Joost van den Vondel (1587-1679)

KONING DAVID HERSTELT.

HET DERDE BEDRIJF.

ABISAŌ, JOAB. DAVID. REY.

ABISAŌ.

Waer is de veltheer? waer is de koning? roeptze voort.

JOAB.

Wat brengt AbisaÔ?

ABISAŌ.

                               De vyant voor de poort.

DAVID.

Wat quade maeren kraeit de dagh dus vroegh hier buiten?
Kost ghy den heirtoght in den overtoght niet stuiten?

ABISAŌ.

Zy ruckten over, eer wy quaemen aen den stroom.

JOAB.

Het schijnt onmogelijk.

DAVID.

                                     Zoo snel? dit schijnt een droom.

JOAB.

De kil is veel te diep. geen ruiter kan haer gronden.

ABISAŌ.

De lantsbepieder had als stil een wadt gevonden,
Waer door een man tot aen den navel waeden moght.

JOAB.

Noch valt de stroom te sterck, die lijdt geení overtoght.
De voeten raecken vlot, en houden geen stede
In ít glibberige klay: dan sleept de stroom hen mede.
Hy drijft voor stroom af, wie zou stout een stuck bestaet.

DAVID.

En waer gebleven met eení lanknecht, eení soldaet.
In ít volle krijghsgeweer en harnas, overladen
Met boogh, en beuckelaer. kan dees een kil doorwaeden
In zulck eení sterken stroom, die weghruckt wat hem keert?

ABISAŌ.

ík Beken de koning is in oorloge uitgeleert:
Maer ít miste eení meester wel, geleert op alle streecken.
De jonge heeft dees kans den ouden afgekeecken:
En slaet men twijfel aen de waerheit, ík zal het klaer
Met reden toonen: doch het blijckt al ít openbaer.

JOAB.

Het zou my lusten die bewijs van u te hooren.

ABISAŌ.

Een vliegend veltheer laet geen tijt noch kans verloren,
Maer vaert al voort en voort, neemt elcken slaghboegh waer,
Schroomt ongelegenheit, noch rampen, noch gevaer,
Ziet tijt noch ontijt aen, noch stroomen, noch moerassen,
Noch weÍr, noch onweÍr, stelt zin voordeel in ít verrassen
Des vyants, als die minst op zijne komst vermoedt.
Zoo quam hy ís midnachts in den rijxstroom, heet van gloet,
Met zijne ruiterye aenplompen, dicht gesloten.
De ruiters hielden stant op ít wadt. de stroom geschoten
Met kromme wielinge op en door de ruiters heen,
Stont in zijní vaert geschut, en ebde naer beneÍn,
Terwijl het water voor de ruiterpaerden zwichte,
En langkzaem zackende ís volx doortoght vry verlichte.
Zoo rucktenze over, en geraeckten al op ít lant. (*)
Zy zetten zich terstont aen dí overzy vierkant.
De ruiters volghden, als een vlught gezwinde veugelen,
En deckten ít voetvolck van weÍrzijde, als met twee vleugelen,
Gereet te vliegen, op het woort van Absolon.
Dit zagen wy te spa, voor ít opgaen van de zon,
En vonden ongeraÍn eení slagh alleen te waegen.
De koning laet het zich gevallen en behaegen.

DAVID.

Hoe ging de roep door ít lant? hoe sterck is dit gespan?

ABISAŌ.

Men schat de gansche maght op veertigh duizent man.

JOAB.

Voerde Absolon hen aen?

ABISAŌ.

                                        Bespieders, die hem kenden,
Verkuntschappen dat hy, voor al de ruiterbenden,
Alleen op zijnen muil den vliet eerst ovezwom,
En, dravende over ít velt, een steilen bergh beklom,
Om ít lant tí ontdecken, en verraet, en loze laegen.
Nu woelen dí oevers, en de schipbrugh wort geslaegen
Op hout en vaertuigh, hem van boven toegebraght.
Geraeckt de schipbrugh klaer, zoo kan ít die groote maght
Niet licht van achter aen nootdruftigheit ontbreecken.
De borstweer voor de brugh wert daetlijck afgesteecken.
Het leger, afgemat van trecken, rust in ít velt.
Het havent zich, en sterckt het lijf, om met gewelt,
En verschen moedt van daegh u noch op ít lijf te vallen.

JOAB.

Men slaet niet zoo los niet voort. hy kan dees legerwallen
Niet overrompelen. wy hebben steun en rugh
Van achter aen de stadt.

DAVID.
                                      En eene legerbrugh
Te bouwen, eischt meer tijt, eer zy den zeissenwagen,
En voorraet, pack en paert op haeren rugh kan draegen.
ABISAŌ.

Een vlot van cederen en balcken, of ít Godt gaf,
Door ít Galileesche meer gevoert van Liban af,
Quam, juist daerze yveren om door den stroom te streven,
Van zelf, en onvermoedt, hem in den mont gedreven.
Nu bezight hy dees stof, en spoedt zijne overvaert.

JOAB.

