Joost van den Vondel (1587-1679)

HIPPOLYTUS

of

RAMPSALIGE KUYSHEYD.

DARDE BEDRIIF.

THESEUS. VOÊSTER.

THESEUS.

Ten laetsten ben ick eens ontvloden, na’et lang klimmen.
Den endeloosen nacht en ’t aspunt, dat de schimmen
In groote gevangenis beschaduwt, Mijn gesicht
Dat schemert, en kan nau gedoogen ’t lieve licht.
Eleusis viermael heeft geoegst vrou Ceres aeren:
De weeghschael dagh en nacht soo dick ging evenaeren, (*)
Terwijl de twijffelmoeyt van ’t onbekende lot
My, onder ramp van dood en leven, by den god
Des afgronds heeft verlet. Alleen een deel van ’t leven
’t Gevoelen der ellende is overigh gebleven
Voor my gants afgeleefde. Alcides maeckte in ’t lest
Een end van mijnen toght: en (doen hy wt sijn nest
Den rekel leyden sou, dien hy der helle ontruckte)
Was oorsaeck, dat met hem mijn weereldreys geluckte:
Maer d’afgematte deughd de voorge kracht ontseyd:
Mijn’ beenen beven. Oh, wat was ’t een arrebeyd
Van wt den viervliet, die met vlammen welt verbolgen,
Te snoffen na de lucht, Alcides spoor te volgen,
En doodsgevaer t’ontvlien? Maer wat voor een gedruys
Van schreyen raeckt mijn oor? Hoe isser voor in ’t huys
(Men melde het my) misbaer en traenen en ontstellen,
Vermengt met droef gekarm? den vooghd en waerd der hellen
Al heel die herberg past.

VOÊSTER.

                                       ’t Is Phædra die te groots,
En heel hardneckigh by het raedslot blijft des doods,
En ons geschrey veracht, en dreyght van hier te scheyden.

THESEUS.

Wat oorsaeck heeftse sich tot sterven te bereyden,
Voorneemlijck nu haer man gekeert is moegereyst?

VOÊSTER.

Dese oorsaeck self veel eer een’ rijpe dood vereyst.

THESEUS.

Wat of’er wightighs magh in dees’ verbaestheyd schuylen?
’k Verstaet niet: spreeck klaer wt. Wat port haer dus te huylen?

VOÊSTER.

s’Ondeckt het niemand niet, en overdroeve vrou
Verberght, in ’t diepst van ’t hart, ’t geheym van haeren rou,
En is van opset, by sich selleve te slijten
’t Geen haer tot sterven port: dit is ’t dat ons doet krijten.
Oh spoey, ick bidde u spoey, is ’t noodigh, ga dus voort.

THESEUS.

Ontsluyt ’t gesloten hof, en opent ’s konings poort.

THESEUS. PHÆDRA.

THESEUS.

Helaes, mijn’ bedgenoot, is dat, na groot verlangen,
Het aensicht uws gemaels en bruydegoms ontfangen?
Wat maeckt uw’ rechterhand met dat gevatte swaert?
Hoe komt het dat uw moed om my niet  wat bedaert?
En waerom meldghe niet, wat dat u ’t licht doen wijcken?

PHÆDRA.

Ah, Theseus, groot van moed, ick bid u by den rijcken
En koningklijcken staf, by uwer soonen aerd,
By uwe komst, en by mijne assche alree vergaert,
Verunme dat ick sterf.

THESEUS.

                                   Wat doet u ’t sterven kiesen?

PHÆDRA.

Doods oorsaeck melden is doods waerde vrucht verliesen. (*)

THESEUS.

Geen mensch behalven ick, die heeft hier hoorens kans.
Wat schroomtghe voor ’t gehoor uws overkuyschen mans?
Seg op, ick sal ’t geheym in trouwen boesem decken.

PHÆDRA.

Vertreck niet ’t geenghe wilt, dat niemand sal vertrecken.

THESEUS.

Ick sal u nimmermeer vergunnen stervens maght.

PHÆDRA.

Wie kan ’t beletten, als ick sterven wil met kracht?

THESEUS.

Seg op, wat sonde dat ghy boeten wilt met sterven?

PHÆDRA.

Maer dat ick leef.

THESEUS.

                            Kan ick met traenen niet verwerven?

PHÆDRA.

