Joost van den Vondel (1587-1679)

MARIA STUART.

HET VIERDE BEDRIJF.

MARIE. REY.

MARIA.

Mijn ziel, eens afgesolt op d’ongestuime baeren
Per weerelt, na verloop van vijfmael negen jaeren,
Verlangt, als ’t moede schip, naer een gewenschte kust
Van veiligheit, en loopt de haven van de rust
Met volle zeilen in, op ’t rijzen van de stralen
Per zonne, vroeger op om mijn geluck t’onthalen
Met levendiger vier en glanssen danze plagh.
’k Begin door ’s weerelts damp en nevels nu den dagh
Per zaligen te zien, en vrydom te genieten,
In ’t onbenijde licht, na kerckers en verdrieten
En ketens zonder endt. Het juichende gemoedt
Begeert naer zulck een prijs te rennen door het bloedt
Der adren en om hoogh t’aenschouwen vol genoegen
Hoe hier de vyanden, geknaeght en bleeck van ’t wroegen,
En onverzaet van wraeck, geen vatten vinden aen
’t Onsterfelijck deel, de ziel, nu ’t lichaem moet vergaen.

REY.

Och! och! ghy Koningin van Engelsen en Schotten
Hoe stappen nu, helaes! uw dochters de schavotten
In ste van troonen op. Wat is ons bang te moe’!
Men vloeckt uw afkomst zelf den scherreprechter toe.
Waer toe vervalt de stam der Koningin, eilacij!

MARIA.

Gelooftme dat de dagh van mijne bruiloftstaetsi
Die my, door zulck een’ drang van ’t juichende Parijs,
Te kercke en koore leide, in ’t bruiloftenparadijs,
Daer ’t eenigh oir des Rijcks François op ’t heerlijckst parelde,
En in de bloem der jeught zijn lieve Bruit onthaelde
Noit blijder scheen dan nu in mijn ontloken hart.
Schept moedt, ick zie het honck van mijn gelede smart.
De weerelt is maer roock met al haer ydelheden,
Een oogenblick, een niet. De mensch, die hier beneden
Iet zekers zoeckt, is blint. Wat baet een hantvol tijt?
Terwijl men grijpt naer ’t aertsch zoo wort men ’t hemelsch quijt.

REY.

Waer vinden wy een’ schilt om dezen slagh te schutten?
Wie zal ons nu met troost en voorspraeck onderstutten?
Och, och! wy gaen Mevrouw, ons aller noothulp, quijt.
O zware nederlaegh, na zulck een’ zwaren strijt!

MARIA.

Betrouwt op Godt, die kan uw schade licht vergoeden:
Die groote Koningk zal zijn kinders wel behoeden.
’k Beval u aen de kroon van Vrankrijck door mijn pen.
Indien ick het gemoedt van Koningk Henrick ken,
Hy zal om mijnent wil u alle gunst betoonen,
Met zoo veel gunstigen als aen de Seine woonen;
Daer ick, zoo veel mijn woort by mijnen Heer vermoght,
Een ieder heb verplicht en aen mijn trouw verknocht.
Genoeght u met het geen ick ieder heb besproken:
Het heeft my niet aen wil, maer aen de maght ontbroken.
De tijdt verloopt: men wacht ons komste daer beneên;
Dies knielt, en onderstut mijn uiterste gebeên.

      Mijn Hartekenner, die daer boven
   Uw’ stoel met Cherubijnen schraeght,
   En aller sceptren scepter draeght,
Daer d’Engelen u eeuwigh loven,
   En Eendraght en Rechtvaerdigheit
En liefde en Trouw met blyschap kroonen,
Op nimmer wanckelende troonen;
   Aenbiddelijcke Majesteit,
Ontfarm u mijner: sla uw oogen,
   Uw alziende oogen, uit gena
   Op my, uw dienstmaeght, die nu ga
Veroordeelt, zonder mededoogen,
   Gelijck een Offerhande, daer
Ick, na veel smaets, mijn bloet ten leste
En al mijn aders geef ten beste,
   Ter eere van het Roomsche altaer,
En uwen grooten naem ter eere.
   Ontfarm u mijner, die mijn Rijck
   En staf en purper acht als slijck,
En voor uw kroon mijn kroon verneêre.
   Versterckme tegens dezen slagh,
Den slagh, die lijf en ziel zal scheiden:
Dat my uw Engelen geleiden,
   Daer ick uw’ naem betuigen magh:
Gelijck ick, vroom en zonder smette,
   Betuighde uw Waerheit in den nacht
   Der ketteryen, schoon haer maght
My hierom uit den erftroon zette.
   Alwetende, aldoorstralend Licht,
Ghy kent al wie van ’t licht verbastert,
Verblint door staetzucht, brult en lastert,
   En mijn onnozel bloet betight.
Indien ick uwen naem belye,
   En eere Vader, Zoon en Geest;
   Is immermeer my waert geweest
De Naem van Jesus en Marye;
   Zoo reken niemants ziel tot schult
Haer onrechtvaerdigheit en boosheit
Vergeef, vergeef het ’s menschen broosheit
   Versterck mijn zwackheit met gedult:
En magh ick mijnen wensch verwerven,
De Godsdienst leve door mijn sterven.

