Joost van den Vondel (1587-1679)

BATAVISCHE GEBROEDERS

OF ONDERDRUKTE VRIJHEID

HET VIJFDE BEDRIJF

FONTEIUS. FRONTO.

Wy twijfelen niet eens of t krijghsrecht ging zijn gang.
Het volck keert wederom, wacht Fronto nu dus lang?
Hem wert belast terstont ten hove wer te keeren.
Daer stapt hy aen. bestuwt met eenen stoet van heeren
En ridderen. men zal nu hooren hoe het voer
Met dien Baethouwer, t hooft van zulck een lantrumoer.

FRONTO.

Het recht is uitgevoert. geluck, heer stedehouder.
Zoo smoort men lantverraet. nu zijnwe zoo veel ouder,
En veiliger dan flus. d oproerige is van kant.
Het doode lichaem wort op t lijckhout vast gebrant,
Met eenen oock zijn paert, en wapentuigh, en en wapen,
De roode tuinleeu in een goude velt, rechtschapen
Bewijs dat s meesters klaeu geen adelaer ontzagh.

FONTEIUS.

Het lustme van t begin te hooren het verslagh,
Hoe, t recht gehanthaeft, zich de vorst ter doot bereide.

FRONTO.

De strenge krijghsraet gaf hem boschwaert in t geleide,
Naer t heiligh outer, dat in top des heuvels rijst,
Die halve maenswijs, als een schouburgh, met een lijst
Van popelboomen wort omschaduwt en gesloten.
Hier was van overal het volck naer toe geschoten;
Gelijck het water in een boezem t zamenvloeit,
En, tot een staende meir, uit hondert beecken groeit.
Deen zat op t groene gras: een ander hing aen tacken
Van boomen, door t gewicht gebogen, en aen t kracken.
Zoo hangen byen, in een zwarm by een vergaert;
Romain en Batavier, gebaert en ongebaert,
En out en jong door een gemengelt, mans en wijven,
Soldaet en burgery. men hoortze schelden, kijven,
En worstelen om plaets, die t eng viel en te naeu.
Toen quam de krjghsraet aen met Julius, niet flaeu,
Maer trots, gelijck een leeu, wiens naem begint te krullen,
Te zwaeien om den neck; terwijl hy, onder t brullen,
En knarssetanden, zich vast geesselt met den staert,
Dat op dien boschgalm wat op roof vlamt wort vervaert
En t hart in t lijf krimpt, met dees leeuwen-eigenschappen
Quam die verwezen trots den heuveltop opstappen;
Gelijck hy, op t gezang van zijne benden, plagh
Te streven door de doot, in t barnen van den slagh,
Of d allervoorste zelf een stormbrugh op te steigeren;
Wanneer de dappersten uit schrick den aenval weigeren.
De doot, terwijl t gezicht, als een paar blixems, blickt
En blickert, weeck te rugge, en scheen voor hem verschrickt.
De krijghsraet deisde een poos, uit angst van zich te zengen,
En schroomde t woutaltaer met zulck een bloet te sprengen.

FONTEIUS.

Wat sprack de vorst, toen hy in top des heuvels stont?

FRONTO.
Hy keert het aengezicht, eerst ommeziende in t ront,
Naer Rome, toe en zet de handen in de zijde,
Om uit den mont voor t volck te spreecken trots en blijde:
Is Cezar met mijn doot geholpen en gedient,
Ick schenck hem t lijf, en sterf geen onderzaet, maer vrient
En bontgenoot des rijx, der Batavieren vader,
Hanthaver van hun recht en vryheit, geen verrader,
Geljek een dienaer van August ons schelmsch misverft,
Een lasterstuck, dat blaeu den schijn van waerheit derft.
Stadthouders schroomen niet op vuile hofschavotten
Een ouden koningstam van hooft en kroon te knotten.
Zoo stiet Antonius den koningk Antigoon,
Herodes ten gevalle, uit zijnen hoogen troon,
Dryhondert jaeren lang van Asmoneen bezeten.
Ick sterve een wettigh vorst, geen schelm noch eervergeten.
De Roomsche hopman treffe een vrygeboren vorst,
En stoote my den dolck in deze bloote borst.
Hy scheurt den boezem open, en met een dolck doorstooten,
Ploft neder, bijt het gras, en voort den mont gesloten.
Een oploop stack er door het bloeden van den dolck,
Gelijck een lantstorm op, en overliep het volck.
Baethouwers scheenen, dol van wraeckzucht, t uitgelaeten.
Maer schroomden eenen ring gewapende soldaeten
Het lijck t ontweldigen, dat nu tot asch verteert,
Gelijck hy in t geley des krjghsraet heeft begeert.
FONTEIUS.