Wie eene brugh bout, zie dat hy de brugh bewaert:
Want valtze in ís vyants maght, wat staet hem dan te hoopen?

ABISAŌ.

Verliest hy ít velt, zijn volck past flux de brugh te sloopen,
Te laeten drijven voor den stroom af naer beneÍn.

JOAB.

Dan was ít gekloncken, als in Jephtas tijt. niet een
Van EfraÔm ontquam ít: want al die overbleven
Geraeckten, na den slagh, aen ít veer om lijf en leven.

ABISAŌ.

De kans van Jeptha stont op verre niet zoo slim
Als dí onze: want hy had den stam van EfraÔm
Alleen ten vyant, om het ongelijck te slechten:
Wy moeten tegens al de stammen teffens vechten.
Ruimt Absolon het velt aen dezen waterkant,
Dat traegh te hoopen is: hy heeft al ít Joodsche lant
Tot eene vaste borgh, voor onverwachte rampen:
En houdt een versche maght gewapent om te kampen.

JOAB.
Hier strijt geen rechter, maer een koning voor zijn rijck.
ABISAŌ.

Twee koningen staen hier in ít harrenas gelijck.

JOAB.

Maer ongelijck in recht.

ABISAŌ.

                                     Het recht hangt aen den degen.

JOAB.

Dat staet in slagh op slagh, als in een schael, te weegen.

ABISAŌ.

De maght staet ongelijck, de kans niet even schoon.

JOAB.

De wettigheit geeft kans.

ABISAŌ.

                                       Het gout bewaert geen kroon,
Maer stael en yzer moet de wettigheit bewaren,
En dí eer van ít kroonegout.

DAVID.

                                             Wat brengt de Rey voor maeren?

REY.

De prins zent Amasa, zijní veltheer, om gehoor.

DAVID.

Hoe kan men ít weigeren? wat raet? wat slaet ghy voor?

JOAB.

De neef komt hier zijn ooms gelegentheit bespieden.

DAVID.

Hy was noit twistgezint.

ABISAŌ.

                                      Het jonge bloet aen ít zieden
Bemint den vrede niet, neen zeker: ít leeft op hoop
Of u een vleiers tong bedroogh en onderkroop.

JOAB.

Hy zoecht den boezem van den vader tí ondertasten.

DAVID.

Men kan uit achterdocht den vroomsten wel belasten.

JOAB.

Wat schijn van vromichheit is by neef Absolon,
By een bloetschendigen, die vaders bedde schon,
Een onverzoenbaer stuck? wat schijn gaf dit van vrede?

DAVID.

Ghy zelf verworft hem door beleit en uwe bede
Zijn zoen, eer hy in dit rampzaligh oorlogh tradt.

JOAB.

ík Verzoende hem, ít is waer, maer luttel docht ick dat
Hy reuckloos toeleide om den vader uit te stooten,
In schijn van heiligheit, met zijne altaergeooten
Hem op te komen dus onzacht, en onvermoedt.
Indien de koning zich ten tweedenmael niet hoedt
Voor dien bedorven zoon, het wil hem eeuwigh rouwen.
Wie eenmael schipbreuck lijdt, leert nimmer zich betrouwen
Op dí ongen‚ der zee, die op haer luimen leit,
Den zeeman eerst verrast, wanneerze streelt en vleit.
Heer koning, luister naer geen vleiery, en smeecken.

DAVID.

ít Is hoofsch en heuscheit eení gezant te hooren spreecken.

JOAB.

Naer tijts gelegentheit, nu lijdt de tijt dit niet.

DAVID.

Met eere kan ít geschiÍn.

JOAB.

                                       Dit ís weder ít zelve liet.
Hy zoeckt u met dien zang noch eens in slaep te wiegen,
En hangt geheel aen een van liegen en bedriegen.
Die huichelaer spoede zoo by nacht zijn godevaert:
Nu zoeckt de vleier u te komen onder ít zwaert.
Die naer uw kroon stack, zoeckt u noch in ít hart te treffen,
Om op uw lijck en graf zijní stoel in top te heffen.
Achitofel heeft Godt noch deught in zijnen zin.
Al ging men by verdragh de schoonste voorwaerde in:
Een trouwelooze keert zich aen verdragh noch eeden.

DAVID.

Het is en blijft mijn zoon, al stont hy in geen reden.

JOAB.

Een zoon naer ít lichaem, en alleen slechts met den naem.
Wat baet de naem van zoon, als zich de vader schaem,
En eeuwigh schamen moet dat hy dien zoon oit teelde?
Zoo dees zijní vader eerde, en naer ít gemoedt afbeelde,
Gelijck men dí ouders kent aen ít uiterlijcke kroost. (*)
Hoe zou de jonge prins den ouden tot eení troost
En stock des ouderdoms verstrecken, zijne jaeren
Ontlasten, daer hy nu des vaders grijze haeren
Ten grave heenvoert, hoopt door loofheit, hem te sterck,
Na íet neemen van zijn kroon, het hooft met eenen zerck,
Noch tí overstulpen, en met zwaeiende banieren
Dan jaerlijx op het graf dat zegefeest te vieren.

