Joost van den Vondel (1587-1679)

DEN

DOORLUCHTIGISTEN VORST EN HEERE

EDUART,

DOOR GODS GENADE

PALTSGRAVE BY DEN RYN, HERTOGE VAN BAJERE.


Ick brenge, ô doorluchtighste Vorst, uwe Grootmoeder, waerlijck een groote Moeder, Dochter, Gemalin, Moeder en Weduwe der Koningen, en, dat het allergrootste is, een Koningklijcke Kruisheldin en gekroonde Martelares, op ons Nederduitsch tooneel: niet gelijckze in Schotland gezalft nochte te Parijs getrout, gekroont, en op den troon gezet, maer in Engelant, haer grootvaders en  naer Reehte haar eigen erfrijck, op een Schavot, na een langdurige gevangenis, van de naeste bloetvriendinne gemartelt wert, alleen om haere erfwettigheit tot de zelve Kroon, en stantvastigheit in het Katholijck Geloof, heur waerdiger dan vier scepters en kroonen, ja haer eigen leven. Weinigen streecken hier de kroon van (Gode en zijn eere ten dienst) een zichtbaere kroon en dit leven te versmaden. In de heilige boecken wort Moses en Christus alleen die lof toegeschreven. Moses weigerde, geloofs halve, een zoon van Faroos dochter genoemt te worden (en zoo Iosephus getuigt, de kroon zoo vroegh van zijn hooft ruckende, tradtze met voeten en schatte Christus rijckdom en zijn volcks versmaetheit hooger dan de schatten van Egypten. Christus, het eenige voorbeeldt der volkomenheit, versmade beide de kroon en dit leven, om Godt, zijnen vader, met de doornekroone te eeren. In d’oude Martelschriften vindt men de Koningen en Koninginnen, om den godsdienst gemartelt, dun gezaeit, gelijck trouwen gekroonde hoofden zelfs dun gezaeit zijn. In deze leste, zoo veel koeler in yver dan d’eerste, tijden, komt een eenige MARIA STUART op, als een nieuwe star. Zy versmaet haren grijzen stam, het edelste geslacht van geheel Christenrijck. Zij vergeet over de hondert voorzaten en voorvaders, alle Monarchen van haeren bloede, wiens oorsprong het einde van Alexander de Grootes tijdt bereickt. Zy buight haer vrye schouders gewilligh, geduldigh onder het kruis, ten spiegel van alle Christe Vorsten. Hierom blincktze nu met recht onder de zalige Martelstarren in Godts hemelsche klaerheit, aen de voeten van Maria, wiens naem zy zoo waerdigh gedragen heeft, als zy haer, onder het twintigh jarige kruis, en met zoo vele zwaerden van wederwaerdigheit doorregen, ander dan zoo vele Koninginnen stont. De toneelwetten lijden by Aristotele naulicks, dat men een personaedje, in alle deelen zoo onnozel, zoo volmaeckt, de treurrol laet spelen; maer liever zulck eene, die, tusschen deughdelijck en gebreckelijck, den middelwegh houde, en met eenige schult en gebreken behangen, of door een hevigen hartstogt, tot iet gruwzaems vervoert wert: waerom wy, om dit mangel te boeten, Stuarts onnozelheit en de rechtvaerdigheit van haere zaeck met den mist der opspraecke en lasteringe en boosheit van dien tijdt benevelden, op dat haer Christelijeke en Koningklijcke deughden, hier en daer wat verdonckert, te schooner moghten uitschijnen. Zoo steeckt gouden en purperen glans op nevels en wolcken, en licht op bruine schaduwen af. Het docht my al t’onbillijck, dat de Nederduitschen hier in andere volcken en tongen, die haer tooneelen met dit kostelijcke bloet purperden, iet zouden toegeven: en het lagh al eenige jaren geleden by my, als een belofte, haere Majesteits godtvruchtige faem, die zoo hoogh gestegen, mijne nochte iemants pen behoeft, van verre in haer schaduwe naer te streven; en noch te vieriger, dewijl ick, des onwaerdigh, mijn geboortejaer by Mariaes moortjaer (marteljaer most men zeggen) of liever geboortejaer gedencke. De Heilige Kerck is van outs gewoon de geboorte der Martelaren naer de geboorte der ziele, en niet naer de lichamelijcke, te vieren; aengezien de ziel ten marteldage, van den lichame ontbonden, in den hemel, en het licht der onsterflyckheit, ten eeuwigen leven geboren wort. Ick nam de vrymoedigheit dit treurspel uwe Vorstelijcke Doorluchtigheit op te dragen, die d’eerste van uwe Grootmoeders nakomelingen haer heilige asschen en geeft verquickt met den Katholijcken Roomschen Godtsdienst t’omhelzen, en haer godtvruchtige voetstappen na te volgen; een zaeck, die zy in het uiterste haeren eenigen zoon Jakob, uwen Grootvader, namaels Monarch van Groot Britanje, zoo hartelijck beval, als zy die groothertigh met haer Christelijck bloet bezegelde: en zeker boven uw Grootmoeders voorbeelt vermaent u daer toe uw eigen naem, zoo loflijck by de Katholijcke Koningen van Engelant, uwe voorvaders, gedraegen, en waeronder men twee Eduarden telt, eenen met den tijtel van Martelaer, den anderen met dien van Heiligh gekroont. Oock ontbrack het van outs den Hertogen van Bajere, waer uit uw Keizerlijck en Keurvorstelijck stamhuis zijnen oirsprong nam, noit aen voorbeelden van Heiligheit en godtvruchtigheit, die u nu op deze hemelsche heirbaen welkomen, zegenen, en met hun voorbede stercken, terwijl ick het gewijde tooneel openzet, daer uwe Grootmoeder weder te voorschijn komende, den aenschouweren te gelijck schrick aenjaeght, en tranen van meedoogen ten oogen uitsperst.


Ingezonden door J.R. van Wijk op: 19 July 2001