Joost van den Vondel (1587-1679)

SALMONEUS

HET DERDE BEDRIJF.

PIZANERS. BAZILIDES. SALMONEUS.

PIZANERS.
Is dit een stadt van Rechte, of woestheit en gewelt?
BAZILIDES.

Wat jaeght u herwaert aen? hoe hij ghtge dus ontstelt?
Hoe dus verbaest?

PIZANERS.

                              Jupijn, ô vader van de Goden
En menschen, help och help, waerhene best gevloden?
Waer bergen wy het lijf? waer vinden wy een wijck?

BAZILIDES.

Daer komt de Koning aen, de toevlught van dit Rijck,
En alle vroomen; zijt goedsmoeds en wilt niet schromen.

SALMONEUS.

Wie zijtghe? van wat oort?

PIZANERS.

                                           Van Pize eerst aengekomen,
In ’t vallen van den dagh.

SALMONEUS.

                                        Wat deert u, dat gy klaeght?

PIZANERS.

Wy zoecken heul ten hove, en worden voortgejaeght
Van ’t opgehitste graeu; heer Koning, bergh ons leven.
Jupijn heeft Koningen op zijnen troon geheven (*)
D’onsterfelijcke macht, die klaer op ’t voorhooft straelt
Der sterfelijcken, heeft alle aertsche macht bepaelt,
Uit stof in top gebeurt, met last aen zijn vertrouden
Dat zy rechtvaerdighlijck het Recht hanthaven zouden.
Wy, onderzaeten van uw leenrijck en gebiet
Te Pize, twijfelen aen uw genade niet,
Als aen een zelve wet verbonden en altaren.
’t Is Godtheên eigen, den ootmoedigen te sparen.

SALMONEUS.

Wie heul zoeckt aen Jupijn, betrouw’ hy is niet verr’;
Hier is de majesteit van koning Jupiter,
Tot voorstant van oprechte en onderdane zielen,
Die wieroock offren, en voor zijne altaren knielen.
Maer hoe verst aenwe dit? wat gloeit’ er in uw hant’
Dat als een roode gloet van slingerstralen brant?

PIZANERS.

De gloênde blixem uit de vuist van ’t beelt gesmeeten,
Omtrent de kopre sluis, door ’t vinnigh graeu, bezeten
Van helscheit en verhit op beeldestormery.
Wy berghden dit op straet.

SALMONEUS.

                                           Geeft hier; ô razerny!
Hoe ving het oproer aen? verhaelt uw wedervaren

PIZANERS.

Terwijl we by de maen verwondert staen, en staren
Op ’t wonderwerck der brugge, uit erts en klaer metael,
Zoo levendigh als oit Korinthus tot een prael
Aen eenigh Koning schonck, en meesterlijck gegoten;
Terwijl we ’t heiligh beelt, verbaest en onverdroten,
De Godtheit van Jupijn den gouden adelaer
Beschrijden zien om hoogh, en op den booghpylaer
Den blixem voeren, die de boosheit schijnt te dreigen,
Waerop de burgers uit ontzagh hun hoofden neigen,
En buigen voor dien Godt; zoo wort’er, van de poort,
In ’t Noorden, langs den vliet, een mompeling gehoort,
Een oproer; het gerucht, van verre, allengs wat nader,
Wint aen, en heldert op; als beeck by beeck te gader,
Naer eenen boezem bruischt, en, van de steenrots neêr
Gestort, ten leste groeit en aenwast tot een meer,
Zoo groeide oock ’t oproer aen, in menighte en geluiden,
Eer iemant vatte wat dit onweêr wou beduiden;
Ten leste dondrenze op, een toomeloos gespuis
Van allerhanden slagh, omtrent de Godensluis,
Daer schreeuwenze overluit: waer zijt ge, ô Salmonisten,
Met uwen Jupiter? Gij zuivere Godisten,
Wy brengen wieroock aen: ô yverige rot,
Wy brengen wieroock aen: bewieroockt uwen Godt:
Maer neen, wy zoecken hem: dees Afgodt moet’er onder.
Heeft nu zijn blixem vier, en kan hij met dien donder
Zijn eer verdaedigen, het is verweerens tijt,
Het hagelt kaeien; noch gewijt noch ongewijt
Wort aengezien: en wie deze onrust ondertusschen
Wil stillen, loopt gevaer: dit vier is niet te blusschen.
De kaien klincken vast op ’s Konings bruggeprael,
Tot dat een straetgerucht uit schrick het altemael
Een wijl te rugge drijft, toen rustten al de steenen;
Een roep ging op: vertreckt, het hof is op de beenen!
Wy naderen, en zien het heiligh beelt geschent.
De Hemel schenn’ dien schelm, van niemant noch bekent!
Wy vinden dit geweer der Godtheit en vertoonen
Dees schennis zommigen, die by de Godtsbrugh woonen.
Het graeu omcingelt ons, een woest baldadigh gast
Vlieght toe in al dien hoop, en schuift zijn schelmstuck vast
Helaes, op onzen hals; dit baert een strijt van monden.
Geen onschult baet, men schreeuwt: gy zijt op stuck bevonden,
Op ’t plonderen betrapt! In zulck een staetgeschrey
Roept een: houdt stil: dit zij Pizaners alle bey.
Houdt stil: verschoontze; het zijn ons ledematen.
Zoo worden wy geberght, en nauljx vrygelaten,
Ontslippen ’s doots gevaer, eer iemant ons verrass.
Heer Koning, bergh ons lijf.

