Joost van den Vondel (1587-1679)

JOSEPH IN EGYPTEN

HET EERSTE BEDRIJF

REY VAN ENGELEN, JOSEPH

REY VAN ENGELEN.

Daer schijnt de zon opít hof, en zijn vergulde tinnen,
En weckt heel Memphis op, en schiet heur stralen binnen
Dit hoffelijcke huis, en alle zalen van
Den grooten Potiphar, dien koninklijcken man;
Wien Joseph, Jakobís zoon, als een gewenschten zegen,
Weleer lijfeigen werd; toen hy van verre wegen
(In Kanašn van zijn gebroederen verkocht,
Aen Arabiers, en over Nijl te merkt gebroght,
En weder opgeveilt) te hoof in dienst geraekte,
Bij Pharoos ambtenaer, die hem goedwillig slaekte,
En zette dien Hebreeuw, geleerd, van elck bezind,
En zijnen meester trouw, in top vanít huisbewind.
De heer, door sídienaers trouw, ontlast van alle zorgen,
Hecht, nacht en dagh gerust, den avont aen den morgen;
Maer niet zijn gemalin, vrouw Jempsar, die, ontroert
In haren geilen geest, zoo schendigh wordt vervoert,
Om, buiten spoor van eer en van betaemlijckheden,
Het vier van deze pest (die ziel en lijf en leden
Zoo dootelijck besmet) te koelen met eení kus
Van Josephs schoonen mond en kuische lippen: dus
Verslingert op zijn jeught en deught, en zuivre zeden,
Heeft zy nu, dagh op dagh, den jongelingk bestreden;
Die nooit op haer geboŰn noch lokaes acht wou slaen,
En nu den jongsten storm groothartigh uit moet staen.
Het huis van Potiphar wil een tooneel verstrecken
Van íshelds godvruchtigheid, die wy om strijd bedecken,
Met deze vleugelen, waermee wy zijn gedaeld
Op díaerde, uit ít eeuwigh licht, dat van Godts aenschijn
In Josephís aengezicht, en elck ontvonkende ogen,
Waeruit dees hofmeestres haer koortsen heeft gezogen.
Heel Memphis recht van daeg een afgodts staetsie aen,
En al de stat reedt toe opít prachtigst uit te gaen;
Maer Joseph [binnen íshuis gezint Godts troon te naderen,
En zich vast kleedende] reedt toe den troost der vaderen,
Den eenen waren Godt te groeten met gebeÍn,
En biddende met hem als in gesprek te treÍn;
Uit goddelijcke zorgh, voor geen onnutte dromen,
En ít geen hem in den slaep te nacht is voorgekomen:
Op dat hy het gemoedt met zulck een voetsel stijfí
ít Welck aen het lichaem niet, maer aen den geest beklijf:
Want eene ziel tot Godt en ít goddelijck gedreven,
Behoeft, als ít lichaem, spijs en voedsel om te leven;
Om, onder ít juk van ít vleesch, het welck den geest vermast,
Niet eens te struickelen, maer boven haren last
Te streven naer om hoogh, naer ít enig wit der vromen,
Van waer alleen de ziel beginsel heeft genomen;
Dies zy, inít slijck gespat van íslevens ooirsprongk af,
Vast woelt, en hijght naer hem, die ít al zijn wezen gaf.
Maer ziet die Jongelingk daer uit zijn kamer stappen.
Hoe zweemt hy naer de deught en al haer eigenschappen!
Nu luistert wat die wyze en heldre mond ons zeit,
En hoe voorzichtigh ít hart zich tot den strijd bereidt.

JOSEPH:

Zijt wellekom, herbore stralen,
     Die schemering en duisternis
Het hoofd beschaemt doet onderhaelen;
     Vertoont ons al wat zichtbaer is,
Palaizen, naelden, lanen, stroomen;
     En weckt het al wat adem schept.
O zon, die met uw goude toomen,
     Den hemel tot een renbaen hebt;
Vanwaer ghy al des werelds ogen
     Bekoort, met dat bekoorlijck licht,
Welcks ondergang wy no gedoogen:
     O alverkwickende aengezicht,
Wanneer zal uwe fackel baeren
     Den dagh, dien langgewenschten dagh,
Dien ick geheele twalef jaren,
     Verdaghvaert heb met mijn geklagh;
Den dagh, die mijn verdriet koom slaecken,
     En vaders vrolijck aenschijn toon;
My kussen doe der broedren kaecken,
     Oock Benjaminís onnoosle koon,
En oock den gront van mijn geboorte;
     En zet my op mijn grootvaÍrs erf,
Vernoeght voor Mambre en Hebronís poorte,
     Eer díoude man van hartzeer sterf
Terwijl ick hier worde aengevochten
     Van Jempsar, ít hete en dartle dier;
     íTwelck, razende van minnetoghten,
     Niet blussen kan dat heilloos vier,
Tenzij in mijn bederf en schennis.
     O blinde o breidelloze vrouw!
Hoe breng ick uw gemoed tot kennis,
     Vůůr dat vergrijp vol naberouw?
Wat zwarigheden of er naecken?
     Wat of die nare droom beduidt?
Tenzij Godts Englen my bewaken,
     ík Kraek zonder schipbreuck hier niet uit.
ík Was, docht my, in een schip getreden,
     En stak van land: een storm stak op,
Een kille schrik beving mijn leden,
     En gaf de vrolijckheid de schop:
Dan scheen my díafgrond te verslinden:
     Dan zwichten wolcken voor den mast,
Gesold geslingerd van de winden:
     De kiel raekte op een zandplaet vast:
Daer zat ick eenzaem en verlaten,
     En klaegde vast mijní nood de zee:
Maer klacht noch kermen mocht hier baten:
     De zee voelt niemands hartewee.
O hemel, zoo die norsse buien,
     Waermede ick droomende overvoer,
Al weder strijt en ramp beduien;
     ík Beveel, Ű stuurman, u het roer
Van mijn gemoedt: ghy kunt my stuuren
     Behouden aen een stille kust;
En of ghy ít onweÍr lang liet duuren,
     Noch slaep ick in uw schoot gerust.
Mijn Godt, mijn toevlught, uw geboden
     Gaen my ter harte in dit geschil:
U eer ick, maer geen valsche goden,
     Noch os, noch hont, noch krokodil,
Gelijck dees domme Egyptenaren:
Behoe mijn ziel in deze baren.

