nut
voortdurend
helaas!
domheid, koppigheid
volk
meesleept
onverantwoordelijke samenkomst van mensen
ik ga ermee akkoord
rechtbank
laat uw stukken zien
toen dan
te verwoesten
bezig
ik de koning en heren niet van raad diende
en opgeroepen werd ter vergadering te verschijnen
ofschoon
allemaal
Het schaken van Helena door de Trojaanse prins Paris, wat de aanleiding was van
de oorlog tegen Troje.
terwijl iedereen op de vuist wou
evenwel zei ik:...
vroeg
wapengeweld
concluderen
Vondel vergelijkt Troje met Spanje. Het ijveren van Van Oldenbarnevelt voor het
twaalfjarig werd door sommigen met wantrouwen aanschouwd. Hij zou Spanje wel
eens kunnen bevoordelen, of zelfs Spanjegezind zijn.
gekwetst
die gevolgtrekking
makkelijk
De zuster van oorlogsgod Mars
Dit is de ware reden dat Van Oldenbarnevelt zich wil inzetten voor het
twaalfjarig bestand.
algemeen
Priamus
niet graag
oorlog
Trojanen
fakkel
beschoren
Van Oldenbarnevelt werd ervan beschuldigd de Prins en het leger bij de slag van
Nieuwpoort in 1600 moedwillig in gevaar te hebben willen brengen.
uitsluitend op voordarcht van
Eén van de aantijgingen was dat Van Oldenbarnevelt de vloot te vroeg de zee op
had gestuurd. Dit was echter niet op zijn voorspraak maar op die van Prins
Maurits gebeurd, die de soldaten geen andere mogelijkheid wou bieden te vechten.
vreesden
de vijandelijke voorhoede
schommelen
als wie dan ook
Iphigenia, de dochter van Agamemnon, door hem zelf op last van Chalches aan
Artemis (Diana) geofferd
altaar
vertragen
Een zinspeling op de Gomaristische leer van verkiezing en verwerping
een zaak waarvoor men zich schamen moet
iets verbeurt
stoort
zo
leugens
Dit slaat op de Gomaristische ijver voor rechtlijnigheid in de leer en de
consequenties daarvan. Gedeoemde zielen slaat op de leer van de predestinatie.
Van Oldenbarnevelt stelde grenzen aan de heerschappij van Prins Maurits.
Menelaos en Agamemnon
aan de kant van Achilles te krijgen
en dat zou nóg brutaler lijken
omdat
maar ontken dat ik goud heb meegenomen
van hun leiding afhoudt
edele mannen
Van Oldenbarnevelt heeft Maurits, vóór de komst van Leicester tot stadhouder
en veldheer van Holland en Zeeland laten verkiezen.
Toen
de predikanten waren in de de tijd van Leicester meer op zijn hand dan op die
van de Nassau’s
afstamden
De moeder van Prins Maurits, Anna van Saxen, leidde een ongeregeld leven, en was
met goedkeuring van zijn familie door Willem verlaten,. Het huis van Pelops,
waar Agamemnon uit voorrkwam stond bekend om zijn gruwelijkheden, dus deze steek
onder water kon gerust worden toegebracht. (WB)
de buit
Degene die door de centaur Chiron opgevoed was: Achilles
„dat wat mij toebehoort, en dat wat van iedereen is”
kwaadspreken
„is als de mijne”
terugschrikt
in de oprechtheid en eerlijkheid
Chalches
de waarheid heb gezegd
trots
Van Oldenbarnevelt hield de predikanten die zich met staatszaken wilden bemoeien
zo veel mogelijk tegen.
Gomarus zelf was een Spanjaard van geboorte, en veel van zijn priesters:
Trigland, Fabricius en anderen waren afkosmtig uit Brabant of Wallonië, of
vroeger Katholiek geweest. (WB)
scherpte
vizioenen
Hij doet toekomstvoorspellingen aan de hand van al deze dingen, maar verzint er
zelf nog wat bij.
hij het kan
Van Oldenbarnevelt was van oordeel dat de predikanten zich over religieuze zaken
uit mochten spreken, maar niet met zaken die daar buiten vielen, en te streven
naar onderlinge verdraagzaamheid. (1705)
schandelijk
de zoon van Priamus, de koning van Troje
misdaad
Hier verdedigt Van Oldenbarnevelt zich tegen de beschuldiging geld gekregen te
hebben voor het verraden van zijn land. Deze beschuldiging werd in veel
verschijnende pamfletten gedaan, en berustte op roddels. (Vgl. WB, 1705)
Het twaalfjarig bestand.
de sterreb
beloning
bekommering
De inwoners van Argos: de Grieken
de onder invloed van Spaanse belastingheffingen verarmde Nederlanden
Leicester
Stamvader van de griekse koningen. Van Oldenbarnevelt had al aan de zijde van
Willem Van Oranje gevochten.