SALMONEUS.

                                              Voort Bazilides, pas
Gewelt te keeren met een drommel hofsoldaten.
Treck heene: stil dien twist, men zal u niet verlaten:
Pizaners, volght hem; nu zal ’t blijcken dat men schendt
Een Godtheit, die geen aertsch noch bluschbaer element
Tot haren scepter voert, maer eenen staf, die reuzen,
Bestormers van de lucht, het beckeneel kan kneuzen
Bestulpen onder klip, en steenrots, en geberght,
De radelooze maght, die onzen donder terght:
Men dient nochtans wel rijp dit opzet t’ overweegen,
In zware zaecken staet den wijsten raet te pleegen.
Vertreck, trouwanten, daer verschijnt de Koningin,
Ons Juno, met haer sleip; zy treet als een Godin.

FILOTIMIE. SALMONEUS.

FILOTIMIE.

Wat onraet hooren wy? wie wederstreeft ons wetten?

SALMONEUS.

Men gaet d’oploopenheit van ’t volck wat nederzetten.

FILOTIMIE.

Het is geraden dat zich ieder hoû gerust.

SALMONEUS.

De brant van oproer wort in ’t opgaen licht geblust
Maer zwaerlijck als de vlam ten daecke is uitgeslagen.
Dat dit geen voorspel zij van ongemack en plagen!

FILOTIMIE.

Hoe nu toe? zwicht een Godt, zoo trots en groot als gy?
Wat vrees ontstelt uw brein? dit schijnt wel suffery.

SALMONEUS.

Getrouwe bedtgenoot, gy zoudt bedachtzaem spreken,
Indien uw wij sheit lette op dit rampzalig teken,
Wat teken?

SALMONEUS.

                  Wist men wie ons beelt heeft aengerant!
Jupijn, mijn brughbeelt, is de blixem uit de hant
Gekloncken met een’ steen, ons Godtheit mist haer wapen;
Daer zietge Godts geweer! hoe is ’t met ons geschapen,
En ’t Rijck? wat brommen wy met dezen Hemel hier!
Mijn donder heeft geen kracht, mijn blixem vlam noch vier.

FILOTIMIE.

Wy kennen deze nuck, dit spelen ons die gasten.
Dit oproer wordt gestoockt van ’t schuim der Theofrasten,
Op dat men hooghtijt steure, ons opzet overschreeuw’.
Maer laetze toezien: want zy tergen geenen Leeuw,
Noch brullende leeuwin, door ’t steuren van haer nesten,
Maer onze almogentheên; die rechte burgerpesten!
Zy dienen uitgevaeght, als vloecken van den Staet.

SALMONEUS.

Pizaners raepten by geval dit op van straet.
Men leght de schuit op hen, wat zuilen wy gelooven?
De schuit wort dickwijl op onschuldigen geschoven,
In zulck een dwarreling van zinnen en verstant.

FILOTIMIE.

