen.
Waer zege is loopt elck toe, om diep in roof te deelen.
FONTEIUS.

Geen keurebende zou zoo reuckloos ommeslaen,
Uit angst van ís keizers toorne op haeren hals te laÍn.

FRONTO.

Men most op ís keizers naem de wapens eerst aenvaerden,
En, in de schaduw van Vespaziaens standaerden,
Het oorlogh voeren, niet als vyanden van ít rijck, (*)
Maer tot beslechting van den smaet en ít ongelijck
Geleden by het volck, van die hunní eedt verzaeckte
Zoo ging men best vermomt, tot datwe schrap geraeckten.

FONTEIUS.

Gevaerlijck waer het, zoo de vyant dit verstont.
Ghy wijst den wegh, en geeft hem dí uitkomste in den mont.
Ick vind geraeden met den krjghsraet raet te pleegen,
En zulck een staetbelang voorzichtigh tí overweegen.

FRONTO.

En zoo de krjghsraet eer de zachtste zijde hiel:
Ghy most besluiten, ít viel dan echter uit hoe ít viel.
De majesteit kan u hier over niet bezwaeren.
Naerdien uw strengheit hem in eere wil bewaeren.

FONTEIUS.

Laet flux den krjghsraet hier verschijnen, en terwijl
Wy ons beraeden, ga verneem eens in der yl
Wat maeren ons de spiÍn aenbrengen met den morgen.
Wie ís vorsten staet bewaeckt, dient nacht en dagh te zorgen.

FONTEIUS. KRIJGHSRAET.

FONTEIUS.

Gestrenge krijghsraet, nu voorzichtigh opgepast.

KRIJGHSRAET.
Gebie wat u belieft: wy volgen uwen last.
FONTEIUS.

Men vreest eení opstant van Batavische Barbaren.

KRIJGHSRAET.
Misschien eení droom, gegront op uitgestroide maeren.
FONTEIUS.

Geení droom, maer boosheit, daer de tijt van zwanger gaet.

KRIJGHSRAET.
Een onvoldraege vrucht, en vondeling op straet.
FONTEIUS.
Te kennen aen het kroost, dat zweemt naer zijnen vader.
KRIJGHSRAET.
Die most een booswicht zijn, en rijxpest, en verraeder.
FONTEIUS.

Een lantverraeder, en een booswicht in den aert.

KRIJGHSRAET.

Dat zal eerst blijcken, als de misdraght is gebaert.

FONTEIUS.

Dan waer de rijxpest al tot ons bederf geboren.

KRIJGHSRAET.
Zoo woudtghe ít basterkint in zijn geboorte smooren.
FONTEIUS.
Met reden, eer die smet de lucht alom bederf.
KRIJGHSRAET.

Bewimpel niet, maer geef de zaeck haarí naem en verf.

FONTEIUS.

Verschrickt niet eens, maer let op beide dees gebroeders.

KRIJGHSRAET.

Twee pylers van het hof, rechtschape rijxbehoeders.

FONTEIUS.
Voorheene, maer nu gansch verbastert van hun bloet.
KRIJGHSRAET.
Zy houden ampteloos een burgerlijcken voet.
FONTEIUS.

Zy houden zich bedeckt, dat kan uw oogh misleiden.

KRIJGHSRAET.

De daet leert vroomen en verraeders onderscheiden.

FONTEIUS.

De Katten vingen op hunní winck dien heirtoght aen.

KRIJGHSRAET.

Nu leggenze in den gront, om nimmer op te staen.

FONTEIUS.

Zy leggen niet zoo vlack, of kunnen weÍr verrijzen.

KRIJGHSRAET.

Men recht op geen vermoÍn, maer klaerheit en bewijzen.

FONTEIUS.

Men magh op staetbelang oock rechten op vermoÍn.

KRIJGHSRAET.

En als vermoeden dwaelt, hoe raeckt men aen den zoen?

FONTEIUS.

Geen stedehouder staet aen stijl van recht gebonden.

KRIJGHSRAET.