Men sterft de waerdste dood, terwijl men wordt beschreyt.

THESEUS.

Sy swijght vast langs hoe meer: dit oude wijf ontbeyd
Dees voester ’t medlen sla door banden slagen smeten,
’t Geen dese weygert. Bind dese arm met boey en keten,
En drijft haer ’t geen sy heelt met slagen wt en pijn.

PHÆDRA.

Hou op, ’k salt seggen, wanneer ’t ymmers soo moet sijn.

THESEUS.

Wat keertghe van ons af uwe oogen rood geswollen,
En deckt met uw gewaed de traenen die ’er rollen
En bigglen reys aen reys van uwe kaecken? nu.

PHÆDRA.

O schepper van den goôn, tot tuygh aenroep ick u,
En u, o schitterglans van ’s hemels fackelvlamme,
Wiens opgang oirsprong gaf aen onsen hoogen stamme;
Besprongen ben ick niet met mijnen wil geschend:
’t Geweten niet besweeck door stael of dreygement:
Het lichaem evenwel geweld en kracht most voelen:
Ick sla mijn kuyscheyds smet met wondenbloed afspoelen.

THESEUS.

Seg op, seg op, wie heeft mijn’ roem verdelght soo ras?

PHÆDRA.

Die, dienghe minst verdenckt.

THESEUS.

                                               ’k Wil ’t weeten, wie het was.

PHÆDRA.

Dit swaerd des schenners sal ’t u duydelijck kunnen seggen,
Hetelck hy, ang voor ’t volck, ontvliedend hier liet leggen.

THESEUS.

Wat schelmstuck, wee my, sie ’k? wat sie ’k voor een gedroght?
Het koningklijck yvoir, soo karteligh doorwrocht
Met kleene beelden: ’t hecht dat praelt met ’t Attisch wapen,
Maer waer langs of hy self ontsnapt is?

PHÆDRA.

                                                           Dese knaepen
Verbaest hem sagen vlien, soo snel als of hij vloogh.

THESEUS.

By d’ heylge godesvrucht, by d’oppergod om hoogh,
En die het tweede rijck der golleven met maght toomt;
Waer her of dese smet van ’t schendighe geslaght koomt?
Heeft Griecken dien gequeeckt, of Phasis Colhis vloed
Of Scytsche Taurus? Dit van deughd veraerdend bloed
In sijnen stam gelijck, en aerd na sijne moeder:
Den Amazonen is het eygen langs hoe woeder
Te haeten ’t huwelijck: en ’t lichaem, dat lang reyn
En kuysch was, door mosbruyck te macken lustgemeyn.
Snoode afkomst, die geen’ wet eens betren lands kan binden.
Self dieren bloedschand vlien, en die niets schandlijck vinden,
Bewaeren noch de wet van bloedverwantschap. Waer
Is ’s jongsmans aengesicht, en dat gemaeckt gebaer?
Die majesteyt, die soo ontsaghelijck wou schijnen,
Geneyght tot overoude en lang verstorve mijnen?
Dat statigh opsicht, en die strenge stuure zeën
Des guuren ouderdoms? O ghy bedrieghlijckheen
Des wandels, die soo diep verberreght uw’ gepeynsen,
En met ’t schoon aenschijn kunt de smet der siele ontvenysen.
„De schaemteloose sich met schaemte kleeden kan:
„Godvruchtigheyd bedeckt den Goddeloosen man
„En rust den stouten mensch: bedriegers prijsen waerheyd
„De laffe schijnen streng. O swerver in de naerheyd,”
De bosschen, wildeman, kuysch, ongerept en ruw;
Hoe waertghe t’mijner schand dus lang van ’t hylick schuw?
En lustme het u aldus het mannenrecht te winnen,
En van mijn bedde met dit schelmstuck te beginnen?
Nu, nu weet ick ’t u danck, o god daer ’t al voor beeft;
Dat door mijn’ vuyst geraeckt, Antiope is gesneeft:
Dat ick, afstijgend naer des afgronds duystere holen,
U uwe moeder niet sorghvuldigh liet bevolen.
Loop, loop, voorvlughtigh, wijd door ’t onbekende land;
Schoon ghy gescheyden word aen ’s aerdboôms andren kant,
Door Oceaesche diepte, en wandelt daer gescholen
In d’andre weereld ghy treed tegens onse solen,
Al is het datghe u berght in d’allerveerste wijck,
En ’t aspunt overschrijd, dat steyle en naere rijck,
En veerder doolt dan ’t sneeu der grijse wintersche oorden,
En ’t buyich dreygement van ’t kil bevrosen Noorden
Laet achter uwen rugh; noch sultghe niet ontgaen
De straffe van uw quaed: staegh sal ick achteraen
U, die voortvlughtigh sijt, nastappen al verbolgen,
En, alle winckels door, u op de hielen volgen,
En overmeeten ’t al, ’t geen ghy gesloten waent,
’t Geen veer leyd, ’t geen dat schuylt, ’t geen woest en ongebaent,
En heel verscheyden leyt: geen’ plaetse salme weeren.
Mijn’ bedeloften ick oock herwaert aen sal keeren,
Waer langs men met geen’ schicht u kan doorschieten fel.
Ghy sult vernemen, wie gekeert is wt de hel.
De vader van de zee verwilgde my drie beden,
En heeft dees’ gifte by des afgronds heyligheden
Bevestight met een’ eed: o zeevooghd, nu is ’t tijd,
Vergunnme een’ droeve gift, en geef dat Hippolyt
Niet langer en aenschou de blijde sonnestraelen:
Geef, geef, dat’s vaders toorn ter schimmenwaert doe daelen
Den boosen jongling: o vader, kom uw’ soon
Rampsaligh nu te hulp. Wy souden voor uw’ troon.
Niet spillen dese gaef, als sijnde d’alderleste,
’t En waer groot hartenleed ons dit van ’t harte preste.
Ick heb in s’afgronds poel mijn’ bedeloft gespaert,
En by d’afgrijslijckheen van Pluto onder d’aerd’,
Doen d’helsche vorst ons dreyghde, ang sijnde voor sijn vrouwe;
O vader, nu bewijs uw toegeseyde trouwe.
Hoe toeftghe noch, en maeckt de zee noch geen geruysch?
Beweef de duysternis met buldrend gedruys
Van winden, die het vlack met swarte nevels decken
Ontruck ons starrenglans en ’s hemels heldre plecken:
Giet wt de soute zee: gedroghten weck op ’t ruym,
En daghvaert  in uw’ toorne oock ’t Oceaeansch schuym.