DAVID.

Wy kunnen, in gespreck getreÍn, ons noch beraÍn.

JOAB.

In geener wijze zult ghy hem ter spraecke staen.

DAVID.

Al spreeckt men onderling, noch hoeft men niet te sluiten.

JOAB.

Magh raeden gelden, hou die valsche vleiers buiten.

DAVID.

Men kan hem blindeling geleiden voor dees poort.

JOAB.

Gezanten zijn maar spiÍn. al wat men ziet en hoort
Ontdeckenze, ofte zien door gaven, en door wencken
Getrouwe harten in te luiden, en te krencken.

DAVID.

Men kan op halsstraf elck den ommegang verbiÍn.

JOAB.

Het veilighste is hem niet te hooren noch te zien.

DAVID.

Door onderling gespreck wert dickwijl pais getroffen.

JOAB.

Door onderling gespreck quam vorst by vorst te ploffen,
Te wentelen van al de hooge trappen af.

DAVID.

Of ick u uit mijní naem bevel te handlen gaf,
En hielme buiten scheuts: wat kon die handel schaden?
Wy kunnen, na íet gespreck, ons onderling beraeden.

JOAB.

Behaeght den koning dit, hy koome voor den dagh.

DAVID.

Trouwanten, haelt hem. ick vertrecke in stadt, en zagh
Niets lievers dan mijní zoon tí ontfangen in genade.
Het kon geschiÍn dat hy in ít uiterst zich beraede.

JOAB.

De vader is verblint van liefde tot den zoon.
Wy stellen ons in last, ter liefde van de kroon.
Geraeckt de zoon op stoel, waer blijven Davids helden,
En Joab, die hun ziel voor ít rijck te pande stelden?
Dees booswicht maeckt het my en zijní heer vader moÍ.
Al zienwe, als valcken, en met honderd oogen toe;
Achitofels beleit is maghtigh hondert valcken
In ít net te sleepen, en met woorden te verschalcken.

AMASA. JOAB.

AMASA.

Geluck neef Joab, stijl en rechte hant des rijx.

JOAB.

Neef Amasa, wenschte ick u weder desgelijx,
Dat wenschen zou voorwaer mijní heer verontgelijcken.
Het wenschen sluit niet, zoo de daeden anders blijcken.
U zegen wenschen waer mijní meester ramp gegunt,
Dat voeght zijní dienaer niet. maer nu, wat is het punt,
Daer uw komste op draeit? bespietghe dit geweste,
Het koningsleger, dat zich neÍrsloegh voor dees veste,
Wiltghe u dienen van onze ongelenheit? (*)

AMASA.

Ick koom, den zoon ten dienst, zijn vaders majesteit
Verspreecken, of men noch by tijts verdragh kon raemen.
Bloetvrienden kunnen licht zich onderling te zamen
Of zoo het eene heusch het andre weÍr gemoetí,
Dí onaffenheit wort wel ge-effent, en gevonden.
De balsem van verdragh heelt dootelijcke wonden.

JOAB.

Achitofel heeft u dees heuscheit vroegh geleert,
Wanneer de zoon, uw heer, zijn vaders bedt schoffeert:
Dan wort dí oneffenheit ge-effent, en gevonden.
Die balssem van gedragh heelt dootelijcke wonden.

AMASA.

Het stont te wenschen dat verdragh dien stanck begroef.

JOAB.

Hy wou de koningschap inwijden met dees proef,
En eeuwigh zijne haet door zulck een daet bezegelen.
Een wethanthaver, die onmaetigheit zal regelen
Door ít voorbeelt van zijn hof, spat na zijn raetbesluit,
Hoe Thamar smeeckt en bidt, tot zulck een helscheit uit,
Om dí onverzoenbaerheit door ít lasterstuck te stijven.
Maer toef: de hemel magh ít een tijt lang schuldigh blijven,
Hy schelt het immer quijt. dat schelmstuck schreit om wraeck.

AMASA.

Wy komen niet des zoons, noch ookc des vaders zaeck,
Urias brief en moort, bekent by alle vroomen,
Verdaedigen, men kan zoo niet ter spraecke komen,
Noch rust bemiddelen. men vint van wederzy
Gebreken. slaenwe deze ontijdigheit voorby,
En laet ons toonen dat wy beide pais beminnen.
Zoo kan men zonder bloet den grootsen veltslagh winnen.
Behaeght het u, ick legh hier op den degen neÍr.
De koning Absolon gunt zijní heer vader dí eer
De kroon van vaders hant alleen te leen te houden.

JOAB.