Die stout zich tegens d’eer van uwe Godtheit kant,
Heeft, zonder twijfel, dit door iemant loos besteecken,
Op dat het u aen hart en yver zou gebreecken
Om ’t Godtgeheiligt beelt te voeren op ’t altaer,
Uit schrick en angst voor moeite, en oploop en gevaer.
Wort dit gestuit, zoo legh den scepter uit de handen,

FILOTIMIE.

Met een den blixemschicht; zy wetten vast hun tanden
Op uw lafhartigheit, die bouwt de stercke brugh,
Waer langs de wraeck u leit; men lacht u achter rugh
Wel schimpigh na, zie om: zij schuifelen, zy schimpen
Met dezen Jupiter, om straetgerucht aen ’t krimpen!
Een Vorst, die ’t spel begint, en ’t spel ten halve staeckt,
Wat wonder is ’t zoo hy om have en hals geraeckt?

SALMONEUS.

In groote zaecken draeft een wijs regeerder zachter.

FILOTIMIE.

Zoo raeckt men niet den stroom te boven; hy raeckt achter,
Die niet zijne armen rept, daer ’t water voor de boegh
Geweldig bruischt, en ruischt, dan kan men niet genoegh
Zijn krachten spannen, en zich reppen in het roeien.

SALMONEUS.

Liet Theofrastus na zich met dit stuck te moeien,
Het gansche Priesterdom ging willigh aen de hant.

FILOTIMIE.

Geloof dit onweêr komt ons op van dezen kant:
Men ziet hem naer den mont alleen, en niemant anders.
Een lastertong Ontsteeckt zoo vele stoockebranders.
D’Orakels staen verstomt voor zijne orakelstem.

SALMONEUS.

Wat raet in dit geschil? hoe wint, hoe stilt men hem?
De tempelier wil noô voor Majesteiten duicken.

FILOTIMIE.

Volhardt dit hooft, zoo moet gy flux uw maght gebruicken.

SALMONEUS.

Gebruicken? dat ziet verre: en als het ons misluckt?
Een ingewortelde aert wort langsaem onderdruckt.

FILOTIMIE.

Hier geit geen langsaemheit: wy zijn te hoogh geloopen.

SALMONEUS.

Hier geit beleit, dat zet de heirbaen voor ons open.

FILOTIMIE.

Indien ge deist uit schrick, zoo wint uw vyant velt.

SALMONEUS.

Men wint door tusschenspraeck dat met geen aertsgewelt
En volle krachten wort gewonnen en verkregen.

FILOTIMIE.

Door tusschenspreecken krjght hy maght op uwen degen.
Hy vlamt op uw geweer, de Godtheit van uw kroon.
Dat winnende, zoo voert hy uw gezagh ten toon,
En speelt met eenen Godt, gelijck met een gevangen.’

SALMONEUS.

Daer zouden wy ons kroon en ’t gansche Rijck aen hangen.

FILOTIMIE.

Wat Rijck? wat Kroon? dan zijtge een Koning zonder Rijck.

SALMONEUS.

Dan stelt rechtvaerdigheit party in ’t ongelijck

FILOTIMIE.

En zoo rechtvaerdigheit voor ’t ongelijck moet bucken?

SALMONEUS.

Dan staen de wetten stom: dan springht die draet in stucken.

FILOTIMIE.

En echter blijft de heer vermeestert van den knecht

SALMONEUS.

Wat heet dan Recht?

FILOTIMIE.

                                  Al wat de Koning wil is Recht:
Dat lijdt geen tegenspraeck, besnoeien, noch bedillen.
Gezagh kan met een’ slagh den knoop van hooftgeschillen
Ontwarren, en zoo legt de weerelt, neem vry acht
Op ’t geen ick zegh: gebruick uwe onbepaelde maght.
Mijn trou is uit (indien gy ’t vat en kunt beseffen),
Om u tot zulck een’ staet van glori te verheffen,
Daer noit geen Koning, geen Monarch toe steigren kon,
Terwijl hy leefde, schoon hy al de weerelt won.
Wat glans van eere sta te winnen na dit leven,
Dat is van geen belang; wat lust ons hier te streven
Naer een onzekere eer? en wat vernuft verstaet
De zekerheit
, hoe ’t met de ziel ten leste gaet,
Wanneerze eens uit de schors des lichaems is gevaren?
Of zy aen lucht verdwijne, of in een dier loop’ waeren,
Terwijl het lichaem vast in asch verteert, of rot?
De Grooten scheppen hier hunn’ Hemel, hunnen Godt.
Dit ’s d’eerste wijsheit: dit’s de hooftdeught van de Wijzen
Laet ooren jeucken om hun deught te hooren prijzen
Terwijl de dootbus rust, begraven in een naelt,
Of marmeren gewelf, ten hemel opgehaelt:
Laet dwazen deze pracht en ydelheên bevolen
En volgh mijn rechtsnoer: dit’s de streeck om niet te dolen
Mistroutghe dit, beraê u vry met Hierofant
Natuur beschonk zijn jeught met Goddelijck verstant
De Weetenschap is niet in ’t grijze hair gelegen
Want ouden suffen, door een stuck te zwaer te weegen
Spreeck ’t hoforakel aen, daer komt hy, juist van pas.