REY.

Zy kloppen voor de deur: een voorbo van de doot.
Waer bergen wy Mevrouw, in ’t nijpen van den noot?
Men komt ons onzen troost en toeverlaet ontrucken
Wat raet? wat gaet ons aen? Mevrouw zal moeten bucken
Marie, bidt voor ons: Marie, bergh Mevrouw.
Och! bergh de Koningin: waer blijven wy van rouw!

MARIA.

Mijn dochters zijt getroost: ghy kunt met al dit kermen
En jammeren ons niet beschutten, noch beschermen:
De tranen baten niet, en zijn een kranck geweer.
Vergeefs omhelst ghy ons: uw armen zijn te teer!
De vyanden te sterck, en zonder mededoogen.
Genoeght u aen Godts wil: hy roept my uit den hoogen:
My dunckt ick hoor zijn stem. Nu sus, mijn kinders, sus:
Ontfangt den lesten groet, Maries lesten kus.
Mijn kinders, matight U: ghy zult in droefheit sticken:
’t Is wijsheit zich naer tijts gelegenheit te schicken,
Te kunnen sterven, als men immers sterven moet.
Volhardt, in ’t out geloof, het welck ick met mijn
Bezegel, en zoo wijdt gehoorzaemt d’overheden.
Schept moedt: gedenckt mijn ziel voor Godt in uw gebeden.

DE GRAVEN. MARIA. MELVIN.

DE GRAVEN.

Mevrouw op hope dat ghy heden zijt bereit
Den last den Koninginne, u gistren aengezeit,
Te volgen, komen wy ( ’t behage u) dien vertoogen.
Daer ziet ghy d’eige hant, bezegelt voor uw oogen.
Ontschuldigh ons: het is de wil den Majesteit.
De hemel, zoo het schijnt, heeft u dit opgeleit.

MARIA.

Ick heb my onder Godt en zijnen wil gegeven.
En vint meer zoetigheits in sterven dan in leven.
Ick ben gereet de doot, oock zonder ongedult,
T’ontmoeten op het spoor, daer ghy my leiden zult.

MELVIN.

Bedruckte Koningin, ô steun den vrome zielen,
Ghy ziet op ’t uiterst hier onwaerdigh voor u knielen
Een’ dienaer, wien het druckt u heden in dien schijn
T’aenschouwen, en verplicht door uw gena te zijn
De tijding van uw eindt naer Edenburg te brengen.
Helaes, wat moeten wy, nu Godt dit lijdt, gehengen!
Hoe durven wy, helaes! bewust van uwen noot,
Ververschen by den zoon zijn moeders droeve doot.

MARIA.

Mijn waende Melvin, ô mijn willige en getrouwe
Wat weent ghy te vengeefs, en mat u af van rouwe?
’t Is ydel dat ghy om Marie tranen schreit:
Ghy zult haer heden zien van alle zwaerichheit
En jammeren geslaeckt, van hartewee ontslagen.
’k Bezweer u heen te gaen, mijn’ zoon de tijding dragen,
Hoe ick stantvastigh leefde, en sterve wel gerust
In ’t Katholijck Geloof, van geen verraet bewust.
’k Vermaen hem, over wien my ’t hart zoo heeft gehangen,
Het zelve Roomsch Geloof, van hant tot hant ontfangen,
Uit zijner vadren mont, t’omhelzers, voor te staen,
En in gerechtigheit en pais den ondendaen
Te stieren, zonder zich in ’t minst te stellen tegen
Elizabeth, waer op hem d’allerhoogste zegen’.
Ick heb ons errefrecht bewaert in zijnen glans,
En trouw aen ’t Schotsche Rijck, getrouw volhart by ’t Fransch.
Godt! vergeef het hun, die my het licht misgonnen,
En hijgen naer mijn bloet, als ’t hart naer venrsche bronnen.
Mijn Hartekenner, die de zon den waerheit zijt,
En ziet my door en door, en meet een ieders tijt,
Ghy weet het, kan het niet by al mijn daden blijcken,
Hoe zeer ick d’ eendraght zocht den beiden Koningkrijcken;
Hoe garen ick het vier van tweedraght zagh gedooft,
En ’t lichaem van dit lant verknocht aen ’t eenigh hooft.
Mijn moedt loopt over: kan ick, zonden traen te laten,
Verknoppen al ’t verdriet, by d’oprechtste onderzaten
Voon Godts altaer en eene en Chnistus zaeck geleên,
En mijn onnozelheit door rampen afgestreên.

MELVIN.

