Joost van den Vondel (1587-1679)

HIPPOLYTUS

of

RAMPSALIGE KUYSHEYD.

TWEEDE BEDRIIF.

VOÊSTER. PHÆDRA.

VOÊSTER.

Hier is geene hoop altoos van dese pijn te sussen;
Geen hoop van immermeer den fellen brand te blussen;
Geheymgloed braed het hart, en schoon dees’ dolheyd dicht
Besloten wordt bedeckt, soo meld haer ’t aengesicht.
Het vier wt d’oogen springt, en d’ingevalle kaecken
Sijn schuw van ’s levens licht; en niets en kan vermaecken
Haer’ twijffelmoedigheyd. Het wispeltuurigh seer
De leên worpt hier en daer. Nu sterftse en sijght ter neêr:
De beenen swijcken, en haer hals, verslapt door treuren,
Nu geeftse sich te rust: maer ’t bed geen’ slaep gehengt;
Vermits sy al den nacht met klagen overbrengt.
Dan roeptse op op te staen; dan roeptse: vlijme neder;
Dan is ’t: onthul mijn’ pruyck; dan: toy mijn’ tuyten weder
En by sich selve staegh vol ongestadigheyd,
Verandertse haer gelaet. Alree heeftse afgeleyt
De sorg voor spijs en dranck, en voor gesonde dagen
En swacker konnen haer de voeten naulijcx draegen. (*)
Het lijf die voorge vaegh van groey en bloeijen derft
Geen’ purpre blosentheyd dat blickende aenschijn verft.
De sorg verteert het vleesch; al bevend setse haer’ treden,
En ’t suyver lichaem derft sijn’ teere schoonigheden:
En d’ooghstrael, die een’ swier van Phœbus fackel had,
Die blickert vaderlijck nocht godlijck. Tranennat
Langs ’t aenschijn biggelt; dau en druppels stadigh hangen,
En vochtigen bedruckt de bleeckheyd haerer wangen;
Gelijck als Taurus sneeuw de bergen doorgestroyt
Tot lauwen regen smelt, en drupt wanneer het doyt
Maer sie, daer stoot het hof sijn’ hooge vensters open:
In ’t gulden stoelbed sy kranckhoofdigh, mat van hopen,
Leent achter over, en ontseyt gewoone draght
Van kleedren aen te doen. 

PHÆDRA.

                                          Wegh, wegh met dese pracht
Van goud en purperverw: het Tyrisch rood schaerlaecken
Sy verr. De Seres met geen’ boomwol ons vermaecken,
Of draên gesponnen in soo verr gelegen oord.
Een riem den schoot opschort, jaghtvaerdigh al ’t behoort.
De neck sy onbelaên met halscieraed en keten:
Geen steen soo wit als sneeu, een’ zeegift opgesmeeten
Aen Indiaensche strand, van ’t oor druppe, en de pruyck
Gespreyt na nardus nocht Assyerschen balsem ruyck:
Dat reuckelooselijck mijn hayr en vlechten swaeyen
En om den hals alsins en hooge schouders waeyen,
En volgen jaghtvlugh na de winden in het bosch.
Dat sich de slinckerhand beledige ten tros;
De rechte een’ swijnspriet drill’, van Thessaler gesneden.
Soo plagh de moeder van dien strengen soon te treden;
Hoedanige afgedwaelt van Pontus ’t kille meyr,
Sy, draevende op den boôm van Attica, voor ’t heyr
Der Tanaïten of Mœoten aen quam trecken,
En ging haer’ lenden met gemaenden schild bedecken,
En ’t hayr in knoop versaemt liet sweyen ongesnoert;
Soodanige ick nu wuft word boschwaert ingevoert.

VOÊSTER.

