Joost van den Vondel (1587-1679)

HIPPOLYTUS

of

RAMPSALIGE KUYSHEYD.

VIIFDE BEDRIIF.

THESEUS. PHÆDRA.

THESEUS.

Wat dolheyd noopt u, die ontstelt sijt door ’t geween?
Wat wil de bloote kling? Wat wil dat droef gesteen,
En ’t jancken op het lijck uws vyands korts verbannen?

PHÆDRA.

O fellen afgronds vooghd, koom my, koom my aenrannen:
Stier tegens my ’t gedroght der blaeuwe baeren wt:
Wat Tethys, wreed van aerd, in haeren schoot besluyt,
En al wat d’Oceaen met wufte pekelgolven
Bevattend, in het diepst der gronden houd gedolven.
O Theseus staegh vervloeckt, o die noyt waert gewoon
Te keeren met geluck. Den vader en den soon
Uw’ komste ’t leven kost. Ghy sloopt uw huys moorddaedelijck,
Door min of haet altijd uw’ eyge vrouwe schadelijck
O Hippolyt, hoe sie ’k uw aenschijne dus in ’t stof?
Heb ick ’s soo toegemaeckt? Wat wreede Scinis of
Procrustes heeft gespreyt uw’ lieve ledemaeten?
Of wat Cretenser stier, tweestaltigh, wtgelaeten
In ’t loeyen, daer hy me Dadaelschen doolhof vult,
Heeft met gehoornden muyl soo fors u sonder schuld
Verscheurt? Oime, waer of uw’ schoonheyd is gebleven?
Uwe oogen ons gestarnte? Hoe, leghtghe sonder leven?
Een luttel u vertoon, en luyster na mijn’ reên.
Ick spreeck niet schandelijcx. Ick sta u toe de peen
Te boeten met dese hand, en sla het lemmer drucken
In dese onreyne borst; en van haer’ schelmstucken
Met eenen van haer’ siel uw’ Phædra stroopen ras;
En volgen u ontsint, door zee, door ’t helsch morasch,
Door viervliet en door Styx. Laet ons de schimme paeyen.
Ontfang mijn hulsen en het hayr, met droevigh schrayen
Geruckt van ’t voorhoofd, rood van nagels opgescheurt.
Te paeren siel met siel en vielme niet te beurt;
Maer’t isme wel vergunt te paeren d’ongelucken.
Indienghe schuldigh sijt aen bloedschands schellstucken, (*)
Soo sterf gewillighlijck der min te wille dan;
Indienghe suyver sijt, ter liefde van uw’ man.
Of sal ick mijn gemael by blijven in het huwelijck,
Dat ick bevleckte door dees’ misdaed al te gruwelijck?
Ontbrack die gruwel noch, op dat ghy onbesmet
Gebruycken soud een door het bloed gewroken bed?
O dood, ghy stilpijn van het quaed der minnezeden!
O dood, ghy eere der geschondene eerbaerheden,
Wy vlien tot u; doe op, doe op uw’ sachten schoot.
Athenen hoor, en ghy, o vader, ruym soo snood
Als vege stiefmoer, valsch is ’t geen ick u vertelde,
En logenachtigh, als een’ sinneloose ontstelde,
Versierde ick schennis, die mijn hart door rasery
Self ingesopen had. Rampsaelge vader, ghy
Het straf genomen van ’t geen valsch is en gelogen.
D’onnoosle jongeling, heel kuysch van siel en oogen,
Door mijn’ bloedschennis hier gesmoort leyt in sijn bloed.
Ontfang, o Hippolyt, het geen u waeren doet. (*)
Mijn’ goddeloose borst ontbloot ick voor ’t rechtvaerdigh
Ter wraeck geslepen spits. Mijn wondenbloed sal waerdigh
Den heylgen jongeling ’t lijckoffer nu voldoen.
Leer, leer, o vader, wt de stiefmoêr, met wat soen
Ghy uw gesleurden soon sijn’ schimme moet bevreden:
Bestel hem na verdienst in onderaerdsche steden.

THESEUS. REY.

THESEUS.

