Palmerijn van Olijve

Palmerijn van Olijve

Van de Spaanse ridderroman El libro del famoso y muy esforzado caballero Palmerín de Olivia is geen handschriftelijke versie bekend. De oudste bewaardgebleven druk dateert van 1511 en verscheen te Salamanca in Castilië. De naam van de auteur / bewerker, Francisco Vázquez, kennen wij dankzij de tweede roman in de Palmerín-cyclus: Primaleón. In zijn tijd was Palmerín de Olivia een spectaculair succes, een boek dat vaak herdrukt en wat later ook vertaald werd, eerst in het Italiaans, en daarna in 1546 in het Frans door Jean Maugin, dit l’Angevin. Wanneer en door wie een Nederlandse vertaling van deze Franse vertaling gemaakt werd, is mij (nog) niet bekend, maar het zal zeer zeker niet de eerste de beste geweest zijn. De Franse voorbeeldtekst werd niet alleen ‘foutloos’ vertaald maar ook uitzonderlijk creatief en eigenzinnig bewerkt, waarbij tal van eigen accenten werd aangebracht. De oudste bewaard gebleven druk dateert van 1613 “Van nieuws oversien / ende met schoone figueren verciert.” en werd uitgegeven door Jan Janszen, alias Johannes Janssonius (Arnhem 1588-Amsterdam 1664), te Arnhem. De taal van de vertaling klinkt alles behalve Arnhems of Gelders, eerder Hollands of Amsterdams.
   Ook hier moet de roman zijn ingeslagen als de spreekwoordelijke bom. Gerbrand Adriaenszoon Bredero (1585-1618) zal de roman met rode oren gelezen hebben. Hij schreef drie toneelstukken, Rodd’rick ende Alphonsus, gedrukt in 1616, maar waarschijnlijk geschreven in 1611, Griane, gedrukt in 1616 en Stommen Ridder, gedateerd 8 juni 1618, waarin hij zich baseerde op episodes uit Palmerijn van Olijve. In de recente edities van C. Kruyskamp en F. Veenstra in de reeks De werken van Gerbrand Adriaensz. Bredero zijn de corresponderende hoofdstukken van Palmerijn van Olijve (min of meer diplomatisch) afgedrukt. Een integrale editie echter ontbreekt.
   De verschillen tussen de bewaardgebleven druk uit 1613 en de druk die Bredero gebruikte, zullen minimaal geweest zijn. De veilingcatalogus van het Antwerpse Jezuieten college vermeldt een druk uit 1602, eveneens gedrukt te Arnhem. De drukker daarvan zal dan menselijkerwijs gesproken Jan Janszoon de Oudere geweest zijn, de vader van Jan Janszen. Volgens de titelpagina is het boek “met schoone figueren verciert”, maar in werkelijkheid zijn dat slechts 10 aftandse houtsneden verspreid over de eerste 30 folia (60 bladzijden) van het boek. De overige, bijna 200 folia bevatten enkel dichtbedrukte kolommen tekst. Hoewel (of juist omdat?) het boek niet luxe oogt, bevat het heel weinig zet- en drukfouten.
   Kenmerkend voor de literatuur van de late Middeleeuwen zijn schier eindeloze romans, waarin alles wat tot dan toe geschreven was creatief herhaald en hergebruikt werd, die in de ogen van de laat-negentiende-eeuwse en vroeg-twintigste-eeuwse collega’s ‘ongenietbaar’ en ‘onleesbaar’ waren door hun “prolixité” (wijdlopigheid). Met als gevolg dat er geen moderne tekstedities zijn van deze voor die tijd zo karakteristieke ‘kringloop’ romans. Dat was één van de redenen om deze roman op te nemen in de BML.
   Op 29 maart 2015 is in Neder-L, elektronisch tijdschrift voor de neerlandistiek een feuilleton-editie gestart, waarin wekelijks één hoofdstuk gepubliceerd werd (hoofdstukken 1-69). Sinds 2 mei 2016 wordt deze feuillton-editie voortgezet in Neerlandistiek.nl Een cumulatieve editie van alle gepubliceerde hoofdstukken vindt u hieronder.
 
Edities:
 
Een seer schoone ende ghenoechelicke historie vanden aldervroomsten ende vermaertsten ridder Palmerijn van Olijve, sone van den coninck van Macedonien, ende van de schoone Griane, dochter van Remicius, keyser van Constantinopelen, de welcke vele wonderlicke avontueren in haren leven ghehadt hebben, seer ghenoechelick ende playsant om lesen. Eerst overgheset uyt het Castiliaens in François, ende nu ghetranslateert uyt het François in onse ghemeyne Nederlantsche sprake. Van nieuws oversien, ende met schoone figueren verciert. Tot Arnhem, by Jan Janszen, boeckvercooper. Anno M. DC. XIIJ. (1613). Facsimile editie van het exemplaar KB Den Haag 3116 E 47.
Een seer schoone ende ghenoechelicke historie vanden aldervroomsten ende vermaertsten ridder Palmerijn van Olijve, sone van den coninck van Macedonien, ende van de schoone Griane, dochter van Remicius, keyser van Constantinopelen, de welcke vele wonderlicke avontueren in haren leven ghehadt hebben, seer ghenoechelick ende playsant om lesen. Eerst overgheset uyt het Castiliaens in François, ende nu ghetranslateert uyt het François in onse ghemeyne Nederlantsche sprake. Van nieuws oversien, ende met schoone figueren verciert. Tot Arnhem, by Jan Janszen, boeckvercooper. Anno M. DC. XIIJ. (1613). Kritische, synoptische (Nederlands-Frans) studie editie (in pdf formaat) in staat van wording.
Palmerijn van Olijve. Kritische, niet synoptische lees-editie (in epub-formaat) in staat van wording. [eerst aanklikken met de rechter muisknop, vervolgens opslaan met de linker muisknop]
 
 
Links:
 
Palmerin de Oliva: Libro del muy valiente y esforçado cauallero Palmerin de Oliua el qual por sus grandes prohezas y hechos en armas alcançó a ser emperador de Constantinopla. Por Francisco del Canto, 1562 (Google eBoek)
Le premier livre de Palmerin d’Oliue, filz du Roy Florendos de Macedone et de la belle Griane, fille de Remicivs Emperevr de Constantinople. Histoire plaisante et de singuliere recreacion, traduite iadis par vn auteur incertain de Castillan en Françoys, lourd et inusité, sans art, ou disposicion quelconque. Maintenant reueuë, et mis en son entier selon nostre vulgaire, par Iean Maugin natif dAngiers. De lImprimerie de Ieanne de Marnef, vefue de feu Denys Ianot, demourant en la rue Neuue nostre Dame à l’enseigne saint Iean Baptiste. Paris 1546. (Google eBoek)
Een schoone historie van Palmerijn van Olijve als feuilleton in Neder-L, in: Neder-L van zondag 29 maart 2015.
 
 
Varia:
 
Wie is wie in Palmerijn van Olijve?, een index (in staat van wording) op alle eigennamen in de gepubliceerde capittels.
 
 

Ga naar het begin van deze pagina