HIEROFANT. FILOTIMIE. SALMONEUS.

HIEROFANT.

Ick twijfelde waer Godt Jupijn en Juno was.
Om hunne Godtheên met gedienstigheên te volgen.
Een storm van oploop stack zoo hevig en verbolgen
Omtrent Penejus op, van waer allengs ’t gerucht,
Dan luit dan flauwer, quam gebuldert door de lucht,
Dat d’oude torenwacht, om onheil te beletten,
Geraên vont uit den trans te wapen te trompetten,
Daer hy zijn wacht bewaerde, om hoogh in top van ’t hof:
Wie brant wil stichten is beholpen met dees stof.
Een klein begin om dus wat grooters uit te wercken.
Men kan hier aen den aert van Theofrastus mercken,
En zien naer welck een wit hy dus by doncker schiet.
Heer Koning, het wort tijt dat gy hierin verziet.

FILOTIMIE.

Hofpriester, zie dien gloet van negen blixemstralen. (*)
Jupijn, ten spot gestelt, zal moedeloos zijn pralen
Vergeeten; magh men zoo in ’t beelt de Majesteit
Ontwapenen: daer dient niet langer op gebeit.

HIEROFANT.

De plonderaer zal dit voor geen Godtschennis neemen,
Omdat hy ’t gulden beelt ziet naer Salmoneus zweemen.
Wanneer een Godtheit wort dus ongestraft veracht,
Dan valtze met hare eer, de glori volgt de maght:
Waer deze blijckt, daer wortze ontzien, en aengebeden.

SALMONEUS.

Men wint een hooghte allengs by trappen en by treden,
En raeckt al stil op stoel, terwijl het niemant merckt.
Hoe kan men zeggen, dat hy rust, die doorgaens werckt?
De waterdrop wint traegh, noch wintze op steen en yzer
De schaduw gaet haer’ gang ront om den zonnewyzer:
De starren spoeden wegh, en niemant merckt de vaert.

HIEROFANT.

Het oogh bedrieght wanneer de torens achterwaert
En onder ’t varen bergh en oever zich beweegen,
En deizen: dan is schijn van reden reden tegen:
Doch een halfziende merckt wat zich beweeght of niet,
Die gaslaet welck van beide uit zijne plaets verschiet.
Indien de Majesteit, na dat wy dit begonnen,
Door toeven in gezagh en aenzien had gewonnen,
Het most nu blijcken, en wy zien het tegendeel:
Uwe eer lijdt afbreuck, en zy blijft niet in ’t geheel.
De tempel weigert noch ’t geheilight beelt t’ontfangen.
Het brughbeelt staet geschent, de meeste burgers hangen
Aen Theofrastus: en zoo veele u gunstigh zijn.
Zien om naer hun fortuin; zy speelen met den schijn,
En weifelen, vermomt al stil van wederzijden,
Om naer de beste kans, de kerck of ’t hof, te glijden.
Men dreef dit stuck in ’t eerst met kracht en yver aan.
Nu schijnen wy verbaest (wat zegh ick, stil te staen?)
Te deizen; laet de Vorst zijn’ scepter dus verguizen,
Zoo wordt het tijt dat wy verhoven, en verhuizen,
En naer een vaster wijck en vryburgh ommezien:
Want durf men Theofrast niet eens de tanden biên;
Zijn hoovaerdy, gewoon op geene maght te passen,
Zal u met heiligh en onheiligh haest verbassen,
En zetten uit den troon, ick breng mijn inzicht in.
Indien mijn oordeel dwaelt, laet vry de Koningin
Verbeteren, waerin my kennis moght ontbreecken.

