Joost van den Vondel (1587-1679)

JOSEPH IN DOTHAN

VIJFDE BEDRYF.

RUBEN.

De Madianen slaen, in d ongelege vlecken,
Hun leger. Och, hoe lang viel my dat langsaem trecken,
De middaghzon, die uit het toppunt nu recht ner
Op t hooft steeckt, gloeit als vier, en lijdt geen schaduw meer.
Nu, hoop ick, rust dees hey beschut voor alle kommer.
Elck wijckt de hitte, of slaept, gedeckt van koele lommer.
k Verneem de broeders niet, noch mensch, noch menschgelijck,
Waer ick mijn oogen draey. O Godt, der vromen wijck,
Sterck Ruben, zegen hem, laet dezen toght gelucken;
Dat hy zijn broeder magh den muil des doots ontrucken
Meet deze koorde. O Godt, neem Joseph in uw schut.
Van blyschap springt mijn hart, in Godts naem, naer den put.
Maer, Ruben, zie wel toe, en spreeck bedeest, en zachter.
Doorsnuffel dit gewest: misschien schuilt yemant achter
Dit kreupelbosch: zie toe. Hoe vrees ick voor gevaer.
k Verneem er niets, Godt lof! t Gaer wel, de baen is klaer.
Daer hangt het touw wel vast. Laet schieten naer benenden.
Op, Joseph, klim, t is tijt. Hoe siddren al mijn leden.
k En hoor geen stem. Wat raet? Of ick wat luider riep?
Hy viel misschien in slaep van t schreien, en t is diep.
Nu, broeder, klim, t wort tijt. Zy moghten ons betrapen.
Op, broeder, op, t wort tijt. Godt hoede ons voor zulck slapen.
Mijn broeder, broeder, hoor. Hy slaept zoo zwaer als loot.
Mijn liefste broeder, hoor. Och, Joseph is al doot:
Hy slaept den langen slaep: ick geef den moedt verloren:
Want niemant slaept zoo vast, of most dat roepen hooren;
En schreeuw ick hemelhoogh, mijn stem magh my verran.
Helaes, waer bergh ick my? Och, wat gaet Ruben aen?
Ick heb dat kint verzuimt: het zat te lang gevangen.
Wie weet, of niet vergif van padden of van slangen,
Den jongen heb verstickt, in slijm en boozen stanck.
Och, wroeght u t hart niet? Ja, het moet mijn leven langk
My wroegen. Zal ick gaen dien ouden man bedroeven
Met zulck een leide mare? Ick wil van alles proeven,
En daelen in dien kuil en gruwelijcken schoot;
Op dat ick Jospeh visch, t zy levendigh of doot.
Mijn Godt, waer leit mijn broer? Mijn Godt, ick scheur mijn kleeren. (22)
Mijn Godt, waer dwaelt mijn broer? Komt, wolven, leeuwen, beeren,
Spalckt op, spalckt op uw keel en vreesselijcken mont.
Verslint den broeder vry, die eerst zijn broer verslont.
Verzaet u met dit lijf, in holen en speloncken.
Drinckt Rubens bloet: hy heeft zijn broeders bloet gedroncken.
Maer och, ghy dieren, och, ghy hoort niet eens naer my.
De wildernissen zijn medoogener als wy:
Zy sparen menschen: zy verschoonen zelf het leven
Der menschen, die t gediert den naem van dieren geven,
En die zelfs dieren zijn, En tigers in den aert.
Komt, broeders, dempt den put: ick ben de zon niet waert.
De zon magh zulck een vloeck noch ondier niet beschynen.
Het gras en loof verdort, de blyde bloemen quynen,
Waer ick mijn adem hael: of legh ick in den kuil?
Of heeft een luipert my gegrepen in zijn muil?
O tiger, bijt niet toe: ick ben niet waert te sterven,
Noch tot een graf uw buick, uw ingewanden t erven.
Waer ben ick? Schijnt de zon? Of schijnt de bleecke maen?
Nu sterf. Neen, sterf noch niet: ghy moet noch dwaelen gaen,
Gaen zien, waer Joseph dwael, waer Joseph zy gebleven:
Of zylin hem of Cham en Amor brogh om t leven. (23)
t Hebreeusch geslacht heeft toch hun haet met recht verdient,
En naulix, in al t lant, een eenigh mensch te vrient.
Wat toef ick hier? t Is tijdt. Ick moet naer boven steigeren.
O zon, ghy deist met recht, en schijnt my t licht te weigeren.
Ja, weiger my uw glans: ker van my t heiligh licht,
Eer ick uw zuiverheit bevleck met mijn gezicht.
Mijn oogen schemeren: ick tast gelijck de blinden.
Nu, Ruben, sla dat op, of ghy den wegh kost vinden.
Och, broeders, hebtghe u oock, na mijn vertreck, bedocht,
Hem uit den put gehaelt, en stil om hals gebroght?

