Joost van den Vondel (1587-1679)

NOAH,

OF ONDERGANG DER EERSTE WERELD.

EERSTE BEDRIJF

APOLLION.
Hier steigre ik, koning van den nacht, Apollion,
Uit s aerdtrijx navel, eer dinarbeitgaende zon,
Het daghlicht baerende, uit de kim koome opgestegen.
Mijn stinkende adem is alree den hemel tegen,
Die schuw van helschen stank, de starren trekt om hoogh;
Dewijl mijn zwavelkeel den starrenlichten boogh,
Met smook bezwalkende, berooft van zijnen luister.
Mijn blikken branden, als twee kooien, in het duister,
De dikke duisternis, met eenen rooden gloet.
De pekstok blaekt, en stut mijn twijfelenden voet.
Waer ik den gront betre. het gras en bloemen quijnen.
En t ongedierte vlught naer wouden en woestijnen.
Daer rijst het vlotgevaerte, op Noahs timmerwerf,
Na hondert jaeren tijts volbout, om in t bederf
Des menschdoms eenen man en zijn gezin te bergen;
Rechtschape stof, om onze almogentheit te tergen.
Waer toe getoeft? vaer voort: wat houdtge langer stant?
Steek met dien pekstok flux dat zeegewelt in brant.
Vaer voort, mijn helsche stoet, steek aen: gy kunt niet doolen.
Laet branden voor den wint, en warm u by de koolen
Van t cedren balkwerk. is de worm voor t hout vervaert;
Verrot het in geen lucht; de glonde pekstok spaert
Geen cedre planken, dicht en hecht met werk gedreven.
Het pek en werk zal vier en vlamme voedtzel geven.
Al t heir des afgronts met ontvouwe krijghsbanier
Wil danssen, klaeu aen klaeu, op zulk een zegevier;
En No, Lamechs zoon, die t water woude ontvlughten
Op dezen vlotbalk, zal bedrukt en troostloos zuchten,
Als darbeit van eene eeu gezwint tot asch verteert.
Maer deze hoop is wint. Een wacht van geesten keert
Den stookebrant van t vlot
, dat anders, lang verbarrent,
dOpgaende vlam voor wint zou drijven naer t gestarrent.
Verdoemde spooken, helpt ons raeden; zet u kant.
Hier rijst het cederbosch, tot onzen dienst geplant.
Gy kunt hier in t verschiet van t bosch t gevaert zien steigeren,
En zoo veel velts beslaen, de cederboomen weigeren
Ons geene schaduwen, in t opgaen van den dagh,
Om stil te schuilen, wat de schaduwe vermagh,
Dat leerde u Adams hof, daer draek, en duizent spooken,
En grijnzen van de hel zich legerden en dooken,
Tot dat hun aenslagh wiert zeeghaftig uitgevoert;
Een oorloghszege, die den aerdtbom noch beroert.
De zestien eeuwen en noch zesenvijftigh jaeren
Zijn sedert roemt vry, niet onvruchtbaer heengevaeren:
En nu verwacht de dagh den inbreuk van veel wee,
Die t aerdtrijk zetten zal in eene bare zee.
dAertsvader staet gereedt, met zijnen baert vol staetsie
Den boezem dekkende, de jongste predikaetsie
Te sluiten, houdt u stil in t ronde hier omtrent,
En past uit eenen mont zijn schriklijk dreigement
Zoo na te baeuwen met een boschgalm, dat de wateren
En bosch, en bergh, en dal eens lachen datze schateren,
Beschimpen s mans gejank, en rouklagt, en geween,
En traenen, bigglende langs kin en boezem heen.
Door vrouwelist wert eerst de man in t net getogen
Men bezige dees kunne, en legre zich in doogen
Van Kains dochtren, en beschiete uit haer gezicht
Het hart der Reuzen. schoon het voor geen wapen zwicht,
Noch moet de grootvorst zelf voor t joffrentimmer buigen,
En heur naer doogen zien. wy hoeven geen getuigen
Te zoeken: duitkomst heeft doorgaens genoegh geleert,
Hoe wellust over al de weerelt triomfeert.
Zy plante haren stoel op Reuzenburgh, gehouwen
Uit klaeren marmersteen, in Kaucazus landouwen:
Want sedert s Hemels wraek den eersten vader dreef
Uit Eeden, met een zwaert van blixemstralen, bleef
Dees weerelt ongeschent van uitgebraeckte vloeken.
Hier vindt de snoeplust al wat s menschen lust loopt zoeken,
Lusthoven, beemden, beek en bronnen in het ront.
De vruchten druppen van de takken in den mont,
En smilten op de tong. de vogels quinkeleeren.
Het dansen, speelen, het gedurigh banketteeren,
En bruiloften gaet hier het gansche jaer in zwang.
Men hint de zielen aen geen wetten, en bedwang
Van Enochs voorbeelt, of geboden en verboden.
De blyschap kort den tijt, godinnen scheppen goden.
Een reuzenafkomst trotst het hemelsche gezagh.
Al watze met den boogh en t zwaert bereiken magh
Dat s recht, het waenrecht schept braven en lantsheeren.
De grootvorst van het oost, met geen gewelt te keeren,
Achiman, Enaks zoon, de weerelt door gevreest,
Besloot op dezen dagh hier t jaergetijdigh feest
Der grootvorstinne met een staetsie in te kleeden,
Van dallermaghtighsten, in dienst van t hof getreden.
Hier zal niet mangelen aen pracht en overdaet.
De Ganges, Indusstroom, de Tiger, en Eufraet
Gedwongen, moeten hem voor hunnen leenheer kennen.
De vogel fenix eert met schitterende pennen
De kroon van Oostenrijk, geheilight aen dit hooft,
Om welx baldaedigheit te von al t aerdtrijks looft,
En met gebogen knien schenkaedjen komt vereeren.
Maer ginder wil de zon de schemering braveeren,
En opgaen: laet ons, eer haer fakkel uit de kim
Den aerdtboom toelichte, ons verbergen in de schim
Van t hooge bosch. hier komt de aertsvader aengetreden
Met zijnen krommen staf, om traenen en gebeden
Te storten. duikenwe in dien schuilhoek voor den dagh,
En luistert, achter my, naer s grijzaerts weegeklagh.
NOE.