Ghy woudt dan vonnissen op ongewisse gronden?

FONTEIUS.

Wanneer de staet in last beraet noch uitstel lijdt.

KRIJGHSRAET.

Zoo waertghe in Asie den hals op aenklaght quijt. (*)

FONTEIUS.

Sereen misverfde my met valsche lasteringen.

KRIJGHSRAET.

Zoo wacht u valsch naer eení betighten hals te dingen.

FONTEIUS.

Het hof ontsloeghme van eene opgedichte schuit.

KRIJGHSRAET.

Dat leere u hoe ghy nu Baethouders vieren zult.

FONTEIUS.

De Rijnwacht is ons op een nieu te hoogh bevolen.

KRIJGHSRAET.

Oock ít heiiigh recht, dat magh in schemerlicht niet doolen.

FONTEIUS.

De naelt van ít staetkompas wel uit haer streeck verdwaelt.

KRIJGHSRAET.

Zoo volgh een vaste star, en geene waelbre naelt. (*)

FONTEIUS.
ík Zal uit ís verdachten mont eerst zien bewijs te trecken,
En letten of ít verraet niet ergens uit wil lecken.
KRIJGHSRAET.
Ghy tast groothartigen, en forsse leeuwen aen,
En durft ontijdigh een verziende stuck bestaen.
FONTEIUS.

ík Beken zy schijnen tot geen slecht bewint geboren,
En Hanniballen, en doordringende Sertoren,
Om ít rijck te dompelen in ít uiterste gevaer.
Zy neemen wacker alle omstandigheden waer,
En rijxgebreken, om in ít endt met heele vlieten,
Van oproerzucht gezwint naer ít evel toe te schieten,
Daer ít lichaem van het rijck de doot aen sterven zou.

KRIJGHSRAET.

Het gansche rijck gewaeght van hun beproefde trou.
Verongelijcktghe
hen, ghy quetst Koriolanen,
Niet licht te heelen dan door moederlijcke traenen.

FONTEIUS.
Koriolaen ontfing van Volscen onderstant.
KRIJGHSRAET.

Wat volcken vliegen niet, als valcken, van hun hant?
Hun wrock zal nimmermeer dat ongelijck verzwelgen.
De Gal, de Brit, de Duitsch, de Bataviers, de Belgen,
De Kennemaer, en Vries, zelfs keurebenden zien
Op hunnen voorgangk
, om u ít hooft in ít velt te biÍn.

FONTEIUS.

Wy moeten schrap staen, eer dí aenhangers schrap geraecken,
Een Argus slaghten, en met duizent oogen waecken.

KRIJGHSRAET.

Een schalcke loock met list alle Argus oogen toe,
En vryde met zijn zwaert de schoone melleckkoe,
Die tot den buick toe tradt in vette klaverweide.

FONTEIUS.

Men mompelt hoe een zwarm noch korts by Welda schreide.
Om een doorluchtigh hooft, dat hen verlossen kon.
Zy zwermden vroegh om ít huis der broedren, eer de zon
De kim zagh, om met kracht den optoght uit te zetten. (*)

KRIJGHSRAET.

De broeders sloegenze af, en wouden ít niet beletten

FONTEIUS.

Niet zelfs, maer door een laegh Baethouwers aen den stroom.

KRIJGHSRAET.

Dat ís buiten hen. wie houdt baldadigen in toom?

FONTEIUS.

Een lantvooght, die niet schroomt het lant van schuim te vaegen.

KRIJGHSRAET.

Wie vyanden verweckt, bezaeit het lant met plaegen.

FONTEIUS.

Wat schaedt ís volx vyantschap, wanneer de schrick het treft?

KRIJGHSRAET.

En als het volck een hooft op een rondas verheft; (*)
Dan kan al ít Roomsche rijck ís volx vyantschap niet paeien.

FONTEIUS.

En hierom wil ick ít gras hun onder ít lijf weghmaeien.

KRIJGHSRAET.

