Joost van den Vondel (1587-1679)

DE LEEUWENDALERS

VOORREDENAER.

Schoon nu alle personaedjen
Ree staen, om op dees stellaedjen,
   Op dit groene speeltooneel,
   In dit boere lantprieel,
Uit te komen, en uw ooren
Haere rol te laten hooren;
   Noch zent my Taelleie hier
   Eerst vooruit (’t is haer manier)
Om onze Aemstelnymf te groeten,
En met reden te gemoeten;
   Want zy niet begrijpt, noch weet
   Hoe Melpomens Treurpoëet,
In Taelleies dienst getreden,
Dorpen kiest voor groote steden;
   Mangelt al de pracht van ’t hof
   Voor een stulp, en ackerstof;
Leiendack voor riete daken;
Tabberts, die van purper blaecken,
   Voor een ruwe huismans py;
   Koningklijcke leckerny
Voor wat melcks, en roggekorsten;
Koningen en rijcke Vorsten
   Voor een’ lantman, slecht genoegh;
   Scepters voor een schup en ploegh;
Kroonen, trots om op te roemen,
Voor een krans van boterbloemen;
   Treurzang voor een boereliet
   Op een fluit, of herdersriet.
Goelijke Aemsteljoffer, luister,
Zaeghtghe Apollo niet zoo duister
   Schuilen in een herdersrock,
   Met een’ haezelaeren stock,
En een’ staf de schapen drijven?
Lees dan wat al d’Ouden schrijven.
   Zaeghtghe Paris, en Adoon,
   Elck een Koningskint en zoon,
Niet op ’t velt de harten winnen
Van hun Nymfen en Godinnen?
   ’k Gaef den Dichter ongelijck.
   „Maer de stadt is nu te rijck
Om een Lantspel te begapen
En een dorp vol herdersknapen.
   Herdersspelen, het is nacht”,
   Roept de Heere- en Keizergracht.
„Wegh met herderinne, en boeren.
Legh ons marmersteene vloeren,
   Treck de gevels hemelhoogh:
   Trots van buiten in het oogh.
Bouw de zalen trots van binnen.
Dat een storremleêr de spinnen
   Daer bestorme, reis op reis.
   Kleet den wandt van ’t graftpallais
In tapijt: ontzie geen kosten.
Dat de schoorteen met zijn posten
   Vry van louter marmer glimm’.
   Dat de stoep by trappen klimm’
Als een troon, en kunst van leunen
Onzen Adel ondersteunen.
   Dat de rijckdom, vol ontzagh,
   oor een ysre tralie lach’,
En beschimpe een’ kermiskinckel,
Die hier kraem en poppewinckel
   Komt bekijcken uit het groen;
   En verbaest om ’t nieuw fatsoen,
Stockstijf staet en gaept daer buiten,
En vergeet zijn’ mont te sluiten.”
   „Zacht Mejoffer, niet te prat.
   Amsterdam is tot een stadt
Uit de groene zo gewassen
Uit haer veen, en visschersplassen.
   Laeck den huisman niet te veel.
   Rome roept met luider keel:
’k Haelde voortijts met genoegen
Burgemeesters van de ploegen:
   Die in dorp en acker school,
   Klom op ’t gouden Kapitool.
Hooptghe, als Rome, noch wat verders?
Danck den hemel: danck uw Herders,
   Grooten Vrerick, Vooght van ’t lant:
   Danck der landen rechte hant,
Ons Stadthuis met al zijn Heeren,
Die het zwijn des oorloghs keeren,
   Dat de weerelt ommewroet,
   Zat en dol van menschenbloet.
Maer wie zal de paiskroon spannen
Onder ons doorluchte mannen,
   Vredevaders, nimmer moe?
   Zinghze prijs en eere toe.
Noem nu elck een’ lantbeschermer,
Waert een beeldt van gout, of marmer,
   By ’t gekroonde Wapenkruis,
   Midden voor ons nieuw stadthuis;
Dat gebouwt op die pylaren,
D’eeuwigheit, ontelbre jaren,
   Kan verduuren, zonder last,
   Schoon de Nijt hier tegens bast.
Laet de Dichter dan geleiden
Door de Nederlantsche weiden
   Met een Lantspel deze vreught;
   Dat u toone, hoe de Deught
Zoo van hooge als lage Heeren
Haere rol in boerekleeren
   Uitvoer’ met een boeretael;
   Hoe dit kleine Leeuwendael
Durf heel Neerlant overschreeuwen,
Dat met wapenen, vol leeuwen,
   (Nu getoomt, en mack, en tam)
   Brullende te velde quam.
Lantskroon houde ’t woort van Spanje.
Vrerick ga hier voor Oranje;
   Heereman van genen kant,
   Volckaert hier, voor Staet en ’t lant,
Dat gereten aen twee deden,
Zuidt- en Noortzy hoort krakeelen. (*)
   Zie eens hoe een Wildeman
   U wat groots verbeelden kan,
En den oorloogh weet te schilderen,
Daer de menschen door verwilderen,
   En alle ackers, wilt en woest,
   Maejen eenen jammeroegst,
Zie wat Wildaert u kan dwingen,
Die de bloem der Jongelingen
   Jaerlicks eischt, en helt op helt
   Deerlijck schiet, en nedervelt,
Eer in ’t loof van Haegsche linden
Wy door Godt een uitkomst vinden,
   Die partyen, korts zoo schuw,
   In een paer te gader huw’.
Leen dan leerzaem ons uw zinnen,
Want men gaet de rol beginnen:
 Looptze op uw genoegen af,
 Danck den Dichter, dieze gaf.”


Ingezonden door J.R. van Wijk op: 19 July 2001