Daer komt het morgenlicht gevaeren,
Als een heraut, uit Godts palais,
Om t menschdom voor de leste reis
Te wekken, of hen Godt wou spaeren.
Zy leggen in den eersten droom
En slaep
, tot over t hooft verzoopen.
Hoe kunnenze op genade hoopen,
Zoo t hart blijf hollen zonder toom!
Zy luisteren naer geen vermaenen,
In wrevelmoedigheit te trots,
En, harder dan eene ysre rots,
Noch noit vermurwt door mijne traenen.
Genade, vader, kan t geschin,
Geef uitstel: ofze zich berieden,
Om dien gedreighden vloek tontvlieden,
En naer hun hielen om te zien.
Het water rijst allengs van onder
Ten gront uit, in zoo menigh dal,
Een voorbo van den waterval,
Gereet te volgen op den donder.
Het dreigen stapt vooruit: dan kraekt
De slagh het bekkeneel van boven,
Dat geen waerschouwing wil geloven,
Eer dallerhooghste t onwer slaekt.
De boosheit is in top gewassen
Met s menschdoms aenwas dagh en nacht.
Hier wil de grootvorst doppermaght
En haeren hoogen troon verbassen.
Ik vinde langer stof noch ren
Om Godts langkmoedigheit te rekken,
En s menschen gruwzaemhen te dekken,
Die schreien door de wolken heen. (*)
Dit lichaem schijnt een dor geraemte,
Gekrenkt van vasten en verdriet.
De hemel hoort mijn voorbe niet.
Ik sla mijne oogen ner van schaemte.
Genade, oirsprong van gena!
Vergeef ons toch dit langkzaem bouwen, (*)
Of u het opzet moght berouwen,
Al komt boetveerdigheit zoo spa.
Gedenk hoe s volx natuur den zegen
In hunnen grootvar eerst verloor,
En, door zijn misdaet van uw spoor
Gedwaelt
, dien zielkrak heeft gekregen.
Verhoor de voorbe van uw knecht.
Genade, vader, en geen recht.

REY VAN ENGELEWACHT.
I. ZANG.

Wy schaduwen met goude pennen
     De treden van
     Dien vroomen man,
Gewaerdight God alleen te kennen;
Terwijl alle andren, van dit licht
     Versteeken, dwaelen
     In duistre dalen,
En slaen, als dieren, hun gezicht
Van Godt op tijdelijke dingen,
     Die snel vergaen
     Benen de maen,
Den spiegel der veranderingen.
Verbasterden van s levens struik,
Waer vint men s levens recht gebruik!

I. TEGENZANG.

In eenen is dit goet gebleven,
     Al ,t overschot
     Gedwaelt van Godt.
En t heiligh voorbeelt, hun gegeven.
Wat leeft, helt over tot het quaet.
     Schoon Eve in t ooste
     Zich zelve trooste
In Seth, noch groeide Kains zaet:
En Henoch zagh den sleep der kinderen,
     Al t aerdtrijk door,
     Het heiligh spoor,
Verlaten, en de deught verminderen.
Dat viel hem bitter, als de doot.
Hy klaeghde Godt om hoogh zijn noot.

II. ZANG.

Wat baet, sprak hy, uw beelt de reden,
     Zoo lang uw beelt
     Van ren verscheelt,
En dat geschenk niet wil besteden?
Ik leeraere elk, wie hoort naer my!
     Elk leeft ontuchtigh,
     En ongodtvruchtigh.
Mijn leering schijnt een razerny.
Zy schimpen met uwe offereere
     En offervier.
     Wat blijve ik hier!
k Hoor smaet waer ikme wende en keere.
Indien mijn wandel u behaegh,
Verlosme, vader, van dees plaegh.

II. TEGENZANG.

De vader ziet op Henochs klaegen
     Uit s hemels troon.
     Wy s hemels bon.
Verschijnen hem terstont, en draegen
Dien trouwen dienaer, Godt ten prijs,
     Als op een wagen,
     Door wint en vlaegen,
In t eeuwigh bloeiend paradijs;
Daer sluimert daengevochten veiligh,
     Tot dat hy wer
     Opwaeke, en keer,
Verzelschapt met een grooten heiligh.
Nu slaenwe aertsvader No ga.
Hy volght in t leerampt Henoch na.

TOEZANG.

Aertsvader Henoch, van beneden
Om hoog gevoert, gy zet uw treden
     Op roozen in dien roozengaert
     Van rust, daer u geen last bezwaert.
De weerelt haet Godts uitgekoornen.
Hier treet godtvruchtigheit op doornen
     En distels, dat de voeten blon.
     Het ruischen van de watervlon
Getuight alree, hoe duizent stroomen
Van onder opgeborrelt komen.
De voeten worden nat en vlot:
En luistert niemant noch naer Godt!


Ingezonden door J.R. van Wijk op: 19 July 2001