Van Oldenbarnevelts aktiviteiten om de invloed van Leicester te beperken
Bijvoorbeeld Joodse vluchtelingen voor de Inquisitie
Machtsgebied:
Van Oldenbarnevelt is betrokken geweets bij het vinden van een kortere weg naar
Indië: via Nova Zembla, zoals bekend.
Diplomatieke aktiviteiten, verdragn
De Verenigde Oostindische Compagnie. Las: verzamelde
Waar de kompasnaald het af laat weten: onbekend gebied.
Er werd naar een kortere weg naar Indië gezicht.
betrapt
Aldus het leger gesterkt
De deugd van Achilles. Hiermee wordt de Koning van Frankrijk of een andere
bondgenoot bedoeld (WB).
met oorlog heb aangegrepen
Abudos, in Klein-Azië
trouw
Van Oldenbarnevelt was bij het bevrijden van Haarlem gewond geraakt.
Lurnessos, in Troje.
Een verwijzing naar het afbreken van de bevrijding van Sluys
wispelturig
voorbeeld
Na-apers
Odysseus
Die op ondersteuning van een grotere macht bouwt (WB); namelijk op Agamemnon.
Chalches
Ofwel: De kwade geest van dit alles is François van Aarssens. Hij steunt op
Prins Maurits, en krijgt hulp van predikanten, waarvan Bogerman de voornaamste
is.
beschouwt men als bevlekt met veraad (WB).
Van Oldenbarnevelt heeft meerdere malen het advies gekregen om te vluchten, maar
heeft het nooit gedaan.
sneller
Troje (WB) Paris is de schaker
niet goed nadacht
daar waar
Dit verwijst naar de dood door steniging die Palamedes zal overkomen.
heb ik een voorgevoel
vroeger
Nauplius
Erven is hier een erfenis laten.
tekort doen
„is zich nooit te buiten gegaan”
„Dan moet mijn onschuldige bloed de zonden van een ander maar wegwassen.”
soldaten
de muren van Troje
De maan
beslissen
Dat is Palamedes
Palamedes zal een einde aan de oorlog maken. Niet door Troje in te nemen, maar
door de Grieken aan het zwaard van Hector over te leveren
Die zélf schuldig zijn aan...: De pot verwijt de ketel
Vooruitzien (Verwey)
Wat voor iemand hij is
Nog een keer een verwijzing naar de slag bij Nieuwpoort
François van Aarssen
Penelope
Dit slaat, natuurlijk, op de geveinsde gekheid van Odysseus.
het lijkt er niet op
om manschappen te werven
Dit slaat op de waardgelders
durfde te ondernemen
Oldenbarnevelt werd in pamfletten wel van lafheid en zakkenvullerij beticht
De koning van Thracië
enige tijd geleden
Hij ontzegde Odysseus het koren.
Veel beter dan hij
durft
roemt
raadpleegden
stoere
toen
brachten
Was
leger
muilezels
kon
tot schade van de staat
Dwz. Niet Palamedes, maar...
degene
onmenselijk
gaat
zijn gelaatskleur; hij bloost niet
in het liegen
Agamemnon en Menelaüs
de helm draagt: soldaat is
Wie als een schelm bekend zal staan
schuw
Horizonten
Grieken
Steeds maar erger worden
vluchten
vermoeid
Sisyphus bevond zich nl in Tartarus, de diepste onderwereld
Lucht
Het volk van de bovenwereld
De maan
masker
Korinthië
Maskerkop
De geografische aanwijzingen van Megeer vereisen een aparte beschrijving. Hier
voldoet het te melden dat hij zich in Griekenland bevindt.
