Joost van den Vondel (1587-1679)

JEPTHA OF OFFERBELOFTE.

HET DERDE BEDRIJF.

JEPTHA. HOFMEESTER.

JEPTHA.

Gy onderzocht by wijl mijn gemaelin
Na mijn vertreck?

HOFMEESTER.

                            Ick toetste meer of min
Hoe ít lach in haer gedachten, doch met schroomen:
Een vrouw is teÍr. Men dorst niet nader komen,
Om achterdocht te schuwen. Had zy iet
Geroken van ít genaeckende verdriet,
En hoe het kint ten berge met haer reien
Vertrock, om daer den maeghdom te beschreien,
Wat ging ons aen? hoe had men haer geredt?
Zy waer al doot of lagh van schrick te bedt.
Nu trock ze u na, tot danckbaerheit gedreven
Om díoverhant, u weer van Godt gegeven.
Zy smilt schier van verlangen naer het kint,
Het eenighste een, dat zy naast Godt bemint.

JEPTHA.

Ter weerelt leeft geen droever man en vader,
De rouw gaet nu in arbeit. Hoe dees nader
Aen ít baren is, hoe my de last meer smart,
En met dien last ontzinckt me zin en hart,
Een ander melt zijní rouw, magh zich verluchten,
Maer ick ontzagh en vreesde eení zucht te zuchten,
En kropte mijn verdriet in nacht en dagh.

HOFMEESTER.

Zy merckte al dat u iet op ít harte lagh.

JEPTHA.

Zy vraeghde eerst, wat mijn moedigh hart moght prangen.
Na zulck een zege en eer, van Godt ontfangen;
Toen stelde ick mijn gelaet, gelijck een helt,
Die triomfeert en niet als ít was gestelt;
Heel anders dan toen Ammons heir te paerde
Ons opquam met den schitterenden zwaerde,
Godts stamhuis dreighde alleen in mijnen hals
Tí onthalzen; toen me in zoo veel ongevals
Niets overschoot dan Godt, in ít voorstí der troepen,
Op tí offren wat, ter poorte uit van mijn hof,
My eerst gemoete, alleen Godts naem ten lof.
Ick docht niet, dat zy dí eerste my zou groeten,
Uit deze poort met zang en bom gemoeten,
Stof geven aen den vader, in dien staet
Van schrick en rouw, te scheuren zijn gewaet.
Ick docht niet, dat mijn dochter dí offerhande
Most strecken, die zich zelf voor ít lant te pande
Zou stellen en vrijwilligh ten altaer
Zich wijden, my gelijck eení zegenaer
Omhelzen, als ick ít jammer quam te mellen,
Och, sprackze, gunme alleen dit uit te stellen,
Twee maenden op ít geberghte mijní maeghdenstaet,
Het ondergaen van ís levens dageraet,
Met mijnen rey weemoedigh te beweenen.
Och vader, badze, och vader, rust van steenen.
Hebt gy dit Godt gezworen met een eedt,
Ick offre Godt mijn leven, ben gereedt
Te sterven, ít volck met mijne doot te zegenen,
Mijn zuiver bloet op ít lant te laeten regenen,
Te storten, al den stammen tot een zoen.
Dus voer ze heen, gaf moeder geen vermoÍn:
Dat jammer zou haer tijts genoeg bedroeven.
Hoe wort mijn hart beklemt gelijck met schroeven!
Wy hadden ít u ter noot geopenbaert.
Och, Ammon, rant vry Jeptha met uw zwaert
En zeissens aen, het staet hem licht te sneven.
ík Vont heil in ít velt, maer tíhuis noch lust noch leven.
Een woort, uit noot gesproken veltme neÍr.
Geen Ammon dreightme nu met zwaert en speer:
Ick heb my zelf ten vyant, sta benepen;
Mijn eigen zwaert is tegens my geslepen.
ík Heb al den staet tot tweemael trots geredt
Uit slaverny, nu strijde ick met mijn bedt
En erfenaeme en ga in haer verloren.
Ter quaeder uure is zy, helaes, geboren
Van my, die my alleen ten vyant heeft.
Ick heb mijn hoop en zegen overleeft.

HOFMEESTER.

Gy hebt voorheene u moediger gedraegen
In ít scheiden.

JEPTHA.

