Der minnen loep van Dirc Potter

Dirc Potter (ca. 1370-1428) was verbonden aan de kanselarij van de graven van Holland, griffier bij de de grafelijke rechtbank, baljuw van Den Haag (1408-1416) en bij tijd en wijle diplomaat en onderhandelaar. In die laatste functie reisde hij in (februari) 1411 naar Rome voor een discreet verzoek aan tegenpaus Johannes XXIII (1410-1415). Maar omdat de paus hem niet onmiddellijk ontvangen kon, moest Dirc zichzelf in Rome zien te amuseren. En dat moet hem slecht gelukt zijn. Uit niets blijkt dat hij het daar naar zijn zin had. De Romeinse vrouwen konden hem visueel behagen, maar de Romeinse mannen vond hij glibbers. In de ogen van Dirc waren het of gedroegen zij zich als homo’s. Pas in april 1412 kon hij weer vaderlandse lucht happen.
     Of Dircs missie geslaagd was in de ogen van zijn opdrachtgever, kan ik u niet vertellen, wél dat de bijvangst zeer de moeite waard was. Dirc kwam erachter dat zijn Romeinse collega's hun kennis te boek stelden en die boeken aan hun kinderen meegaven naar school om er daar uit onderwezen te worden. Dat fenomeen moet hem aangesproken hebben, want ook hij zet zich aan het schrijven: 1) een boek over hoe het er in de liefde aan toe kan en hoort te gaan, dat hij Der minnen loep doopte, en 2) een tractaat over deugden, Blome der doechden geheten. Dircs tweede boek is een vertaling / bewerking van een Italiaans boek, Fiore di Virtù genaamd, geschreven door een dertiende-eeuwse Italiaanse jurist. De bron(nen) van Der minnen loep is / zijn in duisternis gehuld. In mijn fantasie zie ik hoe Dirc in Rome een novellenbundel vindt met oude en nieuwe liefdesverhalen. Sommige lopen goed af, andere slecht. Ik vermoed dat Dirc opeens ‘het licht’ zag en besloot om de verhalen te sorteren in vier categorieën: 1) dwaze of gekke liefde, 2) oprechte of goede liefde, 3) ongeoorloofde, verkeerde en verboden liefde en 4) de geoorloofde en goede liefde. Dat Dirc zijn inspiratie opdeed uit een Romeins boek, maak ik op uit de eigennamen in Der minnen loep. Die zijn niet afkomstig uit Frankrijk.
     Der minnen loep is als Middelnederlandse tekst akelig moeilijk. Dirc Potter kon dan wel schrijven, maar hij beheerste de literaire schrijftaal niet. Hij zegt alles in en met eigen woorden. Bij gebrek aan contemporaine Hollandse auteurs is hij vaak moeilijk te volgen. Inhoudelijk rammelt het voortdurend waar het gaat om verwijzingen naar bijbelse en antieke personages. Dirc is een schoolvoorbeeld van de klok horen luiden maar niet weten waar de klepel hangt. Onduidelijk is of hij hierin zijn bron(nen) volgde dan wel op zijn eigen geheugen vertrouwde.
     Al weer een hele tijd geleden ontving ik kleuren scans van de beide handschriften waarin Der minnen loep is overgeleverd: het Haagse handschrift KB 128 E 6 en het Leidse handschrift Ltk. 205. In 1845-1846 gaf P. Leendertz Wz Der minnen loep uit in twee banden, waarbij hij zich baseerde op het Haagse handschrift en variante lezingen van het Leidse handschrift in voetnoten opnam. Op basis van eigen ervaringen met beide bronnen denk ik dat het Haagse handschrift niet zo goed is als men wel denkt, en dat het Leidse handschrift niet zo slecht is als men wel zegt. Helaas, degene die ik in gedachten had als de editeur van een nieuwe uitgave van Der minnen loep hield er vrij snel mee op. Omdat ik in al die jaren niemand anders heb kunnen vinden die dit heksenwerk aandurft, heb ik de onvermijdelijke conclusie getrokken om Der minnen loep dan maar zelf diplomatisch en kritisch te editeren en indien mogelijk ook te vertalen in hedendaags Nederlands, want behalve voor specialisten is deze tekst (heel) lastig te begrijpen.
 
 
Edities:
 
Der minnen loep, door Dirc Potter. Uitgegeven door P. Leendertz Wz. 2 dln. Leiden 1845-1846.
Der minnen loep, facsimile editie van het handschrift KB Den Haag 128 E 6 (ca. 1480) indien daar toestemming voor verkregen wordt
Der minnen loep, facsimile editie van het handschrift UB Leiden Ltk. 205 (1486) indien daar toestemming voor verkregen wordt
Der minnen loep, synoptisch diplomatische editie van de handschriften KB Den Haag 128 E 6 en UB Leiden Ltk. 205, bezorgd door Willem Kuiper i.s.n.
Der minnen loep, kritische editie op basis van het handschrift UB Leiden Ltk. 205, bezorgd door Willem Kuiper i.s.n.
 
Studies:
 
– A.M.J. van Buuren, Der minnen loep van Dirc Potter. Studie over een Middelnederlandse ars amandi. Utrecht 1979.
– F.P. van Oostrom, Het woord van eer. Literatuur aan het Hollandse hof omstreeks 1400. Amsterdam 1987, hoofdstuk VI. Dirc Potter, p. 225-268.
– Sabrina Corbellini, Italiaanse deugden en ondeugden. Dirc Potters Blome der doechden en de Italiaanse Fiore di Virtù. Amsterdam 2000.
 
 

Ga naar het begin van deze pagina

Ga naar het beginscherm