VOESTER. STAETJOFFERS.

VOESTER.

Wie klopt hier aen de kamerdeur?

STAETJOFFERS.

Doe op, de joffers staen er veur.

VOESTER.

Och raekt aen grendels noch aen sloten,
     Ick koom u by.

STAETJOFFERS.

                              Hoe, slaept mevrouw?

VOESTER.

Haer oogen, effen wat beschoten
     Van vaeck, my, vol van angst en rouw,
Vasthouden wakende en verlegen.
Zy heeft te nacht een koorts gekregen,
     En niet een ogenblik gerust.
De brand inít beckeneel gestegen,
     Neemt af, maer is nog niet geblust.

STAETJOFFERS.

Wij kwamen om het haer te poeren,
Te krullen, en met goud te snoeren,
     En haer opít sierelijckst te kleen.

VOESTER.

     Vercier u zelfs, en gaet vrij heen:
Zíis niet gesteld om uit te komen.

STAETJOFFERS.

En of dit kwalijck werd genomen,
     Dat wy, haer latende in dien staet,
     Ons durven geven op de straet.

VOESTER.

ík Blijf borg, laet my alleen betyen:
ík Weet u van opspraeck te bevryen,
     En ken haer luimen al te wel.

STAETJOFFERS.

     Zoo durven wy, op uw bevel,
ít Gezicht van deze feest genieten?

VOESTER.

Gaet heen, tíen zal haer niet verdrieten.

STAETJOFFERS.

     Och Isis loon u deze deught,
     O oude voedster, die ons jeught
Vergunt met andren te vergaeren.

VOESTER.

ík Bedanck als nog mijn jonge jaeren,
     Met lust en weelde doorgebroght,
     En gun u gaerne dezen toght.
De rozen blozen om te pluicken.
Wie tijd heeft moet haer tijd gebruicken.
     Ick draeg de joffren haet noch nijd.
     Gaet hene, bezight uwen tijdt;
Daer tranen, lijckzang en gebeden
Zich mengelen met vrolijckheden. (*)

REY VAN ENGELEN
ZANG.

     Sluit voor Begeerte uw graegh gezicht;
Zy loert, zy loert om in te vaeren.
     Sluit díoogen, vensters van het licht,
Indien ghy wilt uw hart bewaren:
     Want zoo Begeerte eens binnen sluipt,
Zy zal bederf en jammer baren,
     Dat eeuwig smert, en eeuwigh druipt.
De dingen zijn niet als zy schynen:
     De worm zit binnen lecker ooft,
En levent kleur bedekt venynen.
     Hy doolt zeer licht, die licht gelooft:
In paradijzen nestlen slangen:
     De slangen hangen bovenít hooft,
Daer goude en blozende appels hangen: (*)
     Dies wacht uw vingers, wacht uw hant,
     Noch vat de Doot niet met uw tant.

TEGENZANG.

     ít Godtvruchtige geslacht van Seth
Lijt schipbreuck op korale klippen,
     Op een albaste en streelend bedt;
En strandt opít zachte strand der lippen,
     Die vleien kunnen, als weleer
Haer moeder, die met Adamís slippen
     Den ganschen aertkloot rukte om veÍr.
De voorgangk inít wellustigh Eden
     Wordt nagevolgd van tijd tot tijd:
Men schept vermaek inít overtreden
     Díoprechtigheit versmelt en slijt.
De hemel, opgeweckt doorít sarren
     Van zulck eení opgehoopten spijt,
Verheft tot boven aen de starren
     Een zee, van geen gebergt gestuit:
     Een zee wischt alle vlecken uit.

TOEZANG.

Wat ziet men schoone naeckten zwemmen
     En dryven op den wereldvloet.
     Al ít water blust en temt dien gloet,
Niet machtigh om zich zelf te temmen.
Of vrouwelusten veel beloven,
     Men ziet hoe dier die lusten staen:
     Men ziet de weerelt onder gaen;
En komt verbode lust nog boven?


Ingezonden door J.R. van Wijk op: 19 July 2001