Joost van den Vondel (1587-1679)

KONING DAVID HERSTELT.

HET VIERDE BEDRIJF.

JONATHAN. DAVID. REY.

JONATHAN.

De Godt der vaderen bewaere u by de kroon.

DAVID.

Getrouwe Jonathan, mijn hartsvrient, waerde zoon
Van Abjathar, koom hier. hoe loopen ís lants geruchten?

JONATHAN.

ík Heb lest verkuntschapt, toen uw majestiet, aen ít vlughten,
Zich most versteecken in woestijne, en eenzaem velt,
Hoe onze Achitofel uwí zoon riedt met gewelt
U tí overrompelen, geen rust noch tijt te gonnen
Waer op de majesteit zoo snel is voortgeronnen,
Dat hy den bodem won van ít lantschap Galašd,
En, over ís lants Jordaen, van deze stercke stadt
Zich zelf verzekerde, om eení aenstoot af te wachten,
Daer Jabock, door dees brugh neÍrbruisschenden, de grachten
Zoo rijck bewatert. nu ontbiet heer vader my
Hoe dí aertsverraeder sloegh in eene razerny,
Uit spijt dat ChusaÔ dien kloecken raetslagh stoorde,
Toen Absolon misleit naer zijní verleider hoorde,
En uitstelde u terstont te volgen in uw zogh.

DAVID.

Wie andere bedrieght, is waerdigh door bedrogh
Te sneuvelen. ít gaet wel. zoo wordenze gevangen
In hunnen eigen strick. wy luistren met verlangen.

JONATHAN.

De booswicht zagh de kans verloopen om voor dagh
Den koning by den hals te grijpen zonder slagh.
De zoon hadde, op zijní raet, het vaders bedt geschonden,
Hem uit Jerusalem gestooten, onderwonden
Zich op den koningsstoel te zetten, aengebeÍn
Van al de burgerye en stammen in ít gemeen:
Nu wat u tijts genoegh gegeven onder ít vlieden,
Om uit eení vryburgh trots het oproer ít hooft te bieden,
Door aenwas van uw heir, waer voor het nieu gebou
Des wederspannelings ten eerste spatten zou,
Zoo licht en los, gelijck de stof, uit steÍn en dorpen
Te hoop gerot, by nacht ter sluick was opgeworpen.
Hy dien handel aen, den ouden heer op stoel
Zeeghaftigh ingehaelt, den jongen in eení poel
Gesmoort, of op de vlught door bosschen, braemen, klippen,
En wildernissen bang ís vervolgers wraeck ontslippen.
Toen riet de wanhoop hem te vliÍn naar Giloos slot,
Te kiezen ít kortste padt, om zich van schande en spot
En ongeval tí ontslaen, dit was zijn jongste rede,
Waerop hy ís andren daeghs ter sluick reedt uit de stede.
Hy quam in ís vaders stadt aenstuiven met der haest,
Vergaderde zijn bloet en maeghschap, zagh verbaest,
Verbijstert, en begon, in ít midden van zijn maegen
Weemoedigh dus zijn hart in ít uiterste uit te klaegen,
Het aengezicht gezet uit wanhoop naer de doot.

DAVID.

Laet hooren wat hy klaeghde, in ít nijpen van dien noot,
Zich voelende van Gode en hoope en troost verstooten.

JONATHAN.