                      Zegh, mijn hartewee met knaegen
In ít hart gesmoort. Het uitstel streelt de pijn
En geeft van ver de rampen adren schijn.
Maer anders is ít van verre en onder díoogen
Wat anders (*). Och, de doot grimt voor mijne oogen;
Zy tast den stam in dí afkomst aen te stout.
Mijn aders slaen, de leden worden kout
En siddren. Noit schroomde ick onder ít horten
Der heiren, daer geheele benden storten
Rondom mijn lijf; nu treft me schrick op schrick.
Geen vader leeft rampzaliger dan ick,
Zoo ít leven heeft, alle oogenblick sterven,
Versteecken van zijn hoop en bloet en erven.
Watís Jepthaís huys? een lichaem zonder hooft.
Dit hadde ick my van Ifis niet belooft,
Maer hoopte noch uit grootvaÍr Josefs asse
Op stoel te zien de glori van Manasse;
Eení die (gelijck helt Gedeon wel eer
De koningen, gekroont langs ít roode meer
In Madan, Godts erfdeel leere ruimen,)
Dit zeestrant zou van Filistijnen schuimen.
Nu stort dees hoop in dí asch van ít offervier,
En smoort in bloet. Wat troost, wat raet is hier?

HOFMEESTER.

ík Heb dickwijl by den lantvooght díeer genooten,
Dat zonder my niet wightighs wiert besloten,
Noch vast gestelt in ís lants geheimen raet
Tot heil des volcks en nootweer voor den staat,
Maer vondt noit stuck, zoo zwaer in ít overweegen
Als dit. Hier wil des hemels vloeck of zegen
Op volgen. Eer of schande hangt hier aen.
De schael van ít brein zal heene en weder slaen,
Haer tong u wijs of onvoorzichtigh noemen
Elck naer zijn drift, dit kroonen of verdoemen.
Dí een schat u vroom, in ít houden van Godts eedt;
Een ander schelt u goddeloos en wreet.
De Heiden en besneden zal ít waardeeren,
Menschenofferen en wreetheit hier uit te leeren.
Een lantvooght, die de stammen zal gebiÍn
Naer Moses stijl, hoeft uit- en om te zien.

JEPTHA.

ít Was uitziens tijd, eer wij de boogen spanden
Om Ammons heir gewapent aen te randen,
Eer Gode blint het offer wierdt gewijt;
Nu is ít te spade en uit- noch omziens tijt.
De tijt staet pa. Men magh den eedt niet krencken.

HOFMEESTER.

ít Gevolgh vna ít werck geeft maghtigh achterdencken
Wat anders is ít  en van achter en van voor
Wat anders. Wat schepziende ziet hier door?
ít Beloven scheen u noodig vůůr het strijden;
Nu ziet gy dit van achter dus in lijden,
Met naberouw vast na, nu druckt en smart
U dees belofte en valt u op het hart,
Gelijck een steen. Godt wil uw hart verlichten
Een zelve zaeck heeft menige aengezichten,
Naer dat ze wordt gedraeit, gewent, gekeert
Op ís menschen oogh. Dit wort met rouw geleert,
En schande en scha. Zoo leert men al zijn leven.

JEPTHA.

Noch blijven wy op twijfelingen zweven.

HOFMEESTER.

Hier strijden twee noodpunten tegens een.
Kies een van beide, of rust, en kies íer geen.

JEPTHA.

Die rusten moght. Een dagh is haest verstreecken.

HOFMEESTER.

Opofferen, of uw belofte breecken
Staet hier in uw bedencken. Kies een een deel.

JEPTHA.

Voor ít zweeren stont ick noch op mijn geheel.
Toen hadde ick keur te zwijgen of beloven.

HOFMEESTER.

Uw vyant leght verslagen, gy staet boven.

JEPTHA.

Om jammerlijck te vallen in mijn bloet.
De zege viel my toe op dezen voet.

HOFMEESTER.

Wat voet? dat gy uw dochter Godt zoudt slaghten?
Opoffren?

JEPTHA.

                 Noit schoot dit in mijn gedachten.

HOFMEESTER.

Hoe staet gy dan verbonden aen uw woort?

JEPTHA.

Mijn eedt staet vast. De Godtheit heeft gehoort
Hem wijden wat my ít eerste uit mijne poorte
Gemoeten zou.

HOFMEESTER.

                         Geen die in haer geboorte
U zalighde en den naem van vader gaf,
Maer eer een kalf, of wat ten heuvel af
Quaem huppelen, het waer dan kalf of stieren
De wet beveelt de Godtheit stomme dieren
Op tí offeren.

HOFMEESTER.

                      De naem van dier is me
Den mensch gemeen, zoowel als ít stomme vee,
En mensch en vee zijn onderdaen aen ít sterven.
Men onderscheidt met recht die reden derven
Van dieren, klaer met licht van reÍn verlicht. (*)
Waer is de wet, die iemant houdt verplicht
Aen ít offeren van redelijcke zielen?
Dat is geen wet hanthaven, maar vernielen.
Doch díuitspraeck en het oordeel van de wet
Is aen den mont der priesteren gezet,
Bewaerders van de wet en Moses boecken:
Ick rade u by den priester raet te zoeken
En wetgeleerde, om niet zoo los te gaen.