REY.

   O vrou natuur, ghy moeder van den goôn,
   En ghy, o vooght van ’s hemels klaeren troon,
   Die het gestarnt aen ’t snelle dack gespreyt,
   Eh d’assen met geswinde naeven dreyt, (*)
En wentelt staegh de wufte flonckervieren;
Hoe waecktghe soo besorght in ’t hemelstieren?

  Soo dat nu vorst en rijp het bosch ontkeed:
   Nu d’appelboom weer koele schaduw spreed:
   Dat nu de neck des somerleeus verschroockt
   Met grooten brand, en hette ’t koren koockt:
Nu weer de herbst, doo ’t maetighen der tijen,
Het weeldigh oeft tot rijpheyd doet gedijen.

   Maer waerom ghy de selve groote god,
   Die ’t allergrootst bestiert na uw gebod;
   Op wien ’t gewicht der wijde weereld drijft,
  Dat na uw’ wenck sijne ommekreyssen schrijft;
Hoe sietghe met soo groote een’ sorgeloosheyd
Van boven aen der menschen bittre boosheyd?

  Soo datghe den godloozen niet en schut,
  Nocht na verdienst den vromen streckt tot nut.
  Onordentlijck Fortuyn ons doen beleyd,
  En blind en sot haer’ gaeven spilt en spreyd:
Haer’gunst doet het aldernoodste opluycken,
En heyligheyd voor maght en geylheyd duycken.

  In ’t heerlijck hof bedrogh den meester maeckt:
  „ ’t Volck lacht, wanneer een dief op ’t kussen raeckt:”
  Het eert en haet een’ selven wispeltuur.
  Rechtvaerdigheyd bekomt haer’ vroomheyd suur
De kuysche siel in armoe diep blijft steecken,
En overspel heerscht maghtigh door gebreecken.
O dwaese schaemt van buyten schoon bestreecken

Maer wat of ons dees bood voor tijding brengen sal?
Hy sieter druckigh wt, en houd al hijgend stal. (*)


Ingezonden door J.R. van Wijk op: 19 July 2001