Joost van den Vondel (1587-1679)

KONING DAVID HERSTELT.

HET TWEEDE BEDRIJF.

VEERWACHT. JOAB.

VEERWACHT.

Op mannen, op, ít is tijt den veltheer op te wecken:
De vyant, boven ít veer, is reede aen ít overtrecken.
Roept Joab op: ít is tijt. de noot eischt kort beraet.
De vyant dient gestuit, eer hy een schipbrugh slaet,
Of zijne ruitery geraeckt aen ít overzwemmen.
Men kan met min gevaers hem voor den lantstroom temmen
En stuiten, eer hy, met den voet op ít vaste lant,
Zijn regementen en slaghorden in ít vierkant
En schrap zet, en u hier in ít leger koomí bestoocken.

JOAB.

Wel, veerwacht, komt ghy, eer het oosten is ontloocken,
Ons stooren op de wacht? wat tijding van het veer?

VEERWACHT.

De vyant dondert op.

JOAB.

                                  Zoo kunnen wy, om díeer
Van ít velt, in ít harrenas een kans te zamen waegen,
En beter voor de vuist, dan uit bedeckte laegen.
Laat hooren hoe ghy hem gewaer wiert op de wacht.

VEERWACHT.

ík Lagh tegens díaerde met mijn oor te middernacht,
En luisterde eene poos, by ít schijen van de starre.
Ten leste beefde de aerde, en een gerucht van verre
Quam zachter in het eerste, allengs wat luider by,
Getrap van voetvolck en draf van ruitery.
Toen scheenen standerden, rondassen, beuckelaeren,
Helmet, en harnas zich voor díoogen tíopenbaeren,
Te blickren, flickren, langs díoevers van den stroom,
Tot dat het brieschend paert ons opweckte uit dien droom.
ík Verliet de westzy, daer ick waeckte op mijn getijde,
En zwom op dit gerucht terstont aen díoverzijde,
Om veiligh te bespiÍn wat hier op volgen zou,
En my te quijten van mijne opgeleide trou.
Zy trocken boven ít veer. de wagens volghden achter,
En stiller, om geen lucht te geven aen den wachter
Van ít veer, men hoorde ít paert te wedt gaen in den vliet,
En ruisschen langs den kant, door lies, en bies, en riet,
Eerst weinigh in getal, daer na geheele troepen.
Wy riepen: houdt, waerheen? zy tegens ons aen ít roepen:
Wy zoecken díoverzy. waer nestelt díoude haes,
Die, bloode, en zonder hart, om luttel jaghtgeraes,
Den hoogen bergh verliet, en, over stroom gezwommen,
De jaeger vlught, die stout zijn leger heeft beklommen?
De bracken zullen hem naerspooren, en zijn lucht
Op snufflen, daer hy voor de hazewinden vlught.
Ick koom met deze maer naer ít leger toe gevlogen.
Mijn heer, waeck op, en zie den vyant onder dí oogen.
Men moet hem stuiten, eer hy díoostzy wint van ít veer,
Of wachten voor dees stadt, op ít spits van uw geweer.

DAVID. JOAB.

DAVID.

Hoe staet het, Joab? brengt dees bode ons nieuwe maeren?

JOAB.

De vyant, boven ít veer  alreede aen ít overvaeren,
Wil ons bestormen. zet nu alle krachten by.

DAVID.

Abisai, treck op met al de ruitery.
Verbie den vyant voet te neemen, en te landen.
Een man zoo goet als tien, rept ghy by tijts uw handen. (*)
Laet hem uw tanden zien. laet hondert, van een duin
Of hooghte, elck rustigh met een heldre krijghsbazuin
Hem wellekomen. dat geluit zal schricklijck schreeuwen,
Verdoven ít brullen van zijn woeste en wulpsche leeuwen,
Zy weeten niet hoe sterck ons maght is aengegroeit:
Gelijck een waterstroom, die, hoe hy laeger vloeit,
Hoe breeder heene bruischt, door gunst der mindre vlieten,
Die in zijní boezem elck hun waterkruick uitgieten.
Treck heen, Godt zegene u, dat ghy het oproer stuit.
Beletghe dí overvaert, dat wint een slagh vooruit.

JOAB.

En of de vyant  hem te sterck quaem overvallen?

DAVID.