JEPTHA.

En vinden zy dit offren opgeraÍn,
Hoe dan toe? Kan ick staen op hun besluiten,
Hen volgen, mijn geweten gaen te buiten?

HOFMEESTER.

Zij zullen niets besluiten zonder reÍn
En klaer bewijs. Zoo leert men onderscheÍn
De letter en den zin van ís hemels woorden;
Wat offren verschilt van kindermoorden.
Bestemmen zy dit offer met bescheit
En schijn van reÍn, hun geloofwaardigheit,
Hun aenzien geeft uw daet by ít volck eení luister,
Al dwaelde gy. De priester, om niet duister
Te wandelen
, schoon hy de wet verstaet,
Gaet zelf by Godt en zijne hut om raedt.
Dus raeckt hy best dees zwarigheÍn te boven.
Dus wort de schult, van uwen hals, geschoven
Op priesters hals, indien er is gefaelt.
Hoe heeft Godts volck in ít offren eer gedwaelt
Van Godt, die hun de wet, om niet te missen,
Genadigh schonck! in welcke duisternissen
Vervielen zy, die blint hunne eige vrucht
Het heilloos spoock opdroeghen, eene vlught
Van afgoŰn! (*) Kon den hemel dit behaegen?

JEPTHA.

Geensins. Zijn vrucht ten afgront op te draegen.
Wie zich zoo dwaes in ít offeren verliep, (*)
Ick draegh mijn vrucht hem op, die alles schiep,
Den eigenaer en heer van alle dingen,
Die my beschutte en Ammons maght kon dwingen.
Maer aengezien het raetzaem schijnt, Godts mont
Te spreecken voor het offren, laet terstont
Den priester en den wetgeleerde ontvouwen,
Op welck een gront dit outer staet te bouwen,
Godt stercke ons in de barning van dien noot.
Hier worstelen het leven en de doot,
De schande en eer, de vloeck en zegen tízamen,
Godtvruchtigheit en liefde, het betaemen
En schricklijkheÍn. Och hartstorm al te zwaer!
Hier loopt mijn ziel, of staetheil groot gevaer
Van schipbreuk, Och, wat zijde zal ick kiezen?
Godts zegen, of de gunst des volcks verliezen
Verschilt te veel, doch ít eerste weeght wel meest.
Hoe wanckelt hier mijn aengevochten geest!

HOFPRIESTER. WETGELEERDE. JEPTHA.

HOFPRIESTER.

Godt spaer de telgh van Josef en Manasse.

WETGELEERDE.

Dat zy gelijck een ceder eeuwigh wasse,
Het gansche lant beschaduwí met haer kroon.

JEPTHA.

De hemel spaere en zegenen Arons zoon
En Levijs zoon, leitstarren der geslachten,
Die op den troost van Godt Messias wachten

HOFPRIESTER.

Wat hooren wy? Ű onverwinbre helt,
Wat offer is ít, dat uw gemoedt ontstelt?
Eischt dí Opperste danckoffer, outervieren,
Een rijcke gaef van hondert witte stieren,
Voor uwe zege, op Ammons heir behaelt?
Treck op, treck op naer Silo: daer betaelt
Elck Gode zijn belofte en offergaven.
Zoo werde uw leet vergeeten en begraven,
U ziel ontlast van ít pack, dat heur bezwaert.

JEPTHA.

Geluckigh die aldus zijn bedevaert
Voltrecken magh met redenloze kudden
En danckbaer al zijn hart voor Gode uitschudden,
Maer ick, helaes, ben Gode en offerboet,
Een eenigh kint, mijn ziel, mijn hartebloet,
Gehouden op te draeghen, droef en druckigh.

WETGELEERDE.