Wat riep het krjghsvolck toen de dootsteeck was gegeven?

FRONTO.
Lang lang leef Nero. lang moet helt Fonteius leven,
Als stedehouder van het keizerlijck gebodt.
FONTEIUS.
Nu flux den broeder, eer een oproer t zamenrot
Te water opgevoert, zoo raeckt men aen een ende
Geley hem heene, met ons halve lijfschutbende,
In volle veiligheit, bevrijt van alle schroom
De jonge Vechter moet, als schiltknaep, zijnen oom
Bedienen op den toght, met een sleep van knechten.
FRONTO.

Maer nu, hoe zal ick de best de majesteit berechten?
De vorst, vol wraeckzucht, wil hoogh klaegen aen het hof,
En dingen voor zijn recht. hy is op zulck een stof
Geslepen
.

FONTEIUS.
                Laet het stuck by Nero overweegen.
Berecht Nymfidius, en Tigellijn, genegen
Ter halsstraf, t zy hoe t zy, waerschjnelijck of valsch:
In t spaeren schuilt gevaer. hy moet, hy moet om hals,
Of wy en ghy staen los, en alle Romelingen.
Zoo fel een werstuit zoude ons voor de schenen springen,
Indien dees vogel quaem t ontglippen, hou hem vast.
FRONTO.
Dien heer bewaeren is een zorgelijcke last.
Een groote toeloop van nieusgierigen wil komen
Geschoten naer den Rijn en Rijnkant toe, als stroomen.
Wy streven Kolen, zulck een hooftstadt, dicht voorby,
Een stadt gemengt uit Roomsche en Duitsche burgery;
Daer hy een aenhang vint van Duitschen en Romainen.
Een zelve lantaert ziet zijn lantslin noo verkleinen,
En allernootst een vorst, uit koningklijck geslacht.
Liet ghy hem ketenen, dat waer de trouste wacht,
Om niet op t ongewis het rijck in hem te waegen.
FONTEIUS.
Dat smaeckt naer wreetheit. k wensch my zediger te draegen,
Doch wil hem hooren, en zijn afscheit. vaert hy uit
In trotsheit tegens ons stadthoudery, zoo sluit
En keten hem. men kan die strengheit dan by heeren
En burgery en volck, met schooner glimp verweeren,
Hy staet met zijnen neef toghtvaerdigh en gereet.
FRONTO.
Men hoort een straetgeschrey en jammerlijcken kreet
Van vrouwen, al t geslacht en maeghschap wil hem spreecken.
FONTEIUS.
Laet flux de toghtklaroen, voor t hof, op t mercktvelt steecken,
Zijn maeghschap en al t volck vertrecken op dien klanck.
Nu spoe ter stede uit noch voor zonnen ondergangk.
Geheimschrijver, kom, en lever hem dry brieven,
Die t hof berechten van ons ooghmerck en believen,
Een aen den keizer zelf, noch twee aen Tigellijn
En heer Nymfidius. zy melden in wat schijn
Het hier geschapen staet
, indienze t halsrecht krimpen.
Men magh een vorst aen goet beschadigen, maer schimpen
En raecken zijn aen eer, hem quetsen in zijn bloet,
Dat schiet een wortel van een werwraeck in t gemoedt,
Die met geen duizenden van zielen is te zoenen.
Nu hael hem met zijn neef. laet al de toghtklaroenen
Opklincken voor het hof. hier komt de krijghsraet aen.
Spoe voort: het is hoogh tijt: de zon wil onder gaen.
Wat valt het lastigh zulck een opstant ner te zetten,
En in zijn hoofden met voorzichtigheit te pletten.
Het rijck te winnen eischt een Cezar, noit in rust:
Maer t rijck te veiligen, een nazaet, als August.