Hy heeft eení rugh en wijck aen deze legerwallen,
En vest van ManaÔm, ruck heene: haest u: voort.
Wachtmeester, herwaert: kom ontfang al stil het woort.
Verzuim geen ronden. pas de schiltwacht uit te zetten.
Nu wet de hooge noot de kracht der oorloghswetten.
Kornellen, hopliÍn, elck bewaerí zijn regement
En standert. vint ghy eení verdacht, en niet bekent,
Men schuppí hem ít leger uit men moet bespieders mijden.
Verraeders schupten ons. ík getroost my eer te strijden
Met tien getrouwen, op wier woort men vast magh staen,
Dan met een vaendel volx in ít vlacke velt te slaen
Op ít ongewis, hoewel zy ís konings standert zwoeren,
Dí Alziende kent dit hart. een burgerkrijgh te voeren
Valt lastigh voor een ziel, die bloetvergieten haet.
Wie had het oit gedacht dat zich de gansche staet
Zou kanten tegens ons, voor wien de Filisteenen,
SyriŽrs, en Jebuzeen, en Moabs heir verdweenen,
Weghsmolten, als de sneeu voor ít steecken van de zon,
ík Verlichte ít lastigh juck der stammen, waer ick kon,
Heb al de rijxgrens van haer vyanden geveilight,
Den roof der afgoŰn Gode en godtsdienst toegeheilight:
Nu rot dí ondanckbaerheit van ouderdom en jeught (*)
Te hoop, misbruickt mijn bloet, vergeet alle eer en deught,
Voorheen genoten, en vervolghtme in ballingschappen,
Om my, van kroon berooft, uit haet op ít hart te trappen.
Doch ík wil het eer mijn schult, en Godt, die my beproeft,
Toeschrijven, als mijní zoon. och Absolon, bedroeft
Gy ít vaderlijcke hart? nu treuren mijn gezangen.
De harp, in rou, blijft stom, en aen de muuren hangen,
Tot dat het dí Opperste, der vroomen toeverlaet,
Belieft my wederom in mijnen eersten staet
Te stellen, zijnen naem en dienst alleen ter eere.

JOAB.

Het is geen wijze dat een krijghshelt triomfeere
Voor ít strijden, en de noot verdaghvaert ons ten strijt.
Dit klaegen vordert niet. men schickí zich naer den tijt.
Met jammerklaegen is dit stuck niet uit te rechten.
De blancke degen moet het ongelijck beslechten.

DAVID.

Stont my te strijden naer den jaerelijxen stijl,
Of tegens den Eufraet, of dí oevers van den Nijl
Of Arabier, of Parth, het zoume niet verdrieten
In mijnen ouden dagh het harnas aen te schieten:
Maer tegens Absolon, mijn bloet, in ít perck te treÍn,
Dus grijs en afgeleeft, dat ís duizent doŰn op een
Gestapelt. moght hu voor den veltslagh noch bedaeren,
En ít zwaert neÍrleggen: ík hechte een ry van blijde jaeren
Aen mijnen ouderdom: nu mat de vrees my af.

JOAB.

Ghy jammert, en hy bout triomfen op uw graf.

DAVID.

Achitofel draeght schult, die zit ons op de hielen,
En stijft den zoon, die licht voor vader neÍr zou knielen,
Hem smeecken om genade. een wulpsche oploopentheit
Verruckt het heete bloet, te jammerlijck misleit.
Godt schenní den schender, die dit brout, en, eeuwigh wrockent,
Den jongling en al ít rijck zoo helsch heeft opgerockent.
Stont dit te middelen, ick zont gezanten uit

JOAB.

Indien de ruitery het overvaeren stuit
Wort tijt gewonnen, en het volck, uit alle streecken
Aen ít overloopen, zal het hooft des oproers breecken,
Uw maght, aen ít groeien, met groot aenzien en ontzagh
Den wederspannigen zien smeecken om verdragh.
Het evel, nu niet rijp, eischt tijt. het bloet moet koelen,
De krancke dan met vrucht de nasmert eerst gevoelen.

DAVID.

Wie ziet het ende van dit burgerlijck geschil?

JOAB.

Men stuite het begin. hy woelí: wy leggen stil.
De veltvliet Jabock houdt hier Galašd gescheiden.
De noortzy levert gras, de zuitzy bosch en heiden,
Ontzeght den vyant voÍr, indien hy over ruckt;
En hachelijck of hem dit naer zijnen wensch geluckt.

DAVID.

Kan onze ruitery den rijxstroom niet bewaeren,
Wat zouze Jabock, smal van kil? ghy hebt ervaeren
Hoe Ammon, als uw paert in Jabock ging te wedt,
Met al zijn heirkracht u den doortoght niet belet,
En Rabba tíydel trotste op hemelhooge muren.

JOAB.

Het heir der stammen kan den honger niet verduren.

DAVID.

Men kan het spijzen van den oever der Jordaen.

JOAB.

En zoo wy slagh ít geley des toevoers slaen?

DAVID.

Dan stont ons dagelijx een kans in ít velt te waegen.

JOAB.

Zij zouden ManaÔm van achter vreeslijck plaegen.

DAVID.

Zoo mostenze eerst hun maght verdeelen met gevaer.