SIMEON. JUDAS.

SIMEON.

Al dier genoegh verkocht, hier zal geen haen na kraeien.

JUDAS.

Indien t gelucken wil, dat wy den huisvooght paeien.

SIMEON.

Vertrouw dat Levi toe: hy is doortrapt en kloeck.

JUDAS.

De logen hoeft veel schijns: zy lijdt geen onderzoek

SIMEON.

Men spreecke uit eenen mont, zoo zat het elck gelooven.

JUDAS.

Behalven een, die t ziet, het alziende oogh, daer boven.

SIMEON.

Die zeit het niemant voort. God zwijght, indien ghy zwijght.

JUDAS.

Van binnen zit er een, die het gemoedt betijght.

SIMEON.

Hier is geen bloet gestort, hoe zou t gemoedt ons wroegen?

JUDAS.

t Verkoopen van zijn bloet baert smart en ongenoegen.

SIMEON.

Hy wert voor slaef verkocht, die ons voor slaven scheldt.

JUDAS.

Wy stonden onder hem noch onder zijn gewelt.

SIMEON.

Te grooter dwaesheit was t, van heerschappy te droomen.

JUDAS.

t Is bloode suffers werck, voor yemants droom te schroomen.

SIMEON.

Zijn t suffers, die den slagh van verre komen zien?

JUDAS.

t Is hachelijck te ran, wat namaels zal geschien.

SIMEON.

Het allerzekerste is t gevreesde quaet te keeren.

JUDAS.

Ervarenheit en tijdt den mensch veel dingen leeren.

SIMEON.

t Is wel geleert, wanneer men t juck hebbe aen den hals.

JUDAS.

Zegh wat van droomen na: nu ziet ghy t, zy zijn valsch.

SIMEON.

Danck hebbe ons wackerheit, die t schut daervoor kon schieten.

JUDAS.

Leedt vader slechs geen last, het zou my min verdrieten.

SIMEON.

Dat s voor een dagh of tien: het slimste is in t begin.

JUDAS.

Die jongen stont te diep geprent in vaders zin.

SIMEON.

Dat bleeck maer al te klaer, dat heeft den knecht bedurven.

JUDAS.

Hy heeft het tegens ons, wy tegens Godt verkurven.

SIMEON.

Wat scheelt het, hoe men leef, het zy als knecht of heer?

JUDAS.

Treck Josephs schoenen aen, en roep den jongen wer (24),

SIMEON.

De jongsten allerlichst tot dat gebit gewennen.

JUDAS.

Men leert met ongemack aldus den breidel kennen.

SIMEON.

En oock zijn eige kracht: zoo gaet men aen de hant. (25)

JUDAS.

Zoo wijdt van vaders huis, en in een ander lant.

SIMEON.

Hy kon met rust en vrede in vaders huis niet duuren.

JUDAS.

Men had hem best bestelt by yemant van ons buuren.

SIMEON.

Het maeghschap buurt van veer veel beter dan naby.

JUDAS.

Een yeder had zijn huis en zijn verkeering vry.

SIMEON.

Die dartle droomer reet zijn vader op de schouders.

JUDAS.

Is vreemt? Het hart van t kint heeft treck tot huis en ouders.

SIMEON.

Hy hou dien treck, en blijf veel mylen van den haert.

JUDAS.

Zoo dit verkoopen niet veel mylen onrust baert.

SIMEON.

d Onnoosle Benjamin magh nu den ouden streelen.

JUDAS.

Dees wonde in d oude borst wil traegh of nimmer heelen.

SIMEON.

Of hy met Joseph speele, of Benjamin, dat s een.

JUDAS.

Zyn bror gelijck, als uit zijn aengezicht gesnen.

SIMEON.