O koningin, laet af, laet af van dese klaghten;
De droefheyd dient niet om d’ellenden te versachten.
Hoe endeloos is ’t vier, dat fel uw’ boesem knaeght!
Paey, paey de wilde maght van ons’ godinnemaeght.
Bosschagikoningin Diana, die alleene
De berregen bewoont, en buyten wie dat geene
In berregheensaemheyd sal worden aengebeên;
Keer, keer ten besten doch d’aenstaende swaerigheên:
O groote jaghtgodin van bosschen, wouden, daelen,
O helder hemellicht en nachtcier, die met straelen
En fackelvlam by beurt uw’ weereld blincken doet:
Dryekoppige Hecate, met gunst en met gemoed
Hier tegenwoordigh weest, en segen ons beginnen:
Tem ’s guuren Hippolyts onbuyghbre en styve sinnen;
Opdat hij minnen leere, en onderlingen brand
Gedooge, en luystre en sich voege na onse hand:
Vermorw sijn’ wilde borst: sijn hart toom, dat die barsse
Tot Venus wetten keer, die weygeraer, die dwarsse:
Streck herwaert uwe kracht. Soo straele u blinckend licht
Ten oogen wt: soo moet uw heyligh aengesicht,
Na’et breecken van de wolck, met suyvere hoornen snellen:
Soo moet geen tooverlied der Thessalen u quellen,
Nocht hebb’ vermogen om t’ontrucken uw gewoud
Des donckren hemels toom, u als vooghdes vertrout:
So ga geen harder met uwe eer en glori strijcken.
Verschijn op ons gebed. Alreede wt ’s hemels wijcken
Ter bedeloften de godin haer aenschijn keert,
En ’k sie hem self, die ’t feest oprecht en pleghtig eert,
Alleen en onverselt. Wat twijffeltghe hem te spreecken?
Fortuyn gunt tijd en plaets: gebruick doortrapte treecken.
Wat ziddertghe? ’t valt hard een schelmstuck aen te gaen,
Op koningins gebod; maer die ten dienst wil staen
Den grooten, moet al heel rechtvaerdigheyd afleggen,
En ’s harten herrebergh alle eerbaerheyd ontseggen.
De schaemte traegh verricht den koningklijcken last.

HIPPOLYTUS. VOÊSTER.

HIPPOLYTUS.

O trouwe voêstervrou, vermoeyde sloof, die vast
Een troubel voorhoofd toont, en schijnt met druck bevangen,
Waertoe verpijntghe u hier, met afgeleefde gangen?
Mijn vader is gewis behouden van gequel.
Oock Phædre, en ’t gaet de vrucht der beyde stammen wel.

VOÊSTER.

Die vreese staeck: het rijck uws vaders is voorspoedigh, (*)
En ’t huys dat bloeyt vol heyls: maer ghy, weest ghy demoedigh,
Door dit lucksaligh lot. Mijn’ hartsorg is met u
Wel meest begaen; vermits ghy even woest en schuw
U selven hinder doet, en pinight ’t jonge leven.
Dien ’t noodlot dwingt en druckt, dien is het te vergeven:
Maer wie sich willigh plaeght, en overgeeft aen ’t leet,
Verdient te derven ’t goed, dat slincx aen hem besteed,
Hy niet ter rechter tijd weet vrolijck te gebruycken.
Denck liever hoe uw jeughd en jaeren nu opluycken.
Vier, vier uw levens lust, en beur met feestgeswey
De torts op: Bacchus dempe uw’ sorgen aen den rey.
Uw’ older besigh, die geswint voorby sal slippen:
Nu sijtghe lucht van geest: nu lachen Venus lippen
En mond den jongling toe. Volgh hupplende haere wet.
Wat leghtghe liefdeloos op ’t leegh en eensaem bed?
Ontspan de droeve jeughd, en vier de toomen t’evens.
Pluck weelde, en hinder dat de quicxse lent des levens
Voorby vloey. God die heeft ter tijden ampten net
Verdeelt, en yeders werck by trappen ingeset,
Door al den older: vreughd die past den jongelingen,
Den ouling staetigheyd. Wat wiltghe u selven dwingen,
En doôn den rechten aerd? Wat saeyssel dat oyt vroegh,
Wat vrolijck veldgewas noch teer sich weeldigh droegh,
Dat kon den ackerman tot grooten woecker dyen.
Een’ boomspruyt, die sich laet besnoeven en besnyen
Van geen’ boosaerdige hand, groeyt boschtop over ’t hoofd,
Rechtschapen breyns vernuft sijn minder bet verdooft
In lof, soo ’t eel gemoed van vryheyds groeysaemheden
Gequeeckt word. Schuw en vreemd van minne tegens reden,
Onkundigh van ’t gebruyck des levens, woest en wild,
Ghy treurigh uwe jeughd en beste dagen spilt.
Hoe, meentghe dat dit ampt den mannen sy benomen,
Te dragen last en leet? te temmen en te toomen
Met rennen ’t briesschend ros, en oorloogh verwoed
In veldslagh aen te gaen, bespat van breyn en bloed?
De groote weereldvooghd soo snelle dreygementen
Der dood door overleg gaende in sijn’ sinnen prenten
Die heeft’er in versien, hoe hy gelede schaên
Door nieuwe vruchten best vergoeden moght. Welaen (*)
Dat Venus (die ’t getal herstelt en vol gaet maecken
Het wtgeput geslaght) de menschelijcke saecken
Ontwijcke voor een’ wijl: de weereld sal haest vuyl
En schimmelmorssigh sijn: de zee een woeste kuyl,
En seyl en vlooteloos: geen’ vogels sullen swieren
Door ’s hemels ruymt, en ’t bosch sal missen sijne dieren:
De lucht sal open staen ten spele van den wind.
O hoe verscheyden slagh van sterreven verslind
En ruckt en pluckt al staegh de sterffelijcke schaeren,
Hier ’t yser, daer bedrogh en laegen, ginder baeren.
Maer waentghe datmen vry behoort te sijn van ramp:
Soo vaerenwe evenwel van selfs na Plutoos damp.
Indien de dorre jeughd voor goed kent ’t hijlickschorten,
Dit alles watghe siet sal in sich selven storten,
En met eene eeuwe gaet soo groot een’ schaere door:
Dies ’s levens leydsvrou volghde, en geef natuur gehoor:
Lief burgerommegang en zeên, en stadhanteering.

