Joost van den Vondel (1587 Ė 1679)

NOAH.

OF ONDERGANG DER EERSTE WERELD.

DEN WELEDELEN HEERE

JOAN DE WAEL,

HEERE VAN ANKEVEEN.

Indien een treurspel, naer de maet van zijnen nadruk groot geacht wort, zoo zoude Lucifer díeerste plaets, Adam in Ballingschap de tweede, en Noah, of díondergang der eerste weerelt, de derde plaets bekLeeden. Lucifer en zijne aenhangelingen vervielen, uit hunne zaligen staet, in eeuwige ongenade, zonder hoope van verzoeninge; Adam en zijne nakomelingen in de verdoemenisse, met hoope van herstellinge, door de belofte des toekomenden verlossers. De rechtvaerdige NoŽ bleef behouden, toen de gansche weerelt, hardtnekkigh in haere misdaet, quam te smooren, uitgezondert boetvaerdingen, die van naberou getroffen, hunne schuit bekenden, en, door de zuivering van smette in den kerker, op den troost en het verschijnen des verlossers met groot verlangen hoopten. Sint Peter, de Prins der Apostelen, en Christus stedehouder stelt Gods rechtvaerdigheit ten toon, in den afval der wederspannige engelen; Sint Paulus in den val van Adam en Adams nakomelingen. Sint Peter gedenkt in beide zijne brieven den weereltvloet, in Noahs tijt; gelijk voor hem des zelfs leermeester, Jesus Christus, Zijne onverwachte toekomste, ten jongsten dage, gelijkt by de bedorve eeu van NoŽ, toen de menschen bruiloften en banketteerden, tot dat, NoŽ in díarke getreden, de weereltvloet hen altezaemen verdeighde. Syrach hadde NoŽ voorheene onder de naemhaftige voorvaders gestelt, om ís mans volkomenheit en rechtvaerdigheit, waerom hy, van boven begenadight, voor den watervloet beschermt bleef, en de belofte ontfing, dat de menschen namaels niet door het water zouden uitgeroit worden. De schrijver aen de Hebreen voert NoŽ, den bouheer der arke, onder de geloovigen, in de triomfe des geloofs om. Moses onfaelbaere historie, al den aerdtbodem door gespreit, bestelde den dichteren, en onder meer anderen Ovidius, stof om den watervloet van Deucalion bier op te bouwen. Josefus gewaeght hoe díArmeners den bergh, waerop díark quam te rusten, Apobaterion of uitgang noemen; daer de lantzaeten, te zijnen tijde, noch het overschot der arke toonden. Hy getuight hoe Berosus, een Chaldeeus historieschrijver, omtrent dryhondert jaeren voor het jaer der verlossinge levende, aentekent, gelijk meer andere ongriexe pennen, den weereltvloet, voor koning Ninus tijt bekent. Filo melt in Moses leven mede den weereltvloet, gelijk ook Nikolaus Damascenus. Phitarchus verhaelt uit bekende fabelen, hoe Deucalion, versta hier NoŽ by, geduurende den watervloet een duif opschoot, die in díarke wederkeerde, en weder uitgelaeten achterbleef. De schryver van de orakelen der Sibyllen verhaelt den watervloet, en het rusten der arke op den bergh Ararat, doch tíonrecht in Frygie gestelt. Een overout verleider, Apelles genoemt, leerling van zijnen godtloozen meester Marcion, en verwaent genoegh, poogende Moses zuivere bladen hierin hunnen luister te beneemen, gaf den outvaderen inzonderheit Origenes stof, onder andere punten, te handelen van het begrijp, en de maet der arke, qualijk en averechts by zulke dwaelgeesten opgevat; maer het windigh opgeven van zijne gezochte schijnredenen wert met pit van gezonde reden rustigh gestuit en te rugge gekaetst. De heilige outvader Cyrillus stopt den afvalligen Juliaen, het Heidendom poogende in te voeren, Moses en Christus, als verleiders af te maelen, den lastermont, met getuighenissen van Abydeen en Alexander Polyhistor bevestigende hoe Xisuthrus, versta NoŽ, zich met dieren en vogelen in díarke begaf, en uit opgeschote vogelen vernam dat de watervloet ophiel. Epifanius zeght datze de vrou van NoŽ Pyrrham noemden: ook melden Diodoor, en Plinius niet duister van dezen watervloet; inzonderheit Luciaen, het hooft der Godtslasteraeren, die op den naem van Deucalion, heel breet gaet weiden, en alle omstandigheden, by Moses gemelt, waerneemt, gelijk hyze zelf uit den mont der Grieken hoorde.

Onaengezien zulk eene overeenstemminge van onfaelbaere en geloofwaerdige getuigen, vrienden vyanden, rustten díongodisten noit (om het wroegen van hun overtuight geweten te paeien, en gelijk het redenlooze vee, zonder hoop op díonsterflijkheit, heen te sterven) de heldere waerheit van Profeet Moses historie, als een verziert fabelwerk te wederspreeken en beschimpen.

Díopperste wijsheit, kennende de bedorvenheit en krankheit der menschen, en de listen en laegen des satans, die, als een brullende leeu, hen omringt, en pooght te verslinden, zoekt doorgaens in de gewijde bladen elk van het quaet af te trekken, en tot het goet te brengen, door voorbeelden van straffe en vergeldinge, hechtende aen zijne geboden en verboden, beloften en dreigementen. Zoo kan het dan niet anders dan stichtzaem geschat worden voorbeelden van Godts rechtvaerdige oordeelen, ten nutten spiegel der aenschouweren, openbaer ten toon te stellen, om ít een en ít ander uit te werken. Op dit betrouwen voere ik dit werk, hoedanig het zy, ten treurtooneele, onder de schaduwe van uwen naem en titel, hoopende dat het by uwe heuscheit ten goede zal geduit worden, en ik blijven

Uw weled. ootmoedigh dienaer

J. v. VONDEL.


Ingezonden door J.R. van Wijk op: 19 July 2001