Gehouwen. Vondel bedoelt niet dat men naar de kapper is geweest (vgl WB).
echtgenote
erger
geëffend
gehate
De Griekse vorsten: de afstammelingen van de vorst Inachos
slaat op de vesten, niet op het krijgsvolk
toch nog
zijn buit; Helena
liefkozing
gekietel
berokkend
de Griekse vloot
lichtzinnige
snel
op een wetsteen geslepen
hersenen
glijdt makkelijk uit
slipglad
Troje; aan de overkant van de Egeïsche zee
Dan is het de beurt aan de Verenigde Nederlanden. (WB)
schreit
neem uw doodskleur aan (wordt bleek)
berokkenen
Hier wordt Van Oldenbarnevelt mee bedoeld, die in lofliederen van zijn partij
Phoenix werd genoemd. Bijvoorbeeld in dit liedje: Lof, Pronk van onze staat/Lof
Phoenix eenig/Lof Nederlands sieraad/Uw lof ten hemel gaat/Lof eeuwig voor uw
daad/Gij zijt verlost van het kwaad/Leeft Phoenix in U lof alleenigh. (WB)
aan één kant; van kant maken; vermoorden
over elkaar heen vallen: ruzie krijgen
burgeroolog
verdeeld. Vgl „tweespalt”
Deze profetiën worden uitgewerkt in de toepraak van Neptunus aan Oates in het
laatste bedrijf.
te wapen
oproer
verdeelde
Thessalië vordert tot straf van Locres soldaten
verergeren
moet boeten voor
naar
bijna
zonder eer en zonder trouw
Men doet wie het meest verwoed kan zijn
twijfelen
vete
om te huilen
landerijen
tevreden gesteld
boven
Odysseus
met sporen nopen: aansporen
boosheid
niet voldoende is
Palamedes
Odysseus
uitdenkt
fluistert
beter
misdaad
Bij het uitspreken van deze regel betreedt Sisifys Odysseus’ tent (WB)
Ik moet hem diep raken
het wachtwoord
Hij weet wat hem te doen staat
geregeld
naar
donkerste
doet de spoken wijken
lichte
zinsbedrog
bekleden:
in elkaar zetten
talmen
ontbied
nader, verder
loopt het gesmeerd
en kan het een plan zijn
Ontleend aan de aan scheepsvaarttermen ontleende zegswijzen „de wind ruim
hebben” en „Scherp bij de wind zeilen” (WB). Met andere woorden: wat in
het begin makkelijk lijkt, kan later nog wel eens tegenvallen.
bang
problemen
Chalches
Lichaamsgebreken
Er wordt verteld dat Graaf Willem Lodewijk heeft gezegd: „Nu werden ihm die
olden Etterbaulen einmal ausbrechen”. (WB)
zaak
juist nog
erken
De nacht vóór Van Oldenbarnevelts dood is de predikant Waleus naar Maurits
gegaan om hem tot medelijden te bewegen. Maurits zou hem gezegd hebben dat hem
twee dingen speten: „het eene dat ik stond naar de souvereiniteit, het andere
dat hij mij in Utrecht zo een perikel heeft gebracht”. (WB)
zeer, verschrikkelijk
Het schijnt dat Maurits, duim en wijvinger tegen elkaar wrijvend, Van
Oldenbarnevelt heeft toegevoegd: „Ik zal u zo fijn als gruis malen!” (WB)
nog steeds
toorn. Vgl Grimmigheid
voorhoede
goed
doen mee
vuur
verbergen
gewicht
die van Palamedes
opgelegde
Het heeft niet voldoende schijn
aan te zetten
Wel
slaaf
uitkijken naar
het is alsof
de tijd krijgen om rijp te worden
bangheid
te doen
uitstelle
zeuren, talmen
familie
deze woorden zijn synoniem
kiest
verwijzing naar de partijdigheid der vierentwintig rechters
Tijdens de rechtszaak werd er er herhaaldeijk op aangedrongen dat de rechtbank
niet geschikt was om recht te spreken
naar
instellen
Als
het volk
degen
duur
kronkelen
schild
een vulkaan
met stokken slaan
vermengen
eigen
makkelijk
maakt van de gelegenheid gebruik
met bijten er uit te jagen. (WB)
Jupiter, de bliksemdrager. (Verwey)
tot bedrogen echtgenoot
altaarkleed
aan de kant van Palamedes staan, tijdens het procers.
steeds
De inspanningen van Van Oldenbarnevelt om de invloed van de Gomaristen te
beteugelen.
teugel
Krop: keel. Dit werd hem noodlottig
Dat
oogst
Afmaaien in de zin van apart leggen
handig
Palamedes is de uitvinder van het schaakspel
de kerkelijke resoluties
argumenten
Hoewel
wacht
dodelijke slag
medelijden hebben met de maagd
Palamedes heeft geprobeerd het offeren van Iphigenia, de dochter van Agamemnon
te te verhinderen.