Mat dat beding wort hem geen dootschult quijt geschouden.
De koning David quam niet slaepende aen de kroon,
Noch namze met gewelt, hy eerde Sauls troon,
Schoon SamuŽl hem had gezalft by Sauls leven;
Schoon hy voor Saul vlughte, in ballingschap gedreven,
Tot dat de schoonvaÍr in zijní eigen degen viel,
En alle stammen, uit eení mont, als eene ziel,
Godt kennende, op dien last en ít hemelsche believen,
Den recht gewettighden op ís voorzaets troon verhieven
Te Hebron, zonder dat hy toeleide op verraÍn,
De schoonvaÍr leven, toen het viel in zijne handen.
Laet Absolon, en al, die met hem tí zamenspanden,
Dit vry herkauwen. was zijn stuck verdaedighbaer,
Noit zetten wy ons lijf en staet in dit gevaer,
Ten dienst des konings: maer ís helts vroomheit, die grootdadigh,
De stammen dier verplichte, en ít lot, dat zoo genadigh
Hem toeviel uit Godts schoot, verbinden my de kroon
Van Juda, in ít gezicht van dien verwaten zoon,
Te vryen, op den hals: (*) dat zal zich openbaeren
In ít vlacke velt, zoo dra de leeuwenstanders vaeren
Elckandre in den schilt, met hunní bebloeden klaeu.
Ontfangen, toen hy, na den zoen door hem verworven
En trouwe voorspraeck, al te godtloos en bedorven,
Ten smaet des voorspraacx, die zijne eer ten hoof bewaert,
Den vader opquam, na zijn schelmsche bedevaert.

AMASA.

Men heelt geen wonden met ophaelen van gebreken,
Maer eer met zwijgen. dorst ghy Abnet ít hart afsteecken,
Die Sauls aenhang holp aen David overslaen,
Een moort, die uwen heer op traenen quam te staen,
Toen hy vloeckte, en holp den helt met rou ter aerde,
Niet zonder Abners hulp te kroonen naer zijn waerde;
Wat wilt ghy ís konings zoon met zooveel smaets belaÍn?

JOAB.

Hy durf aen AfaŽl, mijn broÍr, zijn hant eerst slaen,
Die vreedtzaem hem genaeckt.

AMASA.

                                                Laet alle twiststof vaeren.
Dit oorloghsonweÍr zal door geen verwijt bedaern.

JOAB.

Wat eischtghe dan?

AMASA.

                               Dat ick den koning spreken magh.

JOAB.

Waerom?

AMASA.

                Om middelen te raemen tot verdragh.

JOAB.

Met moet met wapenen dit kroongeschil beslechten.

AMASA.

Wie alle oneffenheit met wapenen wil rechten,
Vint werck. men wint meer velts door tussenspreecken dan
Door wapens.

JOAB.

                      Zoo vertreck met uw vervloeckt gespan.
Legh af de wapens. laet den zoon den vader eeren:
Of lust hem oorelogh, hy magh de wapens keeren
Naer ít Heidendom, ten dienst van Gode en ít vaderlant.
Dat ís eerlijcker dan in het hart des rijx die brant
Te stichten, en zich zelf tí onterven van de kroonen.

AMASA.

De kroon vervreemt niet, als zy erft op Davids zoonen,
En wie verdientze met meer recht als Absolon?

JOAB.

De schender, die het bedt van zijnen vader schon?
Waer blijckt de zoonschap, als het bloet zoo snoot verbastert
Van Godt, en vaders aert? hoe wort Godts naem gelastert?
Wat zegen wacht een zoon in dien verdoemden staet?

AMASA.

Indien deze oorloghsschael rampzaligh overslaet,
Godt geve oock op wat zy, wat kan heir toch uit spruiten
Dan jammer, dat men noch verhoeden kan, en stuiten?
De vader of de zoon moet vallen in het zwaert,
Of alle bey. men ziet de stammen, eens van aert,
Gebroeders van een bloet, een wet, den degen slijpen,
Om blindeling en fel elckandere aen te grijpen,
En op het hart te treÍn met onuitbluschbren haet,
Ten zy men wisselijck met voorbedachten raet
Den zoon in ít harrenas vereenighí met den vader.
Men komt in ít handelen allengs den vrede nader.

JOAB.

Had ghy Hebron, eer men ít gruwelstuck besloot,
De vloeckverwantschap sterckte, en dronck op ís konings doot,
Dees spraeck gebruickt, by die ít verraet bezweeren dorsten,
Het waer dus bloedigh niet tot oorlogh uitgeborsten.
Nu staenwe in ít harnas blanck, en tegens een gekant.
Nu geltíer geen verdragh. het most van uwer hant
Eerst draven, en de zoon voor vader zien verneÍren.

AMASA.

Ten minste laetme niet naer ít leger wederkeeren,
Eer ick den koning spreeckí.

JOAB.

                                             De koning slaet het af.
Hy kent dien zoon niet, gaet met eenen voet in ít graf,
Gereet, als ít Godt belieft, alle oogenblick te storten.
Zijn tijt is kort; men kan hem niet veel levens korten.
De jongling verwe vry zijn zwaert in vaders bloet,
En proncke met deze eer. vertreck op staenden voet.
De tijt verloopt: wy staen getroost dit af te wachten.

AMASA.

Men kan de harten met geen ondergaen verzachten.
ík Vertrecke, als ít wezen moet. men hou my buiten schult.

JOAB.

Ick zweer dat ghy noch van mijn handen sterven zult.

DAVID. JOAB.

DAVID.

Hoe staet het? is íer hoop en middel van verdraegen?