Uit elcken druppel bloets verrijst een ander hooft,
Een vlam van Hydra, traegh gebluscht, en uitgedooft.

FONTEIUS.

ík Ontzie noch Burgerhart noch Julius te daegen,
Te dreigen, zooze niet antwoorden op ons vraegen.

KRIJGHSRAET.

Rechtvaerdigheit is stout, en trots, gelijck een leeu (*)

FONTEIUS.
Ontbeertze klaeu en tant, wat baet een loos geschreeu?
Men kan den brullenden de scherpe nagels korten.
KRIJGHSRAET.
August ontzagh het bloet van Cinne zelf te storten,
Die ít rijck wou schocken, en hem stil naer ít leven stont
FONTEIUS.

Augustus handelde gelijck hy raedtzaem vont:
Nu heerscht hier Nero, van geen mindren te berechten.

KRIJGHSRAET.

Een pleit beginnen valt gemacklijck, maer beslechten
Van staetoneffenheit, daer is veel moeite aen vast.

FONTEIUS.

ís Rechts uitspraeck hangt aen ons, gewettight om dien last
Tíaenvaerden, en ten dienst des keizers uit te voeren.

KRIJGHSRAET.

Zie toe, ghy terght een volck, in veenen en in moeren,
Als vorschen, tot den hals gedoocken, en gewoon
Te huppelen op ít lant en over groene zoŰn.
Het gaet dan onder, en dan boven water heenen.
De grooten worden oock gebeten van de kleenen.
De veltmuis terght den leeu, van wraeckzucht razend dol.
Zy bijt hem fel in ít been, en sluipt weÍr in haer hol.
Laet geen pluimstrijcker uw voorzightigh oogh verblinden
Ghy zoeckt den voetstap, maer zult haest denleeusklaeu vinden.

FONTEIUS.
Vertreckt, en daeghtze hier ten hove op staenden voet.
Een staetbelang als dit eischt kort beraet en spoet.

JULIUS. BURGERHART. FONTEIUS.

JULIUS.
Heer stedehouder, die Barbaren kunt betoomen,
Ter goeder ure wy u hier verwellekomen.
BURGERHART.
En wenschen dat uw komst tot rust des rijx gedy.
FONTEIUS.

Hoe komt uw wellekomst zoo traegh en spaede by?

JULIUS.

Wy durven ons op straet noch zien noch hooren laeten.

FONTEIUS.
Wel hoe? wat hindert u? het zijn des heeren straeten.
BURGERHART.
Met reden: het gebruick staet ieder even schoon.
FONTEIUS.
Wie heeft u ít vry gebruick der straeten dan verboŰn?
JULIUS.

De schroomte voor eení hoop ontstelde en dolle wijven.

FONTEIUS.
Een weereloos geslacht, dat luttel kan bedrijven.
BURGERHART.
Zy zoecken midlerwijl by mannen troost en raet.
FONTEIUS.
Het weigren stont u vry, in zulck een ongelaet.
JULIUS.

Men kan hun ongelaet met weigeren niet paeien.

FONTEIUS.
Geen mannen laeten zich van wijven overkraeien,
BURGERHART.
Wy schroomen achterdocht te geven aen het hof.
FONTEIUS.
Hoe geeft dan ít lantgerucht ons achterdenckens stof?
JULIUS.

Gerucht is waer of valsch, en kan geen braven krencken.

FONTEIUS.
Hoe komtghe dan verdacht? wie voedt dit achterdencken?
BURGERHART.
Een losse lastertong kan achterdencken voÍn.
FONTEIUS.
Men schept uit tekenen by wijlen quaet vermoÍn.
JULIUS.

Wat quaet vermoeden kan met reden op u hechten?

FONTEIUS.
Dat vraeght u zelven, die u zelven kunt berechten.
BURGERHART.
Wy leven veiligh, niet bewust van eenigh quaet.
FONTEIUS.

Hoe vreest men dan eer lang voor opstant in den staet?

JULIUS.

Berecht u zelven nu, en antwoort op uw vragen.