Hy zy hem ongelijck in aert, natuur en zeden.

JUDAS.

Onwetend heeft dat wicht een groot verlies geleden.

SIMEON.

Het groeie in deughden op, en vrees geen ongelijck.

JUDAS.

Zijn volle broeder was hem d allerwiste wijck.

SIMEON.

Hy vint noch heuls genoegh aen zoo veel trouwe broeders.

JUDAS.

Uit eenen vader wel, maer uit verscheide moeders.

SIMEON.

Wel Judas, wie komt hier? Ick hoor een droeve stem.

JUDAS.

Dat s Ruben. Och, hy komt, en drie paer brors met hem.
Wat raet? Nu vrees ick t al, oock zelfs ons stomme kudden.

SIMEON.

Het schijnt, hy heeft berouw, en komt zijn krop uitschudden.

RUBEN. SIMEON. JUDAS.

RUBEN.

Och broeders, spreeckt toch: leeft het kint, of is het heen?
Ten minste toont my t lijck, opdat ick t noch beween,
En weenende verzacht het snerpen van den rouwe.
Gunt Ruben dezen troost, dat hy het kint aenschouwe,
t Zy levendigh of doot. De doot versmoor den haet:
Het lijck blijve onbenijt. Of heeft die spruit den smaet
Des doots noch niet bezuurt, waer is zy dan gevaeren?
Ontziet men my dit stuck, zoo t leit, noch t openbaeren?
Och, broeders, spreeckt recht uit, en helpt my uit den dut.
Och, zeght, waer Joseph bleef.

SIMEON.

                                                  Hy droomt vast in den put.

RUBEN.

k Heb overal gezocht, maer nergens hem gevonden.

SIMEON.

Hebt ghy uw handen zelf dan aen den knecht geschonden?

RUBEN.

k Vernam den jongen niet in dien vervloeckten kuil.

SIMEON.

Zyt ghy daer in gedaelt?

RUBEN.

                                        Ghy ziet, ick ben noch vuil.

SIMEON.

Zoo leght ghy toe, om al den handel te bederven.

RUBEN.

k Verhoopte, t kint noch eens te troosten voor zijn sterven.

SIMEON.

Zegh liever: heimelijck te redden in den noodt.

RUBEN.

Och, toont my Joseph toch, t zy levendigh of doot.

SIMEON.

Verraeder van uw brors, dat zou u t leven gelden.

RUBEN.

Het gelde oock wat het wil, men moet my Joseph melden.

SIMEON.

Alwie van Joseph rept, zal Josephs gangen gaen.

RUBEN.

Het ga zoo t wil. Dit komt op d eerstgeboren aen.

SIMEON.

Ghy hebt zijn doot bestemt. Waer toe dit ydel kermen?

RUBEN.

Ick stemde tot den put, om t leven te beschermen.

SIMEON.

Beschermer van uw bror, nu schijnt ghy bijster vroom.

RUBEN.

Och, broeders, spreeckt rechtuit, en helpt my uit den droom.

JUDAS.

Nu, Ruben, zijt gerust: ick zweer, hy is in t leven.

RUBEN.

Leeft Joseph? God zy lof. Waer is dan t kint gebleven?

JUDAS.

Getroost u, dat hy leef, met eens genoegh gezeit

RUBEN.

Zal ick my troosten, geef kort en klaar bescheit.

JUDAS.

k Verkocht hem Ismal, om twintig zilverlingen.

RUBEN.

O bloedgelt, zoo vervloeckt als handen oit ontfingen.
Rampzalige, wat vloeck heeft u zoo veer gebroght?
Uw vromen bror voor slaef erfvyanden verkocht,
En wilden, die, om roof, een roovers oorlogh voeren?
Maer k zey best tammen: want zy vangen en beloeren
Uitheemschen; wy ons bloet en huisgenoot en maegh:
Op dat heel Syrin en yeder een gewaegh
Van zulck een koopmanschap, indien t kome uit te breecken.
De wijde werelt, die zoo loflijck weet te spreecken
Van onzer vaderen godvruchtigheit, wil haest
Dit gruwlijck schellemstuck der zonen al verbaest
Vervloecken; als de druck des jongens hart doorsnyde,
Wanneer hy Hebron laet aen zyne slincke zijde,
In t reizen, langs die droeve en harde slaefsche baen,
En koom zijn aengezicht naer vaders huis te slaen.
Och, Ruben, vlie, en koom niet onder vaders oogen
Dat ghy zijn tranen ziet: maer niemant zalze droogen,
Als d afgeleefde, dorre en aengevochten man,
Die tyding hoorende, van druck niet schreien kan.
Och, vaders vloeck wil my eerst springen voor de schenen.
Zal hy ons wreetheit of zijn slavernij bestenen,
Of alle beide, en welck van bey dan allereerst?
Wie naeckt hem allerdichtst? Wie houdt zich allerveerst?
Och, Judas, kon ick u een broedermoort vertrouwen?
Waer zal ick heen? O wrock, wat quaet hebt ghy gebrouwen!