Artemis, aan wie Iphigenia geofferd zou moeten worden om een gunstige wind te
krijgen om naar Troje te varen.
Een verwijzing naar de praktijken van de Gomaristen die Vondel als grenzend aan
afgodendienst beschouwt.
In 1584 zou Willem van Oranje graaf van Holland worden, maar door zijn dood werd
dat verhinderd. Maurits zou deze titel ook krijgen, maar dat werd door Van
Oldenbarnevelt verhinderd. Hier wil Vondel zeggen dat dit de reden van Maurits’
toorn was. (WB)
tracht vurig
brieven, papieren
in de val laten lopen
legerpriesters
Bedienaars van de nood: aanhangers van de leer van het noodlot, ofwel de leer
van de predestinatie. Andermaal de Gomaristen dus.
het onverbiddelijke lot
die
altijd weer
onverhinderd
het is ons veel waard
doel
sluwe streken
tot onze schande
Wisselvallige Maangodin. Om te ontkomen aan de schijn van toespeling op de
drie-eenheid later door Vondel veranderd in draai-aanzicht.
ons land en Godsdienst
Trojaan
oorlog tegen ons voert
Calchas
vertolker
bescherming
Het Noodlot
Vanaf hier verbeeld de rei de kontraremonstranten, en geeft Vondel zijn visie op
de leer van de predestinatie.
evenwicht
elementen
schiep
onwrikbaar
genoegen
Jupiter
fakkel van mensenvet
herhalen
dij
toeval
Noodlot.
gelijkt
Stop!
gebruikelijk
spion
toen
naar het
dichterbij
Roep de hele raad bij elkaar behalve Palamedes
in plaats van
Rivier in Troje
snel
op dit vreemde uur
aldus
verwaald
schijnt aan te sporen
genegenheid
onlangs
uitkomst
voortdurend
de vrouw van Jupiter
„De tijd zal het leren” (WB)
duidelijkheid
de vermengingen van waarheid met leugen (WB)
luister
tegendraads
Wantrouwt
oude man
onecht kind
zeer oude
lijkt op
nooit
verhulle
Cynisch: „Ja, volgens u, dat laat zich begrijpen, kan het niemand anders dan
Palamedes zijn” (vgl WB)
heeft betrekking op
ontkennen
macht
Waar
de oppermacht
voorecht (van straffeloosheid) (Verwey)
Dat is nog maar de vraag
makkelijk
onschuldige
eerder
was
kan
doen
hier naar toe gestuurd
zou hem kunnen
onlangs
gevangen genomen
op de man af
het aan kan
een uitnodiging voor een duel
Dat doet het (hij neemt het duel aan
verschillen van mening
Deze en de volgende regel verwijzen naar de onthoofding van Van Oldenbarnevelt
aan zijn kant heeft
het zwaard
een met verstand begiftigd brein beslisse uw geschil
Het zwaard
bijtlustig
Stamvader van Priamus
zou toestaan
brengt zijn voornaamste helpers met elkaar in conflict
henniptouw
in het aangezicht van
veel heeft meegemaakt
was
gissen
toevlucht
benadeelt
vrijwaren
dom geweld
verschilt
Godin van het recht
onbehoorlijke behandeling
Salamis, Ajax thuishaven
Stad bij Troje
komt niet op ... aan
Grieken
Hijzelf en Ajax de zoon van Oïlus
bij het terughalen van het lijk van Patroklos
haperde het
Argonouten
het gulden vlies
Neptunus
trotseren
Paris
tante: nl Hesione
aangaat
u schept op
van iedereen
zenuwen (spieren) aan stukken
wapen
ooit
aanmatigend
hersenen
bescherm
het is het beste dat
beslecht
hetzelfde
touw
chaotisch
lelijk
koningschap
Palamedes
priesters
kuiten
trigland!