JOAB.

Geen ander middel, als een kans in ít velt te waegen.

DAVID.

Zoo waege ick zorgelijck het leven van mijní zoon.

JOAB.

Beleen hem liever by uw leven met de kroonn.

DAVID.

Men hoeft eení, die zich zelf beleent, geen kroon te geven.

JOAB.

Hy draeght alree de kroon, en dingt u naer het leven.

DAVID.

Zoo ít Godt behaeghde, ick scholt hem ook mijn leven quit.

JOAB.

Ick ga het leger strax bereiden tot den strijt.

DAVID.

Hoe zijtghe nu zoo reedt? ghy woudt hem flus verduren.

JOAB.

ík Verneem hy wil recht toe aenzetten op dees muren.

DAVID.

Dees poorten staen voor hem gesloten dagh en nacht.

JOAB.

Het volck loopt over. men verwaerloost ronde en wacht.

DAVID.

Men moet onorde flux gestreng met orde rechten.

JOAB.

Alle uitstel springt te rugh. de tijt gebiet te vechten.

DAVID.

Gevecht is hachelijck: zijn maght valt ons te zwaer.

JOAB.

Men zettí vry een op al.

DAVID.

                                      Van weÍrzijde is gevaer.

JOAB.

Wy moesten voor ít gevaer der vyanden niet schroomen.

DAVID.

Hier worstlen vader, zoon, gebroeders, neven, oomen.

JOAB.

Zoo ging ít by Sauls tijt, en felst na Sauls doot.

DAVID.

Ick street voor ít recht der kroone uit last, uit hoogen noot.

JOAB.

De noot en ít hooghste recht ons nu in ít velt beroepen.

DAVID.

Wat is dees kleene macht in ít velt by zoo veel troepen?

JOAB.

Ghy plaght op Godt te zien, en achte geen getal.

DAVID.

Geraeckt mijn Absolon godtsjammerlijck ten val?

JOAB.

Hy valt dan by zijn schult, en magh ít zich zelven wijten.

DAVID.

Zaeght ghy dí oploopentheit by geen verdragh te slijten?

JOAB.

Neen, Amasa quam om verdragh niet ommezien.

DAVID.

Wat was zijn ooghmerck dan?

JOAB.

                                                Doorsnuffelen, bespiÍn,
Den vader, kranck van liefde, een loos den pols voelen,
Hoe ít hart klopte, om daer na zijní moedt aen hem te koelen,
Met grooter voordeel u te grijpen voor dees stadt:
Zijn leger midlerwijl, noch nat, en afgemat,
Te baeckren in de zon, te koesteren, te queecken:
De brugh te bouwen, dan de veltbazuin te steecken:
De zeissenwagens, en den voorraet langs de brugh
Te voeren herwaert, en in uw gezicht den rugh
En boŰm des lantschaps van gansch Galašd te drucken.
Wy dienen schrap te staen, eer hy koomí herwaert rucken.
Men noemt den eersten slagh met recht eení koningsslagh (*)
Wy willen, vroegh in ít velt, het voeren van de vlagh
Geen vyant gunnen, maer hem in zijn nest bestoocken.
Dat geeft een kans vooruit. zoo wort zijn moedt gebroken,
Eer hy ons met zijn maght koomí vallen op den hals.

DAVID.

Ghy noemtze vyanden?

JOAB.

                                     Wat zijn deze anders, als
Gezworen vyanden? hoe kanmenze anders noemen?

DAVID.

Zegh wetgenooten, en misleiden.

JOAB.

                                                    Dit verbloemen
Is schadelijck, en dat met recht zich zelven schaem.
Men noemt eení wolf eení wolf, by zijn rechten naem.
Geen edelmoedige aert vervolghde oit die hem teelde.
Zijn hooghmoet terght uw zwaert uit wrevelheit en weelde.
My rout de dagh dat ick zijní zoen by u verworf,
Toen hy mijn korenlant, dien schoonen oogst bedorf, (*)
My perste, met gevaer van ís konings ongenade,
Den zoen te vorderen ten hove: al wertze spade
By u verworven, zy quam entlijck noch te vroegh,
Naer dien hy sedert stout aen dit verwildren sloegh,
Uw troonen ondermijnde, en met zijn vloeckgenooten
Na íet stroopen van de kroone, u ít hart oock af wil stooten,
Me zijnen dollen dolck: dus pas op uw geweer.
Het veinzen heeft lang uit.

DAVID.

                                          Ley hy den degen neÍr.

JOAB.

ík Heb Amasa noch strax die voorwaerde aengeboden.

DAVID.

Moet ick, half levende, hem zoecken onder dooden,
Zoo my de slagh geluckt, och och, wat valt dit bang!

JOAB.

En danst hy om uw lijck, op ís krijghsvolck zegezang?

DAVID.

Belieft het Gode, ík zou die zang noch liever hooren.

JOAB.

Dit ís razerny. men blaesí, men steecke flux den horen,
En monstere al het volck, en brengí het op de been.

DAVID.

Wat wort mijn hart benaut? waer zal de vader heen,
Met dien misleiden zoon?