SIMEON.

Heeft Judas in uw oogh zoo grootelijk misdaen?
Ghy zelf hebt tot dien put om beters wil geran.
En hy tot dezen koop. Het wulpsche bloet moet leeren.

RUBEN.

Och, Rachels zoon, vrucht van dat godtvruchtigh bedt,
Eens in den put gedaelt, en eens op prijs gezet,
Op eenen zelven dagh, van zoo veel broedren t samen;
Waer bergh ick t hooft van schaemte? Ick moet my eeuwigh schamen.

JUDAS.

Mijn broeders, houdt gemack: hier wil al t lant af waegen.
Hoe stil ick dit gevecht? Om Godt wil, zwijght toch stil.

SIMEON.

Die t al wil zeggen, hoor dat hy niet hooren wil.

JUDAS.

Dit veldtkrackeel zou licht t verborgen stuck ontdecken.

RUBEN.

Ik ty naer d Arabiers, die in de naeste vlecken
Zich neerslaen: mogelijck verlos ick Joseph wer.

SIMEON.

Bloedschender, hou uw rust, of anderszins, ick zweer

RUBEN.

Waer ben ick? onder brors of broedermoordenaeren?

JUDAS.

Ick bidde u, Ruben, rust, en laet dit schelden vaeren.

RUBEN.

Ick heb mijn bror belooft te troosten: laet my gaen.

JUDAS.

Hy riep u by uw naem, en zagh vast stwaert aen.

RUBEN.

O Jospeh, zaeght ghy noch naer Ruben, om t ontvlieden?

JUDAS.

Ick kon niet dencken, wat dat roepen wou bedieden.

RUBEN.

Hy bouwde te vergeefs op Rubens looze trouw. (26)

JUDAS.

Mijn waerde broeder, rust, en maetigh uwen rouw,
En schick u naer den tijdt: ghy ziet, hoe t staet geschoren.
Ick geef den moedt, zoo langh hy leeft, noch niet verloren.
De jonge slyte een wijl zijn jeught in slaverny.
Een slaef raeckt licht door t een of t ander middel vry:
Indien hy t juck ontloope, en eens te lande uit raecke,
Of treffe een goede luim, dat hem de meester slaecke:
En menigh slaef, gezet in heerelijck bewint,
Verdoofde zelf t geluck van t welgeboren kint.
Wie weet, waer Josephs heil en welvaert zy gelegen!
Het hangt veel aen t geluck: dies zet u hier niet tegen,
Noch wick het niet te zwaer, dat beter kan beslaen.
Het radt draeit wonderlijck. Maer Levi komt hier aen.

LEVI. RUBEN. JUDAS.

LEVI.

Ick heb een bock geslacht, om t stuck een verf te geven.
Nu met dit lauewe bloet dien rock met kunst bewreven.
En hier en daer besprengt, en dan door t stof gesleurt,
En met hant en tant gereten en gescheurt,
Gelijck of eenigh wildt den jongen had verbeten.

RUBEN.

Wat zie ick? Josephs rock?

LEVI.

                                              Nu, niet te luidt gekreten.

RUBEN.

Och Levi, gun my, dat ick mijn verlangen blusch,
Dien lieven rock omhelze, en noch voor t leste eens kus;
Nadien my Jospehs mont noch aenschijn magh gebeuren.

JUDAS.

Nu, broeder, geef hem t kleet, en vry zijn zadt van treuren. (27)

RUBEN.