begroeid
exegese
ongepast
gewaad
ruimte
als
organiseren
beginnen met
steun
van aanzien
eerste levensbehoeften
naargeestigheid
er mee eens zijn
doe maakte zich als schelm uit de voeten
durfde
door het gerucht beticht was
blijf liever waar je bent
angst
keer op keer
verdedigd
beschermheer
lekken
Ajax
Achilles
bieden aan
medestanders
Vanaf het moment dat
uitverkoorde
vertegenwoordiger
duurgezworen
eden
heden
vreemds
bleef ik zwijgen
brandpalen voor ketters (auto-da-fe)
pijnen, pijnlijke plekken in overdrachtelijke zin
Ulysses
wijs
als kaf de wan uit doen vliegen: laten vernietigen
was ik
valt de vroomstren aan
dient als masker
als vermomming
oproep
steeds
gewoonlijk
bezwaard
valselijk beschuldigd
Dat volgt daar niet uit.
afscheid neem
zeven
bevestigt
Hij verbergt zijn ware aard
trekt zich
klemtoon
kijk in de toekomst
geschreeuw
grenspalen
De mogelijkheid zich te bewijzen
staat
Neleus is de vader van Nestor
beslissen wie er gelijk heeft
hem via een omweg te laten bekennen
verraderlijke
verklaring
listen
tot voor kort
aldus
nacht
Overhellen, naar de horizon
geuren
hengel
met een heg omgeven
ambtsgewaad
eervol
begeert naar
dolken
wandkleden
vergeeft
aangeroepen
schuimkoppen
oevers
ten gunste
snel
tegengehouden
doen
Opgehouden
op listige wijze
de hand hierin heeft
overgelopen
meer
schatten
Dienaar van God
scharrelde
eerste levensbehoeften
trots
tot voor kort
tot ongeluk
vrezen
afgoden
schaamtevol
verstoten
gerucht
bewijs
bevrijde
rondwaren
schild
drommen mensen
vork
offeren
verhinderde
stijgbeugel
meest voor de hand liggende
in de tussentijd
kon zich
zich ermee bemoeien
eerste
ik kan verzinnen
spoed
moge bevrijden
hoe langer hoe erger
oprechtheid
dralen
het zwaard
bevel
omdat
overhellen
zeer slechte
vergeving
schuldig
vergeeft het hem
wat zou het tegen kunnen houden?
Bovendien
laat
opgesloten
zal
ondernemen
zorgen zullen brengen
sterk
streken
streek
onwrikbaar
versmelte
gebeente
onbillijk
rand
De zwarte negers uit Afrika en de wat lichtere uit Noord-Afrika
knipperen
met donderend geluid opstijgen
Meteen
bezweek
boven
omlaag
apparaat om het kaf mee van het koren te doen scheiden: de wan uit laten
vliegen.
als
zeer vals
weiden: zich uitleven
naar voren buigend
helt
nadelige
toestaan
slachting
ondergang
woede
ten prooi
toog
Op dat ogenblik
in grote mate
talmen
wijze van handelen
beet
buiten
linker
zogenaamd
schild
passende houding
omgeven door drommen
troepen
tot voor kort
lachde
grinnikte
afgezonderde
voorzichtig
Dat
Toen hij uitgesproken was
probeerden over te halen
bewogen
afscheid nam van
veranderd
besmeurd
verzadigd
Bacchus en de Bacchanten
aaien
van de zee
afstammeling
alleen maar
beklaagt
zorgen
door
lijk
vergezelt
gewelf
ivoor
marmeren zerken
meisjes
vrijmoedig
voorgesteld
vermoeid
luipaard
ondanks
blaft
geneest
oneerbare
het nieuwsgierig
overdenkt
zal aanvangen
alleen
gespleten
opgekropte
van alle kanten
gestaag
brandt
terechte
ontredderde
bezig
alsof met
bedolven
de achtersteven op drift
in het rond slingeren
doorgang
gelofte
de watervlakte
wrong en kroon zijn identiek
verdrietiger ongeluk
de anderen
voorteken
voorspel
net als
bed waar men op lag als men aan het eten was
nectar
schitteren
smeekt
makkelijk
overreden
door
banen
overdekt
bijl
kort tevoren
krijgt een flauwte
vermijden
sturen
Dat is een les voor allen die naar Goddelijk bloed dorsten!
ruig
hinderlagen
genieten
veranderen
geliefde
gelaatstrekken
door liefde te stoken en te blussen
zwaaien
boot
ontzind
verstopt
bestemde
van een rog die als vergiftigde punt van een lans wordt gebruikt.
ontvlucht
schandelijk
veroordelen
tempels
opgebonden
ontvluchten
oorden
verkoos
viool
pas
te scharrelen
naar
getuigend van het feit dat ze gekregen hebben wat ze wilden, namelijk de
bescherming van Troje door Minerva