HIPPOLYTUS.

Geen leven vryer is, door sielgebrecx ontbering,
Geen staet der ouden zeên in hoogere achting heeft,
Als die de bosschen lieft, en poort en vest begeeft:
Geen’ giergaerds raserny hem blaecken komt of tergen,
Die sich onnoosel heeft geheylight aen den bergen:
Geen oor des volcx, geen graeu den vromen trouweloos:
Geen’ smet van nijd: geen’ gunst die tijdlijck is en broos.
Hy is geen slaef des rijcx, of staende na rijcxstaeten,
Volght ydele eer en schat, lichtvaerdigh in ’t verlaeten:
En vry van hoop en vrees, geen’ vraetige afgunst, swart
Van troni, bits van tand, hem bijten komt in ’t hart.
Hy kent geen’ schelmery die schuylt in volck en steden;
Dies elcke ritseling des onbewusten leden
Niet trillen doet van schrick. Sijn’ tael is ongemaeckt,
En rijck genoegh, hy niet met duysend pijlaers haeckt
Te stutten hofgewelf. Sijn’ balleken die blincken
„Niet dartel van veel gouds. Sijn’ heylige outers drincken
„Tot overloopens niet ’t geplengde Raedsheers bloed;
„Dat vrygevochten volck en vryheyd treuren doet.”
Nocht ossen wit als sneeu, bestroyt met offerkooren,
Hunne honderd halsen niet, tot soen van ’s hemels tooren,
Goedwilligh neygen: maer onnoosel sonder sucht,
Hy ledige ackers bruyckt, en dwaelt in ope lucht.
Hy weet slechs van ’t gediert te leggen loose laegen;
En moede van den last des arrebeyds te draegen,
Hy aen Ilissus wit besneeuden waterkant
Het lichaem baeckert. Nu betreed hy ’t oeverland
Langs Alpheus, snel van stroom; nu meet hy dichtbewossen
En ruyge plaetsen van steyl steygerende bossen;
Daer Laernaes kille bron, door ’s waters suyverheyd,
Doorluchtigh is als glas, en haeren stroom verleyt.
De vogels snatren hier en tjilpen watse willen.
Der beuckeboomen blaên en tacken soetjens drillen,
Getroffen van den wind. ’t Vermaeckt hem in dees’ streeck
Te wandlen langs den kant van eene wufte beck,
Of op een’ bloote sode aen’t sluymeren te raecken;
’t Sy dat een’ rijcke bron het snelle nat komt braecken
Ten adren wt; het sy een soet geruysch gestort
Met vlienden waterloop door nieuwe bloemen mort.
Tot hongers boete hem ’t bosch sijne appels af moet leggen.
Aerdbesien gepluckt van laegh gewossene heggen
Hem schaffen lichte spijs. Het is my ernst t’ontgaen
De prael en overdaed daer ’t hof mede is belaên:
De trotsen wijn beangst wt goude koppen leppen.
Maer blootlijck met sijne hand wt bronnen dranck te scheppen,
Dat smaeckt eerst aen het hart. Geruster slaept die geen,
Die op een’ bulster wend sijn’ sorgeloose leên.
Hy van geen quaed bewust, nocht bang voor ’s rechters soecken,
Verbergt sijn’ dievery in winckels nocht in hoecken,
Of in een doncker hock en huys daerme’ in verdwaelt.
Sijn lust is lucht en licht: hy leeft onachterhaelt,
En neemt selve hemellien tot tuygen sijner wandeling.
Ick acht dusdanigh was der gener doen en handeling,
Die, met den goôn vermengt, eer leefden wel te pas,
In d’eerste weerelds eeu. Geen’ blinde goudsucht was
By dit volmaeck geslaght. Geen heylge merckpael deelde
Als scheydsman d’ackergrens des volcx, dat noyt krackeelde.
Het lichtgeloovigh vlot noyt kloofde woeste zeen.
Elck kende sijnen stroom. Geen’ toornen rondom heen,
Geen held schoot harnas aen, om handgemeen te worden.
Geen bollewerk, geen graft stads lendenen omgorden
’t Gewrongen storremschut noyt poort met steenen brack;
Nocht d’aerde, aen eygenaer verbonden, ’t ongemack
Des arbeyds dulde, of sagh ten ploeghjuck ossen paeren:
Maer d’ackerlanden, die van sellefs vruchtbaer waeren,
Niet vreeden ’t gierigh volck. Het willigh groeyend woud
Schafte appel, eyckel, ot natuurlijck onderhoud:
De schaduwkoele grot natuurlijcke huysen.
De schelmsche baetsucht en verbolgentheyd aen ’t bruysen
Geraeckt
, met geylheid, die de grimmigheyd aenvoert,
Flucx, braecken ’t vreverbond: de weereld werd beroert:
De staetzucht ’t hoofd opstack met bloedige oorelogen:
De kleynste werd ’s grooten roof: het recht hing aen ’t vermogen.
Men vocht eerst met der vuyst: de twist rees langs hoe meer:
De steen, de stock en block veranderde in geweer.
Geen yser dun en spits aen ’t lichte been wtmunte:
Men gorde noch op sy’ geen lemmer lang van punte:
Het hoof geen’ hellem droegh met verderbos besweyt.
De wraeck werd wapensmidt, en Mars vol strijdbaerheyd
Vond nieuwe kunsten, en ontelbaer slagh van sterven.
’t Vergoten wondenbloed ging alle landen verven:
De zee werd rood in ’t end. De boosheyd met gedruys
Geen gruwel en ontbrack ’t aen voorbeeld langs hoe woeder.
De felle broederhaet deed sneuvelen den broeder.
De rechterhand des soons den vader bragt ter dood.
De man doorsteecken lagh door ’t stael der bedgenoot.
De moeder in ’t verdoen der vruchten was moordadigst:
Van stiefmoer rep ick niet. De dieren sijn ghenadigst.
De vrou, bestuur des quaeds, en tuck op raserny,
Besat der mannen hart; om wiens bloedschendery
Soo veel’ verbrande steên oproocken na de wolcken,
En oorloogh voeren staegh soo veelerhande volcken
En soo veel’ rijcken, van den grond op omgekeert.
De menschen drucken, die als slaeven sijn verheert.
Medea Jasons bruyd, men dar geen’ andre noemen,
Alleen ons leert, hoe diep men vrouwen moet verdoemen.