Bloetvrienden, magen, en getrouwe huisgenooten,
Ghy zaeght ons menigmael voorheene uit Davids hof
De slotbrugh voor dees stadt oprijden, rijck van lof,
Door raet en daet behaelt, waer wy den rijxstaet steven,
Den koning eerden, naer den plicht ons voorgeschreven.
Wy gingen aen zijn zijde en ís rijx geheimenis
Te raede, en laegen met zijn majesteit ten disch,
Genooten eene spijs en dranck, gezien by heeren,
En koningen, en al die Godts gezalfden eeren.
Het hof, en al het volck, elck zagh ons naer den mont,
Als een orakel, daer de staet van ít rijck op stont:
Maer aertsch geluck is noit eení mensch zoo trou gebleven,
Dat het zijn voesterkint bleef koestren al zijn leven,
Of ít weifelde endtlijck, zagh het wars aen met den neck,
Verkeerde alle eer in schande, en rijckdom in gebreck,
En armoe, zommigen onnozel, en onschuldigh,
Een deel by hunne schult. ík beken rechtuit, eenvuldigh,
En openhartigh, dat ick door mijn boos beleit
Verviel in dootschult van gequetste majesteit.
ík Heb schendigh, tegens recht en reÍn, verblint en wrockend,
Dit oproer in het rijck gebrouwen, en berockent,
De leeuwestanderden van Juda tegens een
Gevoert, en stam by stam geholpen op den been,
Het koningsbedde ontwijdt. ík zie Absolon geslaegen,
Den vader wederom de rijxkroon opgedraegen,
Van gansch Jeruzalem al juichende ingehaelt,
En met den glans der kroone omscheenen en bestraelt.
Wat staet Achitofel ter weerelt meer te hoopen?
Het vonnis leght gevelt. ick most het hof verloopen:
En overtuight in ít hart van mijn gesticht verraet,
Bekenme schuldigh aen dit onverzoenbre quaet.
Mijn krachten smilten: ík vaere alle oogenblick ten grave.
Bestelme in vaders graf, eer my een kraey, of rave,
Of mensch verslindend dier verniele, daer ít gerecht
Zoo groot een ongelijck rechtvaerdighlijck beslecht.
Dus neemt hy afscheit van zijn maeghschap, en bekenden,
En weet het slotgezin met glimp van kant te zenden,
Dat vint hem, binnen het achterste vertreck,
Aen een strop geworght, ophangen by den neck,
Met armen uitgestreckt, het aenzicht overgoten
Van blaeuw lootverf, bey zijne oogen ongesloten,
Den mont bemorst van quijl, zí ontstricken hem te spa.
Zy schreeuwen uit het slot, de slotgalm baeut hen na.
De stadt, aen ít hollen op dien kreet, smilt wegh in traenen.
Godt spaerí den koning lang, tot heil der onderdaenen.

DAVID.

Godt is rechtvaerdigh in ít beleit van zijne wraeck.
Hy hanthaeft Davids rijck, en zijn gerechte zaeck,
En luistert uit zijní troon naer mijn gedurigh smeecken.
Nu zal ít den stammen aen beleit in ít velt ontbreecken.
Dit wint eení halven slagh, en mindert het gevaer.
Men zende flux een post naer Joab met dees maer.
Het postpaert kan hem voor den strijt noach achterhaelen.
Ick zie de zegezon doorbreecken met haer straelen,
Den slagh gewonnen, door het groeien van den moedt
Op deze tijding. wou de hemel slechts mijn bloedt,
Den lieven Absolon, beschutten, en verschoonen:
Hoe zou mijn harpzang Godt, mijn vaste toevlught kroonen!
De weeghschael van den straet zal heden overslaen.
Godt geve dat de strijt geluckigh magh vergaen.
Men laetí de hofbazuin op deze tijding steecken.
Wy gaen de koningin in haere kamer spreecken,
Daer zy, bekommert om ít onzeker krijghsgeval,
Verlangt te hooren hoe de slagh uitvallen zal.

REY.

Dees tijding zal mevrou, tot stervens toe verlegen
Met haeren Salomon, verlichten. als de zegen
Van ít rijck en ís konings staet hangt, heden dezen dagh,
Aen Godt, den Oppersten, en dí uitkomst van den slagh:
Wort die verloren, al dit rijxgewelt van buiten
Op luttel overschots voor deze wal te stuiten,
Wil lastigh vallen, maer hier komt prins Sobi gaen,
De nootvrient van mijní heer. wil ít averechts beslaen,
Dees nabuur zal zijn deel in ís konings nederlaegen,
Om ís lants naburigheit, niet luttel moeten draegen:
Naerdien zijn danckbaer hart en overtrouwe ziel
Den leenheer in dien noot bezorghde, en niet ontviel,
Gelijck ít eení leenman past, geboden aen zijn eeden.