JOAB.

                                         Ick hoor hem herwaert draven,
Die u zou weigeren te Sion te begraeven,
Maer azen met uw vleesch de vogels op het velt.
Verreucktloosghe u zel slaphartigh? denkt het gelt
Al ít koningklijck geslaght. waer zal de moeder vlughten
Met haeren Salomon?

DAVID.

                                  Wat staet my niet de duchten
In dees verbijstering. hier valt het raetslot zwaer.

JOAB.

Het is geen draelens tijt. wy moeten, op gevaer
Van ít oorloghslot, door bloet van vyanden, ons maegen,
Heenstreven, niet vergeefs op zy den degen draegen,
Wanneer de noot gebiet te vechten voor de kroon,
Voor Godt, en dí eer van ít rijck.

DAVID.

                                                     Wie zal ick best mijní zoon
Betrouwen in den strijt op ít spits der speer tí ontmoeten?
Hy magh, in mijn gezicht, aen ít outer van dees voeten,
Noch roepen om genade, uit ootmoedt, en ontzich.
De vader kan hem best verschoonen, levendigh
Gevangen neemen op zijn knien, en ít zwaert opsteecken.
Betrout men ít Joab toe, zijn moedt is hert in ít wreecken.
Staffiers, brengt herrewaert mijn wapens, en geweer.
Ick sta toghtvaerdigh.

JOAB.

                                   Rust. wy lijden nimmermeer,
Dat ghy uw leven waeght, al waer ít om duizent zoonen,
Om duizent Absolons. wy kunnen hem verschoonen,
Zoo hy gena verzoeckt.

DAVID.

                                    Staffiers, brengt wapens, dra,
Mijn harnas, helm, en zwaert.

JOAB.

                                              Hier komt uw Berseba,
Met haren Salomon, bedruckt, en root bekreeten.

BERSEBA. DAVID. JOAB.

BERSEBA.

Ghy brult, gelijck een leeu, geborsten van zijn keten.
Genadighste, wat ís dit? mijn lief, wat gaet u aen?

DAVID.

Het vaderlijcke hart is met den zoon belaÍn.
Natuur vervoertme, om den heirtoght heen te streven,
In ít barnen van den strijt, of ick dien schoonen ít leven
Kon bergen, eer hy sneefde, in zijní verworpen staet.

BERSEBA.

Is ít billijck datghe my, en deze vrucht verlaet,
U zelven inbrockt, om dien bozen aert te bergen?
Ghy most uw koningin, uw liefste, dat niet vergen,
Zoo ghy haer liefde draeght, uit een oprecht gemoedt.
Hoe dickwijl zwortghe my, in uwen minnegloet,
Uit uwen aertschen troon ten hemel opgetogen,
Als ghy u spiegelde in dit diamant der oogen,
Dat ick u waerder was dan dí eer van uwe kroon,
En Salomon alleen zou erven vaders troon!
Wat hebtghe al vrientschap by mijní ommegang genoten!
En zoudtghe nu uw vrucht, en my uw licht verstooten,
Versteecken van uwí troost, om eenen, der veraert,
Na íet schaecken van uw kroon, zijn broederslaghtigh zwaert
U op de keel zet, en, indienwe ít velt verloren,
Dit lief onmondigh kint, en my, uw lief, zou smooren,
Verdrincken in uw bloet, dat warrem schuimt, en roockt,
En daer de dootsche geeft om ít lijck noch waert, en spoockt?
Wie schrickt, wie yst niet, die dit prent in zijn gedachten!
Laet u dan raeden hier den uitgang af te wachten.
Betrou den heirtoght aen neef Joab, die beproeft
Getrou in ís konings dienst, geen onderwijs behoeft,
Hoe hy zich draegen moet, om uwen zoon te spaeren,
En dí eer van uw kroon te vryen en bewaeren.

DAVID.

De veltheer Joab is oploopende van moedt

BERSEBA.

En niet afkeerigh van het koningklijcke bloet.
Hy heeft uw gramschap en verbolgenheit geleenight,
En met beleit den zoon en vader korts vereenight.
Betrou den jongling aen uwen vollen neef.

DAVID.

Men kon den jongeling omzetten, eer hy bleef.

BERSEBA.

Indien hy luistren wil, hem wort geen vree geweigert.

DAVID.

My dunckt ick zie alree hoe hy te paerde steigert,
Zich midden in het heir voor al het volck vertoont.

BERSEBA.

Ghy hebt hem al te ruim den toom geviert, verschoont.
Veel nutter waer hy kort en ingetoomt gehouden.
Dien dertlen is te vroegh zijn dootschult quijt geschouden.

DAVID.

Hy zworf om Ammons schuld, die droegh de grootste schult.

BERSEBA.

Wie schent zijn vaders bedde, en oeffent zijn gedult,
Door zulck een lasterstuck?

DAVID.

                                           Ick kon het hem vergeven.

BERSEBA.

Dat eischt hy niet. ghy zijt bekommert voor zijn leven,
Terwijl uw leven drijft in ít uiterst gevaer
Van schipbreucke, in een zee van oproer, bang en naer.