JOAB.

Ick zagh geen schooner kans, en greepze voor by ít haer,
Eer zy, van achter kael, ons wars den neck toekeerde.

DAVID.

Hoewel ick out ben, en niet zonder krijghsscha leerde,
Noit zagh mijn oordeel min door ís oorloghs nevel heen.
De zoon leert vader noch met schade eení toght bekleÍn,
Die jongen beter voeght dan oude en afgeleefden.
Toen leeu, en beer, en reus, en heiren voor my beefden,
Verdubbelde mijn moedt, in ít nijpen van den noot:
Nu klopte het hart, uit schrick voor zijn vervolgers doot.

JOAB.

Laet schricken al die u vervolgen tegens reden.

DAVID.

Mijn misdaet tegens Godt holp deze wapens smeden.

JOAB.

Behaeght het Godt, ít kan verkeeren op eení sprong.

DAVID.

Verkeerde ít buiten last van Absolon, te jong
Om ver genoegh te zien in ít binnenst van mijn harte.

JOAB.

Uw hart smilt wegh van rou: hy groeit in vaders smarte!

DAVID.

Uit loutre onwetendheit. hy draeght de minste schult.
Den vader schort het aen inschicken, en gedult.

JOAB.

Dat weet, dat merckt de zoon, en draeft hier op veel stouter.

DAVID.

Verstont de jongeling zich, hy street voor Gode en ít outer,
Gelijck de stammen mijn standaerden trou alom
Hanthaefden tegen ít blint afgodisch Heidendom,
En noit weÍrkeerden dan met wapenroof, gekregen
In veltslagh, of in steÍn, gewonnen met den degen.

JOAB.

Ick ga bespieden of de schiltwacht waeckt, of slaept.
Een leger sluit niet, zoo ít onachtzaem ergens gaept.

DAVID. REY.

DAVID.

De stammen, haestigh aengetogen.
Zoo heet als jaegers op hun jaght,
Verdrijven my den vaeck uit dí oogen,
VerbiÍn den koning spa by nacht
Te rusten in zijn oude dagen;
En onrust breeckt my, die veroudt,
Terwijl de zwacke leÍn vertraegen,
Het bloet, in dí aderen verkoudt,
Geen geesten levert, als voorheenen.
Zoo loopt de draet des levens af.
Zoo ga ick op verstramde beenen,
En sta met eenen voet in ít graf,
Gereet en veegh om neÍr te storten.

REY.

Het leven is noch kort genoegh,
Al komt men ít niet ontijdigh korten
Door onrust. sterven komt te vroegh
Voor eenen vader, aen wiens leven
Al ít heil van huis en kinders hangt,
Gelijck aen u, ten troon verheven,
Van wien al ít rijck zijn eer ontfangt,
Dat dwazen niet bevroeden kunnen.
Godt strafze die u rust misgunnen.

DAVID.

Men telt lichter het getal
Van mijne grijze en witte haeren,
Dan die uit haet van overal
Tot mijn berderf by een vergaÍren.
Veel duizenden, het gansche rijck,
Verwoet en fel met scherp en netten
Een hart omringen algelijck.
Zy roepen: laet ons hem bezetten.
Hoe kan ick hun gewelt ontvliÍn?
Wat uitkomste is hier toch voorhanden?
Een eenigh hart het hooft te biÍn
Zoo veel verwoede leeuwentanden?
De horen huilt. de hondejaght
Verspreit zich door woestijn en haegen.
Waer ick my wende, dagh en nacht
Voorvlughtigh, bang voor loze laegen,
Bespieders leggen op hun luim,
En loeren om my aen te vatten,
Of in speloncken, of op ít ruim,
Daer zy van alsins tí zamenspatten,
En tí zamenspannen in ít gemeen,
Veel duizent teffens tegens een.

REY.

Sta vast, een ongeschockt betrouwen
Is als een diamanten schilt,
Daer ít broste glas zijn kracht op spilt.
Zoo quaemtghe menighmael behouwen
Uit dootsgevaer, gezont, en gaef,
En stapte op leeuwenhooft, en draecken,
Die vier en vlam ter keele uitbraecken.
Betrou op Godt, en hou u braef.
Wie op getal ziet, wort elendigh
Verlaeten van de hooghste maght,
Die is als in wezen, ook in kracht
Een zelve blijft, en is onendigh.
ít Is telbaer wat hier tí zamenrot.
Ontelbaerheit bestaet in Godt.

DAVID.