Wie zijn geluck niet kent, leeft ongelukkigh
In rijck bezit. Wat baete al ís aertrijcks schat
Den eersten mensch, die ít paradijs bezat ,
En onvernoeght noch, tegen ís hemels wetten,
Zijn lippen aen verboden ooft zou zetten;
Waer op Godts vloeck hem van dit erf verstack
In ballingschap, verdriet en ongemack?
Zoo gaet het u. Godt zegende u met faeme
En eere en staet en dí eenige erfgenaeme,
Uw hoop en vreught: en wilt gij, tegens Godt
En zijne wet en uitgedruckt verbodt,
Haer offeren? wat plaegh verruckt uw zinnen!
Natuur leerde elck zijn kinders trouw beminnen,
Heeft kinderliefde en trouw in rots noch steen,
Maer in het hart der ouderen gesneÍn,
Gelijck een wet. Zy planteze oock in dieren,
Die door de lucht op hunne pennen zwieren,
Of zwemmen in de zee en watervloÍn,
Of weiden in geberghte en klavergroen.
De pelikaan, by mangel van den regen
En water, laet de jongen niet verlegen,
Maer opent zelf alle aders in zijn borst,
En tapt het bloet van ít hart, om hunnen dorst
Te lesschen, hen te spijzen met zijn spieren.
Gy hoort den leeu en beer en tyger tieren
En brullen, zoo de jaeger ít nest berooft.
Wat mensch is dan zoo dol, die nog gelooft
Den goeden Godt met bloedige offerhanden
Van kinderen te paeien, zoo de landen,
Bevochtight van Eufraat en vruchtbren Nijl,
Zelfs vreemt zijn van dien wreeden offerstijl
De Godheit der aertsvaderlijcke stammen
Eischt ís menschen hart en zuivere offervlammen,
Gehoorzaemheit en geensins menschevleisch.

JEPTHA.

Heeft Abraham, op ís hemels last en eisch,
Zijní eenigen en lieven eerstgeboren,
Waerin hem zulk een zegen was beschoren,
Niet op den berg gevoert, op ít hout geleit?
Stont Abraham niet willigh en bereit,
Om Isack met zijn blanck geweer te treffen?
Was ít gruwelijck? hoe loven en verheffen
Dan engelen en menschen hm zoo hoogh?

WETGELEERDE.

De Godtheit zagh met haer genadigh oogh
Dit aen, verboot by tijts den zoon te dooden

JEPTHA.

Godt had nochtans dit offer hem geboden.

HOFPRIESTER.

Tot eene proef van ís mans gehoorzaemheit,
Geloof en trouw, die, meer dan os en geit,
En stier en ram, den Oppersten gevallen;
Want dí Opperste behoeft noch vee, noch stallen.
De Godtheit eischt gehoorzaemheit en ít hart.

JEPTHA.

Daer deert het my. Dat is het dat my smert

WETGELEERDE.

Wat smert u?

JEPTHA.

                        Dat ick Godt verongelijcke,
Zoo ít hart hem niet gehoorzaeme en dit blijcke
Door ít offer, hem belooft voor dí overhant.
Ick steecke in schult: belofte is een verbant.
Hier staer mijn ziel geketent en gebonden

HOFPRIESTER.

Gy hebt door die belofte u onderwonden,
Het geen noit mensch vermoght.

JEPTHA.

                                                    Ben ik geen heer
Van mijne vrucht?

WETGELEERDE.

Zoo verre het tot eer
De Godtheit streckt; nu streckt uw dwaes beloven
Ten laster van Godts naem en eer daer boven.
Indien gy dees belofte uitwercken zult.
Uw ziel vervalt dan allerdiepst in schult.
Is aít redelijck zijní dieren eedt te breecken?

HOFPRIESTER.

Volbrengt gy dien, de hooghste zal het wreecken.

JEPTHA.

De wetbelofte is vast by Godt gestelt

WETGELEERDE.

In billyckheit; geen reuckeloosheit gelt
Noch kan voor Godt bestaen, in geene wijze.

JEPTHA.

Het voeght niet dat een vorst zich zelven prijze,
Maer gy, die licht en duisternisse scheit,
Alziende Godt, Ű aldoordringentheit,
O engelen, in ít eeuwigh licht daer boven
Zoo hoogh verlicht, gy weet hoe mijn beloven,
In ít dringendste en in ít nijpen van dien noot,
Uit loutre liefde en gloÍnde ijver sproot,
Om Godts altaer en erfdeel met deze ermen
Te zuivren en geensins in ít beschermen
Van Moses wet tíontbreecken, na een juck
Van achttien jaer, te jammerlyck in druck
By ít volck bezuurt. Hoe kan een rein geweeten
Godts weldaÍn en zich zelf zoo gansch vergeeten!

HOFPRIESTER.

Wy volgen u, zoo ver het Godt gehengt.

WETGELEERDE.

Uw yvren was loflijck, maer gemengt
Met onverstant.

HOFPRIESTER.

                         Uw ooghmerck was Godt eeren,
Maer ít middel strijt recht tegens Godts begeeren.

JEPTHA.

Wat middel kan my va dien bant ontslaen?

WETGELEERDE.

Danckofferen, dat wettigh magh bestaen.

JEPTHA.

Mijn heilige eedt is my een wet geworden.

HOFPRIESTER.

