Joost van den Vondel (1587-1679)

NOAH.

OF ONDERGANG DER EERSTE WERELD.

VIERDE BEDRIJF.

CHAM. NOň.

CHAM.

Belieft heer vader my te spreeken, ik zal hooren?

NOň.
Wel Cham, wat broutge?
CHAM.

                                        Niet.

NOň.

                                                 die klinkt in niemants ooren:
Nu baeut de weÍrgalm van het bosch uw boschspraek na.

CHAM.
Ik hiel gesprek met vorst Achimans wederga.
NOň.
Wie raet u, buiten last van vader, haer te spreeken?
CHAM.
Ik houme by der hant.
NOň.
                                    de dag is schier verstreeken,
Om met uw gemaelin te treeden binnen díark.
CHAM.
Dees tijding valtme op ít hart, gelijk een zwaere zark.
NOň.
Uw vader, moeder, broÍrs en zusters, hun getrouden.
Staen reede, en willen u in díark gezelschap houden.
CHAM.
Heer vader, gunme toch te volgen mijnen zin.
NOň.
Geef vader reden, zoon, en stel u willigh in.
CHAM.
Wien lust het willigh in een beestestal te kruipen?
NOň.
Datís min bezwaerlijk dan een heele zee te zuipen.
CHAM.
De zee deist achterwaert: noch lijdenwe geení last.
NOň.
Gy hoort, hoe schrikkelijk dees springvloet bruist en wast.
CHAM.
Hoe lang zoude eene zee dat houte moorthol schokken?
NOň.

Tot dat de zonnekar haer ronde hebbí voltrokken.

CHAM.
Een jaer, het gansche jaer uitharden met verdriet?
NOň.
Die voerman staet niet stil, een jaer verveele u niet.
CHAM.
Gy plaght de ledigheit, een hooftgebrek, te straffen.
NOň.

Zijt onbezorght: men zal u werx genoegh beschaffen.

CHAM.
Hier valt geen hartevangst, noch wilde zwijnejaght.
Hier schijnen zon noch maen, hier is het eeuwigh nacht.
In een spelonk van hout kan niemant adem scheppen,
Maer boozen stank, een goot te roeren noch te reppen.
Wat zal hier uit ontstaen? wat anders dan een pest?
O tuchthuis, verkenskot, Ű katte- Ű hondenest!
NOň.

Indien u ít werken lust, zoo toon u als een hoeder,
Met Sem en Jafed, woel, bestel den dieren voeder,
En drank en water, hoy en haver, aes en vleisch.
Verschoonze. vaegh hun hok. geef elk zijní vollen eisch.

CHAM.

O tuchthuis! moet zich Cham hierin te berste slaven?
Dat heet geen leven, maer te leven als begraven:
Te sterven, in geen graf van marmer, maer van hout,
Uw eigen huisgezin tot hartewee gebout

NOň.

Door last van hooger hant tot ons behout geklonken.

CHAM.

Veel liever eenwerf dan tienduizentwerf verdronken.
Ik sprong van ongedult en wanhoop in den vloet.

NOň.

Uw vader zal getrou u sterken: hou slechts moedt.

