Joost van den Vondel (1587-1679)

SALMONEUS

INHOUDT.

Salmoneus, Koning van Elis (door de staetzuchtige verwaentheit zijner gemaelinne Filotimie aengedreven, om zich boven den top der koningklijcke tot de goddelijcke Majesteit te verheffen, en Jupijn, den Koning der Goden en menschen, gelijck te schijnen, zich offeranden en tienden toe te eigenen, en een eigen Priesterdom door Hierofant, zijnen wulpschen hofpriester, op te rechten, tegens den wettigen godtsdienst door Cekrops van outs in Griecken ingevoert, en in de drie deelen der weerelt uit gespreit): bouwt in de hooftstadt Elias, op den vliet Peneius, een metaele brugh, waerop zijn beelt in schijn van Godt Jupiter ten toon staet. De verwaende Koning, hiermede niet genoeght, laet het mercktvelt, hof, en tempel, en de hofstrael, tot de brugge toe, van buiten, als een lucht en hemel, met wolcken en starren bekleeden, en toestellen. Boven dit beveelt hy zijn marmerbeelt uit het hof in den tempel op het altaer te voeren, maer wort van Theofrastus, den aertspriester van Jupijn, gestuit. Ondertusschen ontvonckt de burgertwist in de stadt, en berst tot oproer uit, dat door Bazilides, den veltheer, die listigh weifelt, en op de kroon vlamt, voor een poos geslist wort. Theofrastus, aengetnaent om het koningsbeelt op het altaer te planten, kant zich met alle het priesterdom hier heftigh tegen; maer de Koninig voert het door Zijne trouwanten met gewelt uit, en na eenen triomfdans van Goden en Godinnen, uit den toegestelden hemel nedergedaelt, treet met eene prachtige hemelstaetsie van Goden en den hofsleip naer de brugh, daer het nieuwe priesterdom gereet stont, om op Zijne aenkomste een brantoffer van hondert stieren t’ontsteecken. De Koning, gelijck een Jupiter, met den den blixem in de hant ten toon gevoert, wort van d’aengedronge scharen op het geluit der trom petten aengebeden, en toegejuicht. In dezen schijn draeft hy de brugh op, om een brandende fakkel als eenen blixem, onder het volck te slingeren: maer de lucht berst terstont met donder, blixem, en weêrlicht uit, waerdoor de paerden aen het hollen geraecken, hy doot uit den wagen, de wagen aen stucken gesmeeten wort, en de paerden verstroien. De gemeente, hier over aen ’t woeden, wil zich over deze godeloosheit aen het doode lijck des Konings wreecken, en haren moedt koelen, maer Bazilides behindert dit, en verbrandt het lichaem des Konings op het offer hout tot assche, om het volck te stillen. Filotimie, op het geluit des donders uit den hove komende, om haren gemael met danssen en triomfzangen te verwelkomen, hoort uit de Pizaners de droeve maren, en na, een rouwklaghte aen ’t razen geslagen, vlieght naer binnen. Middelerwijl brenght Bazilides de dootbus met ’s Konings asschen aen Theofrastus, en geeft de dootbus over ter begrafenisse. Hierop bootschappen de Pizaners, hoe de Koningin zich zelve uit wanhoope verhing, het hof van het hofgezin vast uitgeplondert wort, en zy brengen het Rijxcieraet van kroon en scepter en het koningklijck gewaet, by hen geborgen, aen Theofrastus, die, om het Rijck in orden te houden, Bazilides den aelouden godtsdienst en de wetten laet bezweeren, en Koning van Elis kroont.

Het tooneel is op Godts velt, voor het hof van Elis. De Rey bestaet uit priesteren. Het treurspel begint na den ondergang en eindight na den opgang der zonne.


Ingezonden door J.R. van Wijk op: 19 July 2001