Een gruwelwet. Zy strijt met Moses orden,
En Godts verbodt, raeckt Godt aen zijne kroon.

JEPTHA.

Hoe luidt dit verbodt?

WETGELEERDE.

                                   Gy zult niet doŰn.

JEPTHA.

Ick ben hier zelf gewettight tot ís lants rechter.

HOFPRIESTER.

Op dat gy ít recht handhaven zoudt, en echter
Beneemtge uw huis het recht, te bijster blint.
ít Is billijck dat de wet en ít recht begint
Van ít hooft des rechts. Indien dit qualijck oordeelt,
Zoo sterckt de mont van ít recht, door zulck een voorbeelt.
Het onrecht, om met wetteloozen toom
Het ongelijck te volgen zonder schroom.
Godt wort, indien een staetloos man verbastert
Van zijnen plicht, ontheilight en gelastert,
Maer allermeest zoo ít hooft van ít vry gebiet
Hier afdwaelt, wat al ít volck, dat op hem ziet,
Wort schandelijck geŽrgert; dat verloopen
Te gulziger, als water, ingezopen.
Dat evel kruipt van ít hooft door al de leÍn,
Gelijck de wolf of kancker. Geef dan geen
Aenvoedtzel tot misbruicken en schandaelen.

JEPTHA.

Moght ick dees schult zelf boeten en betaelen
Met dezen hals, wat waer het my een vreught!

HOFPRIESTER.

Haer leven hangt aen uwen wil. Gy meught
Haer spaeren.

JEPTHA.

                      Wie kan my dees schult vergeven?

WETGELEERDE.

Godts priester. Hij ontslaet u: laet ze leven.

JEPTHA.

Ontsloegh mijn geweeten!

HOFPRIESTER.

                                         Wat is dit
Geweeten, dat wijt afgedwaelt van Godts wit?
Men magh geen quaet met schijn van goet verbloemen,
Onweetenheit een rein geweeten noemen.
Wilt gy naer een gerust geweeten staen,
Volgh ís hemels wet; want onrust vangt eerst aen,
Zoo ras men wijckt van Godts gezetten regel.

JEPTHA.

Een drift van Godt inwendigh steeckt het zegel
Aen
ít werck, waerin men zijn genegentheÍn
Versterft en breeckt ten prijs van Godt alleen.

WETGELEERDE.

Zegh Godt ten vloeck. Zoo tergh men ís hemels toren.

HOFPRIESTER.

Laet dí uitspraeck des aertspriesters hier op hooren.

JEPTHA.

Heel gaerne, indien dit offer uitstel lijdt.

WETGELEERDE.

Men borght een schult, noch schelt men die niet quijt.

HOFPRIESTER.

Een dagh of vijf is haest voorby gegleden.

JEPTHA.

De tijt is uit: nu gelden geen gebeden.

WETGELEERDE.

díAertspriester wordt geraeckt in deze daet.

JEPTHA.

Godt is mijn burgh en vaste toeverlaet.

HOFPRIESTER.

Zult gy zoo los ís aertspriesters raet versmaeden?

JEPTHA.

Ick heb my nu met Godt hierop beraeden.

HOFPRIESTER.

dí Aertspriester is tot middelaer gezet,
Om, tusschen Godt en ons, door zijn gebedt
En offerhande alle ongelijck te slechten.
Hy is gestelt tot rechter, om te rechten
In ít heilighdom, naar eisch van elcke zaeck,
Wanneer Godts boeck een tong eischt en een spraeck,
De boeckstaef wordt misduit door avrechts spellen.
Hy magh geen punt in Moses bladt herstellen,
Maer houden elcks betekenis in kracht.
Hy zit naest Godt op stoel, als eerste maght,
Behantvest met het recht van doot en leven.
Vertrouw, hy zal u haest eene uitkomst geven,
U redden in dit hachelijck geval.
Verzuimt gy ít, denck dat dit u rouwen zal.

JEPTHA.

Mijn hart wert sterck van ís hemels geest gedreven,
Toen ick, getroost te sterven of te leven,
Godts volck en Godt ten dienste, heenevoer,
Den Oppersten eene offerhande zwoer
Te heiligen. Nu buiten mijn vermoeden
Dit uitvalt en dí onnoosle maeght moet bloeden,
Vertroostme, dat Godts geest mijní yver steef.
dí Aertspriester hou zyne eer en waerde: ick leef
Nu raet met Godt
; hier gelt geen tegenreden.
Gy zult met uw Levijten ít feest bekleeden,
En ít offerlam geleiden aen mijn zy.

HOFPRIESTER.

Ontschuldigh ons.

JEPTHA.