CHAM.
Gedoogh eerst, dat ik my verdaedige met reden.
NOň.
De tijt gehengt naeu, in een lang gesprek te treden.
Doch ík wil u dit verzoek niet weigren spreek, mijn zoon.
CHAM.
Gy zet geení vader maer scherprechter op den troon, (*)
Die elke struikling telt, de misdaet naeu wil weegen,
En dreigen ís menschen hals met eenen blooten deegen,
Gy beelt de godtheit uit, gelijk eení wilden beer.
Een beer, een everzwijn rukt een bosschaedje neťr.
De dwingelant een rijk; de godtheit alle rijken,
Ja, al de weerelt. wie zagh grooter ongelijken!
Zoo veele wateren en wolken aengezakt,
En aen de lucht allengs met kracht op een gepakt,
Aen ít scheuren, zullen volk en bergen teffens smooren,
Wy ís weerelts jongsten snik, in eenen dootsnik hooren.
Wort Godt verbolgen en oploopende, als een vrou?
Wort Godts voorzienigheit geraekt van naberou?
Datís geen voorzienigheit, maer krankheit, ongestadigh,
En wispeltuur. ay zijt u zelven eerst genadigh.
NOň.
O Cham, wien lastertge? och, wat hoore ik? waertge stom
Geboren! zwijgh, verdriet van vaders ouderdom,
En erfschand van mijn huis. och, waertge vroegh gestorven!
Uwe eigezinnigheit en waen heeft u bedorven.
Ik vreeze, Ű hemel, keer het voorspook van ít geval,
Dat vaders vloek u hoof ít rechtvaerdigh treffen zal.
Ik weete, Godt zy lof, dat krachten ons ontbreeken
Om zonder stameren van Godts natuur te spreeken,
Een onbegrijpzaemheit, geen steurnis onderdaen.
Men moet door ís menschen spraek Godts eigenschap verstaen. (*)
Naeryver, naberou, de toorne, en wraekzucht hechten
Oneigen
op dien heer en rechter, streng in ít rechten.
Hier geeft des menschen tong alleen een krank geluit,
En drukt de beelden van de ziel door dootverf uit.
Een rechter straft de quaÍn, die van hun boosheit roemen.
Zou Godt dan geen gewelt en dwinglandy verdoemen,
En ís aerdtrijx aenzicht rein afwasschen van zijn smet?
Twee vruchtbre takken, een van Kam, een van Seth,
En beide uit eenen stam, vervulden ís weerelts luchten
Met ongelijke, díeen met wilde en wrange vruchten
En díander met een ooft, gezond en zoet van smaek
Dees geeft genoegen: maer de wrange terght Godts wraek.
Der droomen aert wordt door verbastert zaet bedorven.
Nu eischt de boosheit straf. de deught is uitgestorven.
CHAM.
Heer vader, stoor u niet: ik stelle my bereit,
Te volgen ít hoogh gebodt, en uit gehoorzaemheit,
Uw voorbeelt eerende, te schroomen, noch te schrikken,
Al zoude ik in dees kist, een rechte dootkist, stikken.
NOň.
Achimans lustgenoote, een rechte vyandin
Van eer en deught, ley toe om al ons huisgezin
Door u te splissen, zelf den vader tegens moeder,
Schoondochters tegens een, den broeder tegens broeder
Te rokkenen. het hoogh beleit heeft dit geschut.
Een achtgetal in díark zal ít zaet en eene stut
Des menschdoms strekken, als het uit den vloet herboren,
Herstelle al ít leven, dat in ít water quam te smooren.
Ga heene zoon, verdaege al díandren; het wort tijt
Den jongsten slagh tíontgaen, die naulijx uitstel lijdt.
CHAM.
Daer koomenze al gereet. nu moeder, tre vry nader.
Schoonzusters, Jafed, Sem, gebroeders haest u: vader
Verwacht u hier ter stede, om ís menschdoms staet bedroeft.
Naerdien de noodt ons jaeght, waer toe te lang getoeft?

SEM. JAFED. NOň. REY.

De gront, heer vader, wort schier vlot beneÍn ons voeten.
Vrou moeder, en uw zoons, en uw schoondochters moeten
Zich troosten heen te spoÍn naer ít groote zeegevaert;
Dies komenwe al gereet te gader herrewaert.

JAFED.
Wy staen reisvaerdigh: het gelieve u ons te leiden.
NOň.

Wat anders is ít van ver, wat anders in het scheiden, (*)
En onder díoogen. ik, gemat en afgetreurt,
Wort met gewelt en kracht van ít menschdom afgescheurt.
De liefde tot hun heil werkt krachtighst in het ende:
En kontge nu getroost, als ballingen, díelende,
De zwaericheÍn op zee te draegen neffens my?
Zoo sta u díalmaght van den allerhooghsten by.
Ik zalze ontvouwen, om uw harten tegens lijden
Te wapenen. staet vast, en helpt uwí vader strijden.
Dien Godt beschermt, ontziet noch vier noch watersnoot.
Hy kan ons redden in het midden van de doot.
Gy ziet de hemel hangt van gruwzaem onweÍr zwanger,
En wacht tot datwe díark intreden, ook niet langer.
De hand des engels zal haer met eení donderslagh
Toebonzen
, datze dreune en davre: want ik magh
Noch kan dien ondergang der weerelt zien noch booren.
Och, moghtenwe in een zee van droeve traenen smooren,
En ít menschdom helpen, ík schreide een zee van traenen uit!
De donder, blixem, vier, en weÍrlicht zal ít geluit
Van ít jammerlijk gekerm der stervenden verdooven.
Dan stort gestrenge wraek slaghregens neÍr van boven.
Wel veertigh etmael lang, getroost u krak op krak
Te hooren, zonder schrik; het kraeken op het dak
Van hagelsteenen en stortregen, zonder buien;
Eení storm van oost en west, van noorden en het zuien,
Vier winden tegens een, hardnekkigh en verstokt.
Dan rijzenwe aen het zwerk, geslingert en geschokt.
Zoo slijtenwe den tijt, in schaduwe en dampen,
En leven by geen zon, maer traen en rook van lampen.

SEM.
Heer vader, schroom niet: vaer met uw verhael vry voort.
JAFED.
díAlmaghtighe betemt de baren met een woort.
NOň.