VOÊSTER.

Waerom of ’t feyt van een’ gedijt tot aller smaed?

HIPPOLYTUS.

’k Verfoeyse, vloeckse, vlughtse, en lasterse alle quaed:
’t Sy rede, ’t sy natuur, ’t sy dolheyd wtgelaeten:
Het sy dan wat het wil: het lustme die te haeten.
Veer eer noch sultghe vier en water sien vermengt:
Eer sal het wadde, dat door sanden sorg aenbrengt,
Met schippers kielen in verbond en vriendschap treden:
De wester Tethys sal eer beuren van beneden
Den dagh, daer dus langh ging de scheemeravond schuyl:
De wolf veel eer dan das sal smeecken met sijn’ muyl;
Eer ick, verwonnen, sal de vrouwen sijn gewogen.

VOÊSTER.

De minnetoom heeft wel hardneckige gebogen,
En wisslen doen van haet. Uw’ moeders rijck aenschou;
Daer ’t juck van Cypris druckt soo menigh’ forsse vrou;
Waer van ghy tuyge sijt, ghy eenige hooghgeboren.

HIPPOLYTUS.

Ick heb den eengen troost der moeder lang verloren;
Dies ick met recht voortaen alle andre vrouwen haet.

VOÊSTER.

Gelijck eene harde klip de golven wederstaet,
En schrap van allesins, afkaetst de moede baeren,
Soo laet hy all’ mijn’ reên en onderwijsing vaeren.
Maer sie, hoe Phædra spoeyt: s’en mart nocht staet niet stil:
Waer of de dolheyd en fortuyn na hellen wil?
Het sielloos lichaem valt en swijmt geswint ter aerde:
Het aenschijn doods besterft. Sla d’oogen op, mijn waerde,
Mijn liefste voêsterkind: uw’ tonge breeck den band
En spreeck: uw Hippolyt u hulp reyckt met sijne hand.

PHÆDRA, HIPPOLYTUS. VOESTER.

PHÆDRA.

Wie voert mijn’ siel in druck en hooge barningh weder?
Hoe saligh lagh ick van my selleve ter neder!
Maer waerom vliedghe doch ’t geschoncken lieve licht
Des levens? mijn gemoed, nu dar eens, proef, verricht
’t Geenghe aen de voêster had belast, en onbeteutert
Uw’ rede doe. Wie dat tsaechachtigh vraeght en leutert,
Leert weygren; ’t grootste deel des schelmstucx al voorheên
Bedreven is: te spa witlghe u met schaemte kleên:
Wy hebben ree gestaen na schandelijcke stucken.
Indien ’t begonnen werck na wensch my wil gelucken,
Misschien dat Hippolyt (blijft Theseus na veel strijds)
My trouwend, ’t feyt bedecke: en d’wtkomst maeckt somtijds
Een schelstuck eerlijck. Nu welaen dan, laet u hooren.
Ick bid u t’mywaert neygh in ’t heymelijck uwe ooren.
Soo yemand u verselt, die ga wat aen d’een’ sy’.