FONTEIUS.
Men hoorde vrouwen van een hooft op straet gewaegen.
BURGERHART.

Wat smijt het ongedult van ít vrouwevolck niet uit?

FONTEIUS.

Een laegh Baethouwers zette op ít rijxschip aen om buit.

JULIUS.

Zegh vyanden, gewoon op vrybuit uit te loopen.

FONTEIUS.
De Katten laegen reede, om dit gewest te stroopen.
BURGERHART.

Nu leggenze gestroopt door uw voorzichtigheit.

FONTEIUS.
Waerom hebt ghy den vorst uwí outsten zoon ontzeit?
BURGERHART.

Hy was, een wijl geleÍn, den Rijnstroom op getogen.

FONTEIUS.

Waerom verzontghe hem, zoo verre uit vaders oogen?

BURGERHART.
Om elders strenger by uitheemschen op te voÍn.
FONTEIUS.
Waer steeckt uw gemaelin? kon zy haer reis niet spoÍn?
BURGERHART.
ík Geloof zy staet gereet, en op het wederkeeren.
FONTEIUS.
Waer steeckt uw zusters zoon? kan zy dat pant ontbeeren?
JULIUS.

De moeder wenscht dat hy magh leeren ít geen hem past.

FONTEIUS.
Zoo zent menze al van kant, terwijl het oproer wast.
BURGERHART.
De stedehouder most ons geen verraet opdichten.
FONTEIUS.
Ick toon díomstandigheÍn, die kunnen ít oogh verlichten.
JULIUS.

Al beuzelmaeren, niet beziens noch hoorens waert.

FONTEIUS.
Uit menige encklen wort een groote schuit vergaÍrt.
BURGERHART.
Nu reken vry: wy staen bereit die schuit te boeten.
Wat onbescheit is dit? wat zal ons nu gemoeten?
FONTEIUS.
Vergelding naer het werck, dat ghy gerockent hebt.
JULIUS.

Geen van ons beide heeft in ít pressen zich gerept.

FONTEIUS.
Wie zette heden noch Outleger overende?
BURGERHART.
Een weereloze schaer, gedompelt in elende.
FONTEIUS.
Waer zochtze heul en hulp, van alle ontzagh berooft?
JULIUS.

Ick sloegh het af, en klonck haer fors de deur voor ít hooft,
Toen geene reden het geraes ter neÍr kon zetten.

FONTEIUS.

Ghy wist oproerigh brein te scherpen en te wetten,
Geboodt haer stil te staen, tot een gewenschte tijt,
Op hoop van haest te zien eene uitkomste in dien strijt.

BURGERHART.
Wat my belangt, ick heb de vrouwen noit gesprocken.
FONTEIUS.

Ghy hielt u achter, en in schaduwe gedoken,
En zaeght het door een spleet met koele zinnen aen.

JULIUS.
Het pressen is gerust en vredigh toegegaen.
FONTEIUS.
Dat tuighde dí oever, toen de vrouwen oorlof namen,
En van scheltwoorden schier tot slaen en vechten quamen.
Men zagh eení toeloop van maetroozen, in hunní schick,
Met dreigende oogen ís rijx trouwanten, blick op blick,
Begrimmen van ter zy. wat dorstenze niet mompelen
Van opstant, en gewelt, en wraeck, en overrompelen?
Men las uw naemen, met den voet in ít zant gemaelt.
De vlagh der vryheit vloogh. wat wert niet opgehaelt
Van lang beschimmelde en gesletene ongelijcken!
Hoe Duitschen noit het zeil voor Rome wouden strijcken,
En liever sterven dan hun vryheit zien verminckt.
Hoe dunckt u dat die klanck in Cezars ooren klinckt?
Wort op dees moorttrompet zijní arent aengegreepen,
Zoo zienwe Neroos bijl op onzen hals gesleepen;
Dies dringt de hooge noot te stoppen zulck een wel
Van oproer, eerze tot een oorloghspringvloet zwellí
BURGERHART.