                             Ick neem den last op my.
Laet dí opspraeck vry alleen op Jeptha kleven,
Alle eeuwen vry hun oordeel hier op geven.
Dit vonnis houdt zijn kracht: het leght gevelt.

WETGELEERDE.

Ontschuldigh ons genadigh, braefste helt.
Hoe wil de stadt en ít lant hier over krijten?
Ontwyt men dus den vryburgh der Levijten,
De hoogeschool der wetgeleertheit? Och
Bedenck u; staeck dit gruwzaem opzet toch.

JEPTHA.

De zon is hoogh, het hof verwachtme binnen.

HOFPRIESTER.

Wat gaet ons aen?

WETGELEERDE.

                            Wat zullen wy beginnen?

HOFPRIESTER.

Mijn Jonathan, trouwhartigste Levijt,
Beschry terstond den postmuil. Vliegh den tijt
Met kracht voorby
. Ontdeck mevrouw dees treken.
Zoo zy haer kint wil levend zien en spreecken,
ít Is tijt, hoogh tijt, om herwaerts aan te spoÍn.
Zy juicht in ít heir en heeft geen quaet vermoÍn.
Men triomfeert om díEfraÔmsche bossen.
De moeder kon misschien haer kint verlossen.

HOFPRIESTER. HOFMEESTER.

HOFPRIESTER.

Hofmeester, waer verzeilen wy alreÍ?

HOFMEESTER.

Hy hoorde u?

HOFPRIESTER.

                      Ja, gelijck een rots in zee
Naer ít barnen en gebruisch der baren luistert.
By vlaegen wort de klaere zon verduistert
Van eene wolck; noch breecktze na of voor
Met eene strael, ter zijde of elders, door;
Maer ít licht van ít brein is hier te dicht besloten.
Nu drijft hy noch dat wy, altaergenooten,
Wy, priesters wy, Levyten (uitgelot
Om, onderdaen en zedigh, onder Godt
Alleen te staen en zijne stedehouderen,
dí Aertspriestren,) dit met onze hals en schouderen
Zelfs stutten en dien kindermoort bekleÍn.
Hofmeester, denck, ay denck, waer wil dit heen?
Hy, van eení geest der dwaelingen gedreven,
Pooght zijne drift eení schoonen schijn te geven
Door ons gezagh. En worden gedaeght
Te Silo; zoo ons Amarias vraeght
Op welck eení voet wy, tegens Moses regelen,
Oock zonder ít hooft te kennen, dit bezegelen,
Dit stercken met ons tegenwoordigheit,
Wat middel om, voor Arons stoel, dit pleit,
Dit bloedigh pleit, rechtmaetigh uit te voeren?

HOFMEESTER.

Ontvaltghe hem, het zal den staet beroeren.

HOFPRIESTER.

Bestemmen wy ít, de godtsdienst krijght gewis
Een schantvleck, die niet af te wasschen is.

HOFMEESTER.

Hy droeghí de schult, die niet voor u wil buigen

HOFPRIESTER.

Wat raet dan?

HOFMEESTER.

                      Laet voor ít hofgerecht getuigen,
Dat gy hier toe geperst wort. Scheur uw kleet
Tot een bewijs van rouw en harteleet.

HOFPRIESTER.

Hoe durf de vorst Godts volck zoo lastigh vallen?

HOFMEESTER.

De vorst draeght eerst den zwaersten last van allen,
De vader sterft de doot, in ís dochters smart,
Dies trapt hem, schoon gy recht hebt, niet op ít hart.
Hy heeft al ít lant, den godtsdienst eerst, verdaedight,
Het priesterdom behantvest, begenadight,
Uwe inkomst noch uw tienden noit besnoeit
In oorloghslast. Gy zaeght hem noit vermoeit
In ít yveren en menighmael in traenen
Of blijdelijck de feest, en nieuwe maenen
Toejuichen, met de vreught in ít aengezicht.
ík Verzwijgh hoe hy de wetschool bouwt en sticht,
En luistert naer den mont der wetgeleerden,
Afkeerigh van waenwijzen en verkeerden.

HOFPRIESTER.

Zoo raetge ons niet te treÍn in dit geschil?

HOFMEESTER.

Om ís vaders, of ten minste om ís dochters wil.
Uw bijzijn zal haer troosten in dit lijden,
Uw zegen haer in ít  uiterste verblijden,
Om moediger naer ít hofaltaer te treÍn.

HOFPRIESTER.

Hoe draeghtze zich?

HOFMEESTER.

