Joost van den Vondel (1587-1679)

JOSEPH IN DOTHAN

EERSTE BEDRYF

REY VAN ENGELEN. JOSEPH.

REY.

Ziet Joseph, Rachels zoon, en Jakobs staf en stut,
Hier slaeoen in de hey, by dien bemoschte put,
Waer langs de heirbaen loopt naer Dothan, en die weien,
Daer hy zijn broeders zoeckt: terwijl wy hemelreien,
Door last des Hemelsvooghts, hem naerstigh gade slaen,
Die zich, te nacht heel spa, toen d ondergaende maen
In t gras viel, hier, vermoeit van reizen, ner ging leggen
In t woest en eenzaem veldt, begroeit me ruighte en heggen,
Als of hy d Engelen en Godt, die overal
Met zoo veel starren waeckt, alleen de wacht beval,
En onbekommert was voor onraet, en voor dieren,
Die, in dees wildernism, van dorst of honger tieren.
O hemelkint, zorgh der Englen, slaep vry heen,
En wandel dan gerust: wy tellen alle uw tren.
Wy baenen u den weegh, door steenrots, ruighte en doren,
Naer s werelts heerschappy, en hoogheit, u beschoren
Tot wasdom van t geslacht, het welck zijn oirsprong nam
Uit uw stantvastigen outgrootvar Abraham;
Wiens hoop een keten smeedt van endelooze schakelen
Der neven, hem belooft door onverzierde orakelen;
Waer van ghy, eedle spruit, het wercktuigh strecken moet,
En leggen d ersten steen en grontsteen, aen den voet
Van t stamhuis, t welck, eerst laegh van top en nauew besloten,
Ten leste met mijn hooft, de starren komt te stooten,
En reickende voorby den op- en ondergangk,
Het aerdrijck en den doot en afgront houdt in dwangk:
Dies of u in den slaep yet naers zy voorgekomen
Van t naeckende ongeval, dat doe uw geest niet schroomen.
Maer ziet, hy reckt zijn len, en geeuwt, om met het licht
Te heffen in de lucht dat jeughdigh aengezicht.
Hy rijst, de zon met hem. Daer staet hy op zijn voeten.
Laet hooren, hoe hy Got, en t morgenlicht zal groeten.

JOSEPH.