DAVID.

Godt strafze, en slaze, die zoo fel hier onder blazen.
Achitofel misbruickt lichtvaerdigen, en dwazen:
Die blinde leitsman drijft de benden herwaert aen.

JOAB.

Heer koning, ít is geen tijt van suffen, maer van slaen.
Wy moeten voor de vuist hem daegen voor den degen.

DAVID.

Indienghe zonder my te velde gaet, mijn zegen
Kan u niet volgen, tot bederf van Absolon

JOAB.

Gezegent ofte niet: wy moeten flux dees bron
Van oproer met het vleesch en bloet te vyants stoppen.

DAVID.

Helaes, dit raeckt mijn hart. het hart begint te kloppen.
Aertsvader Abraham wert niet zoo zwaer bezocht,
In ít offren van zijní zoon. laet my den achtertoght
Bevolen. Joab magh den middeltoght bewaeren,
Abisai vooraen toezetten op de schaeren,
En ít spits des vloeckverwants. zoo moght mijn raet de ziel
Van Absolon, zoo hem de moedt uit noot ontviel,
Verschoonen. laet het toe dat zich de koning wapení.
Men bluscht geen kinderliefde, een treck ons ingeschapen.

BERSEBA.

Getrouwe helt, waerheen? wie scheurt u van mijn trou,
My  dier gezworen, toen, gedompelt in den rou,
Ick om Urias treurde, en zulck eení smaet most draegen?
Verlaetghe Salomon, zoo hoogh op uwe daegen
Gewonnen? moet, och arme, een moeder met dit kint,
(Het schreit zijní vader aen), ontgelden dat ghy mint
Die Godt in u bestrijt?

JOAB.

                                    Het staet ons niet te lijden,
Dat ghy uw koningin en erfgenaem in ít strijden,
Uw rijck, en al dit volck, dat aen uw leven hangt,
Zult hangen (ít zy de zoon u nederleght, of vangt,)
Al teffens aen eení slagh, de schipbreuck van uw leven
Waer ít algemeen bederf: en komen wy te sneven,
Of half, of altemael, oock dí allerleste man,
Dat acht de vyant niet. het heiloos vloeckgespan
Is slechts op David uit, indienze hem vernielen:
Een koningshooft weeght meer dan tienwerf duizent zielen.
De koning, na íet verlies van eenen zwaeren slagh,
(De Hooghste keerí het,) kan met koningklijck gezagh
Die neÍrlaegh werderom herstellen. hou dan vrede.
Blijf met uw koningin gerust in deze stede,
Die strecke een vryburgh en gewisse toeverlaet
Voor ít vlughtende overschot, zoo Absolon ons slaet:
En houdtghe u buiten scheuts: de vyant zal vermoeden
Dat ghy, gesterckt met noch een leger, u kunt hoeden,
En redden in gevaer voor aenstoot. laet u raÍn.
Het is hoogh tijt.

DAVID.

                             ík Beken de noot gebiedt te slaen,
Te toonen dat ons moedt noch dapperheit ontbreecken.
Laet voort de krijgsbazuin door al het leger steecken.
Wy zullen, op de poort gezeten, met ons oogh
Het krijghsvolck in ít gelidt zien trecken, van om hoogh,
En monstren regement en vaendels, krijghskornellen
En hopmans, en de maght en al de hoofden tellen.
Wat hooren wy? daer komt het oproer voor den dagh,
Om ons in ít vlacke velt te perssen tot den slagh.
Zy zullen in ít gezicht van deze vesten kraeien,
En treckende voorby ten zuiden ommezwaeien,
Naer ít bosch van EfraÔm. ít gaet wel. zy trecken voor.
Ghy zult hun in den staert naerzetten op het spoor.
Bewaer den middeltoght, als veltheer. roep uwí broeder.

JOAB.

Koom hier, AbisaÔ.

DAVID.

                              Hanthaver van ís rijx hoeder,
Ghy toonde voor SyriŽrs, en Idumeen al wat
In overste en soldaet vereischt wort en geschat,
Beleit, en oorloghsmoedt: ghy zult u heden quijten,
En in den voortoght fors het scherpe spits afbijten.
Koom hier, helt IthaÔ, voorzien van reuzekracht,
Getrou in lief en leedt: ík beveel u dí achterwacht:
En ghy kornellen, en ghy hopmans, waert te kroonen,
ík Beveel u, hooft voor hooft, wilt Absolon verschoonen,
Den schoonen Absolon, mijn kint, my lief en waert.
Gedenckt, helaes, gedenckt al wat hem wedervaert,
Dat komt den vader zelf, en Godts gezalfden over.
ík Heb hem niet voortgeteelt, gevoedt, om, als een rover,
Een wederspannigh zoon te sterven met dien smaet.
De jonge bloem misleit, verdient hierom elx haet,
Noch vaders vloeck niet. magh mijn liefde uw hart bewegen,
Zoo geeft ons elck uw hant. de vaderlijcke zegen
Zal u en Absolon geleiden op uw woort.
Prins Sobi, volghme met uwí hofstoet op de poort.
Mevrou, klim met my op de poort, daer ick u leide.
De kleene Salomon ga midden tusschen beide.
Prins Absolon treckt in slaghorden herwaert aen.
Elck neemízijn hoefslagh waer, en kenní zijn standertvaen.