HIPPOLYTUS.

Sie nu is dese plaets van yeders luystren vrij.

PHÆDRA.

Ja, maer de mond verstomt: de spraeck en wil niet slippen.
Een’ groote kracht, die prest het woord tot op de lippen,
Een’ grootre drijft het weer na binnen. Goôn ick sweer,
En neem u tot getuyge, hoe noode ick dit begeer.

HIPPOLYTUS.

Of ’t hart niet noemen wil, ’t geen ’t wenschte te bekommen?

PHÆDRA.

Geringe sorge spreeckt, geweldige verstommen.

HIPPOLYTUS.

Vertrou, o moeder, my uw’ sorge, en spreeck klaer wt.

PHÆDRA.

De naem van moeder al te trots en kraghtigh luyd
In Phædraes ooren. Ah! aen ons’ genegentheden
Past nederiger naem: dies my met betre reden
Uw’ lieve suster noem of dienstmaeghd, dienstmaeghd eer:
Ick sal in dienstbaerheyd u kennen voor mijn’ heer,
En sooghe het my belast, ’t en salme niet verdrieten
Te gaen door dicke sneeu, en daer de toppen schieten
Van Pindus killen bergh, ten hemel voort te treên.
Niets salme letten, soo ’k door vyands troepen heen,
Door vier en vlammen, en daer krijghslie klingen stroopen,
Met naeckte borst op snede en punten aen moet loopen.
Ontfang den rijcxstaf, dien uw vader my beval:
Ontfangme in uwe dienst als dienstmaeghd. U voor al,
U past het rijcken door rijcx wetten te betoomen:
My past het onderdaen uw’ woorden na te komen.
Te vryen ’s vaders troon geen’ laffe vrouwen veught
Maer ghy nu, in de bloem een bloeylent uwer jeughd,
Bestier manhaftigh, na uw’ vaderlijcke seden,
De braeve burgery: en my (die met gebeden
U naeck, als uw’ slaevin) bedeck in uwen schoot.
Erbarm u deser weew.

HIPPOLYTUS.

                                   Jupijn die keer dien nood
Dit voorspoock van ons huys. Wy sullen (hoop ick) vader
Behouden noch eerlang aenschouwen allegader.

PHÆDRA.

De vorst en heerscher van den stillen jammervliet
En van ’t vasthoudend rijck, den wegh noyt baenen liet
Na d’oppergoden, die mijn Theseus ging begeven.
Sou Pluto soo gereed weer senden na dit leven
Den schaecker sijner bruyd? O ja, hy sit bereyd
Der minne te geval.

HIPPOLYTUS.

                                Der heemlen billijckheyd
Hem haest sal leven t’huys geluckigh en voorspoedigh:
Maer onderwijl dat God ons’ beedloft twijffelmoedigh
Houd tusschen hoope en vrees, ick na mijn’ plicht voor al
U vrijen, en mijn’ broers godvruchtigh eeren sal;
Op datghe u selve niet als weduwe hoeft te quellen.
’k Sal u tot troost my gaen in vaders stede stellen

PHÆDRA.

O minnaressenhoop, die licht u selve vleyt,
Bedrieghlijcke Min, is ’t niet genoegh geseyd?
Nu sal ick tot hem gaen, en handlen met gebeden.
Erbarm u, en verhoor van siels stilswijgentheden
De gebede. ’t Lustme en routme in desen droeven staet
Te spreecken, ah ah ah!

HIPPOLYTUS.

                                     Wat is dat voor een quaed?

PHÆDRA.

Het gheen ghy nau gelooft dat stiefmoers droomen darren.

HIPPOLYTUS.

Uw’ dobbelsinnigheyd doet tong en tael verwarren.
Spreeck openhartigh.

PHÆDRA.

                                  Min, die braed het sinneloos verstand:
De wreede ’t mergh verslind, en ’t vier in ’t ingewand,
In bloed en adren diep gedompelt en gedoken,
Slaet door all’ d’aders heen: gelijck een’ vlam na’ et roocken
Aen hooge balcken snel in ’t ende vatten vind.

HIPPOLYTUS.

Ghy woed dan kuyschelijck om vader, dienghe mint?

PHÆDRA.