Wy zullen, hemelhoogh gedraegen van de golven,
Als in een levend graf, al levendigh gedolven,
Heendrijven, hobbelen, en schokken nacht en dagh
Dryhondert etmael langh en seventigh. de slagh
En ít klotsen van den vloet en holle waterbaren
Zou ít allerstoutste hart ter neÍr slaen onder ít vaeren,
Daer ít oor niet anders dan gedruisch en buldren hoort
Van wateren en wint; de dootschrik voor de poort
Geduurigh aenklopt, en het aengevochten leven,
In noot van kistbreuk (schoon de kist is toegedreven
Met werk, en vet geteert, bezorght van hars en pek,)
Blijft hangen in een schael gewogen: daer een lek
Of berst, of balkbreuk of vergaering, na het sloopen,
Het water inliet, dus ten halve schier verzoopen,
Met zulk een zwaere vracht van levenden; wat raet?
Maer schroomt noch siddert niet: de hooghste, ons toeverlaet
Is maghtigh ít overschot der weerelt, in de vloeden
En ís afgronts waterkolk, te waeren en te hoeden.
Hy toomt de golven, schoon geen roer ít gevaerte stiert,
En ook den wilden aert van ít ingescheept gediert.
Hier huilt geen hongrig wolf, men hoort geen leeuwen brullen,
Noch wreede tigers, die het woudt met dootschrik vullen.
Men tellí de nagels met den hamer stijf en sterk
Geklonken in dees kist; dit eenigh wonderwerk
Begrijpt meer wonderen dan nagels, wonderdommen
Waer voor godtlochenaers verbaest staen en verstommen.

SEM.
Zoo kan een scheutvry hart de pijlen tegenstaen.
NOň.

De zee zal, zonder strant te kennen, weiden gaen,
Gelijk voorheene, eer Godt, om díaerde te bereiden
Tot ís menschen woonplaets, haer van ít water quam te scheiden,
Het schuimende element te stuiten op het strant.
Die zelve almogentheit bevat met eene hant
Dit wonderlijk heelal, gewogen op zijn zwaerte.
Zy kan ons bergen, en behoeft geen zeegevaerte
Van balken, dicht in een gedreven, alswe zien,
Opdat het u en my tot eenen vryburgh diení.

JAFED.
Waertoe den arbeit van eene eeu hier aen gehangen,
En onrechtvaerdigen in hun verkeerde gangen,
Gesteven? nutter waer hun ít leven kort ontzeit.
NOň.

De hooghste goetheit zocht hen door langkmoedigheit
Te brengen tot berou en afstant van misbruiken:
Nu wilze, op dat we zulk eení waterval ontduiken,
Door middel van deze ark behoÍn het overschot
Der levendigen, op een driftigh watervlot.
Beliefde ít haer, zy kon een ander middel vinden,
En hoeft de noothulp aen geen houten vlot te binden:
Maer ditís het raetbesluit van Godts voorzienigheit.
Hier tegens opstaen waer een reukloos onbescheit.

SEM.
Die ít leven allereerst den menschen heeft geschonken
Kon hen veranderen van zinnen, en ontvonken
In liefde
, om onderdaen te volgen Godts geboŰn.
NOň.

Hy schonkze eení vryen wil, van weÍrzijde even schoon,
Een goude hantvest, keur het goet of quaet te kiezen.
By nootdwang zou ít gerecht des oppersten verliezen (*)
Betaeling tí eischen van een opgedronge schuit.
Nu eischt de schultheer straf, na zijn misbruikt gedult.
Nu blijft de mensch, verstokt in schendige gebreken,
En niet de godtheit, in dees schuit rechtvaerdigh steeken.

JAFED.
Zoo stervenze eeuwigh, die door ís waters noot vergaen?
NOň.

Ten zyze stervende in het ende zich beraÍn,
Geraekt van naberou: maer die hardnekkigh smooren
Gaen door godtslasteringe en eige schuit verloren.

SEM.
De godtheit kon dees straf quijtschelden voor den spring.
NOň.

Toen ís hemels rechter streng ter jongste vierschaer ging.
Daer Godts rechtvaerdigheit en Godts genade pleitten, (*)
Kon geen verzoening by gequetste majesteiten
Verworven worden. díeen stont díandere in het licht.
De tong der weeghschael zweegh, zoo langze in tegenwight
Bleef twijflen; entlijk quam de boosheit tíoverweegen.
De vloek stont boven, na het zwichten van den zegen,
En ít menschdom, dat vergeefs zijn gruwelen verbloemt,
Wert door het vonnis streng der straffe toegedoemt.

SEM.