BERSEBA.

Heer koning, laet ons hier te gader
NeÍrzitten. zet nu Salomon
Recht voor de moeder, en den vader,
Of hy te beter uitzoen kon.
Prins Sobi, zet u aen mijn zijde.
Hier ziet men over ít vlacke velt.

DAVID.

Och, zaegh ick dat mijn hart verblijde.
Daer komt het opgeruit gewelt,
Een zwarte stofwolck aengestoven
Naer ManaÔm van ís lants Jordaen.
Nu sta de zoon of vader boven.
Zy kunnen bey niet boven staen.

BERSEBA.

Zy draven snel, en komen dichter
En dichter naer dees legerwal.
De donckre stofwolck wort nu lichter,
En heldert op. men hoort geschal
Van krijghsbazuinen, en klaroenen.
O Godt, bescherm ons voor hun maght.

DAVID.

Ick zie geen middel van verzoenen.
Ghy helden zet u in uw kracht.
Zy willen Davids heir verbluffen,
Uitdaegen met eení stouten moedt,
Op dat het uitkoomí zonder suffen,
Een eenmael zette voet by voet.
Men kanze reede al onderscheiden.

BERSEBA.

Wat riddertroep stoot daer vooruit
Met goude en zilvre livereien,
Verhit op koningklijcken buit?
Wie steeckt daer uit met zijn cieraedje,
En open helm? wie magh dat zijn?
Hy voert een roode krijghspluimaedje.

DAVID.

Dat ís Absolon, of een in schijn
Hem gansch gelijck van zwier en wezen.
Hy schiet eení worpschicht in de lucht,
Berijt een muilpaert, uitgelezen
Van leest, dat schijnt uit oorloghszucht
Van ver te brieschen al verbolgen.
Zoo draeft de prins den drommel voor.
De stoute regementen volgen
Met hunne vleuglen ís prinssen spoor.
Het gaet gelijck ick docht, zy draeien
Ter rechte hant om, zuidwaert aen
Naer ít bosch van EfraÔm, zy zwaeien,
En toonen David dí oorloghsbaen,
Met hun hoovaerdige bravade.
Nu Joab, val hun in de staert:
Doch maetigh strengheit met genade.
Zie toe dat ghy den jongling spaert.
Treck rustigh heene op ít oorloghsteken.
Wy gaen om laegh met Gode spreecken
In onze aendachtige gebeÍn.
Hoe wort een vaders hart bestreÍn!

REY VAN HOVELINGEN.
ZANG.

Men bidde ít hooft der heerschappye
In ít eeuwigh licht,
Dat Joab trou de kroon bevrye
En zijnen plicht
Naer ís konings wil en wensch bewaere,
Op dat den zoon
In ít slaen geen onheil wedervare.
ít Is kunst den toon
En maet des oorloghs zoo te volgen,
Dat ís krijghsmans moedt
Niet uitspatte, al te heet verbolgen,
Maer ís konings bloet
Verschoone, eer ít zwaert van rouwe treffe
Den ouden man,
En zich een hofgeschrey verheffe.
Een doode kan
De wraeck toch geen genoegen geven.
Al ís konings lust
En leven hangt aen ís jonglings leven.
Wort dit geblust,
De vader zal zijn doot besterven,
En ít gansche rijck
In rou den grooten heilant derven,
Der stammen wijck.

TEGENZANG.

Wat raet? wie stilt de krijghsgemoeden?
Een die verblint
En wulpsch zich zelf niet wil behoeden,
Maer strijtgezint
Zijní moedt in ít bloedigh velt betoonen,
Op ít punt van ít zwaert,
Hoe kan de veltheer hem verschoonen?
Hy wort bewaert,
Wie zich bewaert en zoeckt te bergen.
Het krijghsgeval
Rolt wonderlijck, en lijdt geen tergen.
Een oorloghsbal
Voelt stuit en weÍrstuit onder ít streven
In zijne vlught,
Wanneer dees eens is opgegeven,
En door de lucht
Zijn vaert heeft uit der hant genomen.
Zoo wil ít hier gaen.
Men magh wel voor den avont schroomen.
Nu staet de baen
Voor Absolon en Joab open.
Dees bange dagh
Beknelt ons tusschen vrees en hoopen,
Een hardt gelagh.

TOEZANG.

Verschijn, Ű Godt, met troost in ít midden,
En schey dit bloetkrackeel,
Terwijlwe met den koning bidden.
Verkeer dit treurtooneel
In blijschap, en in blijde spelen,
Op datwe ís konings harpesnaer
Met zangh en zoet geluit van keelen
Navolgen mogen, en geen baer
Van zoone en vader droef geleiden.
Vertroost ons, die uwí troost verbeiden.


Ingezonden door J.R. van Wijk op: 19 July 2001