FILOTIMIE.

De Koning antwoorde u, dan is ’t mijn beurt te spreecken.

SALMONEUS.

Dit stuck, gelijck gy zeght, wert heftigh aengevat.
Penejus koopre brugh, en ’t brughbeelt, om de stadt
En ’t Rijck een heerlijckheit en glori te verleenen,
Behaegden elck in ’t eerste, en al de Priesters scheenen
Vernoeght, zoo lang ons wit hun noch verholen bleef;
Maer toen gy quaemt ten hove, uw aenzien boven dreef,
En Theofrastus glans in ’t licht stont aen ons zijde,
Viel elck aen ’t mompelen, gewijde, en ongewijde,
Noch heftiger, naerdien wy, Theofrast tot trots,
Ons zetten wouden in den troon des Dondergodts,
Het wieroock voor ons beelt, de pleghtige offeranden
Ontsteecken, die men plagh voor Jupiter te brand.
Dit liep gelijck een vier; wat bleef er ongeroert!
Nu berst het teffens uit, terwijl men dit volvoert,
En wil volvoeren, en wy zien de donckre wolcken
Ons haiigen boven ’t hooft; wat raet, om alle volcken,
Die Jupiter zijn eer ophouden, met gewelt.
Den mont te stoppen? wat dees blixemstrael ons spelt
Of niet, dit voorspoock kan gewis geen heil bedieden,
Men vondt wel Wijzen, die wat nader zich berieden.
Wie tijt wint, is nog van zijn ooghmerck niet verdwaelt.

FILOTIMIE.

De Koning heeft ons met deze antwoort niet betaelt.
Noch in het minst vernoeght; wie wijs is en voorzichtigh,
Heff’ geensins aen een zaeck zoo zwaer, en zoo gewightigh,
’t En zij hy eerst doorzie en inzie dan en dan,
Wat tegenspartelen hier over vallen kan.
Het is een klein bescheit te sluiten met gedachten;
Wie zou uit dezen hoeck dien zwaren storm verwachten? (*)
De Wijze weet op ’t naeust, voor ’t ende, en voor het slot,
Wat op dien terling loopt. O, licht verblufte Godt!

HIEROFANT.

De maen rijst hooger uit de kim, gelijck de starren:
Wy dienen nacht en dagh niet onder een te waen
In dees verwarringen van raet en daet; de spoet
Is noodigh, zal de Staet op eenen vasten voet
Geraecken; laet de zaeck berusten, of besluiten.

FILOTIMIE.

Indien dit stuit, het wil op onze borst afstuiten,
En allereerst op u; wy staen al even schoon,
En deelen in ’t gemeen wat vast hangt aen de kroon.

SALMONEUS.

Heer Bazilides komt: laet hooren wat die wachter
Van ’t oproer brengt, en of wy voorwaert gaen, of achter.

BAZILIDES. SALMONEUS. FILOTIMIE.

BAZILIDES.

Gelooft zij Jupiter, dat onweêr is bedaert!
Gy hoftrouwanten, treckt nu weder slotewaert,
En past op uw geweer; het is geen tijt te slapen.
Een ieder hoû zich reede, en vaerdigh in zijn wapen.

SALMONEUS.

Wel Bazilides, leght de razerny aen bant?

BAZILIDES.

Zoo vast niet, of men vreest van eenen andren kant:
De wacht bezet de brugh.

SALMONEUS.

                                          Verhael uw wedervaren.

BAZILIDES.

De gansche stadt gewaeght en dreunt van nieuwe maeren,
Gestroit tot laster of tot glori van het hof.
De logentael ontbreeckt geen voedtsel noch geen stof
Met waerheit ondermengt. Dit oproer was besteecken
(Gelooven wy de Faem) door een’ der woeste leken,
En wies zoo maghtig aen, in stoutheit, en getal,
Dat, zonder mijn ontzet, het Heilighdom lagh al
In onzen stroom geplompt; alreê zat een geklommen
Den boogh op by het beelt, ontsteecke fackels glommen
Uit alle traliën, en lichtten ’t oproer toe,
Als een godtsdienstigh stuck: wanneer het volk de roê
Der straffe ontwassen schijnt, valt schennis noch godtloosheit
Noch geen verwatenheit te snoode voor zijn boosheit.
Mijn bende broght den schrick in dien verleiden hoop;
De schrick verstroitze flux: de beeldestormer sloop
Behendigh door den drang, die naer ons toe quam dringen.
Dit voorspoock dreigt uw vuist den blixemschicht t’ ontwringen:
En blijft dit haperen, ick zweer u by Jupijn,
Gy zult noch Jupiter, noch t’Elis Koning zijn.