Soo is ’t, o Hippolytus, ik minne Theseus kaecken
Hoedanighe men die in sijne jeughd sagh blaecken;
Doen eerst de baerd wtbrack, en hy noch jongling sagh
Het Gnossische gedrogt, dat in den doolhof lagh;
En doen de kromme pad door ’t kluwen hem geluckte (*)
Jupijn, hoe blonck hy doen? Een wrong sijn’ hayren druckte:
Het blond en blosend kleur ten aenschijn wtscheen klaer:
Sijne armen sacht van vel, die waeren ruygh van hayr:
Het aenschijn uwe Phœbe, of liever van den mijnen, (*)
Of liefst uw aengesicht. Soo saghmen hem verschijnen:
Soo was hy aengenaem by sijne vyandin:
Soo stack hy ’t hoofd om hoogh. In u blinckt na mijn’ sin
Een’ schoonheyd ongetoyt al schoonder wtgelesen,
En ’t vaderlijcke kroost al heel straelt wt uw wesen:
Dat evenwel yet strengs van moeders syde brengt,
En onder ’t voegelijck is recht van pas gemengt.
Het Grieckenaensicht heeft yet stuurs van ’t Scytisch Noorden.
Waer ’t ghy met Theseus eer geland aen Cretisch oorden,
Mijn’ suster liefst voor u gesponnen had de draên.
O suster. ’k roep u om de selve saecken aen;
Ghy blinckt dan waerghe blinckt, als star in ’s hemels troone: (*)
Een bloed twee susters blaeckt, u ’s vader, my de soone.
Ay sie, het smeeckend saed van ’t koningklijck geslaght,
Onnoosel, ongerept, en sonder vleck, verwacht
Al knielende uw’ gena. ’k Verander kuysche seden
Om uwent wil alleen: ’k verneerme tot gebeden
Met opset on uw’ Min. Dees dagh sal van gekarm
Of leven ’t ende sijn, er vrijster u erbarm.

HIPPOLYTUS.

Geweldige hemelvooghd, aenhoortghe dan soo goedigh
Soo koel de boosheên, en aenschoutse soo langkmoedigh.
En wanneer sultghe, soo ’t nu helder is en licht,
Wtschieten met uw’ vuyst den fellen blixemschicht?
Dat all’ de lucht geschud afstorte, en swarte wolcken
En nevelen den dagh verbergen voor de volcken:
En dat de starren, die terug gesprongen sijn,
Met krommen koers aengaen, en averechtsen schijn. (*)
En ghij bestarrent hoofd, ghy Titan rijck van vlamme,
Aenschoutghe, aensietghe noch de gruwlen van uw’ stamme?
Uw’ fackel dompel: vlie in dicke duysternis.
O goôn en menschenvooghd, hoe komt dat ledigh is
Uw’ starcke rechterhand? Staet door driesnijnde straelen
Noch ’t aerdrijck niet in gloed? Waertoe, waertoe dit draelen?
Op my het donder dreun: schiet my: ’t geschoten vier
Verbrande my geswind. De schuldige staet hier:
Ick heb de dood verdient: der stiefmoer ick in ’t ende
Behaeght heb. Ben ick ’t waerd dat my een’ vrouwe schende?
Scheen ick u reede stof tot soo een gruwelfeyt?
Heeft mijn’ gestrengheyt dat verdient? o ydelheyd,
O vrouwelijck geslaght, die overtreft in boosheyd!
O die Pasiphaë dart tarten in godloosheyd,
Die swaer ging van ’t gedroght: dese heeft sich slechs bevleckt
Door schennis, en of lang het schelmstuck was bedeckt,
Noch baerdese eene vrucht, die alles bragt tot kennis,
Door tweegestaltigh merck: het twijffelkind de schennis
Der moeder melde, doen ’t sijn stiersch gesicht opsloegh;
Als of het sprack: die buyck, die buyck was ’t, die ’u droegh.
O drie en viermael ghy geluckigh hebt verworven
Een salig lot, die sijt gesneuvelt en gestorven
Door felle stiefmoers haet, door laegen en bedrogh.
’k Benijde, o vader, u, om dat Medea noch
Door gift u wou verdoen; maer dees’,  wie sou ’t gelooven?
De Colcher stiefmoêr verre in gruwlen gaet te boven.

PHÆDRA.

Ick selve kan seer wel de rampen onses huys.
Wy staen na’et geen ons past te schuwen als onkuisch:
Maer ’k ben my selve nu niet maghtigh. ’k Sal u volgen
Door woênde zee, door rots en vlieten, die verbolgen
Heen bruysen starck van stroom; en dul en ongered
Ick derwaert vliegen sal, waer datghe uw’ treden set.
O trotse ick kniel, en koom uw’ knie met bede raecken.

HIPPOLYTUS.