Uw krjghsliÍn treÍn den buick des Bataviers te bersten.
Die vrygeboornen dit met bloet ten halze uitpersten
Bestelden stof hier toe: noch durftghe vuil en valsch
ís Volx billijck ongedult ons schuiven op den hals.
Zagh Julius eens op, wiens standerden wy dienden,
Als bontgenooten, en gebroeders, en rijxvrienden,
En leden van het rijck, naer inhoudt van ít verbont,
Gesloten zonder dwangk op Nederduitschen gront,
Hoe zou hy Capito van toorne in ít aenzicht spuwen,
Met eenen hem den dolck, tot aen ít gevest toe, duwen
In zijn moordadigh hart, schuimbeckende en verwoet!
Maer verf ít uwí moortklaeu vry in ít koningklijcke bloet,
En laet het in den stroom van dezen oever leken;
Latijnsche pennen en kronijcken zullen spreecken
Van ít schendigh ongelijck Baethouwers aengedaen,
En leeren dí afkomst streng, na menige eeuwen, staen
Op díoude vryheit, met ís Baethouwers hals verdaedight.
Vaer voort. wy smeecken niet dat ghy ons begenaedight.
Een stedehouder streeft den meester stout voorby,
En sterckt, op ís meesters naem, een nieuwe dwingelandy.
O grijze dwinglant, is het u alree vergeeten
Hoe ghy in Asie betight wiert uitgekreeten (*)
Voor eení verraeder van het keizerlijcke hof?
En luttel scheelde ít dat de bijl uwí hals niet trof.
Doch toef: indien Aquijn en Valens schrap geraecken,
Uw knockelkraegh moght wel voor ít scherpe lemmer kraecken.

FONTEIUS.

Ghy raest, genoeght u met voorheene ontfangene eer.

BURGERHART.

Dat Rome, als kokers van zijn pijlen en geweer,
Ons bezighde, dus lang op toghten afgesleeten,
Wort zulck een eergenot Baethouweren verweeten?
Gewis een avrechtze eer, indien menze ommekeert.
Het rijck heeft over al door hen getriomfeert.
Zy werden voor een lidt van ít Roomsche rijck gehouden,
Oock voor ít voornaemste, daer uw vorsten op betrouden.
Britanje wert door hen gebreidelt over zee.
Wat opstont bonden zy het slaghzwaert in de schee.
Augustus Nero weet, en moet hun heuscheit dancken,
Dat hy Italie van BatoŰs brave rancken (*)
Te leen hiel, toen het treurde, en stont tot haer gebodt,
Gelijck een heilige eick, van zijne kroon geknot.
De Roomsche majesteit, die hun getrouheit kende,
Sliep veiligh op de wacht van hunne lijfschut bende.
Zy stonden onder geení Romain, een wolfs gebroet,
Maer onder oversten, gekoren uit hun bloet.
Op zulck een voorwaerde, oock geene andre als deze, zwoeren
Zy arenstanderden, om toghten uit te voeren.
Nu roep: genoeght u met voorheene ontfangene eer.

FONTEIUS.

Aen stoffery gebrack ít uw lantsliÍn nimmermeer.
Maer roemt uit alle uw maght: ghy kunt met ydel roemen,
Met geen momaenzicht dit vermommen noch verbloemen.
Vertreckt: wy moeten kort en tijdigh ons beraÍn.
De krijghsraet komt. ghy zult tot hun genade staen. (*)

KRIJGHSRAET. FONTEIUS.

KRIJGHSRAET.

Hoe achterhaelde uw vaert de ridders onder ít rennen?

FONTEIUS.
Zy luistren nergens naer, noch zwichten. stout ontkennen
Is díeerste regel der beschuldighden in recht.
KRIJGHSRAET.