FILOTIMIE.

Heer Bazilides heeft de zaeck op ’t hooft getroffen.

HIEROFANT.

Hy treft het op een hair: men magh niet langer sloffen.

BAZILIDES.

De hofaltaren staen al vaerdigh by de brugh,
En hondert stieren, wit als sneeuw, de witte rugh
Met eickenloof bekranst, het gout vergult den horen.
D’Altaerbijl is gewet, en zout noch offerkoren
Noch offerbant ontbreeckt uw’ Priester, die vast wacht
Op d’aenkomst van Jupijn, om datelijck met pracht
Van Goden uit het hof, en reien van Godinnen,
Op uw beveelen dit triomspel te beginnen,
Zoo ras ’t gestarrente uit de kimme ons hooftpunt raeckt. (*)
’t Is noodigh dat men spoê: de middernacht genaeckt.

SALMONEUS.

Is d’ offerstaetsie in ’t geheel noch ongeschonden?

BAZILIDES.

Uwe amptenaers, die blanck gewapent om haer stonden,
Beschermden het gewijde, en weecken niet een’ voet.
Zy zien uw Godtheit vast met yver te gemoet,
En wachten Hierofant, die tot een heerlijck teken
Van uwe Godtheit zelf den offer aen zal steecken,
Zoo dra men het geluit des donderwagens hoort.

HIEROFANT.

Wy stonden lang gereet, alleen ontbreeckt er ’t woort.

FILOTIMIE.

Kan u dees reden niet, laet u de noot beweegen. (*)
Om voort te varen, of de terling loopt ons tegen.

SALMONEUS.

Heer Bazilides, ga, spreeck Theofrastus aen,
Terwijlwe op ’t hof voor ’t lest noch eens te rade gaen.
Hy zal op uw verzoeck misschien van zellef strijcken.

FILOTIMIE.

’t Is hem geraden: want het past ons niet te wij cken.

THEOFRASTUS. BAZILIDES.

THEOFRASTUS.

Wat brout men al ten hoof? het Priesterdom verlangt
Naer d’ uitkomst van dit pleit, dat in de weeghschael hangt,
Die twijfelt naer wat kant zy noch wil overhellen.
Het schijnt haer tong bezwijckt, en durf geen vonnis vellen.
Gewislijck d’overslag wil treffen; door ’t gewight
Van zulck een hooftzaeck, valt de Majesteit te licht,
De Heiligheit zal haer dien hoogen sprong verleeren.
Wy zien den ganschen Staet het onderst boven keeren.
Bedrieght ons ’t oogh niet, by den heldren maneschijn
En schemering, dit zal een van de Grooten zijn,
Die heene en weder hier, met wolcken overlommert,
Om dezen Jupiter zich zelven vast bekommert.
Gewisselijck het is heer Bazilides zelf.
Het schijnt hy zoecktme, en treet eerbiedigh naer ’t gewelf
Des tempels herwaert aen.

BAZILIDES.

                                          Veel heils, eerwaerde vader!
Gy zijt het dien ick zocht.

THEOFRASTUS.

                                          Wel zoon, ay, trê wat nader
Wat port u hier dus spâ te mijmeren voor ’t hof?

BAZILIDES.