                                   Groothartigh, niet als een
Die sterven moet, maer rustiger en stouter.
Op ít voorhof staet, helaes, het deerlijck outer
Met rijs gedeckt, waerop zy knielen zal.
Dit worstelperck des doots is overal
Met maeghdepalm bestroit, in geen saizoenen
Verwelckbaer; zuil en hofmuur met feestoenen
En hoftapijt behangen in ít verkant.
Natuur en kunst ontzeggen niet, de hant
Te houden aen den schouwburgh, die het leven
Aen menigh moort- en treurtooneel zal geven.
Zoo menighmael godtvruchtig dichtvernuft
Den treurtoon, die alle andren toon verbluft,
Op Jeptha zet, in tijt van pais en stilten,
Om ít volck te zien in bloet aen traenen smilten,
Den schouburgh root geverft in maeghdenbloet;
Want schreien is oock aengenaem en zoet,
Zet hartwee, lang aengegroeit by droppen
Met kracht van ít hart, na íet langhzaem innekroppen. (*)

HOFPRIESTER.

Hoe kleetze zich? ick denck geheel in rouw.

HOFMEESTER.

In bruitsgewaet, als eene die haer trouw
En blijde hant den bruidegom zal schencken.
Hier komt noch doot, noch leven in bedencken. (*)
De lelien van gout, in ít sneeu gespreit
Van ít onderkleet der maeght, haer zuiverheit,
Onnozelheit en vast geloof afmaelen.
Het opperste gewaet vol zonnestralen.
In purper, en doorgloeit van ít zonneroot,
Sleept achterna, vloeit met zijní rijcken schoot
Van vore om laegh. Geen ring, noch halskarkanten
Van perlen, noch onschatbre diamanten
Ontbreecken hals en hant. Het blonde haer,
Met geur gepoÍrt, vloeit neder, als een baer
Van gout in zee, van achter met zijn glanssen,
Waerop de kroon om ít hooft sluit, met dry transsen
In top, gelijck een mijter opgehaelt,
Die met gesteente en met karbonklen praelt.
Hier toonen deught en schoonheit haer vermogen,
Onsterflijckheit ziet haer alreÍ ten oogen
En aenschijn uit. Wat ziel wort ingetoomt!
Wie spat niet uit. zoo zy ten voorschijn koomt!
Kan Jeptha dat gezicht alleen verdraegen,
Gewis hy heeft noit grooter slagh geslaegen;
Dies bidde ick, sla hem zijn verzoek niet af.
Hy staet noch, maer met eenen voet in ít graf.
God spare hem, tot heil van bey de staeten.

HOFPRIESTER.

Nu ít wezen moet, wy stellen ons gelaten.

REY. HOFMEESTER.

REY.

Vergeef het ons, hofmeester, vallen wij
U lastigh, want dit schrickelijcke offerty
Ontraet de hulck van ít hof niet zeil te minderen.
Wat uitstels kan het offren niet verhinderen
Een be verzocht dí onnoosle, moght het zijn:
Verwerf dat zy, in dezen jongsten schijn,
Haer moeder noch eens spreeckí voor ít allerleste.

HOFMEESTER.

ík Verzocht dit by den vader, haer ten beste,
Uit haeren naem. Hy weigert het, uit geen
Quaetwilligheit, maer met gezonde reÍn.

REY.

Al is hier ít bloen der hartaÍr niet te stelpen,
Dees halsquetsuur met geene artsny te helpen,
Onheelbaer quaet wordt dickwijl noch verzacht.
Indien men op haer moeders komste wacht,
Die aenspraeck zou ít verwezen hart noch stercken,
Hoewel men niet aen haer gelaet kan mercken
Dat zy verflauet. De godtgewijde bruit
Staat offerrede en stapt getroost vooruit.

HOFMEESTER.

Bedenck het na. Gy wilt het topzeil zwichten,
In dezen storm. Is dat de hulck verlichten
In ít uiterste, in het barnen van dien noot?
Men klampt aldus veel dooden op een doot. (*)
Als een leeuwin of tygerin opdondert,
Het hongerigh nest berooft vint en geplondert
Van ít lieve jong, aan haere speen gevoedt,
Geaest, gelaeft met melck en zuiver bloet,
Haer van het hart gezogen, na de vlaegen
Voor ít worpen, eerst met smerte aen ít hart gedraegen,
Hoe vlieghtze voort den rover na. Zij brult:
Woestijn en woudt, van yslijckheÍn gevult,
Staen overent. Niet tammer, maer verwoeder
Van ongedult, zoudt gij de dolle moeder
Haer nagels fel zien zetten in het licht
Der oogen van haerí man; hem in ít gezicht
Aengrijpen; niet met handen, maer met klauwen
Gewapent hem aenranden, onder ít flaeuwen
Der bleeke maeght, die nu, al offerreedt,
De doot getroost, van doot noch sterven weet.
De vader, die, verknocht aen zijn geweten,
Niet wijcken wil, moght nutter aen een keten
Zijn gemalin dan sluiten, eer haer hant
Dit heerlijck hof kranckzinnigh staeck aen brant,
En zy in ít vier uit wanhoop quam gesprongen.
Wat dunckt u? waer ít dan nut wat tijts bedongen?
Wat rijp is lijt geen uitstel: hoe het zy,
Het uitstel brengt dan niet als schade bij.

