Aantekeningen bij Jeruzalem Verwoest van Joost van den Vondel (1587-1679)

Klinkert:

• Willem, Vondels twaalf jaar jongere broer.

Klinkert:

• Erentfesten: een uit Duitsland afkomstige, thans geheel verouderde titel.
• Cornelis Pieterszoon Hooft was de tegenstander van Leycester en de vader van de dichter-geschiedschrijver Pieter Cornelisz. Hooft.
• omhelzen: bejegenen.
• bekwamelijk: geleidelijk.
• herwaarts: geleden.
• voorborg: voorhuis, voorhof.
• opgedonderde: met lawaai te voorschijn komend.
• Alecto: een van de Griekse wraakgodinnen.
• perruik: slangenhaar.
• mutsaarden: brandhout.
• ernsthaftig: serieus.
• hemde: naakt, berooid.
• ontvloden: ontvluchte.
• gewisselijk: zeker.
• volk van Dardanus: de Trojanen.
• jonnen: gunnen.
• merren: toeven, verblijven.
• geleidt: begroet.
• vlook: hol.
• werwaarts: waarheen.
• verkeer: keer, trek.
• belgen: kwaad maken.
• mangelt: ontbreekt.
• weshalven: waarom.
• erkentenisse: dankbaarheid.
• overmids: omdat.
• Groote Apollo: Pieter Cornelisz. (Hooft).
• toetssteen: zwarte graniet.
• landnutte: voor het land nuttige.

Aan den gedichtlievenden lezer:

• huisvaderlijke: vaderlandse.
• rechtevoort: kortaf, ronduit.
• roeren: aan te raken.
• Jupijn: Jupiter, Romeinse oppergod.
• verwden: kleurden.
• voorwerpt: verwijt.
• voorzegginge: voorspelling.
• opdede: opende.
• niet op en doet: niet opende (niet…en is een ontkenning net als het Franse ne…pas.)
• hebstu: heeft u.
• sperren den mond op: de mond wijd openen.
• plasregens: stortbuien.
• geschichtschrijvers: geschiedenisschrijvers.
• tafel: tabel.
• weerdije: waarde.
• poëet: Virgilius.
• olick: onaanzienlijk.
• drompelen: drempels (rijmshalve).
• Josephus: de bekende Joodse geschiedschrijver Flavius Josephus.
• goedertieren: barmhartig, medelijden hebbende.
• mitsgaders: daarom.
• toonbroden: offerbroden. Twaalf toonbroden worden door de Israëlische priester op iedere sabbat in de tabernakel van de tempel tentoongesteld.
• heromme: rond.
• schare: menigte.
• gaapspel: schouwspel.
• versmitste: geslepen, schrandere.
• zwarigheden: moeilijkheden.
• vluchtig: op de vlucht.
• besprengd: besproeid.
• begangen: begaan.
• leep: schuins.
• overdweers: dwars, scheef.
• alzoo: evenzo, ook.
• Roomsche: Romeinse.
• korts: onlangs.
• hoogdravender: verhevener.
• Frygen: Trojanen.
• kerk: tempel.
• getimmer: gebouw.
• Xanthus: de rivier bij Troje.
• heerkrachten: legers.
• voorbarigste: voornaamste.
• brageeren: grootspreken, opscheppen.
• versierde: verdichte, verzonnen.
• mismaaktheid: figuurlijk voor zedenmisdrijf.
• Cytherea: Venus, godin van de liefde.
• Ida: de berg in Klein-Azië (Het hedendaagse Turkije).
• na te vorschen: te onderzoeken.
• in het einde: ten slotte.
• des zelfs: daarvan, van die val.
• ontbeid: wacht.

Het inhoud.

• tweespalt: onenigheid, ruzie.
• veroorzaakt: genoodzaakt.
• derwaarts: daarheen.
• vermeesterd: veroverd.
• tijdinge: bericht.
• volendinge: beëindiging.
• aangevangen: begonnen.
• rotten: rijen van drie soldaten naast elkaar.
• Zeloters: ijveraars, aanhangers.
• berend: bestormd.
• eerlange: weldra, binnenkort, spoedig.
• stormen: aanvallen.
• joffrouwe: jonkvrouw.
• hulde: gunst (Germanisme).
• overstad: bovenstad.
• gansche: gehele.
• dewijl: daar, omdat
• geschichtboeken: geschiedenisboeken.
• metter woon kwam: zicht hier verstigde, zijn vaste woonplaats kiezen.
•  

Aan de Joodsche Rabbijnen.

• rei: koordans.
• begekt: bespot.
• luttel: weinig.
• beschoren: bepaald, uitgezocht.
• schelmstuk: schurkenstreek.
• doen: toen.
• baar: bloot, duidelijk.

Ingezonden door J.R. van Wijk op: 19 July 2001