SOBI. BERSEBA.

SOBI.

Hoe kraeit de hoftrompet! gewis wy wachtten heden
Dees tijding niet, zoo wort de rijxplaegh eerst geplaeght.
De jaeger staet niet stil, die eenen andren jaeght.
De vos geraeckt in ít net, die eenen andren docht te vangen.
Achitofel heeft zijn verdiende straf ontfangen.
Al komtze traegh, zy komt gewis, op haer tijt.
De vaderslaghtige is de klem des heirtoghts quijt
Hier komt de koningin. zy zal nu weÍr bedaeren,
In haer verlegenheit. geluck met deze maeren,
Doorluchtste koningin. Achitofel is doot,
Uw grootste vyant. nu staet Absolon ontbloot
Van dien geheimsten raet, en aen den hals verlegen.
Nu draiet dit krijghspleit slechts op ít punt van Davids degen.
Wat ís overigh gewelt? een radeloze maght.
Nu raecktghe wederom in uwe volle kracht.

BERSEBA.

Mijn grootste vyant is in ít leven.
Dat ís Absolon, met recht geducht,
De grootste vyant van dees vrucht,
My tot eení troost van Godt gegeven.
Hoewel Achitofel verging,
De leste strijd is niet gestreden.
De koning oorlooght met gebeden,
Bevreest voor dien weÍrspanneling.
Hy bidt voor zijnen uitverkoren,
Die heiligh en onheiligh tart,
Hem ít punt des degens zet op ít hart.
Helaes, waer blijft dees jongstgeboren?
Indien de slagh verloren wort,
Wat raet voor my, en dezen kleenen?
Waer ít lijf geborgen? och, waarheenen
Voor ís vyants haet, bits uitgestort?
Hy heeft dit kint den dood gezworen,
En kent het voor zijní broeder niet.
Wie zaegh het endt van ons verdriet,
Indien de veltslagh wiert verloren!
Dit oproer sproot uit ís vaders schult.
De toon is hem te ruim gegeven,
Die wreet naer deze stadt komt streven,
En, als een tiger, briescht en brult.
Ick zagh van verrí het onweÍr komen
Opdonderen, en zal belaÍn.
Wat raet? wie dorst den vader raÍn
Den zoon voorzichtigh in te toomen?
Nu voelt hy dien gedreigden slagh,
Dus out, en hoogh op zijne dagen.
Men hoort hem, blint van liefde, klaegen,
En deerlijck kermen, nacht en dagh:
Och, moght men Absolin behouden,
Dien schoonen, zonder wederga
Ick nam hem weder in gena,
Omhelst, gekust, en quijt geschouden!
De dolle heirbijl dreight den stam
En telgh al teffens af te houwen.
Waer zal de stiefmoÍr zich betrouwen?
Waer berghtze dit onnozel lam?

SOBI.

Mevrou, schep moedt. gewelt van muren,
Daer Jabock drymael ommestroomt,
En dees bezetting vreest noch schroomt
Geení storm. zy kan een heir verduren.
Men kan voor eenen overval
Den over van den vliet beschanssen,
En gadeslaen alle oorloghskanssen,
Tot datwe aengroeien in getal,
En quaem de krijghskans aen ít verloopen,
Door onverwachte wederspoedt,
(Dat nimmermeer gebeuren moet,)
Gansch Ammons rijck staet voor u open.
Beveel my uwen Salomon:
Ick blijve in noot zijn trouwe hoeder,
En wil u eeren, als mijn moeder,
In ít aengezicht van Absolon.
Mijn lieve dochter, in haer bloeien,
Schiet op, gelijck een lentspruit.
Behaeghtze uwí zoon tot eene bruit:
Laetze onderling in liefde groeien.