REY VAN MAEGHDEN.
I.   ZANG.

     Toen díoude dwinglant van den Nijl
Besloot Godts stamhuis plat te treden,
     De droeve Jochebed een wijl
Het kraemkint berghde en door haer leden
     Alle oogenblick een grilling ging,
     En angstigh aen elck haer
          In schrickelijck gevaer
     Een druppel dootzweet hing;
     Het minste ruischen van een bladt
          De kraemvrou, al te vroegh,
          Met kracht ter nedersloegh,
BelaeÍn met haeren schat:
     Bevalze, uit hoogen noot, het kint,
In eenen rieten kist verborgen,
     De wufte gunst van stroom en wint,
En ís hemels vaderlijcke zorgen.
     Godt weet hoe ít moederlijcke hart,
          In dien bedruckten stant,
          Om ít kostelijcke pant
     Beklemt was en benart.
     Toen zy ít op ít water drijven liet,
          De zuster, al belaen,
          Het stil zou gadeslaen,
     Gedoken achter ít riet.

I.   TEGENZANG.

     Hoe kon díondanckbre vorst zoo haest
Dien voesterheer des volcks vergeeten,
     Al Josefs weldaÍn! och, hij raest,
Gelijck een tyger, van zyn keten
     Geborsten, om onnosel bloet,
          De toevlucht der Hebreen,
          Oock zonder recht en reÍn,
     Te plompen in den vloet:
     De manlijcke afkomst algelijck,
          De telgen, uit den stam
          Geteelt van Abraham,
     Te roien uit het rijck.
De krokodil, dat moortgedroght,
Verschoonde ít kint uit mededoogen.
     Denck of zijn moeders achterdoght
Dit hartewee alleen haer oogen
     En Gode klaeghde daer ze zat
          Op díoevers van den vliet.
          Wat kermt, wat klaeght ze niet,
     Van zuchten afgemat!
     Hoe kropte zy de jammerklaght
          Inwendigh en zagh, stom
          Van angst en dootschrick, om,
     Beducht voor ís konings wacht!

II.   ZANG.

          dí Alziende wachter, die noit sliep,
En Jakobs afkomst trouw bewaeckte,
     Zagh uit den hemel neer, zoo diep,
Op ít vlotend kraemkint; dat genaeckte
     Den oever, daer de koningin
          De dochter, in het groen
          Van ít lachende saizoen,
     Verquickte hart en zin.
     Het kleentje viel haer in den schoot,
          Al schreiende. Zy kust
          En welkomt het met lust,
     Beschut voor ís waters noot.
     Zy koestert het aan ís moeders borst
En treckt het heerlijck op ít ende,
     Voor haeren zoon, gelijck eení vorst,
Totdat het, na geleÍn elende,
     Zijn stamhuis ruckte uit Faroos maght,
          Die voort met zwaert en speer,
          In ít midden van het meer,
     Het roode meer, versmacht,
     Daer Godts genootschap op het strant
          Met zang en spel Godt looft
          En aller stammen hooft,
     Gehanthaeft van Godts hant.

II.   TEGENZANG.

     Och, of Godt mede eene uitkomst gaf
Aan Ifis onbewuste moeder,
     Ten beste van haer vrucht, dus straf
Te handelen
van haeren hoeder
     En eigen vader, om een woort,
          Eení onbeschaefden eedt,
          Te stercken overwreet
     Door ít offer, noit gehoort;
     Zoo moght haer dochter noch, ten stut
          Des lants, eení braven helt
          Gewinnen, die in ít velt,
     Als Mozes ít volck beschut.
     Wat zal men eerst beklaegen, of
          De schoonheit, of het jonge leven,
          Of haer stantvastigheit? een stof
     Voor dichteren, om op te zweven.
     Wat gaet de ontstelde moeder aen,
          Als zy, verheught van geest,
          Op ít blijde zegefeest
     Dit jammer zal verstaen?
     Waer me verschoonen wy voor haer
          Ons stillezwijgentheit
          Van ít offer, lang beschreit?
     O schendigh moortaltaer!


Ingezonden door J.R. van Wijk op: 19 July 2001