Ghy keel des jammerpoels, bleeckverrewigh en graegh,
Spelonck van Tænarus, vergetelvliet, die staegh
Sijt aengenaem der siel, gemat door veele rampen,
Ghy log en traegh moerasch, ontfangt in uwe dampen
My goddelosen mensch, en druckt met endloos wee
Hem, die gedompelt word. Nu, wilde woeste zee,
Nu, zeegedroghten, fel van aerd, en wat beneden
In Proteus baeren schuylt, komt herwaert, ruckt de leden
Van my, die in soo een groot schelmstuck juych en lach,
In d’allerdiepste kolck: en ghy, o vader, ach!
Die willigh staegh verhoort mijn’ toornige gebeden;
’k Heb een doodwaerdigh feyt bestaen, en heb de leden
Mijns afgescheden soons door moord ter neergeleyt,
En deerlijck over veld en ackers heen gespreyt:
En die ’t versierde quaed wil wreecken na vermogen,
In waere boosheyd ben vervallen door de logen.
’k Heb met mijn midaed zee en lucht en hel vervult.
Dees’ rijcken alle drie die waegen van mijn’ schuld.
’k Hoop wijders op geen heyl. Was ’t daerom dat ick keerde?
Ah, stond u hierom op de ruyme pad na d’eerde,
Op datghe beyder lijck en dobblen moord aenschout?
Om van uw’ vrou en kind versteecken ongetrout,
Het lijckrijs uwes soons en uwer gemaelinne
Met eene selve torts t’ontstecken, droef van sinne?
Alcides, schencker van het swarte en naere licht,
Send Dis uw’ gaeve weêr. Herlever mijn gesicht
d’Ontvlode schimmen. Wee my goddeloosen mensche!
Vergeefs ick om de dood soo korts verlaeten wensche.
Ghy raeuwaert, kunstenaer des neerslagh van uw’ soon,
Die moord gebrouwen hebt, soo fel en ongewoon,
Eysch nu verdiende straf op uwen eygen koppe.
Een’ pijn, die d’aerde raeckt met streng gebogen toppe,
Den losgelaten na den hemel spouwe in tween.
’k Word steyl geschoten over Scirons rotsen heen.
’k Heb swaerdre straf gesien, die Plegeton (wiens golven
Omsinglen de gedoemde, in helschen brand gedolven)
De sondaers lijden doet. ’k Weet ree wat straf, wat kolck
Mijn geest te wachten hebb’.  Wijckt, wijckt, misdaedigh volck,
De stadige arrebeyd van Sysiph, grijs van jaeren,
Sijn steen, op desen neck getilt me groot beswaeren,
Mijn slaevenden armen matte. Ick sy ten spot de vliet
Die op de lippen staet. De felle vogel schiet
Van Tytius na my; ten straf mijn’ lever wasse
En ghy, Ixion, rust: het rad dam om uwe asse
Herwentelt sonder te weerstreven even seer,
Dat draegh mijn’ leden wegh, met toegedreven keer. (*)
Gaep, aerdrijck, bayerd, in wanschapenheyd afgrijsselijck,
Ontfangme, ontfangme, ’k Ga met meerder recht na’et ysselijck
Gedoemde sielenspoock: ick volge mijnen soon
Vertsaegh niet, schimmenvooghd, ’k naeck suyver uwen troon.
Ontfangme, die niet meer sal ’t eeuwigh huys begeven.
Geen bidden goôn beweeght: maer werdense gedreven
Met smeecken tot wat schelms, sy gaven haest gehoor.

REY.

De tijd van rou en klaght duurt eeuwigh door en door,
O Theseus, uwen soon betael sijn’ leste stacy,
En berg geswind de leên, soo gruwelijck elyaci
Gesleurt, gescheurt, en vuyl besoedelt van den moord.

THESEUS.

Brengt herwaert ’t overschot des lieven lijfs: brengt voort
’t Gewight der leden, ruw en reuckloos gaêrdraegen.
Is dees mijn Hippolyt? Ick, ick heb u verslaegen,
Ick ken mijn’ schendaed: ’k heb om ’s vader hulp gebeên.
En nuttigh vadergift; op dat ick niet alleen
En eenwerf schuldigh waer, als vader aen dees’ plaegen.
O kinderloosheyd, ramp in afgesloofde dagen,
Erbarmelijcke man, omhels, omhels de leên,
En nedervalllend stoof, met hartelijck gesteen,
Al watter van uw kind noch over is gelaeten.
Schick des gescheurden lijfs misleyde ledematen,
O vader, ordentlijck te saemen al geheel.
En op sijn’ plaets herleg een yeder dwalend deel.
De starcke rechterhand lagh hier: de slincke, op ’t mennen
Des breydels afgerecht, op des plaets. Wy kennen
De merreckteekens van de slincke syde. Och och!
Hoe groot een deel ontbreeckt, aen onse traenen noch?
O ziddrende handen, leert in uwen treurplicht harden:
De dorre kaecken van geen’ traenen vochtigh werden
Terwijl de vader telt den soon sijn’ leden toe,
En ’t lichaem maecxel geeft. Dit lit besie eens, hoe
’t Van allesins is met veel’ wonden afgegeten,
En vormeloos al heel? wij twijflen ofwe weeten
Welck deel dat uw is; doch ’t behoort u lijckwel me.
Hier leg het, niet op sijn’, maer op een’ leêge ste.
Is dat dit aenschijn, klaer van twee gestarrende oogen,
Daer ’t vyandlijck gesicht tot Min door werd bewogen?
Waer is de schoonheyd toe vervullen wt haer’ kracht
Vervloeckte schicking van der goden oppermaght.
O felle rasery, keert soo de soon op heden
Ten vader, door de kracht van mijn’ gestorte beden?
Onfang de jongste gifte uws vaders dan: ick sel
Uwe wtvaert menighmael noch houden met gequel.
’t Vier ondertusschen ga met desen dingen strijcken.
Ontsluyt het huys vol drucx, door dees’ vermoorde lijcken.
Geheel Athenen klinck van rougalm. Ghyliên gaet,
Ontsteeckt het lijckrijs van het koningklijcke saed.
Maer ghyliên, veldwaert soeckt na ’s lijfs verspreyde stucken.
Dat d’aerde haer godloos hoofd bevalle, en swaer moet drucken. (*)


Ingezonden door J.R. van Wijk op: 19 July 2001