O vader, is dit vreemt? wat levert men al stof
Aan een godtsdienstigh hart tot zuchten, en tot treuren,
Om deze nieuwigheên! Wat wil er noch gebeuren,
Zoo dit gebeure, daer heel Griecken van gewaeght!
Misschien wort heel Europe om zulck een stuck geplaeght.
Het hof te dienen, daer de Godtsdienst heeft te lijden,
Valt lastigh, hoe men ’t steile en schick’, van wederzijden:
Doch hoe het ga of niet in hof- en kerckgeschil
Mijn raetslot is gesmeedt, ick draegh mijn hart en wil
Geheel den Godtsdienst op, die, zonder eindt van jaeren,
Jupijn by eere hielt, met kercken, en altaren,
Nu koom ick hier door last en wil der Majesteit,
Om Theofrastus, die den Vorst zijn’ eisch ontzeît,
Te troonen dat hy schick’ den Koning te believen,
En met dien Afgodt d’eer des Dondergodts te grieven:
Maer ’k wensch eer duizentwerf dat my de donder sla,
Eer ’t grijze Priesterdom de Godtheit koom’ te na.
Vergeef me, ô vader, dat ick uw godtvruchtige ooren
Ontheilige, nu zy dees lasterbootschap hooren
Uit Bazilides mont; ô kerckschandael! ô smart!
Ick uite ’s Konings wil: de vader kent mijn hart.

THEOFRASTUS.

Zoo doenwe zoon, gy strijt voor Jupiter stantvastigh;
Men kent den stijl van ’t hof, dat valt zijn dienaers lastigh,
En leertze weifelen tot zoo vervloeckt een stuck.
Jupijn heeft uit by alle aenbidders van ’t Geluck.
Wie hem den neck toekeer’, wy zuilen niet bezwijcken.
Men drijft zoo licht geen’ Godt ten troon uit van zijn Rijcken!
Dat zal Salmoneus zien, en dit hoovaerdigh bloet,
Zijn Juno, die verblint een nieuw tooneelspel broet,
Om op den hooghsten trans langs dezen trap te steigeren.
Al stont Jupijn dit toe, noch durven wy het weigeren.
Dat’s ’t antwoort, eisch niet meer: belief hun, schoon ’t u smert,
Wy zijn gerust, gy draeght de kerck met al uw hart.

REY VAN PRIESTEREN.
ZANG.

Waer zullen wy belanden,
    Zoo scheuring van de kerck gedijt
        Tot tweedraght in den staet?
Zoo tweedraght hare handen
    In ’t bloet der burgren verft uit spijt
        En onverzoenbren haet?
De braefste stijlen wancken,
    En waggelen van wederzy.
        De suffers vallen af.
Wat leggen’er al krancken
    Op hun verscheiden, als in ly,
        En op den kant van ’t graf!
Hoe barnen ons gepeinzen!
Hoe leert het voordeel veinzen!

TEGENZANG.

Noch heiligh noch onheiligh
    Wert van de Staetzucht oit ontzien,
        En nimmer min dan nu;
Ons Godtheit staet niet veiligh,
    Men durfze trots den rugge biên,
        Van wieroock wars en schuw.
Haer deught en weldaên worden
    Vergeeten, en de gunst van ’t hof
        Nu boven Godt gestelt.
De noot verdeelt onze orden,
    En geeft den wuften weiflaer stof.
        Godtvruchtigheit versmelt:
Schijnheiligheit staet boven.
    Gevoelen heet gelooven.

ZANG.

De Godtsdienst wort geprezen,
    Als d’eerste hooftdeught, waert by Godt;
        Zoo lang dees ampten geeft,
Aenbidt elck een dat wezen:
    Maer geeft het staeten, noch genot,
        Daer ’t weeligh lijf by leeft;
Vaert wel, Godtsdienstigheden!
    Jupijn moet duicken voor ’t geluck:
        Die tempel valt te kleen,
Te naeu in alle steden.
    ’t Geweten viert den toom in druck,
        De mensch is stael, noch steen.
Wien viert men dan ten leste?
    De miltste is d’allerbeste.

TEGENZANG.

Al valt het hof ons lastigh,
    Godts Priesters dienen evenwel
        Te streven voor ’t altaer,
Geduldigh en stantvastigh.
    Al valt de Koning Godt rebel,
        Men vreeze geen gevaer.
Jupijn den blixemstrael t’ontwringen,
    Heeft endeloozen arbeit in,
        Eischt meer dan reuzekracht.
Den Hemel uit zijn as te dringen,
    Te wricken naer zijn’ eigen zin,
        Bestaet in niemants maght.
De trotse mensch moet buigen.
Laet d’uitkomst dit getuigen.


Ingezonden door J.R. van Wijk op: 19 July 2001