Wie tegens zijne schim en eige schaduw vecht,
En worstelt, recht niet uit dan zich vergeefs te matten.
Aen wezenloosheit vint de gaeuste vuist geen vatten.
Heer stedehouder, staet het onderzoecken vry,
Zoo staroogh scherper op dees logenschildery.
Laet geen pluimstrijcker uw voorzichtigh oogh verblinden.
Geen zellefstandigheit is in eení galm te vinden.
Batavischen zijn niet miszegent van verstant,
Noch min hun heeren, datze, om ít zuchtend vaderlant
Te redden, reuckeloos van opstant durven droomen.
Wie kan een aerentspen in vlught te boven komen,
Zoo hy gefnuickt geen maght in Zijne pennen voelt?
Van dí Alpes af, tot daer de zee dit lant bespoelt,
Leght al de Rijn geboort met burgen en kasteelen,
Gestopt met krijghsvolck spits op smooren van krackeelen.
Wie eens durf reppen van een noodigh vloeckgespan,
Verwacht een storting van dryvijftighduizent man
In ít harnas, een gewelt van vijftien keurebenden,
Van voor en achter en ter zijde op Zijne lenden.
Gelijck een adelaer een duif grijpt en verslint,
En pluckt, en bijt, en stroit de pluimen in den wint,
Noch lichter most de hoop van eení rebel verflaeuwen,
Zoo Neroos krjghsmaght hem beknelde met haer klaeuwen.

FONTElUS.

De schrandre Fronto gaf ons grondiger berecht,
Dat nutter dient gesmoort dan klaerder uitgeleght.
Gevange Katten, die wy mede herwaert braghten,
Getuigen hoeze in ít bosch alleen naer opstant wachtten
Van twee gebroederen, lantsheeren, groot van naem.
Wy steunen op die maer, geen valsche logenfaem.
Men had besloten langs den Rijn, en bey de boorden
In alle vestingen op eenen sprong, te moorden.
Al wat Romainsch soudy op Neroos titel treckt.
Jupijn zy eeuwigh danck, die ít gruwelstuck ontdeckt.
Hoe zoudenze dien roof omdeelen, als eení zegen,
En gladt den Roomschen naem van ís Duitschen bodem veegen,
Uit wraecke, om datze lang geslooten in een heck,
Gehindert werden eens te komen in gespreck!
De dochter wort geruckt uit dí armen van de moeder,
De vader van den zoon, de zuster van den broeder.
Men maeckt hun hemel, aerde, en lucht en zee te bang,
En houdt de vrysten van de volcken kort in dwang.
Laet Syrie, Asie, en de rijcken in het oosten,
Van ons ter dienstbaerheit gewent, zich zelven troosten
Te hijgen onder ít juck der koningen: maer ghy
Ontslaet u eens van zulck een snoode slaverny.
ít Is tijt naer vryheit en een ope lucht te streven,
Een hantvest van nature aen stom gediert gegeven.
De noot verdaghvaert u, en ít pant van trou en eer.
Hun onderling krackeel bestelt u zelf geweer.
Dus roepenze gereet de banden van hun lyen
Te breecken door gewelt, en lantverraederyen;
Dies grijpt met ons by tijts gelegenheit by ít haer.
Of ít wil u gelden. sluit: in uitstel schuilt gevaer.

KRIJGHSRAET.

Men moet dit rijxbelang eerst rechtsgewijs bepleiten.

FONTEIUS.

De staet van ít rijck lijdt last, en dí eer der majesteiten.
Een booswicht kruipt, gelijck een schildtpadt, in zijn schulp.
Geen staetbelaeger zoecke aen wet of hantvest hulp.
Geen stijl van pleiten kan dí oneffenheit beslechten.
De noot eischt staetkrackeel met bijl en kling te rechten,
En straffen voor de vuist, op een waerschijnend blijck.

KRIJGHSRAET.

Zet met het voorbeelt van een halsstraf dit gelijck. (*)

FONTEIUS.