Hoe zultge weeten, of de watren weÍr vertrekken?

NOň.

Een rave of duif kan ons een trouwe postbo strekken.

JAFED.
De watren grimmelen van monstren, woest van aert.
Walvisschen kunnen met eení klink van hunnen staert
Dat houten zeegewelt te gronde slaen en sloopen.
NOň.

Zy schroomen geen gewelt, die op Godts toezicht hoopen,
Al quaem een heele vloot, elk van een regement
Schuimbekkend hellespook bezeten; niemant kent
Zich maghtigh
ít heiligh vlot te sloopen en ontsnoeren.
Geen Leviatan durf zijní staert en vinnen roeren.

REY.

Aertsvader, spoe u voort. de goddelooze rot
Van Enaks trots gebroet, besluit, ten schimp van Godt,
Door boelen aengehitst, dees cedere bosschaedje
Aen brant te steeken, en voorwint uw timmeraedje
Met een stookebrant te delven haere as.
Wat sammeltge? de zon helt over naer het gras.
Tre voor: wy volgen u, en komen uwe treden
In díark geleiden met voorspellinge en gebeden.

REY VAN ENGELEWACHT.
I. ZANG.

     Bescherm, Ű Heer! Ű toeverlaet
     Van uw getrouwen, ít eenigh zaet
En al de hoop van Adams kinderen,
Dat hun geen holle baren hinderen.
     Zy rusten op uw hemelwacht
     Gerust en veiligh, met de vracht
Van wilden aert en tamme dieren.
Gy kunt den toom des afgronts vieren
     En korten, zoo het u behaegh,
     Na ís menschdoms droeve nederlaegh,
Waer NoŽ drijft op uw genade.
Behoe zijn huisgezin voor schade,
     Op dat hy, na een lang verdragh
     Van jammeren, belanden magh,
Wanneer, de wateren verschoven,
Hy stof vint uwen naem te loven.

I. TEGENZANG..

     Als uwe hant het zwaere slot
     Ontsluit, zal hy, op uw gebodt
Te lande treÍnde, uwe eer ontvouwen,
U dankbaer eenen outer bouwen
     Op eene Godgewijde ste,
     En offren u het zuiver vee,
En reine vogels. díofferhande
Wil u, terwijlze smooke en brande,
     Behaegen, en den hemel deur
     Verspreiden eenen zoeten geur.
Gy zult beloven Zijne telgen (*)
Door vloÍn te schenden noch verdelgen,
     Schoon zy verwiidren jaer op jaer,
     Zoo lang het aerdtrijk vruchten baerí,
De morgen aenbreeke uit den oosten,
Belofte om Noahs rou te troosten.

II. ZANG.

     Hy zegent hem en zijn gezin,
     Op dat de hooftstam telgen winní.
Hy neemtze, als herder, in zijn hoede;
Verbiet al wat in zijnen bloede (*)
     Verstikte tíeeten, om geen wraek
     Met bloet te voeden, en den smaek,
Tot dolle menschemoorderyen
Te koesteren, en dwinglandyen.
     Hy veiligtze door eene wet,
     En wil den dootslagh, als een smet,
Met bloet afwasschen door den degen,
En dootslagh tegens dootslagh weegen,
     Op dat elk ís menschen waerde kenní,
     En niemant woest de handen schenní
Aen menschen, weerloos zonder wapen,
Gelijk een beelt, naer Godt geschapen.

II. TEGENZANG.

     De godtheit sterkt dit heilverbont
     Met eenen eedt, uit haeren mont,
En zet een teken aen de wolken,
Den regenboogh voor alle volken,
     Gebogen midden in de lijst
     Der weerelt, daer hy daelt en rijst
Op ít oogh: eení boogh uit veele verven,
Die meest in blaeu en root versterven.
     Het blaeu bediet den weereltvloet;
     Het root eení brant en weereltgloet,
Twee oordeelen, een nu gestreeken,
Het ander namaels uit te spreeken,
     Wanneer het menschdom zal vergaen,
     En voor de jongste vierschaer staen,
     Zoo Enoch spelde lang te voren.
     Godtvruchtigen ontzien Godts toren.
Het gansche huisgezin van NoŽ treet in ít slot
Van ít hol gevaerte, en eert het vaderlijk gebodt.
díAertsvader volgende, betuight eerst menighvuldigh
Al schreiende: och wy zijn aen dit bederf onschuldigh!
díAertsengel des gerechts UriŽl komt, houdt stant.
Zijn gloÍnde fakkel barnt. hy bonst met díandre hant
De deur des ingangs toe, dat zeven sloten kraeken.
Het nimmer slaepende oogh wil over NoŽ waeken.


Ingezonden door J.R. van Wijk op: 19 July 2001