Verr van ons lichaem, wech met dit onkuysch genaecken.
Wat ’s dit? Syt tijt oock aen ’t omhelsen even graegh
Men ruck van leêr, dat sy verdiende straffe draegh.
Ick heb mijn’ slinckerhand geslaegen in heure hayren,
En ’t onkuysch hoofd gedraeyt. (*) Diane, uw’ boschautaeren
Is noyt rechtvaerdiger ’t geplengde bloed gewijt.

PHÆDRA.

Nu maeckghe my mijn’ wensch deelachtigh Hippolyt:
Ghy heelt mijn’ dolheyd: dit verworf ick met geen karmen,
Dats dat, behoudens eer, ick sterreve in uwe armen.

HIPPOLYTUS.

Vertreck flucx, leef, verwerf oock ’t minste niet van my,
En ’t aengeroerde swaerd verlaet’ mijn’ kuysche sy’.
Wat Tanais ofme sal van dese smetten wassen,
Of wat Maeoot, die sijne ongriesxsch waterplassen
In Pontus pekel giet? Met all’ den Oceaen
De groote zeegod niet dit gruwelijck bestaen
Afspoelen soude. O woud, o wildernis, o dieren!

VOÊSTER.

Hy is op ’t stuck betrapt, op mijn gemoed, aen ’t tieren:
Wat sammeltghe versuft: men legge op het het feyt,
En ongedaeght men van godloose geyligheyd
Hem self beschuldigh: sond die moet hier sonde kleeden.
’t Veyligst voor die vreest en ducht eerst toe te treden.
Men lijde, of dar en maeck door voorbaet sich gewis.
Wat tuygh sal ’t weeten, mits de schuld verburgen is?
Atheensche burgers, komt, komt, knechten helpt ons trouwelijck
De schaecker Hippolyt, die schenner parst ons grouwelijck:
Hy pleeght geweld en kracht, en dreyght vast met de dood,
En schrickt die kuysche siel, en houd den degen bloot.
Siet schielijck gaet hy door, en vliende sijner straeten,
Heeft bevende en verbaest ’t rappier hier leggen haeten:
Dit hebben we als een pand van ’t leelijck schellemstuck.
Verquickt dees’ druckighe eerst: dat niemand op en smuck
De woest gesleurde pruyck, en ’t hayr gescheurt soo wrevel:
Na stad vry draeght het merck en teecken van dit evel.
Mevrou, schep moed mevrou, wat krabtghe u soo benout,
En schuwt een yeder, die uw aengesicht aenschout?
’t Gemoed plagh yemand wel door overspeligh blaecken,
En niet het ongeval onkuysch en vuyl te maecken.

REY.
Wijse: Phœbus is lang over de zee.

Sneller vlied hy met sijn’ voet
Als de storrembuyen plegen:
Sneller noch als Corus doet
Wen hy haspelt wolck en regen:
Sneller als de snelle veert
Van een star’, wiens lange steert
Drijft, waer ’t de wind begeert.

Dat de Faem, die ’t lang verleên
Aenschout als een Godlijck wonder,
Aller ouden schoonigheên
Tegens d’uwe in het bysonder
Vergelijcke, uw schoon gestalt,
Dat het staerend oogh gevalt.
Soo veel te schoonder bralt.

Klaerder als de blosse maen,
Wen haer schijnsel is voltogen,
En haere hoorenvlammen staen
Op de pruyck in kringk gebogen; (*)
Daerse sluymersoet en sacht
Haeren wagen spoeyt met kracht,
En ’t hooft opbeurend lacht.

Starlicht wissel oock sijn’ glans,
Als de nachtbo schemerschincker,
Avondstar gewasschen t’hans
In den grooten vlietendrincker,
En de selve met haer’ kar,
Alsoo haest ’t licht kriecken dar,
Weer klaere morgenstar. (*)

Ghy, o Bacchus, weergekeert
Wt het oost, met roof verladen,
Dat met wijngerdtorts u eert;
Ghy, wiens spiesse, rijck van bladen,
Schricken doet het tigerdier;
Ghy, die ’t hoornigh hoofd soo fier
Bebind met mijtercier

Schoon ghij eeuwigh jonghlingh sijt,
Ruigh van hayr, noch moet ghy ’t geven,
Voor het hoofd, dat Hippolyt
Ongeciert beurt opgeheven:
En of Thseus sich behaeght,
Bacchus bet geviel der maeghd,
Daer Griecken af gewaeght.


Wijse: Sei tanto gratioso.

O schoonheyd, twijffelachtigh
Besit en goed der sterffelijcke menschen,
Natuurgaef, die onmaghtigh
Van duur, men siet in korten tijd verslenssen;
Hoe glipt ghy heen
Met snelle treen?
En nauwelijcx verschenen,
En nau bekeecken
Soo sijtghe ’t oogh ontweecken
En verdwenen.