BERSEBA.

ík Beken ghy draeght in dezen staet
U tegens my, gelijck een vader.
Ick wil ít gedencken, en neem ít nader,
Met ís konigs gunste, in mijn beraet.
Laet uw gewenschte dochter blozen,
Opluicken, als de dageraet:
Indien de heirtoght wel beslaet:
Wy scheiden niet: de tijt geeft rozen,
De nagebuurschap zou my licht,
Geraeckt dees huistwist eens in stilten,
In bloetverwantschap staen smilten,
Door ís huwlijxbant aen een verplicht. (*)
Dat huwlijck zoude uw vorstendommen
En Davids rijcken tegens last
Bevestigen. wy stonden vast,
Gelijck een boogh, op twee kolommen.
Maer och, het is geen bruiloftstijt.
Wie spelt ons hoe de kans zal rollen?
Het gansche rijck, te blint aen ít hollen,
Hangt aen den terling van dien strijt.
Men hoort dí aenschennende trompetten.
De dolle stiefzoon staet te bloot.
Hy past op leven noch op doot,
Getroost zich een op al te zetten.
Nu vechten zevens tegens een.
Een hant, die zeven af moet keeren,
Ziet luttel kans te triomfeeren.
De maght van David schijnt te kleen.
Het recht begunstight onze zye:
Maer dí overhant volght, daer men vecht,
Niet altijt het bestreden recht.
Zy weifelt wel, en kiest partye.

SOBI.

Mevrou, bezwaer u niet te vroegh.
Men zal noch kans noch tijt verzuimen.
Als veltheer Joab ít velt moet ruimen,
Dan berght mijn hof u tijts genoegh.
Mijn grens leght slaghbree met haer troepen.
Ghy hoeftze slechts te hulp te roepen.

REY VAN HOVELINGEN.
ZANG.

De hemel helpe ons hof aen pais.
Wie zal den staet ten leste redden?
De twisten, uit verscheide bedden
Gesproten in een erfpalais,
Zijn lastigh overeen te brengen,
Daer elck zijn hooghste wit beschiet,
Op eigen nu en voordeel ziet.
In teÍre stof van staeten mengen
Zich afgunst, laster, achterdocht,
Haet, misverstanden, en misduien,
Die worstlen onderling, als buien.
Waer heeft dees rijxkoorts ons gebroght?
Wie middelt tusschen zoon en vader
Den twist, die onbemiddelbaer,
Niet aenziet lijf noch staetgevaer?
Hoe hier de bloetverwantschap nader
Aen een grenst, zoo veel feller spreit
De lantsmet zich in alle steden,
Nu quijnen ít hooft, en al de leden.
Zy scheit niet eer de doot haer scheit.
De zoon of vader moet íer kleven.
Het geldt hun beide, of eení het leven.

TEGENZANG.

De zoonzucht van den vader zou
Den zoon voor zijnen rijxstaf stellen,
Eer hy hem zaegh ter aerde vellen.
Wat is een vaders hart getrou!
Wat baeten al die schoone gaven
Des lichaems, daer elx oogh op viel,
Zoo lang, och Absolon, uw ziel
Wanschapen blijft, ontaert van braven!
Och, jonge prins, waert ghy zoo schoon
Van ziele, was uw hart besneden,
En zoo volkomen, als uw leden,
Hoe eerde uw deught uw vaders kroon!
Nu steeckt uw hooghmoet, zoo verwaten,
En wederspannige aert, zoo stijf,
Te lelijck af op ít schoone lijf.
Wat magh u ís lichaems schoonheit baeten?
Het ga zoo ít wil: de spil loopt af.
Ghy of uw vader stort in ít graf.


Ingezonden door J.R. van Wijk op: 19 July 2001