Die Ridder met dat Kruyce (Meliadus)

De oudste bewaardgebleven redactie van deze laat-middeleeuwse prozaroman is een Spaanse druk uit 1521, afkomstig uit de werkplaats van Juan Jofre te Valencia: Chronica de Lepolemo llamado el cauallero de la cruz hijo del emperador de Alemana, compuesta en arabigo por Xarton y trastadada en castellano por Alonso de Salazar. Deze roman werd licht bekortend en vereenvoudigd in het Frans vertaald door iemand die zich moemde “le Chevalier du clergé royal”, en de oudste bewaardgebleven Franse druk (naar mijn beste weten) is die van Pierre de saincte Lucie, gedrukt te Lyon in 1534 in “la maison du feu Prince pres nostre dame de Confort”: La triumphante et veritable histoire des haultz et chevalereux faictz darmes du trespuissant et tresmagnanime et plus que victorieux prince Meliadus, dict le Chevalier de la Croix, filz unicque de Maximian, empereur des Allemaignes. Deze Franse vertaling / bewerking werd in het Nederlands vertaald door Barent Barentszoon vander Nieuwer Bruggen [te Amsterdam], zoals hij zichzelf aan het slot van zijn vertaling van de roman noemt, van beroep boekbinder, boekverkoper, vertaler en wellicht ook nog iets anders. Barent zal als vertaler actief geweest zijn tussen circa 1565 en 1600.
     De Spaanse druk genoot een grote populariteit, vergelijkbaar met de Amadis- en Palmerin-romans, werd in die zelfde eeuw nog minstens een keer of elf herdrukt, vertaald in het Frans en Italiaans (de Nederlandse vertaling is niet doorgedrongen in Spanje) en van een vervolg voorzien: Leandro el Bel, waarin de heldendaden van de nazaten van Lepolemo geboekstaafd zijn. In Nederland moet de tekst ondanks de krammenakkige overlevering toch ook enige bekendheid genoten hebben. Michiel de Groot, die het oudste bewaard gebleven exemplaar drukte, kan onmogelijk de eerste drukker geweest zijn die deze roman op de pers legde. Moeilijker verklaarbaar vind ik de in Antwerpen gedrukte ‘Amsterdamse’ redactie, een kolom voor kolom herdruk van de druk van Michiel de Groot, inclusief zetfouten, maar wat ‘moderner’ en daardoor zuiniger gespeld.
     Hoewel de roman zegt te beginnen kort na de verrijzenis van de Heer klinkt er de nodige recente en eigentijdse geschiedenis in door: de dood van koning Louis IX ‘de Heilige’ voor Tunis (1270), de niet aflatende strijd tussen de Fransen en de Engelsen rond Calais en de veroveringen van sultan Selim I van het Osmaanse rijk, dat tussen 1512 en 1520 de oostelijke Middellandse Zee kust veroverde inclusief Egypte.
     Het wachten is op een editie van de Spaanse tekst en een synoptische editie Frans-Spaans om te zien wat de Franse vertaler heeft weggelaten, toegevoegd en veranderd. De Nederlandse vertaling van de Franse brontekst is getrouw en nagenoeg woord voor woord, met een hoogst zeldzame toevoeging van de vertaler.
 
 
Edities:
 
– Facsimile-editie van Een schoone historie van den Ridder met dat Kruyce, genaemt prins Meliadus / den eenighgeboren zoon van den Keyser Maximiliaen uyt Duytslandt, gedrukt door Michiel de Groot, Amsterdam z.j. [Leiden UB, 1224 E 35]
Diplomatische editie van deze druk van Michiel de Groot, Amsterdam z.j. (Wél gecorrigeerd, maar niet 100% foutloos.)
– Facsimile-editie van De historie van den Ridder met het Kruyce, genaemt prins Meliadus, den eeniggeboren zoon van den keyzer Maximiliaen uit Duytsland, gedrukt voor Abraham Cornelis, Antwerpen 1765. [Leiden UB BKNOOG 132]
Diplomatische editie van deze druk van Abraham Cornelis, Antwerpen 1765. (Niet gecorrigeerd, uitsluitend bedoeld om eventuele variante lezingen op het spoor te komen, die er niet waren, en om een indruk te krijgen van taal en spelling.)
Kritische studie-editie van de druk van Michiel de Groot in combinatie met de Franse brontekst zoals gedrukt door Pierre de saincte Lucie, Lyon 1534, in pdf-formaat.
Kritische lees-editie van de druk van Michiel de Groot in epub-formaat
Diplomatische editie van La triumphante et veritable histoire des haultz et chevalereux faictz darmes du trespuissant et tresmagnanimé et plus que victorieux prince Meliadus, dict le Chevalier de la Croix, filz unicque de Maximian, empereur des Allemaignes, zoals gedrukt door Pierre de saincte Lucie, Lyon 1534.
 
Links:
 
– Wikipedia s.v. ‘Lepolemo
Een schoone historie van den Ridder met dat Kruyce als feuilleton in Neder-L (26 oktober 2014)
Een schoone historie van den Ridder met dat Kruyce: uitleiding, en als gratis Neder-L e-boek (23 maart 2015)
 
 
LIteratuur:
 
– Rob Resoort, ‘Barend en Meliadus’, in: Want hi verkende dien name wale. Opstellen voor Willem Kuiper, onder redactie van Marjolein Hogenbirk en Roel Zemel. Amsterdam [Stichting Neerlandistiek VU] / Münster [Nodus Publikationen] 2014, p. 135-141.
 
Ga naar het begin van deze pagina
 
Ga naar het beginscherm