Joost van den Vondel (1587-1679)

Voorspel van Gysbreght van Aemstel

Aen Schout, Burghemeester, Schepens en Raed van Amsterdam

De trotze Schouwburgh heft zijn spitze kap
     Nu op, en gaet de starren naderen,
En wellekoomt met dartel handgeklap
     Al t Raedhuis, en ons wijze Vaderen.
Het heiligh Raedhuis wijd den Schouwburgh in,
     En wacht met zijn aendachtighe ooren
Soo vierigh als Karthagoos koningin,
     Belust het droef verslagh te hooren,
Hoe Ilium van Argis werd verplet,
     En door de torts in dassche raeckte,
Dat, zoeter dan al t Afrikaensch bancket
     De tong, haer leckre zinnen smaeckte.
Het nieuw tooneel drie eeuwen springt te rugh
     Om Aemstels vesten te verstooren,
En bouwt de wreedheid eene breede brugh.
     t Aeloude Troje wordt herboren
En gaet te gronde in t gloeiende Amsterdam.
     Ons Amstel zal een Xanthus strecken,
Geverwt van bloed; de Kermerlandsche vlam,
     Als t Griexsche vier, de daecken lecken.
t Bestormt stadhuis dat zweemt na Primas hof.
     Hoe kort kan s werelds pracht verandren!
Hoe stuiftze wech voor wind in roock en stof!
     Kristijene strecken hier Kassandren,
Ny t hair gesleurt. De bisschop Gozewijn
     Besprenckelt als Priaem dautaeren,
Daer Pyrrhus woed en moord in Haemstees schijn,
     En geen Klaeris noch grijze hairen
Verschoont. De helsche en goddelooze Vries
     Geen snoode Ulysses wijckt in boosheyd.
Noit lee Heleen door t schaecken dit verlies,
     Dat door des schenners trouweloosheid
Vrouw Machtelt dee. De schalcke Vossemeer
     Bootst Sinons aerd na in t stoffeeren.
Het zwanger paerd van Troje baert er weer
     De krijghslin, die de kans doen keeren.
Heer Gijsbreght draeght zich als Anchises zoon,
     En word door tegenspoed niet slapper:
Zijn deughden staen in top voor elck ten toon,
     Niet min godvruchtelijck als dapper.
Proost Willem stort in t ptiesterlijck gewaed,
     Als Panthus, Phebus priester, neder.
Vrouw Badeloch, die op Kreuze slaet,
     Verbeeld ons, hoe getrouw en teder
Oprechte liefde in rampen is belaen
     Met haer beminde wedergade.
In Veenerick herleeft de kleine Askaen,
     Waermee de held op Gods genade
Zich scheep begeeft, en op een beter wacht;
     Dat wy ter goeder uur beleven,
Nu Amsterdam en t Aemstelers geslacht
     Zijn kroon ten hemel heeft geheven.
Zoo eens de vree ons scheeprijck Y bestrael,
     En t oorlooghs onweer rust van ruisschen,
Kiest gans Euroop dees stad tot Amirael;
     En k zie eer lang ons zilvre kruissen,
Bezaeit met goud van starren eerst ontdeckt,
     En t wapen tot een hemelsch teecken
Om hoogh, van mist noch aerdschen damp bevleckt,
     Den zeeheld hart en moed in spreecken,
Daer hy, beducht door t gieren van de naeld,
In dyszee drijft en dwaelt.