O schulden, die zoo luide schreiden,
Ghy terght Godts streng gerecht tot wraeck.
Ghy houdtme wijdt van Godt gescheiden.
De Godtheit, die in my haer zaeck
Voorheen hanthaefde, heeft geen ooren
Om mijn gekerm en droef geklagh
Van haeren hoogen bergh te hooren:
Dus blijft de glans van ít hoogh gezagh
Der kroone in ís oproers mist verduistert.
Wat baeten traenen en gekerm,
Nu dí Alderhooghste stom niet luistert
Naer mijn gebeÍn, en zijn arm
Niet uitstreckt in verlegenheden.
Het is verloren dat men zucht.
Geen dau van troost verquickt beneden
Mijn hart van boven uit de lucht,
Die blijft gesloten, geene straelen
Verlichten dí aertsche duisterheit
Van wederspoet, waerin wy dwaelen,
Daer ons geen hant noch wijzer leit.
Hoe raeckt die zwaere bloetschult effen!

REY.

Betrou op Godts barmhartigheit,
Die al zijn wercken gaet te boven,
En geen boetvaerdigen ontzeit
De hant te bieden, wacht van boven
Ontzet, in ít barnen van den strijt.
Hy zal u hulp uit Sion zenden,
Verstroien ít heir van haet en nijt,
Alle eedtverwanten en hun benden.
Dan zult ghy, op den troon herstelt,
Met harp en lofzang triomfeeren,
En wat den kam opstack in ít velt
Zich aen uw voeten zien verneÍren,
Een eeren, en aenbidden dien
Zy nu vervolgen, en vervloecken.
Jerusalem, aen ít ommezien,
Begint uw aengezicht te zoecken
Al heimelijck, en ziet den dagh
Van uw herstelling ree geboren.
ít Herstellen hangt aen eenen slagh.
Een slagh verloren, al verloren
Wat u weÍrspanningh wiert ontrooft.
Zoo blinckí de kroon op Davids hooft.

DAVID.

Ick kan de rijxkroon niet herneemen
Als met verlies van Absolon.
Dan zagh men al mijn vreught bezweemen,
En uitgebluscht, quaem ick de zon
Des schoonen jongelings te derven,
Dat aenschijn, daer mijne eer uit straelt.
ík  Getroostme met die zon te sterven,
Zoo zy in zulck eení afgront daelt,
Haer glans in bloet en ís vaders traenen
Verdrinckt. ghy krijghsliÍn, duwt uw zwaert
In vaders hart. Ű oorloghsvaenen
Van David, zoudtghe, zoo veraert
Van uwen koning, my doorsteecken
In mijnen zoone, ít liefste pant?
Verschoont zijn jeught, en haer gebreken.
Verdelght men hem in dezen stant,
Zoo sterft mijn hart aen duizent wonden.
Hier staet natuur te vast gebonden.

REY VAN HOVELINGEN.
ZANG.

Terwijl de zon, beneÍn de kim
Gezoncken oostwaert rijdt van ít noorden,
Melt David hier te ManaÔm,
Vol hartwee, met droeve woorden
En klaghten, zijní benauden staet:
Nu neemt hy, moght hem rust gebeuren,
Den slaep een luttel tijts te baet;
Liet oproer na zijn rust te steuren.
ít WeÍrspannigh hooft, verkeert van wil,
Noit moe van wrijten en van wrocken,
Staet, als een onrust, nimmer stil,
Wort van de kroonzucht omgetrocken,
Als uurwerckraden van gewight,
Of van eene opgespanne veder,
De kroonzucht volght al watze dicht.
De zinnen loopen heeen en weder.
De dagh zal melden wat de nacht
Tot ís konings afbreuck heeft bedacht.

TEGENZANG.

Den koning was noit rust gegunt,
Na zijne trotze reuzezege.
De schoonvaÍr Saul dreef hem ít punt
Naer ít hart. hy stont hem in den wege.
Zijn leven langk. na Sauls tijt
Wert Isbozeth ten troon verheven,
Te ManaÔm noch ingwijt
Door Abners hulp, en zat hier zeven
Geheele jaren in zijn kracht,
Van EfraÔm, en Benjaminner,
Den stam van ít vaderlijck geslacht
In Galašd, als overwinner,
Gedient, geviert, en aengebeen,
Tot dat hy deerlijck wiert doorsteecken.
Helt David tegens Filisteen
En ít Heidendom op alle streecken,
Het buldrende onweÍr uit most staen.
Dees lijdt nu van den onderdaen.

SLOTZANG.

Hoe lieflijck dreef hy, jongk in weelde,
Zijn vader Jesses kudde in ít groen,
Daer buiten last, en ergh vermoÍn,
De herder zong en vrolijck speelde
Op zijne fluit, en nederzat
In schaduwe van eickelover!
Hoe rustrijck broght hy ít leven over!
Nu vreest hy ít ruisschen van elk bladt,
Of Absolon quaem opgestoven.
Men vint geen rust in koningshoven.


Ingezonden door J.R. van Wijk op: 19 July 2001