De mist van ’s somerswoegen
En plondert niet soo seer gekleurde daelen, (*)
Die nieuwe lentens voegen;
Wanneer de son in sonnestand met straelen
Van boven blaeckt
En steeckt, en maeckt
Dat met veel’ kleendre raden
De nachten jagen,
En houden, door ’t vroegh daegen,
Kortre paden. (*)

De lelibloemen quijnen,
De roos, het hoofdcieraed haer hoof laet hangen;
Gelijck het schittrend schijnen
Word met een’ blick geruckt van teere wangen.
Hoe dickwils plagh
Geen heele dagh,
Maer ’s heeten middaghs heette,
Der schoonsten leden,
En aenschijns roem t’onkleeden,
Door een’ smette?

De schoonheyd is verganklijck.
Wat wijse sla soo bros een goed vertrouwen?
Gebruyckse in ’t leven dancklijck,
Terwijl ghy mooght, en schuw het naberouwen.
Stilzwijgend glijd.
En glipt de tijd,
Gevolght van slimmre stonden.
Staegh, staegh d’aenstaende
Veel slechter dan gaende
Sijn bevonden.

Wat voert in ’t woud uw’ sinnen?
Geen’ schoonheyd wisser schuylt in achterwegen, (*)
Onvroome brongodinnen,
Een’ schaer, die staegh door wulpscheyd is genegen
Om ’t schoone kind,
Dat sy bemind,
In bronkristal te trecken,
U sal omringlen,
Daer’s middaghs boomencinglen
U bedecken.

Berghwufte Pan, mitsgaders
Bossaginymf uw sluymren sal belaegen:
Of t licht, dat na d’Arcaders
Geboren is
, u minne toe sal draegen.
Uw oogh de maen
Verlieft hiel staen,
Met haeren witten wagen
Haer wolckloos swijmen
Wy weten toverrymen,
Doen wy ’t sagen.

Wij bliesen de trompette,
Maer Hippolyt, ghy waert die haer deed treuren,
En haeren loop belette.
De nachtgodin, op datghe haer mooght gebeuren,
Haer’ reyse staeckt.
Geen’ sonne blaeckt
Uw aensicht? loude u selden
Verkleumt doet krimpen.
Geen’ witte marmorglimpen
   By u gelden. (*)

Hoe lieflijck is t’aenschouwen
Een aengesicht, daer dapperheen in sweven:
Twee staetige winckbrouwen
Vol majesteyts, hem tot een cier gegeven.
Sijn witte neck
Mahg ’t sonder vleck
In glans by Phœbus haelen;
Wien locken cieren
Die om de schouders swieren,
En staegh dwaelen.

Kort hayr u best wil passen,
Dat niet gevlijt en is na sekre wetten,
En ’t voorhoofd ruygh bewassen.
Uw’ kracht kan strenge en strijbre goôn verpletten.
Uw forsse geest
Geen’ reusen vreest.
Uw’ borst geen’ Mars dar wijcken:
En door t wel tieren,
Uw’ spieren Hercles spieren
Vroegh gelijcken.

Indienghe op ’t paerdenrennen
Belust sijt, ghy sult Cyllarus betoomen,
En ridderlijcker mennen
Als Castor self, in ’t midden aller vroomen:
Of span de pees
En seenwe en vlees,
En schiet na uw vermogen
Om ’t veerst; noyt rieten
Van Creten streng in ’t schieten
Veerder vlogen.

Of micktghe als Partsche volcken,
Geen pijl sal sonder vogel nederstijghen:
Uw schichtpunt in de wolcken
Sal sijnen roof, ’t laeu ingewand doorrijgen.
Hoe selden heeft
Men oyt beleeft
Dat schoone sijn behouden?
God wil u spaeren,
O bloem, verduur met jaeren
Onschoone ouden.

Wat dar een wijfs oploopentheyd
Niet doen en dencken? sy bereyd
Aenklaghten, och een schendigh ding,
Voor den onnooslen jongeling;
En met gesleurde pruycke tracht
Geloof te krijgen naer haer’ maght,
In soo godloos een’ eveldaed;
s’Ontoyt al ’t prachtigh hoofdcieraed.
Bevocht de wangen treurens moe:
En stelt met vrouwentreken toe
Bedrogh en allerleye list.
Mar hoe, wie komt hier aen? wie is’t,
Die in sijn aengesicht wtbreyd
Een’ koningklijcke majesteyt,
En moedigh in de lucht beurt ’t hoofd?
Hoe lijckt hy, datmen ’t nau gelooft,
Den schoonen jongman Hippolyt?
Ten waer de kaecken minder blijd,
Van bleeckheyd quynden doods en naer,
En ’t opgerecht en slordigh hayr,
Dat loochende. ’t Is Theseus wis,
Die ’t aerdrijck weergelevert is.


Ingezonden door J.R. van Wijk op: 19 July 2001