Dus straft Nasike en heer Opimius de Gracchen,
Gebroeders, wrevelaers, die ís raets bewint belachen.
Gestrenge Marius verschoont geen Saturnijn.
Dus miste Lepidus zijn levens zonneschijn
Door Catulus, die van Pompejus wert gesteven:
En Alexander holp Parmeen voorheene om ít leven.
Alle ouden gingen kort met trouweloozen door.
Wy volgen veiligh op het lang geleide spoor,
En willen by hun doot niet winnen noch genieten..
Het lustme ít leven niet in dit verraet te schieten.
Het hof gewaeght alree te Rome van verraÍn.
Een stedehouder moet op zijne schiltwacht staen,
En zich verdaedigende aen niemants opspraeck keeren.

KRIJGHSRAET.

Gedenck ghy stort het bloet van koningklijcke heeren,
En terght een strijtbaer fors en vry geboren volck.
Hou wacht, en laet de zon der waerheit uit dees wolck
Van twijfelingen met haerí glans te voorschijn komen:
Dan kuntghe tijts genoegh het oproer innetoomen,
En stoppen ít volck den mont met blijcken en bescheit.

FONTEIUS.
Het hof te Rome houdt het oogh op ons beleit.
Indien de wagen van ít gebiet beginní te hollen,
Wie stilt die paerden? wat al hoofden ziet men rollen,
En wentelen in bloet van vrient noch maegh beklaeght!
Hy waeght te veel, die goet en bloet en leven waeght,
En teffens eer en ampt. deze eeu gedooght geen schimpen
Alle oversten, van schrick gedootverft, staen en krimpen,
En sidderen, alleen om ít ruischen van een bladt.
Een heiligh ooghmerck wort licht avrechts opgevat.
De zeeman ziet eení storm opkomen en, aen ít gruwen,
Verkiest een haven, die hy anders wenscht te schuwen.
Maer gins komt Fronto. toeft, en houdt een luttel stant.
Hy heeft een melleckmaeght gevat by zijne hant.

FRONTO. FONTEIUS. KRIJGHSRAET.

FRONTO.
Heer stedehouder, lust u melck, noch versch gemolcken?
FONTEIUS.

ík Versta die tael niet. ghy most dit Latijn vertolcken.

FRONTO.
Bezie dees melckmaeght. let eens op haer aengezicht.
FONTEIUS.
Ick kenze niet, genaeck. dat zy den hoet eerst licht.
Dit schijnt een wacker knaep. in dienst van groote heeren.
FRONTO.
Dit ís Vechters zoon, een haen vermomt met henneveÍren
Mijn boze spie heeft hem in ít offerwoudt ontdeckt!
Hy zagh hem drincken, daer de klaere springbron leckt,
En ruischt door ít groene gras. dees schiltknaep zat, vol zorgen,
In ít holle popelhout, ter zijde in ít bosch, geborgen.
De moeder Heldewijn, die dit geraeden vont,
Verstack hem, eer de zon op ís aerdtrijx kimmen stont.
Zoo zoeckt dit schalck geslacht zich tegens ít rijck te kanten.
Het past op hoogh gebodt, noch pressers, noch trouwanten.
ík Geloofde jonge schalck weet mede van den moort.
Waeck op: waeck haestigh op. zy leggen ons aen boort.
Al schijnt dit slecht in ít oogh: het melt hun boze streecken.
Laet ick hem me naer Rome opvoeren, tot een teken
Van onderdaenigheit en gunnen hun dien lof.
Nu Vechter, schroom niet. ga naer binnen in het hof.
FONTEIUS.

Wy staen vast bezigh, en met hoogh verraet beladen.

FRONTO.

Alle uitstel baert gevaer. men moet zich kort beraden.
De maeren komen ons van over zee en zant
Ter ooren. aerde en zee schijnt tegens ons gekant.
De hooftstadt Kolen dreight haere ooren op te steecken,
Zoo Burgerhart zich reppe, en uit den mond durf spreecken.
De Zeeusche eilanden en eilanders over al
Zien overgoten met een zelve groene gal.
De strant, en stroomen, die in zee hun water lozen,
Alle elementen, schuim van schippers en maetroozen,
ít Is al vergiftight van dees dootelijcke pest.
Zy schreeuwen al: roy uit, roy uit dat wolvenest.
Zoo dí eerste Brutus zelf zijn eige zoons niet spaerde,
Zijn eigen bloet, dat van ít Romainsche bloet veraerde;
Ontzagh hy dí opspraeck niet, die hem te wachten stont,
Veele eeuwen, als zijn tong den opgespalckten mont
Des lastraers met geen blijck en reden meer kon stoppen;
En zullen wy dit stuck dus strafloos innekroppen?
Men paeie ít nootrecht kort, en zonder meer geschals
Vaert voort: vaert rustigh voort, of ít gelt u al den hals.