  O pluim, waer in het duifken stack,
t Welck wreede havicken vervoerden,
  Terwijl het my aen hart ontbrack,
En Haet en Nijt hus aes beloerden.
  O rock, vaderlijck geschenck,
U zal ick nacht en dagh omarmen,
  Als t hart in droeve tranen drenck.
U zal ick in mijn bed verwarmen.
  k Zal, afgezucht door al t geklagh,
Met u al mymerende spreecken,
  Gelijck of Joseph by my lagh:
En t elckens, als mijn oogen leken,
  Zal ick haer wisschen met uw wol.
O wol, vacht,die t lam bedeckte,
  Het welck ick blaten hoorde in t hol,
Dat zyne onnoosle traenen leckte,
  Dat op zijn blaeten antwoort gaf,
Toen Godt en alle harders zwegen.
  Och, Ruben, ghy verdient een straf,
Die t grootste schelmstuck op kan wegen.
  t Onschuldigh kint hebt ghy verdaen,
En in dien jammerpoel gestooten.
  Dien ouden man gingt ghy verran,
En van zijn beste pant ontblooten.
  O heiligh, onschuldigh kleet!
Men recke en pynige al mijn leden.
  Geen slagh van sterven zy te wreet
Voor my, een ondier zonder reden.
  Och, vader, Ruben is dat wildt,
Van t welck uw Joseph wert verslonden.
  Hy heeft uw hartebloet gespilt.
Uw eige zonen zijn de honden,
  Die t hart, in t wilde, woeste veldt,
Vervolghden met hun bitse becken.
  Geloof niet wat men u vertelt,
Hoe wy t verbloemen of bedecken.
  Onnoozel kleet, onnoosle rock!
  Och, wat al jammer broet een wrock!

LEVI.

Geef hier dat kleet: ick zal t bekladden, stuckwijs boorden.
Besprengkelen met kunst.

JUDAS.

                                            Nu, geef het zonder woorden.

LEVI.

Dit bloet verstreck schoon root, mijn vinger een penseel.
Zoo tart ick zelf natuur, en t geestighste panneel.
Hier moet ick t sprengkelen, daer dick, daer dunner smetten;
Hier scheuren, sleepen; daer mijn scherpe tanden zetten;
Zoo slingeren door t slijck, en trappen t met den voet;
Zoo t zant vermengelen en slijck door een en t bloet.
Wien zou men met dien rock aldus in slaep niet wiegen?

RUBEN.

Eerst broedermoorden, dan den vader noch bedriegen.
Welck een afgrijslijckheit! Ontzien wy schant noch straf?
Och, eerst onschuldigh kleet, nu lijckkleet, over graf
En lijck des ouden mans, ghy wort nu mede schuldigh,
Ja, schuldiger dan wy.

JUDAS.

                                      Nu, broeder, zijt geduldigh.

LEVI.

Indien ghy zwijght, als wy, men kan niet quaets vermon.

RUBEN.

Wat al blancketsel heeft een schellemstuck van doen?
Men hoeft veel logens, om een logen te bewimpelen.
Bedriegers, gaet, bedrieg de harsselooze simpelen,
En kleene kinders, maer geen man, die harssens heeft.
t Verraet ons al wat leeft, en al wat niet en leeft.
De putgalm baeuwt ons na. De heggen krygen tongen,
De nesten ooren. Hoort, hoe piepen oude en jongen.
Het veldt heeft oogen. Het geboomte slaet dit ga.

LEVI.

Ghy zorght en vreest te vroegh.

RUBEN.

                                                    Te vroegh niet, maer te spa.
Men paeit zoo licht geen man, die pit heeft achter d ooren.
Dat mooght ghy zien, wanneer men t schelmstuck maer zal sporen;
De broeders, hooft voor hooft, bezonder onder vraegh;
Op uw gebaeren let; hoe zich een yeder draegh;
Doorsnuffle plaets en tijdt; bespiede, of wy verschelen.
Het moorden is geen kunst, maer kunst een moort te heelen,
Uit eenen mont gelijck te stemmen overeen.
Oock kan men bockenbloet van s menschen onderschen,
Door reuck, of kleur, of smaeck, en wat wy nu niet droomen:
Of oock het kint de rock van yemant zy ontnomen;
Of eenigh wildt ontrent die wildernissen waert.
Ick raes van ongedult.

LEVI.

                                      Het kleet is nu geklaert.
Koom, Judas, lang my t geldt.

RUBEN.

                                                    O schrickelijcke dingen!