De zon verlaet de kim, veel schooner danze plagh.
Zy weckt my uit den droom met een gewenschten dagh,
En schittert in den dauw en bloemen, nat van droppen.
Daer doet zich t lantschap op, en Dothans steile toppen,
Met bey zijn heuvelen, van klaver dicht begroeit,
Beplant met vijgh, olijf en wijngaert, en besproeit
Van bronnen om end om, waer uit de beecken spruiten.
De harders, op voor zon, gaen koy en stal ontsluiten,
En trecken beemdewaert. My dunckt, ick hoor alree
Het loeien en t geblaet van t broederlijcke vee.
Hoe strijckt my dat geloey van t hart dees zwaerigheden,
Waer van mijn geest te nacht benart scheen en bestreden.
Wat droomt men zomtijts niet, dat luttel nadruck heeft;
En t moet een bloohart zijn, die veel om droomen geeft.
My docht, ick wert omringt van negen wreede slangen
Zich stellende in t gelit en schrap, om my te vangen.
Zy geeselden in t eerst malkandren, met den start,
En sarden haeren wrock door stramen, en door smert.
De gramschap steegh allengs in t hooft, en quam gevlogen
En sloegh, gelijck een brant en lichte vlam, ten oogen
Als door twee vensters, uit in t ende, en dreef en drong
De groene gal en t blaeuw vergift tot op de tong,
Geslepen als een pijl, toeleggende om te micken,
En drilllende in de keel, verhit om bloet te slicken.
Dat gaf een naer gezicht. De duisternis verdween,
En wert geklooft, waer t vier door d ope blicken scheen
k Zagh blaeu en scheemrend gout den rugh vol schubben spickelen,
En t lange lijf zich uit en in met krullen wickelen.
Ick hoorde t sissen van haer becken, geel van zucht
Als moeders geest (zoo t scheen) het hooft in onze lucht
Opsteeckende uit den put, met nagelen en handen
Heur slordig hair, borst en t aenzicht aen quam randen,
En stooren mynen slaep met heesch en droef misbaer:
Op, zoon, op, op, vlie wegh. Uw leven loopt gevaer.
k Vloogh op verbaest. Ick zagh verbaest rontom my heenen,
Maer zagh noch hoorde niets als driemael deerlijkc steenen
Uit dezen put, toen ick my weer te ruste ley.
Daer na scheen t., of er een al fluisterende zey:
Schep moedt, jongeling, Got zal uw reize zegenen.
k Wil dan, getroost in Got, mijn broederen gaen bejegenen,
En groeten hen van verre, ootmoedigh en beleeft,
Uit vaders naem, die my tot hen gezonden heeft.
Een heusche groetenis kan ontlust en krackeelen
En huistwist tusschen bloet en broeders zomtijts heelen,
En harten strengelen door onderlingen vre
En vrientschap, en misschien waer in ick hun misde
Door onbedachtzaemheit, waer uit yet quaets moght wassen.
Zulck een bejegening wil my, den jongste, passen.
Mijn vader maeckte my wel eer dat vredespoor,
Won zoo zijn broeders hart, en ging zijn zoonen voor,
Doch wil mijn trouwe brors niet by mijn oom gelijcken,
Die, wildt van aert, zijn broer veel jaren dwong te wijcken
Naer Laban onzen oom, wiens vee hy dreef te wedt
En wy, totdat de tijdt dien wrock had neergezet.
Indien t mijn lippen aen bevalligheit moght faelen,
Zoo wil die milde Got, wien zoo veel nachtegaelen
Nu, met hun nuchttre keel vol orgelen, om strijt
Vast groeten, mynen mont, zyne eere toegewijt,
Met paradijsdaeuw toch besprengen, om te spreecken
t Geen d ooren lecker smaecke, en eendraght op kan queecken
Godts Engel, die weleer mijn vader heeft geleit,
Geley my eerst naer stat, om t zekerste bescheit.

REY VAN ENGELEN.
Zang.

   O Bronaer der alziende zorgen,
Wat leit uw oirsprong diep verborgen
   En duister, niet alleen voor t oogh
Der menschen, maer oock zelf voor Engelen,
Eer zy zich onder menschen mengelen,
   En nederdaelen, van om hoogh,
Daer d Allerhooghste zit gestegen,
Om naer zijn wijsheit t overwegen,
   Wat na ter werelt zal geschin;
Het welck hy zomtijts spelt door droomen,
Opdat zijn wit, in t licht gekomen,
   Hem tot een grooter glorie dien.
Laet haeters slincke hant vry zaien,
Godts rechte weet de vrucht te maien.
   t Gaet boven menschelijck vermon,
Dat wy met Joseph herwaert reizen
Naer Dothan, en van Memphis deizen,
   Om derwaert grooter sprong te doen.

Tegenzang.

   Ja, Vader, laet de menschen ruicken,
Hoe ghy de quaden kunt gebruicken
   Ten goede van het aertsch geslacht,
Als ghy violen onder doornen
Gaet plucken, en uwe uitverkoornen
   Door uw beleit zit in hun kracht.
De deughden en de huisgebreken,
Dus by malkanderen geleken,
   Vertoonen klaerder elck heur aert.
Niet ruwe, maer geslepe steenen
Een kostelijcker glans verleenen.
   Een puicksteen is wel slypens waert.
De puicksteen heldert op door t schuuren
En kan de proef en t oogh verduuren.
    Zoo zal oock Josephs braeve jeught
Dan d allerdomsten op doen mercken,
Als zy verstreckt, om op te wercken
   De puick- en proefstof van de deught. (1)

Toezang.

Zoo verre en uitheemsch van zyne ouders,
Verwacht het dienstbre juck dees schouders,
   Die onvolwassen noch zwack
Geschapen zijn een rijck te schragen,
Een koning zelf te helpen draegen
Dat onverdraegelijcke pack,
En weelige oeghsten op te laden,
Om magre jaeren te verzaden.


Ingezonden door J.R. van Wijk op: 19 July 2001