KRIJGHSRAET.

Het naberou volght snel eení die tí ontijdigh oordeelt,

FRONTO.
Ay suft niet meer. doorgaens sleept een naemhaftigh voorbeelt
Van straf wat onrechts, als een zwarte schaduw, na:
Doch ít oirbaer van den staet vergoet en boet die scha,
Ten dienst van hooft voor hooft, en ieder in ít byzonder.
Wy moeten boven wint, of gaen al teffens onder.
FONTEIUS.

Ick schou hen schuldigh aen gequetste majesteit.
Alle uitstel wort hun kort, in Cezars naem, ontzeit.
Laet eenmael af van ons gedult noch meerte vergen.
Een majesteit quetzuur is teÍr, en lijdt geen tergen.

KRIJGHSRAET.
Heer stedehouder, sta uw recht een luttel af:
Ten minste, kan het zijn, zoo maetigh deze straf.
FONTEIUS.
Gaet heene: geeftze keur dat elck zich kort berade.
Dí een sterve: dí ander sta te Rome ter genade
Van Nero. Vechter geef den eenen oom ít geley.
Gaet heen: verkuntschapt dit den broedren alle bey.
REY VAN BATAVISCHE VROUWEN.
Zang.

O Rijnstroom, die uit Rhetische Alpen,
Als ít sneeujaght smelt,
Uit uwe bronnen neÍr komt zwalpen,
Door laeger velt:
Ghy deelt de Duitschen en de Gallen
Met kil en stroom,
Die wijder aengroeit, onder ít vallen
Met vryen toom.
Ghy spoelt langs oevers, burgh en toornen,
En bruischt en boort.
Door strant en duinen met uw hoornen,
En durf gestoort
Het noortsche zeegedroght aenrannen:
Maer waerom spaert
Ghy schuim van wolven en tyrannen,
Dat u bezwaert
Met schattingen en menschetollen?
Het tolvry volck.
Zal flus uw water zien gezwollen
En waterkolck
Van bloet der Bataviersche vroomen.
Ay keert te rugh,
En storm met omgekeerde stroomen
Op Cezars brugh.
Verdrinck die booze burgerplaegen.
Uw stroom kan geen stadthouders draegen.

Tegenzang.

De Nederduitschman, noit verbastert
Van stam en bloet
En ongemengt, wort schelmsch gelastert
Van dit gebroet.
Hy hiel zich binnen zijne paelen,
En zocht noit buit
Op ís nabuurs erf en werf te haelen
Door krjghsbesluit:
Maer Rijnlants weide en groene beemden,
Van rou verwelckt,
Gedoogen dat dit schuim der vreemden
Haere uiers melckt.
Het tapt den room af, en het beste:
Wy drincken huy.
De koey, die zich met klaver meste,
Wort traegh en luy.
De zuiveltuin, alom beschadight
In Neroos eeu,
Ontbeert den klaeu, die ít recht verdaedight,
En mist zijní leeu.
Hy veinst, gelijck in slaep getovert.
Ontwaeckte hy,
En zaegh ít gewelt, dat hem verovert,
In slaverny
Geboeit van ongenoode gasten,
Hoe grimmigh zou hy van zich tasten!

Toezang.

De misdaet van de majesteit
Te quetsen wort op nieu bepleit,
En weder aengebonden
Door stedehouders vonden
In Nederduitschlant, slaef van ít rijck.
Men hoeft voortaen geen breeder blijck.


Ingezonden door J.R. van Wijk op: 19 July 2001