LEVI.

Ick tel r twintigh, dat s voor elck twee zilverlingen.
Daer, broeders, elck een paer.

RUBEN.

                                                    Wat zie ick (28) met gedult?

LEVI.

Nu, Ruben, neem uw deel: het zilver heeft geen schult.

JUDAS.

Nu, Ruben, neem het gelt.

RUBEN.

                                              Zou ick mijn handen schenden
Aen dat vervloeckte geldt?

LEVI.

                                                Hoe zal dit spel noch enden?
Hou vast: aenvaert uw deel. Wy deelen in t gelijck.

RUBEN.

O bloedtgelt, het zy veer, dat ick noch winning strijck
Uit broederlijck verlies: geen geldt zal my bevlecken.

LEVI.

Zie toe, en wacht u wel t verborgen stuck t ontdecken
Met dees beteuterheit: ghy zijt er mede aen vast;
Dies draegh, als billijck is, met ons gelijcken last.

RUBEN.

Hy draege alleen dien last, die raet gaf tot verkoopen.

LEVI.

Ghy doemde hem ten put: hebt ghy u niet verloopen?

RUBEN.

Helaes! om beters wil.

LEVI.

                                      t Zy put, t zy koop, tast aen.
Wy zijn al even schoon: elck heeft zijn best gedaen.

RUBEN.

Mijn handen sidderen, Waer toe worde ick gedrongen?
Och, moortgelt, och ghy maeckt my schuldig aen dien jongen,
Mijn broer.

LEVI.

                    Een halven bror, en slechs van vaders zy.
Gebroeders, zet u hier, op eene lange ry,
En reick my elck uw hant, dat niemants mont zal roeren
Noch reppen van dit werk, maer helpen t voort volvoeren,
Op halsstraf, wie zich hier een stip te buiten ga.
Zoo onderworp ick my der broedren ongena.
Nu, lang my elck de hant.

JUDAS.

                                                    Nu, Ruben, zonder suffen,
Tast toe.

LEVI.

                Lang hier de hant.

RUBEN.

                                                    Hoe laet ick my verbluffen!

LEVI.

Zoo krijght de handel klem. Voor t uiterste besluit,
Met maght naer Mambre toe, een knaep en t kleet vooruit,
Wy achter aen. De knaep magh tegens vader zeggen:
Wij vonden dezen rock, geslingert in de heggen,
Op t wilde, woeste velt, zoo bloedigh en beslijckt.
Is t Josephs rock, of niet? Bezie, wat dit gelijckt.
Dat zien zal hem terstont van hart en zin berooven,
En s droomers liefde doen het ongeluck gelooven.
Houdt ghy u in t begin zoo koel, zoo droogh als ick.
Dan steent en trapt den vloer, tot dat men hem verquick.
Oocl groot var en t gezin zoo geestich te belezen,
Dat elck haest roepen zal, verwondert in zijn geest:
Hoe stil is t huis, als was er Joseph noit geweest!
Nu, Ruben, zijt gerust: ick wil vrypostigh voorgaen.
Was t anders, Joseph zou met uw geboorterecht doorgaen.
Komt, volght my algelijck, en spreeckt uit eenen mont.
Dat gelt naer Hebron toe.

RUBEN.

                                            Gaet voor: ick volgh terstont.

RUBEN.