FONTEIUS. BURGERHART. KRIJGHSRAET.

FONTEIUS.

Mijn heer, ontschuldigh ons, en leer uw leedt verdraegen.
Wy kunnen min niet dan uw grooten rou beklaegen.
Van Rome quam die slagh, en niet by onzen wil.
Geruchten vliegen heene en weder. zat men stil,
t Waer onverdaedighbaer voor Cezar en zijn raeden.
Dees hollende eeu misduit oock d allerbraefste daeden
En trouste diensten zelfs ten slimste: en wy staen vast
Te zwaer geladen met een stedehouders last.
Een ander overtreet: een ander moet het boeten.
Wat diep begraven leght, weet afgunst op te wroeten,
Te haelen voor den dagh, eer t iemant denckt of raemt.
Zoo wort s rijx amptenaer bestreden en gepraemt,
Gelijck een baer in zee geperst wort van een ander.
Der menschen woestheit klampt het eene quaet op t ander.
Hoe kan men anders dan zich schicken naer den tijt?
Heeft hier een staetheer schult, zoo scheltze rustigh quijt.

BURGERHART.

Vervloeckte dwingelant, van eer en trou verwildert,
Ghy hebt u zelven recht naer t leven afgeschildert.
Het is onnoodigh dat een ander u misverf.
Deelt iemant heden diep in t algemeen bederf,
Zoo magh het algemeen met reden u misdancken.
Doortrapte huichelaer, wy kennen uwe rancken,
Uwe geile gierigheit, die goet verschoont noch bloet,
En Godt noch mensch ontziet, wat toef ick? kan mijn moedt
Dit dulden? moet een vorst, een lantsheer, vry geboren
Ter heerschappije, noch zijn aengeterghden toren
Inkroppen, eer hy van gevangenis verhuist?
Heruit Tyran, heruit. k verdaege u voor de vuist
In t vechtperck hier voor t hof. waer staenwe? wat wil t worden?
Een vrouweschender dorst my t zwaert van t lijf afgorden,
Een, die den riem van een Vestaelsche ontgespen wou, (*)
Een boschnon, Welda zelf, in t bosch ontwijden zou:
Men zwijgh den overlast van zijne wulpsche knaepen.
Moght ick hem in den schut, en in zijn bastertwapen
Eens vaeren naer mijn wensch; al tradt hy voort in t perck.
Met vijf schiltknaepen; k zou dien blooden weerwolf werck
Beschaffen, en tot gruis vermaelen voor mijn voeten.

KRIJGHSRAET.

Een stedehouder op zijn heuscheit dus tontmoeten,
Heer Burgerhart, dat lijdt zijn eer en staetampt niet.
Het zy hoe t wil: ghy staet alleen tot zijn gebiet.
Hy gunde u uitstel, om voor t recht der majesteiten,
Tot voorstant van uwe eere en staetrecht zelf te pleiten.
Betoom uw hevigheit ten minste een korte wijl.

FONTEIUS.
Hy raest kranckzinnigh, naer s Baethouwers ouden stijl.
Trouwanten, rept u flux, en ketent dezen dollen
Het hooft is los: verstant en zinnen slaen aen t hollen.
BURGERHART.

Nu schroomt niet: ketent ons: het is Fonteius eeu.
Der dieren koningk, een afgrijsselijcke leeu
Wort in een houte kou getuchtight en gegijzelt: (*)
Maer in een ysren hock gesloten, breeckt en brijzelt
De staele keten, en een trali van metael.
Wy gunnen u dees maght, en staen gelijck een pael.

FONTEIUS.

Kornellen, leit hem wegh: de dagh begint te scheiden.
Heer Fronto komt den oom met Vechter t scheep geleiden.
Het wilt geval bestuurt den weereltlijcken staet.
Zoo zien we hoe t een op, het ander onder gaet.


Ingezonden door J.R. van Wijk op: 19 July 2001