Doorluchtighste Princes, hy haele uw’ geest in vrede,
Die alle harten kent. Ick wil uw afscheitrede
En uiterste oorlof trouw verhalen uwen zoon.
De hemel noept uw ziel tot een volmaeckter knoon
Dan deze, kont van dunn, en zorgelijckst te heffen.
Daer ’s weerelts buien eerst gekroonde hoofden treffen
Ick kus eerbiedighlijck (als ’t wezen moet) dees hant,
Den scepter toegewijt, en neem door zulck een pant
Van onverdiende gunst verlof, ten droevige ure,
En wensch, dat d’allersterckste uw gangen stercke en sture.

MARIA.

Ghy Heeren, magh het zijn, bezorght dat mijnen stoet
En arrem hofgezin niet anders worde ontmoet
Dan eerlijck en beleeft; en zy, voor veel verdrieten,
Geproeft in mijnen dienst, de slechte vrucht genieten,
Uit Stuants armoe noch hun nootdruft toegeleit.
Vergunt my, daer ick sterf, hun tegenwoordigheit
En mijnen Biechtvaer mede, om my ten steun te strecken.
Verguntze, na mijn doot, in vryheit te vertrecken,
Ten plaetse, daer de noot hen voere, op Godts geley.

DE GRAVEN.

Men staet u ’t eerste toe: maer ’t leste moght geschrey
En kermen en misbaer en bygeloof verwecken.
Onnutte sleep kan slechts d’ellende langer recken,
Ontstichten al de zale, en stooren het Gerecht.

MARIA.

Ontzeit men ons, helaes! een be zoo kleen en slecht?
Dat zou Elizabeth de Zuster niet ontzeggen.
Wat hoeft men veel bewijs, om dit te wederleggen?
Dees droeve Joffers, dit rampzaligh hofgezin
Verzoecken slechts verlof van hare Koningin
Te nemen oock vereischt de staet en eer den vrouwen
Dat kamenieren noch haer vrouw gezelschap houwen.
’k Verbinde my, beloof en stel my in voor haer,
Dat geen van allen u zal stooren door misbaer
In t’ uiterste. Ick bezweer u by dien eeuwigh levenden,
Ontzeght toch nu de nicht van Henderick den Zevenden,
Elizabeths verwante en maeghschap voor altoos,
Een boedelhoudster van gansch Vrankrijck en Valois,
En dit gezalfde hooft den Schotten niet een bede,
Een nootbe, van geen Turck, noch Tarter, woest van zede,
Oit Kristensch mensche ontzeit: of gelt hier stam noch bloet;
Zoo laet de tederheit van ’t vrouwelijck gemoet,
Van een verweze weeuw zoo veel by u vermogen:
Geen steenrots is zoo hardt, of wort noch wel bewogen.

DE GRAVEN.

Mevrouw, verkies dan zelf hier zes of zeven uit.
Belieft het u, wy gaen u voor op dit besluit.

REY VAN STAETJOFFEREN.

ZANGK.

Ontfangt dees bron den marteladren,
   Ghy Engelen, nu treet
   Haer tegen: zy vergeet
      Haer volck en vaders huis,
      Gesproten nit Ferguis,
Dien ouden stam, en hondert vadren,
Al Koningen, van Godt geschapen
   Ten scepter ingewijt,
   In ’t aenzicht van den Nijt;
      Gezalft van eeuw tot eeuw.
      O roode Koningsleeuw
In ’t gouden velt van ’t Schotsche wapen,
Hoe durvenze uw Leeuwin benaeuwen!
   Hoe ziet men haer zoo tam
   Verandren in een lam,
      Sneeuwit van vacht en vlock,
      Verscheuren door den wrock
Den Luipaerdinne, schenp van klaeuwen!

TEGENZANGK.

Men kon den gront den Ketterdommen
   Niet leggen dan verwoet
   In dier tieras van ’t bloet
      En vleesch den Stuardin,
      Die Feniskoningin,
In top van glori opgeklommen;
Gesteigert na twee duizent jaren
   Door d’ongesteurde ry
   Van d’opperheerschappy
      Wiens ongedwongen staf
      Noit Cezars schatting gaf,
En eeuwigh flickerde op de baren.
Waer toe vervallen de geslachten,
   Die d’eerste van Euroop
   Hun hoofden in den Doop
      Begaven onder dit,
      Dat Christus plaets bezit,
En Rome gout en wieroock braghten!

TOEZANGK.

Wat baet het dat Palladius,
   Van Celestijn gezonden,
Pelegiaenscbe voncken blusch’,
   En zalve Christus wonden?
Indien, na duizent jaren rust,
   Dit uitgepuurt gebroetsel
Een pest van boosheit langs dees kust
   Een Hydra helpe aen voetsel,
Dat Stuart, twintigh jaer bemuurt,
Te deerlijck met den hals bezuurt.

Dit treurspel aen te zien moght geen van ons gebeuren.
Ten minste laet ons gaen het warme lijck betreuren. 


Ingezonden door J.R. van Wijk op: 19 July 2001