Mijn Godt, ick schrick. Och, wat een huis wil ginder leggen, (29)
Wanneer die logenbo den vader aen koom zeggen,
Hoe t kleet gevonden zy op t veldt, en toon hem dat,
Gescheurt, gesleurt, gesleept, van stof en bloed bekladt.
Met wat voor ooren zal hy t hooren? Hoe zich houwen?
Met wat voor oogen s kints bebloeden rock aenschouwen?
My dunckt, ick zie, met wat een jammerlijck gestalt
Hy d armen smijt van een, en achterover valt,
Met zynen blooten kop; al t aengezicht geschapen
Natuurlijck als een lijck: de maeghden, kinders, knapen,
Ons vrouwen, moeders, en t geheele huisgezin
Toeschietn op t misbaer: den kleenen Benjamin,
Aen zyne voeten staende, op t schreien van de moeders,
Beschreien onbewust t verlies zijns trouwen broeders.
Ja, schrey vry, arrem kint, want ghy verliest wel t meest.
Hy riep op t lest om u, met een beangsten geest.
Zin blinde grootvar komt al bevende, op dat schreien,
De huisdeure uit, en laet zich onder d oxels leien,
Met kommelijcken gang. O styve, stramme stock,
O blindeman, bedanck uw blintheit: want de rock
Des allerzoetsten neefs kan u geen droefheit baeren;
Maer hou de hant van t kleet. O schors van hondert jaeren
En seventigh min drie, waert ghy zoo doof als blint,
Of slecht van ouderdom, als t jongstgeboren kint,
Zoo zoudt ghy tandeloos dat leedt niet moeten kaeuwen.
Mijn brors, niet meer mijn brors, hoe zie ick zonder flaeuwen
Den vaders zwymen? Hoe kan Ruben s harten gront
Bedencken, dat er niet een woort berste uit zijn mont?
Wy moorders staen beducht, waer vader zy gebleven,
En Levi druckt mijn hant:Zwijgh stil, of t geldt u t leven.
Zoo blaest hy my in t oor. Was ick een zoutpylaer,
Zoo stom gelijck moey Lots, zoo liep ghy geen gevaer,
Dat Ruben t melden zou met wencken of met woorden.
Ghy broederslagers dwingt my me tot vadermoorden.
Zo morre ick binnens monts, half doot van schrick en schroomt,
En word terwijl gewaer, hoe vader wer bekoomt,
Als uit een naeren droom: hoe op die dorre wangen
Van wederzyde een traen blijft aen de rimpels hangen.
Hy scheurt in t endt zijn kleet, zijn borst, zijn baert, zijn hair,
Als een kranckzinnigh mensch, en huilt met groot misbaer:
Dit s Josephs eigen rock: het wildt heeft hem verbeten;
Een ongenadigh dier mijn troost, mijn hart gegeten.
Och, vrouwen, laet my gaen. Och, kinders, laet my los.
Gaet, roept een winterbeer en tiger uit het bosch,
Dat zy den vader oock, gelijck den zoon, verslinden.
Wegh, troost van kinderen, van vrouwen, maegen, vrinden.
Mijn zoon, wat tiger draeght u in zijn ingewant?
Op, vader, zoeck uw kint: gegraef het met uw hant.
Ghy vint misschien in t wout, in woeste wildernissen,
Een lit; zoo zult ghy niet den heelen Joseph missen.
Ja, vond ick voet of hant, of hooft of been, of yet,
Tot troost in mynen rouw! Nu heb ick anders niet
Dan t kleet, met bloet besprenght. Ick kus die roode smette,
Dees reten van den rock, daer t wildt den tant in zette.
Och, had een heete koorts dat jeughdigh vier geblust
In d oogen, ick die zelf geloken en gekust,
En t stervende aengezicht met tranen overgoten,
En na den dootsnick noch dien bleecken mont gesloten;
t Had my aen troost, noch u aen uitvaert niet gefaelt.
k Zou denken: t kint heeft zijn natuurschult vroegh betaelt.
Of zoo ghy sneuvelen most, noch liefst door menschenhanden,
Dan op het eenzaem veldt, door leeuws- of luipaerts tanden:
Want s menschen hart altijt tot zijns gelijcken treckt.
Uw vyant had noch t lijck met aerde wat bedeckt,
Of yemant, langs den wegh, den doode noch begraven,
En t lecker aes misgunt de kraeien en de raven.
O ramp, voltoit ghy zoo in t endt en t rampzaligh jaer!
Waer laet ick my van rouw? Waer wort mijn geest gedreven?
O hondert zeven jaer, wat stapelt ghy op een?
k Heb in mijn jeught verdriet en dienstbaerheit gelen;
Mijn broeders wrock bezuurt; veel jaeren moeten zwerven;
Maer t leste valt my t zwaerste. Ick ga met Joseph sterven.
Gaet, kinders, graeft een graf: mijn beenen worden stijf.
Zoo, dunckt my, dat hy kermt, en gordt een zack om t lijf,
En jammert nacht en dagh; het zy de zon in t oosten
Verryze, of daele in t west: geen mensch kan vader troosten.
Och, d ouders teelen t kint, en maecken t groot met smart:
Het kleene treet op t kleet: de groote tren op t hart. (30)


Ingezonden door J.R. van Wijk op: 19 July 2001